Mahābhārata · Adhyāya 13.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.39.1
अधःस्रोतसि सर्गे च तिर्यक्स्रोतसि चैव हि ।
एताभ्यामीश्वरं विन्द्यादूर्ध्वस्रोतस्तथैव च ॥ १३.३९.१ ॥
En la corriente descendente, en la creación y también en la corriente transversal; por estas dos se debe conocer al Señor, y asimismo por la corriente ascendente.
13.39.2
कर्मेन्द्रियाणां पञ्चानामीश्वरो बुद्धिगोचरः ।
बुद्धीन्द्रियाणामपि तु ईश्वरो मन उच्यते ॥ १३.३९.२ ॥
El señor de los cinco órganos de acción es el objeto del intelecto; pero el señor de los órganos de percepción se llama mente.
13.39.3
मनसः पञ्चभूतानि सगुणान्याहुरीश्वरम् ।
भूतानामीश्वरं विद्याद्ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ॥ १३.३९.३ ॥
Del manas, los cinco grandes elementos junto con sus cualidades se dice que son el Señor; al Señor de los seres se debe conocer como Brahmā, el de asiento supremo.
13.39.4
भवान्हि कुशलश्चैव धर्मेष्वेषु परेषु वै ।
कालाग्निरह्नः कल्पान्ते जगद्दहति चांशुभिः ॥ १३.३९.४ ॥
Ciertamente tú eres diestro en estos deberes supremos; al final de la edad cósmica, de día, el fuego del tiempo quema el mundo con sus rayos.
13.39.5
ततः सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
महाभूतानि दग्धानि स्वां योनिं गमितानि वै ॥ १३.३९.५ ॥
Entonces todos los seres, inmóviles y móviles, y los grandes elementos, quemados, han ido a su propio origen.
13.39.6
कूर्मपृष्ठनिभा भूमिर्निर्दग्धकुशकण्टका ।
निर्वृक्षा निस्तृणा चैव दग्धा कालाग्निना तदा ॥ १३.३९.६ ॥
La tierra, semejante al lomo de una tortuga, con su hierba kuśa y sus espinas quemadas, sin árboles y sin hierba, fue entonces quemada por el fuego del tiempo.
13.39.7
जगत्प्रलीनं जगति जगच्चापि प्रलीयते ।
नष्टिगन्धा तदा सूक्ष्मा जलमेवाभवत्तदा ॥ १३.३९.७ ॥
El mundo se disuelve, y dentro del mundo también se disuelve el mundo. Entonces, destruido el olor, solo queda el agua sutil.
13.39.8
ततो मयूखजालेन सूर्यस्त्वापीयते जलम् ।
रसात्मा लीयते चार्के तथा ब्राह्मणसत्तम ॥ १३.३९.८ ॥
Entonces el sol atrae también el agua con su red de rayos; oh mejor de los brahmanes, el agua de naturaleza sápida se disuelve en el sol.
13.39.9
अन्तरिक्षगतान्भूतान्प्रदहत्यनलस्तदा ।
अग्निभूतं तदा व्योम भवतीत्यभिचक्षते ॥ १३.३९.९ ॥
Entonces el fuego quema a los seres que habitan en el cielo; entonces el cielo se vuelve fuego, así dicen.
13.39.10
तं तथा विस्फुरद्वह्निं वायुर्जरयते महान् ।
महता बलवेगेन आदत्ते तं हि भानुमान् ॥ १३.३९.१० ॥
Ese fuego ardiente lo desgasta el gran viento; con gran fuerza y velocidad el sol en verdad lo absorbe.
13.39.11
वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते यदा ।
प्रशाम्यति तदा वायुः खं तु तिष्ठति नानदत् ॥ १३.३९.११ ॥
Cuando el éter engulle incluso la cualidad del tacto del viento, el viento se calma; y el éter permanece, sin sonido.
13.39.12
तस्य तं निनदं शब्दमादत्ते वै मनस्तदा ।
स शब्दगुणहीनात्मा तिष्ठते मूर्तिमांस्तु वै ॥ १३.३९.१२ ॥
Entonces la mente toma su sonido resonante; esa esencia, privada de la cualidad del sonido, permanece encarnada.
13.39.13
भुङ्क्ते च स तदा व्योम मनस्तात दिगात्मकम् ।
व्योमात्मनि विनष्टे तु सङ्कल्पात्मा विवर्धते ॥ १३.३९.१३ ॥
Entonces consume el cielo, querido Manas, cuya naturaleza son las direcciones. Cuando el yo hecho de espacio es destruido, crece el yo hecho de volición.
13.39.14
सङ्कल्पात्मानमादत्ते चित्तं वै स्वेन तेजसा ।
चित्तं ग्रसत्यहङ्कारस्तदा वै मुनिसत्तम ॥ १३.३९.१४ ॥
La mente, con su propio resplandor, atrapa al yo hecho de volición. Entonces, oh mejor de los sabios, el ego traga a la mente.
13.39.15
विनष्टे च तदा चित्ते अहङ्कारोऽभवन्महान् ।
अहङ्कारं तदादत्ते महान्ब्रह्मा प्रजापतिः ॥ १३.३९.१५ ॥
Cuando la conciencia fue destruida, entonces surgió el gran ego. Entonces el gran señor de las criaturas, Brahmā, toma el ego.
13.39.16
अभिमाने विनष्टे तु महान्ब्रह्मा विराजते ।
तं तदा त्रिषु लोकेषु मूर्तिष्वेवाग्रमूर्तिजम् ॥ १३.३९.१६ ॥
Cuando el orgullo es destruido, resplandece el gran Brahmā. Entonces, en los tres mundos, entre las formas, se le ve como nacido de la forma primera.
13.39.17
येन विश्वमिदं कृत्स्नं निर्मितं वै गुणार्थिना ।
मूर्तं जलेचरमपि व्यवसायगुणात्मकम्।
ग्रसिष्णुर्भगवान्ब्रह्मा व्यक्ताव्यक्तमसंशयम् ॥ १३.३९.१७ ॥
Aquel por quien fue creado este universo entero, deseando cualidades, incluidos los seres corpóreos y los que se mueven en el agua, cuya naturaleza es el esfuerzo y las cualidades, el bienaventurado Brahmā está a punto de devorar lo manifiesto y lo no manifiesto, sin duda.
13.39.18
एषोऽव्ययस्य प्रलयो मया ते परिकीर्तितः ।
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं च श्रूयताम् ॥ १३.३९.१८ ॥
Esta disolución del Imperecedero te ha sido declarada por mí. Ahora escucha también lo interior, lo elemental y lo divino.
13.39.19
आकाशं प्रथमं भूतं श्रोत्रमध्यात्मं शब्दोधिभूतं दिशोधिदैवतं ॥ १३.३९.१९ ॥
El éter es el primer elemento; el oído es lo interno (adhyātma); el sonido es lo externo (adhibhūta); las direcciones son las deidades (adhidaivata).
13.39.20
वायुर्द्वितीयं भूतं त्वगध्यात्मं स्पर्शोधिभूतं विद्युदधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२० ॥
El aire es el segundo elemento; la piel es lo interno (adhyātma); el tacto es lo externo (adhibhūta); el relámpago es la deidad (adhidaivata).
13.39.21
ज्योतिस्तृतीयं भूतं चक्षुरध्यात्मं रूपमधिभूतं सूर्योधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२१ ॥
La luz es el tercer elemento; el ojo es lo interno (adhyātma); la forma es lo externo (adhibhūta); el sol es la deidad (adhidaivata).
13.39.22
आपश्चतुर्थं भूतं जिह्वाध्यात्मं रसोधिभूतं वरुणोधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२२ ॥
El agua es el cuarto elemento; la lengua es lo interno (adhyātma); el sabor es lo externo (adhibhūta); Varuṇa es la deidad (adhidaivata).
13.39.23
पृथिवी पञ्चमं भूतं ध्राणमध्यात्मं गन्धोधिभूतं वायुरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२३ ॥
La tierra es el quinto elemento; la nariz es lo interno (adhyātma); el olor es lo externo (adhibhūta); el viento es la deidad (adhidaivata).
13.39.24
पाञ्चभौतिकमेतच्चतुष्टयं वर्णितम्। अत ऊर्ध्वमिन्द्रियमनुवर्णयिष्यामः ॥ १३.३९.२४ ॥
Este cuádruple conjunto, compuesto de los cinco elementos, ha sido descrito. A continuación describiremos los sentidos.
13.39.25
पादावध्यात्मं गन्तव्यमधिभूतं विष्णुरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२५ ॥
Los pies son el aspecto interior (corporal), caminar es su tarea, lo elemental es lo que se pisa, y Viṣṇu es la deidad que preside.
13.39.26
हस्तावध्यात्मं कर्तव्यमधिभूतमिन्द्रोऽधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२६ ॥
Las manos son el aspecto interior (corporal), actuar es su deber, lo elemental es el objeto asido, e Indra es la deidad que preside.
13.39.27
पायुरध्यात्मं विसर्गोऽधिभूतं मित्रोऽधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२७ ॥
El órgano de excreción es el aspecto interior (corporal), la excreción es el aspecto elemental, y Mitra es la deidad que preside.
13.39.28
उपस्थोऽध्यात्ममानन्दोऽधिभूतं प्रजापतिरवधिदैवतं स्यात्। ॥ १३.३९.२८ ॥
El órgano genital es el aspecto interior (corporal), el deleite es el aspecto elemental, y Prajāpati es la deidad que preside.
13.39.29
वागध्यात्मं वक्तव्यमधिभूतमग्निरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२९ ॥
La palabra es el aspecto interior (corporal), hablar es su tarea, lo elemental es lo dicho, y Agni es la deidad que preside.
13.39.30
मनोऽध्यात्मं मन्तव्यमधिभूतं चन्द्रमा अधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.३० ॥
La mente es el aspecto interior (corporal), pensar es su tarea, lo elemental es lo pensado, y la Luna es la deidad que preside.
13.39.31
अहङ्कारोऽध्यात्ममभिमानोऽधिभूतं विरिञ्चोऽधिदैवतं स्यात्। ॥ १३.३९.३१ ॥
El egoísmo (ahaṅkāra) es lo interno (adhyātma), el orgullo (abhimāna) es lo elemental (adhibhūta), y Viriñca es lo divino (adhidaivata).
13.39.32
बुद्धिरध्यात्मं व्यवसायोऽधिभूतं ब्रह्माधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.३२ ॥
El intelecto (buddhi) es lo interno (adhyātma), la determinación (vyavasāya) es lo elemental (adhibhūta), y Brahmā es lo divino (adhidaivata).
13.39.33
एवमव्यक्तो भगवान्सकृत्कृत्स्नान्कुरुते सम्हरते च। कस्मात्क्रीडार्थम् ॥ १३.३९.३३ ॥
Así, el Señor no manifestado crea y disuelve todos los mundos de una vez. ¿Por qué? Por el placer del juego (krīḍā).
13.39.34
यथाऽऽदित्योंऽशुजालं क्षिपति सम्हरते च एवमव्यक्तो गुणान्सृजति सम्हरते च ॥ १३.३९.३४ ॥
Como el sol despliega y recoge su red de rayos, así lo no manifestado crea y recoge los guṇas.
13.39.35
यथाऽर्णवादूर्मिमालानिच यश्चोर्ध्वमुत्तिष्ठते सम्हरते च ।
यथा चान्तरिक्षादभ्रमाकाशमुत्तिष्ठति स्तनितगर्जितोन्मिश्रं तद्वत्तत्रैव प्राणशत्।
एवमव्यक्तो गुणान्सृजति सम्हरति च ॥ १३.३९.३५ ॥
Como las guirnaldas de olas se elevan del océano y vuelven a calmarse, y como una nube surge del cielo entre truenos y rugidos, así allí actúa el aliento vital (prāṇa). Así lo no manifestado crea y recoge los guṇas.
13.39.36
यथा कूर्मोऽङ्गानि कामात्प्रसारयते पुनश्च प्रवेशयति एवमव्यक्तो भगवान्लोकान्प्रकाशयति प्रवेशयते च ॥ १३.३९.३६ ॥
Como la tortuga extiende sus miembros a voluntad y luego los vuelve a recoger, así el Señor no manifestado hace aparecer los mundos y los hace volver a disolverse.
13.39.37
एवं चेतनश्च भगवान्पञ्चविंशः शुचिस्तेनाधिष्ठिता प्रकृतिश्चेतयति नित्यं सहधर्मा च। भगवतोऽव्यक्तस्य क्रियावतोक्रियावतश्च प्रकृतिः क्रियावानजरामरः क्षेत्रज्ञो नारायणाख्यः पुरुषः ॥ १३.३९.३७ ॥
Así, el Señor consciente es el vigésimo quinto principio, puro. La naturaleza, regida por él, despierta siempre la conciencia y comparte su misma naturaleza. La naturaleza del Señor no manifestado es activa e inactiva; la naturaleza activa es el conocedor del campo, sin vejez ni muerte, el Puruṣa llamado Nārāyaṇa.
13.39.38
इत्येतन्नारदायोक्तं कुमारेण च धीमता ।
एतच्छ्रुत्वा द्विजो राजन्सर्वयज्ञफलं लभेत् ॥ १३.३९.३८ ॥
Así fue dicho a Nārada por el sabio Kumāra. Oh rey, habiendo escuchado esto, un dvija obtendría el fruto de todos los sacrificios.