マハーバーラタ · 章 13.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.39.1
अधःस्रोतसि सर्गे च तिर्यक्स्रोतसि चैव हि ।
एताभ्यामीश्वरं विन्द्यादूर्ध्वस्रोतस्तथैव च ॥ १३.३९.१ ॥
下向きの流れにおいて、創造において、そして横向きの流れにおいても。この二つによって主宰者を知るべきであり、同様に上向きの流れによっても。
13.39.2
कर्मेन्द्रियाणां पञ्चानामीश्वरो बुद्धिगोचरः ।
बुद्धीन्द्रियाणामपि तु ईश्वरो मन उच्यते ॥ १३.३९.२ ॥
五つの行動器官の主宰は知性の対象であり、知覚器官の主宰もまた心と呼ばれる。
13.39.3
मनसः पञ्चभूतानि सगुणान्याहुरीश्वरम् ।
भूतानामीश्वरं विद्याद्ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ॥ १३.३९.३ ॥
意から、性質を伴う五大元素が主宰であると言われる。存在者の主宰は、至高の座にある梵天と知るべきである。
13.39.4
भवान्हि कुशलश्चैव धर्मेष्वेषु परेषु वै ।
कालाग्निरह्नः कल्पान्ते जगद्दहति चांशुभिः ॥ १३.३९.४ ॥
あなたはまことにこれらの至高の義務に通じている。劫の終わりに、昼のあいだ、時間の火がその光線で世界を焼き尽くす。
13.39.5
ततः सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
महाभूतानि दग्धानि स्वां योनिं गमितानि वै ॥ १३.३९.५ ॥
そして、動かぬものも動くものも、すべての存在と大元素は焼き尽くされ、それぞれの根源へと帰ってゆく。
13.39.6
कूर्मपृष्ठनिभा भूमिर्निर्दग्धकुशकण्टका ।
निर्वृक्षा निस्तृणा चैव दग्धा कालाग्निना तदा ॥ १३.३९.६ ॥
亀の背のような大地は、吉祥草も棘も焼き尽くされ、木もなく草もなくなって、そのとき時間の火に焼かれた。
13.39.7
जगत्प्रलीनं जगति जगच्चापि प्रलीयते ।
नष्टिगन्धा तदा सूक्ष्मा जलमेवाभवत्तदा ॥ १३.३९.७ ॥
世界は融け去り、世界の中でさらに世界も融け去る。そのとき香りは失われ、ただ微細な水となる。
13.39.8
ततो मयूखजालेन सूर्यस्त्वापीयते जलम् ।
रसात्मा लीयते चार्के तथा ब्राह्मणसत्तम ॥ १३.३९.८ ॥
そのとき太陽は光の網で水をも引き上げる。ブラーフマナの中で最も優れた者よ、味を本性とする水は太陽に溶け入る。
13.39.9
अन्तरिक्षगतान्भूतान्प्रदहत्यनलस्तदा ।
अग्निभूतं तदा व्योम भवतीत्यभिचक्षते ॥ १३.३९.९ ॥
そのとき火は空中にいる生きものをも焼き尽くす。そのとき虚空は火と化す、と人々は言う。
13.39.10
तं तथा विस्फुरद्वह्निं वायुर्जरयते महान् ।
महता बलवेगेन आदत्ते तं हि भानुमान् ॥ १३.३९.१० ॥
その燃え上がる火を大風が消耗させる。大きな力と勢いで、太陽がそれを確かに取り込む。
13.39.11
वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते यदा ।
प्रशाम्यति तदा वायुः खं तु तिष्ठति नानदत् ॥ १३.३९.११ ॥
空が風の性質である触を飲み込むと、風は静まる。空は音もなくとどまる。
13.39.12
तस्य तं निनदं शब्दमादत्ते वै मनस्तदा ।
स शब्दगुणहीनात्मा तिष्ठते मूर्तिमांस्तु वै ॥ १३.३९.१२ ॥
そのとき意は、その響き渡る音を受け取る。音の性質を失ったその本体は、なお形を得て留まる。
13.39.13
भुङ्क्ते च स तदा व्योम मनस्तात दिगात्मकम् ।
व्योमात्मनि विनष्टे तु सङ्कल्पात्मा विवर्धते ॥ १३.३९.१३ ॥
そのとき彼は虚空を喰らう。親しき心よ、その本性は方角である。虚空を本性とする自己が滅びると、意志を本性とする自己が増大する。
13.39.14
सङ्कल्पात्मानमादत्ते चित्तं वै स्वेन तेजसा ।
चित्तं ग्रसत्यहङ्कारस्तदा वै मुनिसत्तम ॥ १३.३९.१४ ॥
心は自らの輝きによって、意志を本性とする自己を捉える。そのとき、聖者の中の最上者よ、我執が心を呑み込む。
13.39.15
विनष्टे च तदा चित्ते अहङ्कारोऽभवन्महान् ।
अहङ्कारं तदादत्ते महान्ब्रह्मा प्रजापतिः ॥ १३.३९.१५ ॥
心が滅びたとき、大いなる我執が生じた。そのとき、偉大な生主ブラフマーが我執を捉える。
13.39.16
अभिमाने विनष्टे तु महान्ब्रह्मा विराजते ।
तं तदा त्रिषु लोकेषु मूर्तिष्वेवाग्रमूर्तिजम् ॥ १३.३९.१६ ॥
慢心が滅びると、偉大なブラフマーが輝き出る。そのとき三界において、諸形の中で、根源の形から生まれた者として彼は見られる。
13.39.17
येन विश्वमिदं कृत्स्नं निर्मितं वै गुणार्थिना ।
मूर्तं जलेचरमपि व्यवसायगुणात्मकम्।
ग्रसिष्णुर्भगवान्ब्रह्मा व्यक्ताव्यक्तमसंशयम् ॥ १३.३९.१७ ॥
功徳を望んでこの全世界を創造したお方、形あるものも水に住むものも含め、努力と性質を本性とするそのお方、尊きブラフマーは、顕と不顕を、疑いなく呑み込もうとしている。
13.39.18
एषोऽव्ययस्य प्रलयो मया ते परिकीर्तितः ।
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं च श्रूयताम् ॥ १३.३९.१८ ॥
この不滅の者の壊滅は、私があなたに説いた。今は内なる自己、諸要素、神性についても聞きなさい。
13.39.19
आकाशं प्रथमं भूतं श्रोत्रमध्यात्मं शब्दोधिभूतं दिशोधिदैवतं ॥ १३.३९.१९ ॥
空は第一の元素である。聴覚は内なるもの（アディヤートマ）、音は外なるもの（アディブータ）、方角は神格（アディダイヴァタ）である。
13.39.20
वायुर्द्वितीयं भूतं त्वगध्यात्मं स्पर्शोधिभूतं विद्युदधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२० ॥
風は第二の元素である。皮膚は内なるもの、触覚は外なるもの、稲妻は神格である。
13.39.21
ज्योतिस्तृतीयं भूतं चक्षुरध्यात्मं रूपमधिभूतं सूर्योधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२१ ॥
光は第三の元素である。眼は内なるもの、形色は外なるもの、太陽は神格である。
13.39.22
आपश्चतुर्थं भूतं जिह्वाध्यात्मं रसोधिभूतं वरुणोधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२२ ॥
水は第四の元素である。舌は内なるもの、味は外なるもの、ヴァルナは神格である。
13.39.23
पृथिवी पञ्चमं भूतं ध्राणमध्यात्मं गन्धोधिभूतं वायुरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२३ ॥
地は第五の元素である。鼻は内なるもの、香は外なるもの、風は神格である。
13.39.24
पाञ्चभौतिकमेतच्चतुष्टयं वर्णितम्। अत ऊर्ध्वमिन्द्रियमनुवर्णयिष्यामः ॥ १३.३९.२४ ॥
五大からなるこの四つの組は説き終えた。これより感官について順に説こう。
13.39.25
पादावध्यात्मं गन्तव्यमधिभूतं विष्णुरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२५ ॥
足は内なる（身体の）側面、歩くことがその働き、外界の側面は踏まれる大地、主宰神はヴィシュヌである。
13.39.26
हस्तावध्यात्मं कर्तव्यमधिभूतमिन्द्रोऽधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२६ ॥
手は内なる（身体の）側面、行為がその務め、外界の側面は掴まれる対象、主宰神はインドラである。
13.39.27
पायुरध्यात्मं विसर्गोऽधिभूतं मित्रोऽधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२७ ॥
排泄器官は内なる（身体の）側面、排泄は外界の側面、主宰神はミトラである。
13.39.28
उपस्थोऽध्यात्ममानन्दोऽधिभूतं प्रजापतिरवधिदैवतं स्यात्। ॥ १३.३९.२८ ॥
生殖器は内なる（身体の）側面、歓喜は外界の側面、主宰神はプラジャーパティである。
13.39.29
वागध्यात्मं वक्तव्यमधिभूतमग्निरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२९ ॥
言葉は内なる（身体の）側面、話すことがその働き、外界の側面は語られるもの、主宰神はアグニである。
13.39.30
मनोऽध्यात्मं मन्तव्यमधिभूतं चन्द्रमा अधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.३० ॥
意は内なる（身体の）側面、思うことがその働き、外界の側面は思われるもの、主宰神は月である。
13.39.31
अहङ्कारोऽध्यात्ममभिमानोऽधिभूतं विरिञ्चोऽधिदैवतं स्यात्। ॥ १३.३९.३१ ॥
我執（アハンカーラ）は内なるもの（アディヤートマ）、慢心（アビマーナ）は存在するもの（アディブータ）、ヴィリンチャは神的なもの（アディダイヴァタ）である。
13.39.32
बुद्धिरध्यात्मं व्यवसायोऽधिभूतं ब्रह्माधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.३२ ॥
知性（ブッディ）は内なるもの（アディヤートマ）、決意（ヴィヤヴァサーヤ）は存在するもの（アディブータ）、ブラフマーは神的なもの（アディダイヴァタ）である。
13.39.33
एवमव्यक्तो भगवान्सकृत्कृत्स्नान्कुरुते सम्हरते च। कस्मात्क्रीडार्थम् ॥ १३.३९.३३ ॥
このように、未顕現の世尊は一度に全世界を創造し、また収めたもう。なぜか？遊戯（クリーダー）のためである。
13.39.34
यथाऽऽदित्योंऽशुजालं क्षिपति सम्हरते च एवमव्यक्तो गुणान्सृजति सम्हरते च ॥ १३.३९.३४ ॥
太陽が光の網を放ち、また収めるように、未顕現者は諸徳（グナ）を生じ、また収める。
13.39.35
यथाऽर्णवादूर्मिमालानिच यश्चोर्ध्वमुत्तिष्ठते सम्हरते च ।
यथा चान्तरिक्षादभ्रमाकाशमुत्तिष्ठति स्तनितगर्जितोन्मिश्रं तद्वत्तत्रैव प्राणशत्।
एवमव्यक्तो गुणान्सृजति सम्हरति च ॥ १३.३९.३५ ॥
海から波の列が立ち上がり、また静まるように、また空から雷鳴をまじえて雲が湧き起こるように、まさにそこで命気（プラーナ）が働く。このように未顕現者は諸徳を生じ、また収める。
13.39.36
यथा कूर्मोऽङ्गानि कामात्प्रसारयते पुनश्च प्रवेशयति एवमव्यक्तो भगवान्लोकान्प्रकाशयति प्रवेशयते च ॥ १३.३९.३६ ॥
亀が思いのままに手足を伸ばし、また引き戻すように、未顕現の世尊は諸世界を現し、また没入させたもう。
13.39.37
एवं चेतनश्च भगवान्पञ्चविंशः शुचिस्तेनाधिष्ठिता प्रकृतिश्चेतयति नित्यं सहधर्मा च। भगवतोऽव्यक्तस्य क्रियावतोक्रियावतश्च प्रकृतिः क्रियावानजरामरः क्षेत्रज्ञो नारायणाख्यः पुरुषः ॥ १३.३९.३७ ॥
このように、意識ある尊師は二十五番目の原理であり、清浄である。彼に統御された根本原質は常に意識を目覚めさせ、彼と同じ本性を分かち持つ。未顕現の尊師の本性は作用するものであり、かつ作用しないものでもある。作用する本性は老いも死もない場の知者、ナーラーヤナという名のプルシャである。
13.39.38
इत्येतन्नारदायोक्तं कुमारेण च धीमता ।
एतच्छ्रुत्वा द्विजो राजन्सर्वयज्ञफलं लभेत् ॥ १३.३९.३८ ॥
このように、これは賢明なクマーラによってナーラダに語られた。王よ、これを聞いた再生族は、あらゆる祭祀の果報を得るであろう。