มหาภารตะ · อัธยายะ 13.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.39.1
अधःस्रोतसि सर्गे च तिर्यक्स्रोतसि चैव हि ।
एताभ्यामीश्वरं विन्द्यादूर्ध्वस्रोतस्तथैव च ॥ १३.३९.१ ॥
ในกระแสที่ลงต่ำ ในการสร้าง และในกระแสที่ไปด้านข้างด้วยเช่นกัน ด้วยสองสิ่งนี้ควรรู้จักพระผู้เป็นเจ้า และเช่นเดียวกันด้วยกระแสที่พุ่งขึ้นสูง
13.39.2
कर्मेन्द्रियाणां पञ्चानामीश्वरो बुद्धिगोचरः ।
बुद्धीन्द्रियाणामपि तु ईश्वरो मन उच्यते ॥ १३.३९.२ ॥
ผู้เป็นใหญ่แห่งอินทรีย์แห่งการกระทำทั้งห้า เป็นสิ่งที่ปัญญาสามารถรับรู้ได้ แต่ผู้เป็นใหญ่แห่งอินทรีย์แห่งการรับรู้นั้นเรียกว่าใจ
13.39.3
मनसः पञ्चभूतानि सगुणान्याहुरीश्वरम् ।
भूतानामीश्वरं विद्याद्ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ॥ १३.३९.३ ॥
จากใจ มหาภูตทั้งห้าพร้อมด้วยคุณของมัน กล่าวกันว่าเป็นผู้เป็นใหญ่ ผู้เป็นใหญ่แห่งสรรพสัตว์ควรรู้จักว่าคือพระพรหม ผู้ประทับอยู่ ณ ที่สูงสุด
13.39.4
भवान्हि कुशलश्चैव धर्मेष्वेषु परेषु वै ।
कालाग्निरह्नः कल्पान्ते जगद्दहति चांशुभिः ॥ १३.३९.४ ॥
เพราะท่านเป็นผู้ชำนาญในธรรมอันสูงสุดเหล่านี้โดยแท้ เมื่อสิ้นยุคแห่งจักรวาล กาลาคนีเผาโลกด้วยรัศมีของตนในเวลากลางวัน
13.39.5
ततः सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
महाभूतानि दग्धानि स्वां योनिं गमितानि वै ॥ १३.३९.५ ॥
ครั้งนั้น สรรพสัตว์ทั้งที่ไม่เคลื่อนที่และที่เคลื่อนที่ได้ มหาภูตทั้งหลาย ถูกเผาไหม้แล้ว และได้กลับไปสู่ต้นกำเนิดของตนแล้วโดยแท้
13.39.6
कूर्मपृष्ठनिभा भूमिर्निर्दग्धकुशकण्टका ।
निर्वृक्षा निस्तृणा चैव दग्धा कालाग्निना तदा ॥ १३.३९.६ ॥
แผ่นดินซึ่งเหมือนหลังเต่า กุศะและหนามถูกเผาไหม้หมดสิ้น ปราศจากต้นไม้และหญ้า ครั้งนั้นถูกไฟแห่งกาลเผาไหม้
13.39.7
जगत्प्रलीनं जगति जगच्चापि प्रलीयते ।
नष्टिगन्धा तदा सूक्ष्मा जलमेवाभवत्तदा ॥ १३.३९.७ ॥
โลกดับสูญไปในโลก และโลกนั้นเองก็ดับสูญลงไปอีก ครั้งนั้น กลิ่นถูกทำลายสิ้น เหลือเพียงน้ำที่ละเอียดอ่อน
13.39.8
ततो मयूखजालेन सूर्यस्त्वापीयते जलम् ।
रसात्मा लीयते चार्के तथा ब्राह्मणसत्तम ॥ १३.३९.८ ॥
จากนั้น พระอาทิตย์ดึงน้ำขึ้นไปด้วยข่ายแห่งรัศมีของตน น้ำซึ่งมีรสเป็นธรรมชาติก็สลายเข้าสู่พระอาทิตย์ โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่พราหมณ์
13.39.9
अन्तरिक्षगतान्भूतान्प्रदहत्यनलस्तदा ।
अग्निभूतं तदा व्योम भवतीत्यभिचक्षते ॥ १३.३९.९ ॥
ครั้งนั้น ไฟเผาสรรพสัตว์ที่อาศัยอยู่ในอากาศ ครั้งนั้นท้องฟ้าก็กลายเป็นไฟ ดังที่ท่านทั้งหลายกล่าวกัน
13.39.10
तं तथा विस्फुरद्वह्निं वायुर्जरयते महान् ।
महता बलवेगेन आदत्ते तं हि भानुमान् ॥ १३.३९.१० ॥
ลมใหญ่ทำให้ไฟที่ลุกโชนนั้นร่อยหรอไป ด้วยกำลังและความเร็วอันมหาศาล พระอาทิตย์ก็ดูดกลืนมันไปโดยแท้
13.39.11
वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते यदा ।
प्रशाम्यति तदा वायुः खं तु तिष्ठति नानदत् ॥ १३.३९.११ ॥
เมื่ออากาศกลืนคุณแห่งการสัมผัสของลมไปด้วย ลมก็สงบลง อากาศยังคงอยู่ โดยไม่มีเสียงก้อง
13.39.12
तस्य तं निनदं शब्दमादत्ते वै मनस्तदा ।
स शब्दगुणहीनात्मा तिष्ठते मूर्तिमांस्तु वै ॥ १३.३९.१२ ॥
ครั้งนั้น ใจรับเอาเสียงก้องของอากาศนั้นไว้ สิ่งที่เป็นแก่นสารนั้นปราศจากคุณแห่งเสียงแล้ว ยังคงมีรูปร่างอยู่
13.39.13
भुङ्क्ते च स तदा व्योम मनस्तात दिगात्मकम् ।
व्योमात्मनि विनष्टे तु सङ्कल्पात्मा विवर्धते ॥ १३.३९.१३ ॥
ครั้งนั้น ใจนั้นกลืนกินอากาศ โอ้ลูกรัก ใจซึ่งมีทิศทั้งหลายเป็นธรรมชาติ เมื่ออาตมันที่ประกอบด้วยอากาศถูกทำลาย อาตมันที่ประกอบด้วยความคิดปรุงแต่งก็เติบโตขึ้น
13.39.14
सङ्कल्पात्मानमादत्ते चित्तं वै स्वेन तेजसा ।
चित्तं ग्रसत्यहङ्कारस्तदा वै मुनिसत्तम ॥ १३.३९.१४ ॥
จิตด้วยเดชของตนเองรับเอาอาตมันที่ประกอบด้วยความปรุงแต่งไว้ ครั้งนั้น โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มุนี อหังการก็กลืนจิตนั้น
13.39.15
विनष्टे च तदा चित्ते अहङ्कारोऽभवन्महान् ।
अहङ्कारं तदादत्ते महान्ब्रह्मा प्रजापतिः ॥ १३.३९.१५ ॥
เมื่อจิตถูกทำลายแล้ว อหังการอันยิ่งใหญ่ก็เกิดขึ้น ครั้งนั้น พระพรหมผู้ยิ่งใหญ่ ผู้เป็นเจ้าแห่งประชาสัตว์ ก็รับเอาอหังการนั้นไว้
13.39.16
अभिमाने विनष्टे तु महान्ब्रह्मा विराजते ।
तं तदा त्रिषु लोकेषु मूर्तिष्वेवाग्रमूर्तिजम् ॥ १३.३९.१६ ॥
เมื่อความถือตัวถูกทำลายแล้ว พระพรหมผู้ยิ่งใหญ่ก็รุ่งเรืองขึ้น ครั้งนั้น ในโลกทั้งสาม ท่านถูกเห็นในบรรดารูปทั้งหลาย ว่าเกิดจากรูปแรกสุด
13.39.17
येन विश्वमिदं कृत्स्नं निर्मितं वै गुणार्थिना ।
मूर्तं जलेचरमपि व्यवसायगुणात्मकम्।
ग्रसिष्णुर्भगवान्ब्रह्मा व्यक्ताव्यक्तमसंशयम् ॥ १३.३९.१७ ॥
พระองค์ผู้สร้างจักรวาลทั้งสิ้นนี้ ด้วยปรารถนาคุณทั้งหลาย รวมทั้งสัตว์ที่มีรูปร่างและสัตว์น้ำ ซึ่งมีความเพียรและคุณเป็นธรรมชาติ พระภควานพรหมกำลังจะกลืนกินสิ่งที่ปรากฏและที่ไม่ปรากฏ โดยไม่ต้องสงสัย
13.39.18
एषोऽव्ययस्य प्रलयो मया ते परिकीर्तितः ।
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं च श्रूयताम् ॥ १३.३९.१८ ॥
การดับสูญแห่งสิ่งอันไม่เสื่อมนี้ เราได้กล่าวแก่ท่านแล้ว บัดนี้จงฟังเรื่องอธยาตมะ อธิภูตะ และอธิเทวะด้วยเถิด
13.39.19
आकाशं प्रथमं भूतं श्रोत्रमध्यात्मं शब्दोधिभूतं दिशोधिदैवतं ॥ १३.३९.१९ ॥
อากาศเป็นภูตแรก โสตะคืออธยาตมะ เสียงคืออธิภูตะ ทิศทั้งหลายคืออธิเทวะ
13.39.20
वायुर्द्वितीयं भूतं त्वगध्यात्मं स्पर्शोधिभूतं विद्युदधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२० ॥
ลมเป็นภูตที่สอง ผิวหนังคืออธยาตมะ การสัมผัสคืออธิภูตะ สายฟ้าเป็นอธิเทวะ
13.39.21
ज्योतिस्तृतीयं भूतं चक्षुरध्यात्मं रूपमधिभूतं सूर्योधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२१ ॥
แสงคือธาตุที่สาม ตาคืออัธยาตมะ รูปคืออธิภูตะ พระอาทิตย์คืออธิเทวตา
13.39.22
आपश्चतुर्थं भूतं जिह्वाध्यात्मं रसोधिभूतं वरुणोधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२२ ॥
น้ำคือธาตุที่สี่ ลิ้นคืออัธยาตมะ รสคืออธิภูตะ พระวรุณคืออธิเทวตา
13.39.23
पृथिवी पञ्चमं भूतं ध्राणमध्यात्मं गन्धोधिभूतं वायुरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२३ ॥
ดินคือธาตุที่ห้า จมูกคืออัธยาตมะ กลิ่นคืออธิภูตะ ลมคืออธิเทวตา
13.39.24
पाञ्चभौतिकमेतच्चतुष्टयं वर्णितम्। अत ऊर्ध्वमिन्द्रियमनुवर्णयिष्यामः ॥ १३.३९.२४ ॥
ชุดสี่นี้ที่ประกอบด้วยธาตุทั้งห้าได้ถูกพรรณนาแล้ว ต่อจากนี้เราจะพรรณนาอินทริยะไปตามลำดับ
13.39.25
पादावध्यात्मं गन्तव्यमधिभूतं विष्णुरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२५ ॥
เท้าคืออัธยาตมะ การเดินคือกิจของเท้า พื้นที่ถูกย่ำเหยียบคืออธิภูตะ และพระวิษณุคืออธิเทวตา
13.39.26
हस्तावध्यात्मं कर्तव्यमधिभूतमिन्द्रोऽधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२६ ॥
มือคืออัธยาตมะ การกระทำคือหน้าที่ของมือ วัตถุที่ถูกจับคืออธิภูตะ และพระอินทร์คืออธิเทวตา
13.39.27
पायुरध्यात्मं विसर्गोऽधिभूतं मित्रोऽधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२७ ॥
อวัยวะขับถ่ายคืออัธยาตมะ การขับถ่ายคืออธิภูตะ และพระมิตระคืออธิเทวตา
13.39.28
उपस्थोऽध्यात्ममानन्दोऽधिभूतं प्रजापतिरवधिदैवतं स्यात्। ॥ १३.३९.२८ ॥
อวัยวะเพศคืออัธยาตมะ ความสุขคืออธิภูตะ และพระประชาบดีคืออธิเทวตา
13.39.29
वागध्यात्मं वक्तव्यमधिभूतमग्निरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२९ ॥
วาจาคืออัธยาตมะ การพูดคือหน้าที่ของวาจา สิ่งที่ถูกกล่าวถึงคืออธิภูตะ และพระอัคนีคืออธิเทวตา
13.39.30
मनोऽध्यात्मं मन्तव्यमधिभूतं चन्द्रमा अधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.३० ॥
ใจคืออัธยาตมะ การคิดคือหน้าที่ของใจ สิ่งที่ถูกคิดถึงคืออธิภูตะ และพระจันทร์คืออธิเทวตา
13.39.31
अहङ्कारोऽध्यात्ममभिमानोऽधिभूतं विरिञ्चोऽधिदैवतं स्यात्। ॥ १३.३९.३१ ॥
อหังการคือระดับภายใน ความถือตัวคือระดับของสรรพสัตว์ และพระวิรินจะคืออธิเทวตา
13.39.32
बुद्धिरध्यात्मं व्यवसायोऽधिभूतं ब्रह्माधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.३२ ॥
ปัญญาคือระดับภายใน การตัดสินใจคือระดับของสรรพสัตว์ และพระพรหมคืออธิเทวตา
13.39.33
एवमव्यक्तो भगवान्सकृत्कृत्स्नान्कुरुते सम्हरते च। कस्मात्क्रीडार्थम् ॥ १३.३९.३३ ॥
พระผู้เป็นเจ้าผู้ไม่ปรากฏเช่นนี้ทรงสร้างโลกทั้งสิ้นพร้อมกันครั้งเดียวและทรงดึงกลับ เพราะเหตุใด เพื่อความบันเทิง
13.39.34
यथाऽऽदित्योंऽशुजालं क्षिपति सम्हरते च एवमव्यक्तो गुणान्सृजति सम्हरते च ॥ १३.३९.३४ ॥
ดังพระอาทิตย์แผ่ตาข่ายรังสีออกไปและดึงกลับเข้ามา เช่นนั้นเองอวยักตะก็สร้างและดึงกลับซึ่งคุณะทั้งหลาย
13.39.35
यथाऽर्णवादूर्मिमालानिच यश्चोर्ध्वमुत्तिष्ठते सम्हरते च ।
यथा चान्तरिक्षादभ्रमाकाशमुत्तिष्ठति स्तनितगर्जितोन्मिश्रं तद्वत्तत्रैव प्राणशत्।
एवमव्यक्तो गुणान्सृजति सम्हरति च ॥ १३.३९.३५ ॥
ดังแถวคลื่นลูกใหญ่ที่ผุดขึ้นจากมหาสมุทรแล้วสงบลง และดังเมฆที่ลอยขึ้นจากท้องฟ้าปนไปด้วยเสียงฟ้าร้องและคำรามกึกก้อง ที่นั่นลมปราณก็เคลื่อนไหวฉันนั้น เช่นนี้อวยักตะสร้างและดึงกลับซึ่งคุณะทั้งหลาย
13.39.36
यथा कूर्मोऽङ्गानि कामात्प्रसारयते पुनश्च प्रवेशयति एवमव्यक्तो भगवान्लोकान्प्रकाशयति प्रवेशयते च ॥ १३.३९.३६ ॥
ดังเต่าที่ยืดแขนขาออกตามปรารถนาแล้วดึงกลับเข้ามาอีก เช่นนั้นเองพระผู้เป็นเจ้าผู้ไม่ปรากฏทรงทำให้โลกทั้งหลายสว่างไสวและทรงให้โลกเหล่านั้นสลายลงอีก
13.39.37
एवं चेतनश्च भगवान्पञ्चविंशः शुचिस्तेनाधिष्ठिता प्रकृतिश्चेतयति नित्यं सहधर्मा च। भगवतोऽव्यक्तस्य क्रियावतोक्रियावतश्च प्रकृतिः क्रियावानजरामरः क्षेत्रज्ञो नारायणाख्यः पुरुषः ॥ १३.३९.३७ ॥
ดังนี้ พระผู้เป็นเจ้าผู้มีจิตสำนึกเป็นหลักการที่ยี่สิบห้า บริสุทธิ์ ประกฤติซึ่งพระองค์ทรงปกครองย่อมปลุกจิตสำนึกเสมอ และมีธรรมชาติเดียวกับพระองค์ ธรรมชาติของพระผู้เป็นเจ้าผู้ไม่ปรากฏทั้งที่มีการกระทำและไม่มีการกระทำ ประกฤติที่มีการกระทำคือผู้รู้แห่งเกษตร ไม่แก่และไม่ตาย คือปุรุษะนามว่านารายณะ
13.39.38
इत्येतन्नारदायोक्तं कुमारेण च धीमता ।
एतच्छ्रुत्वा द्विजो राजन्सर्वयज्ञफलं लभेत् ॥ १३.३९.३८ ॥
ดังนี้ คุมารผู้มีปัญญาได้กล่าวสิ่งนี้แก่นารทะ พระราชา เมื่อพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งได้ฟังสิ่งนี้แล้วจะได้รับผลแห่งยัญทั้งปวง