ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 13.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.39.1
अधःस्रोतसि सर्गे च तिर्यक्स्रोतसि चैव हि ।
एताभ्यामीश्वरं विन्द्यादूर्ध्वस्रोतस्तथैव च ॥ १३.३९.१ ॥
ಕೆಳಮುಖದ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ, ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಅಡ್ಡ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿಯೂ; ಇವೆರಡರಿಂದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಮೇಲ್ಮುಖದ ಹರಿವಿನಿಂದಲೂ.
13.39.2
कर्मेन्द्रियाणां पञ्चानामीश्वरो बुद्धिगोचरः ।
बुद्धीन्द्रियाणामपि तु ईश्वरो मन उच्यते ॥ १३.३९.२ ॥
ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಈಶ್ವರನು ಬುದ್ಧಿಗೆ ಗೋಚರನು; ಬುದ್ಧೀಂದ್ರಿಯಗಳ ಈಶ್ವರನೂ ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
13.39.3
मनसः पञ्चभूतानि सगुणान्याहुरीश्वरम् ।
भूतानामीश्वरं विद्याद्ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ॥ १३.३९.३ ॥
ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಐದು ಮಹಾಭೂತಗಳನ್ನು ಈಶ್ವರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಭೂತಗಳ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಪರಮೇಷ್ಠಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
13.39.4
भवान्हि कुशलश्चैव धर्मेष्वेषु परेषु वै ।
कालाग्निरह्नः कल्पान्ते जगद्दहति चांशुभिः ॥ १३.३९.४ ॥
ನೀವು ಈ ಉತ್ತಮ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನಿಪುಣರು; ಕಲ್ಪದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ, ಕಾಲಾಗ್ನಿ ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ.
13.39.5
ततः सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
महाभूतानि दग्धानि स्वां योनिं गमितानि वै ॥ १३.३९.५ ॥
ಆಗ ಸ್ಥಾವರ ಜಂಗಮ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಭೂತಗಳು ದಗ್ಧವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಯೋನಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ.
13.39.6
कूर्मपृष्ठनिभा भूमिर्निर्दग्धकुशकण्टका ।
निर्वृक्षा निस्तृणा चैव दग्धा कालाग्निना तदा ॥ १३.३९.६ ॥
ಆಮೆಯ ಬೆನ್ನಿನಂತಿರುವ ಭೂಮಿ, ದರ್ಭೆ ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳುಗಳು ಸುಟ್ಟು, ಮರರಹಿತ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುರಹಿತವಾಗಿ ಆಗ ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
13.39.7
जगत्प्रलीनं जगति जगच्चापि प्रलीयते ।
नष्टिगन्धा तदा सूक्ष्मा जलमेवाभवत्तदा ॥ १३.३९.७ ॥
ಜಗತ್ತು ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ; ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತೂ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಗಂಧವು ನಾಶವಾಗಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ನೀರೇ ಆಗುತ್ತದೆ.
13.39.8
ततो मयूखजालेन सूर्यस्त्वापीयते जलम् ।
रसात्मा लीयते चार्के तथा ब्राह्मणसत्तम ॥ १३.३९.८ ॥
ಆಗ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಜಾಲದಿಂದ ನೀರನ್ನು ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮನೇ, ರಸಸ್ವರೂಪದ ನೀರು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿಯೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.
13.39.9
अन्तरिक्षगतान्भूतान्प्रदहत्यनलस्तदा ।
अग्निभूतं तदा व्योम भवतीत्यभिचक्षते ॥ १३.३९.९ ॥
ಆಗ ಅಗ್ನಿಯು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ಸುಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆಗ ಆಕಾಶವು ಅಗ್ನಿರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
13.39.10
तं तथा विस्फुरद्वह्निं वायुर्जरयते महान् ।
महता बलवेगेन आदत्ते तं हि भानुमान् ॥ १३.३९.१० ॥
ಆ ಉರಿಯುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮಹಾ ವಾಯು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಾ ಬಲವೇಗದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಅದನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ.
13.39.11
वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते यदा ।
प्रशाम्यति तदा वायुः खं तु तिष्ठति नानदत् ॥ १३.३९.११ ॥
ವಾಯುವಿನ ಗುಣವಾದ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನೂ ಆಕಾಶ ನುಂಗಿದಾಗ, ವಾಯು ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಕಾಶವು ಶಬ್ದವಿಲ್ಲದೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
13.39.12
तस्य तं निनदं शब्दमादत्ते वै मनस्तदा ।
स शब्दगुणहीनात्मा तिष्ठते मूर्तिमांस्तु वै ॥ १३.३९.१२ ॥
ಆಗ ಮನಸ್ಸು ಅದರ ಆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ಶಬ್ದವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಶಬ್ದಗುಣರಹಿತವಾದ ಆ ಸ್ವಭಾವ ಮೂರ್ತರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
13.39.13
भुङ्क्ते च स तदा व्योम मनस्तात दिगात्मकम् ।
व्योमात्मनि विनष्टे तु सङ्कल्पात्मा विवर्धते ॥ १३.३९.१३ ॥
ಆಗ ಅವನು ಆಕಾಶವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರಿಯ ಮನಸ್ಸೇ, ದಿಕ್ಕುಗಳೇ ಅದರ ಸ್ವಭಾವ. ಆಕಾಶ-ಸ್ವರೂಪ ಆತ್ಮ ನಾಶವಾದಾಗ, ಸಂಕಲ್ಪ-ಸ್ವರೂಪ ಆತ್ಮ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
13.39.14
सङ्कल्पात्मानमादत्ते चित्तं वै स्वेन तेजसा ।
चित्तं ग्रसत्यहङ्कारस्तदा वै मुनिसत्तम ॥ १३.३९.१४ ॥
ಚಿತ್ತವು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂಕಲ್ಪ-ಸ್ವರೂಪ ಆತ್ಮವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅಹಂಕಾರ ಚಿತ್ತವನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ.
13.39.15
विनष्टे च तदा चित्ते अहङ्कारोऽभवन्महान् ।
अहङ्कारं तदादत्ते महान्ब्रह्मा प्रजापतिः ॥ १३.३९.१५ ॥
ಚಿತ್ತ ನಾಶವಾದಾಗ ಆಗ ಮಹಾ ಅಹಂಕಾರ ಉದಯಿಸಿತು. ಆಗ ಮಹಾ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ.
13.39.16
अभिमाने विनष्टे तु महान्ब्रह्मा विराजते ।
तं तदा त्रिषु लोकेषु मूर्तिष्वेवाग्रमूर्तिजम् ॥ १३.३९.१६ ॥
ಅಭಿಮಾನ ನಾಶವಾದಾಗ ಮಹಾ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ, ರೂಪಗಳಲ್ಲೇ, ಅಗ್ರರೂಪದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನಾಗಿ ಆತನು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
13.39.17
येन विश्वमिदं कृत्स्नं निर्मितं वै गुणार्थिना ।
मूर्तं जलेचरमपि व्यवसायगुणात्मकम्।
ग्रसिष्णुर्भगवान्ब्रह्मा व्यक्ताव्यक्तमसंशयम् ॥ १३.३९.१७ ॥
ಗುಣಗಳನ್ನು ಬಯಸಿ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವನು, ರೂಪಧಾರಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವುಗಳನ್ನೂ, ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳೇ ಸ್ವಭಾವವಾದವನು, ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ನುಂಗಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
13.39.18
एषोऽव्ययस्य प्रलयो मया ते परिकीर्तितः ।
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं च श्रूयताम् ॥ १३.३९.१८ ॥
ಅವ್ಯಯನ ಈ ಪ್ರಳಯವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ, ಅಧಿಭೂತ, ಅಧಿದೈವವನ್ನೂ ಕೇಳು.
13.39.19
आकाशं प्रथमं भूतं श्रोत्रमध्यात्मं शब्दोधिभूतं दिशोधिदैवतं ॥ १३.३९.१९ ॥
ಆಕಾಶ ಮೊದಲ ಭೂತ; ಶ್ರವಣ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ; ಶಬ್ದ ಅಧಿಭೂತ; ದಿಕ್ಕುಗಳು ಅಧಿದೈವತ.
13.39.20
वायुर्द्वितीयं भूतं त्वगध्यात्मं स्पर्शोधिभूतं विद्युदधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२० ॥
ವಾಯು ಎರಡನೆಯ ಭೂತ; ತ್ವಚೆ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ; ಸ್ಪರ್ಶ ಅಧಿಭೂತ; ಮಿಂಚು ಅಧಿದೈವತ.
13.39.21
ज्योतिस्तृतीयं भूतं चक्षुरध्यात्मं रूपमधिभूतं सूर्योधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२१ ॥
ಜ್ಯೋತಿ ಮೂರನೆಯ ಭೂತ; ನೇತ್ರ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ; ರೂಪ ಅಧಿಭೂತ; ಸೂರ್ಯ ಅಧಿದೈವತ.
13.39.22
आपश्चतुर्थं भूतं जिह्वाध्यात्मं रसोधिभूतं वरुणोधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२२ ॥
ಜಲ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಭೂತ; ನಾಲಿಗೆ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ; ರುಚಿ ಅಧಿಭೂತ; ವರುಣ ಅಧಿದೈವತ.
13.39.23
पृथिवी पञ्चमं भूतं ध्राणमध्यात्मं गन्धोधिभूतं वायुरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२३ ॥
ಭೂಮಿ ಐದನೆಯ ಭೂತ; ಘ್ರಾಣ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ; ಗಂಧ ಅಧಿಭೂತ; ವಾಯು ಅಧಿದೈವತ.
13.39.24
पाञ्चभौतिकमेतच्चतुष्टयं वर्णितम्। अत ऊर्ध्वमिन्द्रियमनुवर्णयिष्यामः ॥ १३.३९.२४ ॥
ಪಂಚಭೂತಾತ್ಮಕವಾದ ಈ ಚತುಷ್ಟಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇವೆ.
13.39.25
पादावध्यात्मं गन्तव्यमधिभूतं विष्णुरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२५ ॥
ಪಾದಗಳು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ; ನಡೆಯುವುದು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯ; ಅಧಿಭೂತ ಅದರ ವಿಷಯ; ಅಧಿದೈವತ ವಿಷ್ಣು.
13.39.26
हस्तावध्यात्मं कर्तव्यमधिभूतमिन्द्रोऽधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२६ ॥
ಕೈಗಳು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ; ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಅವುಗಳ ಕರ್ತವ್ಯ; ಅಧಿಭೂತ ಅದರ ವಿಷಯ; ಅಧಿದೈವತ ಇಂದ್ರ.
13.39.27
पायुरध्यात्मं विसर्गोऽधिभूतं मित्रोऽधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२७ ॥
ಗುದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ; ವಿಸರ್ಗ ಅಧಿಭೂತ; ಅಧಿದೈವತ ಮಿತ್ರ.
13.39.28
उपस्थोऽध्यात्ममानन्दोऽधिभूतं प्रजापतिरवधिदैवतं स्यात्। ॥ १३.३९.२८ ॥
ಉಪಸ್ಥ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ; ಆನಂದ ಅಧಿಭೂತ; ಅಧಿದೈವತ ಪ್ರಜಾಪತಿ.
13.39.29
वागध्यात्मं वक्तव्यमधिभूतमग्निरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२९ ॥
ವಾಕ್ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ; ಮಾತನಾಡುವುದು ಅದರ ಕಾರ್ಯ; ಅಧಿಭೂತ ಅದರ ವಿಷಯ; ಅಧಿದೈವತ ಅಗ್ನಿ.
13.39.30
मनोऽध्यात्मं मन्तव्यमधिभूतं चन्द्रमा अधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.३० ॥
ಮನಸ್ಸು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ; ಚಿಂತಿಸುವುದು ಅದರ ಕಾರ್ಯ; ಅಧಿಭೂತ ಅದರ ವಿಷಯ; ಅಧಿದೈವತ ಚಂದ್ರ.
13.39.31
अहङ्कारोऽध्यात्ममभिमानोऽधिभूतं विरिञ्चोऽधिदैवतं स्यात्। ॥ १३.३९.३१ ॥
ಅಹಂಕಾರವು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ, ಅಭಿಮಾನವು ಅಧಿಭೂತ, ವಿರಿಂಚಿ ಅಧಿದೈವತ.
13.39.32
बुद्धिरध्यात्मं व्यवसायोऽधिभूतं ब्रह्माधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.३२ ॥
ಬುದ್ಧಿ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ, ವ್ಯವಸಾಯ ಅಧಿಭೂತ, ಬ್ರಹ್ಮ ಅಧಿದೈವತ.
13.39.33
एवमव्यक्तो भगवान्सकृत्कृत्स्नान्कुरुते सम्हरते च। कस्मात्क्रीडार्थम् ॥ १३.३९.३३ ॥
ಹೀಗೆ ಅವ್ಯಕ್ತನಾದ ಭಗವಂತನು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆ? ಕ್ರೀಡೆಗಾಗಿ.
13.39.34
यथाऽऽदित्योंऽशुजालं क्षिपति सम्हरते च एवमव्यक्तो गुणान्सृजति सम्हरते च ॥ १३.३९.३४ ॥
ಸೂರ್ಯನು ಕಿರಣಜಾಲವನ್ನು ಎಸೆದು ಮತ್ತೆ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಅವ್ಯಕ್ತನು ಗುಣಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸಿ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ.
13.39.35
यथाऽर्णवादूर्मिमालानिच यश्चोर्ध्वमुत्तिष्ठते सम्हरते च ।
यथा चान्तरिक्षादभ्रमाकाशमुत्तिष्ठति स्तनितगर्जितोन्मिश्रं तद्वत्तत्रैव प्राणशत्।
एवमव्यक्तो गुणान्सृजति सम्हरति च ॥ १३.३९.३५ ॥
ಸಾಗರದಿಂದ ಅಲೆಗಳ ಮಾಲೆ ಎದ್ದು ಮತ್ತೆ ಅಡಗುವಂತೆ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಗುಡುಗು-ಗರ್ಜನೆಯೊಡನೆ ಮೋಡ ಏಳುವಂತೆ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾಣವು ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಅವ್ಯಕ್ತನು ಗುಣಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸಿ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ.
13.39.36
यथा कूर्मोऽङ्गानि कामात्प्रसारयते पुनश्च प्रवेशयति एवमव्यक्तो भगवान्लोकान्प्रकाशयति प्रवेशयते च ॥ १३.३९.३६ ॥
ಆಮೆ ತನಗಿಷ್ಟವಾದಂತೆ ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಚಾಚಿ ಮತ್ತೆ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಅವ್ಯಕ್ತ ಭಗವಂತನು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
13.39.37
एवं चेतनश्च भगवान्पञ्चविंशः शुचिस्तेनाधिष्ठिता प्रकृतिश्चेतयति नित्यं सहधर्मा च। भगवतोऽव्यक्तस्य क्रियावतोक्रियावतश्च प्रकृतिः क्रियावानजरामरः क्षेत्रज्ञो नारायणाख्यः पुरुषः ॥ १३.३९.३७ ॥
ಹೀಗೆ ಚೇತನನಾದ ಭಗವಂತನು ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ತತ್ತ್ವ; ಪವಿತ್ರನು. ಅವನಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾದ ಪ್ರಕೃತಿ ಸದಾ ಚೇತನವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ, ಅವನೊಡನೆ ಸಮಾನ ಸ್ವಭಾವದವಳು. ಅವ್ಯಕ್ತ ಭಗವಂತನ ಪ್ರಕೃತಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವೂ ಅಕ್ರಿಯಾಶೀಲವೂ ಆಗಿದೆ; ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಪ್ರಕೃತಿ ಮುಪ್ಪು ಸಾವಿಲ್ಲದ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ, ನಾರಾಯಣ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪುರುಷ.
13.39.38
इत्येतन्नारदायोक्तं कुमारेण च धीमता ।
एतच्छ्रुत्वा द्विजो राजन्सर्वयज्ञफलं लभेत् ॥ १३.३९.३८ ॥
ಹೀಗೆ ಇದನ್ನು ನಾರದನಿಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು. ರಾಜನೇ, ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ದ್ವಿಜನು ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.