మహాభారతం · అధ్యాయం 13.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.39.1
अधःस्रोतसि सर्गे च तिर्यक्स्रोतसि चैव हि ।
एताभ्यामीश्वरं विन्द्यादूर्ध्वस्रोतस्तथैव च ॥ १३.३९.१ ॥
కిందికి ప్రవహించే ప్రవాహంలో, సృష్టిలో, అడ్డంగా ప్రవహించే ప్రవాహంలో కూడా; ఈ రెండింటి ద్వారా ఈశ్వరుని తెలుసుకోవాలి, అలాగే పైకి ప్రవహించే ప్రవాహం ద్వారా కూడా.
13.39.2
कर्मेन्द्रियाणां पञ्चानामीश्वरो बुद्धिगोचरः ।
बुद्धीन्द्रियाणामपि तु ईश्वरो मन उच्यते ॥ १३.३९.२ ॥
ఐదు కర్మేంద్రియాలకు ఈశ్వరుడు బుద్ధికి గోచరుడు; జ్ఞానేంద్రియాలకు కూడా ఈశ్వరుడు మనస్సు అని చెప్పబడుతుంది.
13.39.3
मनसः पञ्चभूतानि सगुणान्याहुरीश्वरम् ।
भूतानामीश्वरं विद्याद्ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ॥ १३.३९.३ ॥
మనస్సు నుండి గుణాలతో కూడిన పంచభూతాలు ఈశ్వరుడని చెప్పబడ్డాయి; ప్రాణుల ఈశ్వరుడు పరమేష్ఠి అయిన బ్రహ్మ అని తెలుసుకోవాలి.
13.39.4
भवान्हि कुशलश्चैव धर्मेष्वेषु परेषु वै ।
कालाग्निरह्नः कल्पान्ते जगद्दहति चांशुभिः ॥ १३.३९.४ ॥
మీరు ఈ ఉత్తమ ధర్మాలలో నిశ్చయంగా నిపుణులు; కల్పాంతంలో, పగటి వేళ, కాలాగ్ని తన కిరణాలతో జగత్తును దహిస్తుంది.
13.39.5
ततः सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
महाभूतानि दग्धानि स्वां योनिं गमितानि वै ॥ १३.३९.५ ॥
అప్పుడు స్థావర జంగమ సమస్త ప్రాణులు, మహాభూతాలు దగ్ధమై తమ మూలాన్ని చేరుకుంటాయి.
13.39.6
कूर्मपृष्ठनिभा भूमिर्निर्दग्धकुशकण्टका ।
निर्वृक्षा निस्तृणा चैव दग्धा कालाग्निना तदा ॥ १३.३९.६ ॥
తాబేలు వీపులా ఉన్న భూమి, దర్భలు ముళ్ళు కాలిపోయి, చెట్లు గడ్డి లేకుండా, అప్పుడు కాలాగ్నితో దగ్ధమవుతుంది.
13.39.7
जगत्प्रलीनं जगति जगच्चापि प्रलीयते ।
नष्टिगन्धा तदा सूक्ष्मा जलमेवाभवत्तदा ॥ १३.३९.७ ॥
జగత్తు లీనమవుతుంది; జగత్తులోనే జగత్తు కూడా లీనమవుతుంది. అప్పుడు గంధం నశించి, సూక్ష్మమైన జలమే అవుతుంది.
13.39.8
ततो मयूखजालेन सूर्यस्त्वापीयते जलम् ।
रसात्मा लीयते चार्के तथा ब्राह्मणसत्तम ॥ १३.३९.८ ॥
అప్పుడు సూర్యుడు తన కిరణజాలంతో జలాన్ని కూడా లాగుకుంటాడు. బ్రాహ్మణోత్తమా, రసస్వరూపమైన జలం సూర్యునిలోనే లీనమవుతుంది.
13.39.9
अन्तरिक्षगतान्भूतान्प्रदहत्यनलस्तदा ।
अग्निभूतं तदा व्योम भवतीत्यभिचक्षते ॥ १३.३९.९ ॥
అప్పుడు అగ్ని ఆకాశంలో ఉన్న ప్రాణులను కూడా దహించివేస్తుంది. అప్పుడు ఆకాశం అగ్నిరూపమవుతుంది అని చెబుతారు.
13.39.10
तं तथा विस्फुरद्वह्निं वायुर्जरयते महान् ।
महता बलवेगेन आदत्ते तं हि भानुमान् ॥ १३.३९.१० ॥
ఆ ప్రజ్వలించే అగ్నిని మహాబలమైన వాయువు క్షీణింపజేస్తుంది. మహా బలవేగంతో సూర్యుడు దానిని నిశ్చయంగా గ్రహిస్తాడు.
13.39.11
वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते यदा ।
प्रशाम्यति तदा वायुः खं तु तिष्ठति नानदत् ॥ १३.३९.११ ॥
వాయువు గుణమైన స్పర్శను కూడా ఆకాశం మ్రింగినప్పుడు, వాయువు శాంతిస్తుంది; ఆకాశం ధ్వని లేకుండా నిలిచి ఉంటుంది.
13.39.12
तस्य तं निनदं शब्दमादत्ते वै मनस्तदा ।
स शब्दगुणहीनात्मा तिष्ठते मूर्तिमांस्तु वै ॥ १३.३९.१२ ॥
అప్పుడు మనస్సు దాని ఆ ప్రతిధ్వనించే శబ్దాన్ని గ్రహిస్తుంది. శబ్దగుణరహితమైన ఆ స్వభావం మూర్తిమంతంగా నిలిచి ఉంటుంది.
13.39.13
भुङ्क्ते च स तदा व्योम मनस्तात दिगात्मकम् ।
व्योमात्मनि विनष्टे तु सङ्कल्पात्मा विवर्धते ॥ १३.३९.१३ ॥
అప్పుడు అతడు ఆకాశాన్ని భుజిస్తాడు; ప్రియ మనసా, దిక్కులే దాని స్వభావం. ఆకాశ-స్వభావం నశించినప్పుడు, సంకల్ప-స్వభావ ఆత్మ వృద్ధి చెందుతుంది.
13.39.14
सङ्कल्पात्मानमादत्ते चित्तं वै स्वेन तेजसा ।
चित्तं ग्रसत्यहङ्कारस्तदा वै मुनिसत्तम ॥ १३.३९.१४ ॥
చిత్తం తన తేజస్సుతో సంకల్ప-స్వభావ ఆత్మను గ్రహిస్తుంది. అప్పుడు, మునులలో శ్రేష్ఠుడా, అహంకారం చిత్తాన్ని మింగుతుంది.
13.39.15
विनष्टे च तदा चित्ते अहङ्कारोऽभवन्महान् ।
अहङ्कारं तदादत्ते महान्ब्रह्मा प्रजापतिः ॥ १३.३९.१५ ॥
చిత్తం నశించినప్పుడు అప్పుడు మహా అహంకారం పుట్టింది. అప్పుడు మహా ప్రజాపతి బ్రహ్మ అహంకారాన్ని గ్రహిస్తాడు.
13.39.16
अभिमाने विनष्टे तु महान्ब्रह्मा विराजते ।
तं तदा त्रिषु लोकेषु मूर्तिष्वेवाग्रमूर्तिजम् ॥ १३.३९.१६ ॥
అభిమానం నశించినప్పుడు మహా బ్రహ్మ ప్రకాశిస్తాడు. అప్పుడు మూడు లోకాలలో, రూపాలలోనే, ప్రథమ రూపం నుండి జన్మించినవాడిగా ఆయన కనిపిస్తాడు.
13.39.17
येन विश्वमिदं कृत्स्नं निर्मितं वै गुणार्थिना ।
मूर्तं जलेचरमपि व्यवसायगुणात्मकम्।
ग्रसिष्णुर्भगवान्ब्रह्मा व्यक्ताव्यक्तमसंशयम् ॥ १३.३९.१७ ॥
గుణాలను కోరి ఈ సమస్త విశ్వాన్ని సృష్టించినవాడు, రూపధారులను, నీటిలో సంచరించేవాటినీ కూడా, ప్రయత్నం మరియు గుణాలే స్వభావంగా కలవాడు, భగవానుడు బ్రహ్మ, వ్యక్తాన్ని అవ్యక్తాన్ని మ్రింగడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు, సందేహం లేదు.
13.39.18
एषोऽव्ययस्य प्रलयो मया ते परिकीर्तितः ।
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं च श्रूयताम् ॥ १३.३९.१८ ॥
అవ్యయుని ఈ ప్రళయాన్ని నేను నీకు వివరించాను. ఇప్పుడు అధ్యాత్మము, అధిభూతము, అధిదైవము కూడా వినుము.
13.39.19
आकाशं प्रथमं भूतं श्रोत्रमध्यात्मं शब्दोधिभूतं दिशोधिदैवतं ॥ १३.३९.१९ ॥
ఆకాశం మొదటి భూతం; శ్రవణం అధ్యాత్మికం; శబ్దం అధిభౌతికం; దిక్కులు అధిదైవికం.
13.39.20
वायुर्द्वितीयं भूतं त्वगध्यात्मं स्पर्शोधिभूतं विद्युदधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२० ॥
వాయువు రెండవ భూతం; త్వచం అధ్యాత్మికం; స్పర్శం అధిభౌతికం; విద్యుత్తు అధిదైవికం.
13.39.21
ज्योतिस्तृतीयं भूतं चक्षुरध्यात्मं रूपमधिभूतं सूर्योधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२१ ॥
తేజస్సు మూడవ భూతం; నేత్రం అధ్యాత్మికం; రూపం అధిభౌతికం; సూర్యుడు అధిదైవికం.
13.39.22
आपश्चतुर्थं भूतं जिह्वाध्यात्मं रसोधिभूतं वरुणोधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२२ ॥
జలం నాలుగవ భూతం; జిహ్వ అధ్యాత్మికం; రసం అధిభౌతికం; వరుణుడు అధిదైవికం.
13.39.23
पृथिवी पञ्चमं भूतं ध्राणमध्यात्मं गन्धोधिभूतं वायुरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२३ ॥
పృథ్వి ఐదవ భూతం; ఘ్రాణం అధ్యాత్మికం; గంధం అధిభౌతికం; వాయువు అధిదైవికం.
13.39.24
पाञ्चभौतिकमेतच्चतुष्टयं वर्णितम्। अत ऊर्ध्वमिन्द्रियमनुवर्णयिष्यामः ॥ १३.३९.२४ ॥
పంచభూతాత్మకమైన ఈ చతుష్టయం వర్ణించబడింది. ఇక ఇంద్రియాలను వర్ణిస్తాము.
13.39.25
पादावध्यात्मं गन्तव्यमधिभूतं विष्णुरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२५ ॥
పాదాలు అధ్యాత్మం, గమనం దాని కార్యం; అధిభూతం దాని విషయం; అధిదైవతం విష్ణువు.
13.39.26
हस्तावध्यात्मं कर्तव्यमधिभूतमिन्द्रोऽधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२६ ॥
చేతులు అధ్యాత్మం, కర్మ చేయడం దాని కార్యం; అధిభూతం దాని విషయం; అధిదైవతం ఇంద్రుడు.
13.39.27
पायुरध्यात्मं विसर्गोऽधिभूतं मित्रोऽधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२७ ॥
గుదం అధ్యాత్మం; విసర్గం అధిభూతం; అధిదైవతం మిత్రుడు.
13.39.28
उपस्थोऽध्यात्ममानन्दोऽधिभूतं प्रजापतिरवधिदैवतं स्यात्। ॥ १३.३९.२८ ॥
ఉపస్థ అధ్యాత్మం; ఆనందం అధిభూతం; అధిదైవతం ప్రజాపతి.
13.39.29
वागध्यात्मं वक्तव्यमधिभूतमग्निरधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.२९ ॥
వాక్కు అధ్యాత్మం, మాట్లాడటం దాని కార్యం; అధిభూతం దాని విషయం; అధిదైవతం అగ్ని.
13.39.30
मनोऽध्यात्मं मन्तव्यमधिभूतं चन्द्रमा अधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.३० ॥
మనస్సు అధ్యాత్మం, ఆలోచించడం దాని కార్యం; అధిభూతం దాని విషయం; అధిదైవతం చంద్రుడు.
13.39.31
अहङ्कारोऽध्यात्ममभिमानोऽधिभूतं विरिञ्चोऽधिदैवतं स्यात्। ॥ १३.३९.३१ ॥
అహంకారం అధ్యాత్మం, అభిమానం అధిభూతం, విరించి అధిదైవతం.
13.39.32
बुद्धिरध्यात्मं व्यवसायोऽधिभूतं ब्रह्माधिदैवतं स्यात् ॥ १३.३९.३२ ॥
బుద్ధి అధ్యాత్మం, వ్యవసాయం అధిభూతం, బ్రహ్మ అధిదైవతం.
13.39.33
एवमव्यक्तो भगवान्सकृत्कृत्स्नान्कुरुते सम्हरते च। कस्मात्क्रीडार्थम् ॥ १३.३९.३३ ॥
ఈ విధంగా అవ్యక్తుడైన భగవంతుడు ఒకేసారి సమస్తాన్ని సృష్టిస్తాడు, సంహరిస్తాడు. దేనికి? క్రీడ కోసం.
13.39.34
यथाऽऽदित्योंऽशुजालं क्षिपति सम्हरते च एवमव्यक्तो गुणान्सृजति सम्हरते च ॥ १३.३९.३४ ॥
సూర్యుడు కిరణజాలాన్ని విసిరి మళ్ళీ ఉపసంహరించినట్లు, అవ్యక్తుడు గుణాలను సృష్టించి సంహరిస్తాడు.
13.39.35
यथाऽर्णवादूर्मिमालानिच यश्चोर्ध्वमुत्तिष्ठते सम्हरते च ।
यथा चान्तरिक्षादभ्रमाकाशमुत्तिष्ठति स्तनितगर्जितोन्मिश्रं तद्वत्तत्रैव प्राणशत्।
एवमव्यक्तो गुणान्सृजति सम्हरति च ॥ १३.३९.३५ ॥
సముద్రం నుండి అలల మాలలు లేచి మళ్ళీ అణగినట్లు, ఆకాశం నుండి ఉరుములతో కూడిన మేఘం లేచినట్లు, అక్కడే ప్రాణం పనిచేస్తుంది. ఈ విధంగా అవ్యక్తుడు గుణాలను సృష్టించి సంహరిస్తాడు.
13.39.36
यथा कूर्मोऽङ्गानि कामात्प्रसारयते पुनश्च प्रवेशयति एवमव्यक्तो भगवान्लोकान्प्रकाशयति प्रवेशयते च ॥ १३.३९.३६ ॥
తాబేలు ఇష్టానుసారం తన అవయవాలను చాచి మళ్ళీ లోపలికి లాగుకున్నట్లు, అవ్యక్త భగవంతుడు లోకాలను ప్రకాశింపజేసి వాటిని లయం చేస్తాడు.
13.39.37
एवं चेतनश्च भगवान्पञ्चविंशः शुचिस्तेनाधिष्ठिता प्रकृतिश्चेतयति नित्यं सहधर्मा च। भगवतोऽव्यक्तस्य क्रियावतोक्रियावतश्च प्रकृतिः क्रियावानजरामरः क्षेत्रज्ञो नारायणाख्यः पुरुषः ॥ १३.३९.३७ ॥
ఈ విధంగా చైతన్యస్వరూపుడైన భగవానుడు ఇరవై ఐదవ తత్త్వం; పవిత్రుడు. ఆయనచే అధిష్ఠితమైన ప్రకృతి ఎల్లప్పుడూ చైతన్యాన్ని కలిగిస్తుంది, ఆయనతో సమాన స్వభావం కలిగి ఉంటుంది. అవ్యక్త భగవానుని ప్రకృతి క్రియాశీలమూ అక్రియాశీలమూ; క్రియాశీల ప్రకృతి ముసలితనం, మరణం లేని క్షేత్రజ్ఞుడు, నారాయణుడనే పురుషుడు.
13.39.38
इत्येतन्नारदायोक्तं कुमारेण च धीमता ।
एतच्छ्रुत्वा द्विजो राजन्सर्वयज्ञफलं लभेत् ॥ १३.३९.३८ ॥
ఈ విధంగా ఇది నారదునికి చెప్పబడింది, బుద్ధిమంతుడైన కుమారునిచే. ఓ రాజా, దీనిని విన్న ద్విజుడు సర్వ యజ్ఞ ఫలాన్ని పొందుతాడు.