महाभारत · अध्याय 13.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.4.1
एवमुक्तो मतङ्गस्तु संशितात्मा यतव्रतः ।
अतिष्ठदेकपादेन वर्षाणां शतमच्युतः ॥ १३.४.१ ॥
असे सांगितल्यावर संयमी मनाचा आणि दृढव्रती मतंग एका पायावर शंभर वर्षे अचल उभा राहिला.
13.4.2
तमुवाच ततः शक्रः पुनरेव महायशाः ।
ब्राह्मण्यं दुर्लभं तात प्रार्थयानो न लप्स्यसे ॥ १३.४.२ ॥
तेव्हा महायशस्वी शक्र त्याला पुन्हा म्हणाला, 'हे वत्सा, ब्राह्मण्य दुर्लभ आहे; ते इच्छिलेस तरी तुला मिळणार नाही.'
13.4.3
मतङ्ग परमं स्थानं प्रार्थयन्विनशिष्यसि ।
मा कृथाः साहसं पुत्र नैष धर्मपथस्तव ॥ १३.४.३ ॥
हे मतंगा, परम स्थानाची इच्छा करीत तू नाश पावशील. पुत्रा, हे साहस करू नकोस; हा तुझा धर्ममार्ग नाही.
13.4.4
विमार्गतो मार्गमाणः सर्वथा नभविष्यसि ।
न हि शक्यं त्वया प्राप्तुं ब्राह्मण्यमिह दुर्मते।
अप्राप्यं प्रार्थयानो हि नचिराद्विनशिष्यसि ॥ १३.४.४ ॥
चुकीच्या मार्गाने मार्ग शोधणारा तू कोणत्याही प्रकारे यशस्वी होणार नाहीस. हे दुर्मते, या जगात ब्राह्मण्य मिळवणे तुला शक्य नाही; जे प्राप्त होणार नाही त्याची इच्छा करीत तू लवकरच नाश पावशील.
13.4.5
मतङ्ग परमं स्थानं वार्यमाणोऽसकृन्मया ।
चिकीर्षस्येव तपसा सर्वथा नभविष्यसि ॥ १३.४.५ ॥
हे मतंगा, परम स्थानासाठी मी वारंवार अडवूनही तू तपश्चर्येने ते साधू इच्छितोस; पण कोणत्याही प्रकारे तू यशस्वी होणार नाहीस.
13.4.6
तिर्यग्योनिगतः सर्वो मानुष्यं यदि गच्छति ।
स जायते पुल्कसो वा चण्डालो वाऽप्यसंशयः ॥ १३.४.६ ॥
पशुयोनीत जन्मलेला कोणीही जर मनुष्यजन्म मिळवला, तर तो निःसंशय पुल्कस किंवा चांडाळ म्हणून जन्मतो.
13.4.7
पुल्कसः पापयोनिर्वा यः कश्चिदिह लक्ष्यते ।
स तस्यामेव सुचिरं मतङ्ग परिवर्तते ॥ १३.४.७ ॥
येथे जो पापयोनीतील किंवा पुल्कस म्हणून दिसतो, तो दीर्घकाळ त्याच अवस्थेत फिरत राहतो.
13.4.8
ततो दशशते काले लभते शूद्रतामपि ।
शूद्रयोनावपि ततो बहुशः परिवर्तते ॥ १३.४.८ ॥
नंतर एका हजार दशकांनंतर तो शूद्रत्वही प्राप्त करतो; शूद्र योनीतही तो अनेकदा फिरतो.
13.4.9
ततस्त्रिंशद्गणे काले लभते वैश्यतामपि ।
वैश्यतायां चिरं कालं तत्रैव परिवर्तते।
ततः षष्टिगुणे काले राजन्यो नाम जायते ॥ १३.४.९ ॥
नंतर तीसपट काळ गेल्यावर तो वैश्यत्वही प्राप्त करतो; वैश्यत्वात तो दीर्घकाल तेथेच फिरतो. नंतर साठपट काळानंतर तो राजन्य नावाने जन्म घेतो.
13.4.10
ततः षष्टिगुणे काले लभते ब्रह्मबन्धुताम् ।
ब्रह्मबन्धुश्चिरं कालं ततस्तु परिवर्तते ॥ १३.४.१० ॥
नंतर साठपट काळ गेल्यावर तो ब्रह्मबंधुत्व प्राप्त करतो; ब्रह्मबंधू म्हणून दीर्घकाल राहून नंतर तो फिरतो.
13.4.11
ततस्तु द्विशते काले लभते काण्डपृष्ठताम् ।
काण्डपृष्ठश्चिरं कालं तत्रैव परिवर्तते ॥ १३.४.११ ॥
नंतर दोनशे पट काळ गेल्यावर तो काण्डपृष्ठत्व प्राप्त करतो; काण्डपृष्ठ म्हणून दीर्घकाल तेथेच फिरतो.
13.4.12
ततस्तु त्रिशते काले लभते जपतामपि ।
तं च प्राप्य चिरं कालं तत्रैव परिवर्तते ॥ १३.४.१२ ॥
नंतर तीनशे पट काळ गेल्यावर तो जप करणाऱ्यांची अवस्थाही प्राप्त करतो; ती प्राप्त करून दीर्घकाल तेथेच फिरतो.
13.4.13
ततश्चतुःशते काले श्रोत्रियो नाम जायते ।
श्रोत्रियत्वे चिरं कालं तत्रैव परिवर्तते ॥ १३.४.१३ ॥
नंतर चारशे काळानंतर श्रोत्रिय नावाचा (ब्राह्मण) जन्म घेतो. श्रोत्रियत्वात तो दीर्घकाळ तिथेच फिरत राहतो.
13.4.14
तदेवं शोकहर्षौ तु कामद्वेषौ च पुत्रक ।
अतिमानातिवादौ च प्रविशेते द्विजाधमम् ॥ १३.४.१४ ॥
अशा प्रकारे, हे पुत्रा, शोक आणि हर्ष, काम आणि द्वेष, अतिमान आणि अतिवाद हे दोन्ही त्या अधम द्विजात प्रवेश करतात.
13.4.15
तांश्चेज्जयति शत्रून्स तदा प्राप्नोति सद्गतिम् ।
अथ ते वै जयन्त्येनं तालं पक्वमिवापतेत् ॥ १३.४.१५ ॥
जर तो त्या शत्रूंना जिंकतो, तर तेव्हा तो सद्गती प्राप्त करतो. परंतु जर ते त्याला जिंकतात, तर पिकलेल्या ताडफळाप्रमाणे तो खाली पडतो.
13.4.16
मतङ्ग सम्प्रधार्यैवं यदहं त्वामचूचुदम् ।
वृणीष्व काममन्यं त्वं ब्राह्मण्यं हि सुदुर्लभम् ॥ १३.४.१६ ॥
हे मतङ्गा, असा नीट विचार करूनच मी तुला बोध केला होता. आता तुला हवे असेल ते दुसरे वरदान निवड, कारण ब्राह्मण्य अत्यंत दुर्लभ आहे.