મહાભારત · અધ્યાય 13.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.40.1
आत्मन्यग्नौ समाध्नाय य एते कुरुनन्दन ।
द्विजातयो व्रतोपेता जपयज्ञपरायणाः ॥ १३.४०.१ ॥
હે કુરુનંદન, જે આ દ્વિજો આત્મામાં અને અગ્નિમાં સ્થાપના કરીને, વ્રતોથી યુક્ત થઈ જપયજ્ઞમાં તત્પર રહે છે—
13.40.2
यजन्त्यारम्भयज्ञैश्च मानसं यज्ञमास्थिताः ।
अग्निभ्यश्च परं नास्ति येषामेषोऽव्यवस्थितः ॥ १३.४०.२ ॥
આરંભયજ્ઞોથી યજન કરનારા, માનસયજ્ઞનો આશ્રય લેનારા, અગ્નિઓથી શ્રેષ્ઠ કંઈ નથી એમ માનનારા, અને જેમનો આ માર્ગ હજી અસ્થિર છે—
13.40.3
तेषां गतिर्महाप्राज्ञ कीदृशी किम्पराश्च ते ।
एतदिच्छामि तत्वेन त्वत्तः श्रोतुं पितामह ॥ १३.४०.३ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ પિતામહ, તેમની ગતિ કેવી છે, તેઓ કયા પરમ લક્ષ્યમાં તત્પર રહે છે? આ હું તમારી પાસેથી યથાર્થપણે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
13.40.4
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।
वैकुण्ठस्य च संवादं सुपर्णस्य च भारत ॥ १३.४०.४ ॥
હે ભારત, આ વિષે હું તને એક પ્રાચીન ઇતિહાસ કહીશ—વૈકુંઠ (વિષ્ણુ) અને સુપર્ણ (ગરુડ) વચ્ચેનો સંવાદ.
13.40.5
अमृतस्य समुत्पत्तौ देवानामसुरैः सह ।
षष्टिवर्षसहस्राणि दैवासुरमवर्तत। ॥ १३.४०.५ ॥
અમૃતના પ્રાદુર્ભાવ સમયે દેવો અને અસુરો વચ્ચે સાઠ હજાર વર્ષ સુધી દૈવાસુર યુદ્ધ ચાલ્યું.
13.40.6
तत्र देवास्तु दैतेयैर्वध्यन्ते भृशदारुणैः ।
त्रातारं नाधिगच्छन्ति वध्यमाना महासुरैः ॥ १३.४०.६ ॥
ત્યાં દેવો અતિ ભયંકર દૈત્યો દ્વારા માર્યા જતા હતા; મહાસુરોથી હણાતા તેમને કોઈ રક્ષક મળતો ન હતો.
13.40.7
आर्तास्ते देवदेवेशं प्रपन्नाः शरणैषिणः ।
पितामहं महाप्राज्ञं वध्यमानाः सुरेतरैः ॥ १३.४०.७ ॥
પીડાયેલા તેઓ દેવદેવેશને શરણ માગતા, મહાપ્રાજ્ઞ પિતામહ પાસે ગયા; અસુરો દ્વારા તેઓ મારાઈ રહ્યા હતા.
13.40.8
ता दृष्ट्वा देवता ब्रह्मा सम्भ्रान्तेन्द्रियमानसः ।
वैकुण्ठं शरणं देवं प्रतिपेदे च तैः सह ॥ १३.४०.८ ॥
તે દેવતાઓને જોઈને, વ્યાકુળ ઇન્દ્રિય અને મનવાળા બ્રહ્મા તેમની સાથે વૈકુંઠદેવની શરણે ગયા.
13.40.9
ततः स देवैः सहितः पद्मयोनिर्नरेश्वर ।
तुष्टाव प्राञ्जलिर्भूत्वा नारायणमनामयम् ॥ १३.४०.९ ॥
પછી પદ્મયોનિ બ્રહ્મા દેવતાઓ સાથે, હે નરેશ્વર, હાથ જોડીને નિર્દોષ નારાયણની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
13.40.10
त्वद्रूपचिन्तनान्नाम्नां स्मरणादर्चनादपि ।
तपोयोगादिभिश्चैव श्रेयो यान्ति मनीषिणः ॥ १३.४०.१० ॥
તારા રૂપના ચિંતનથી, તારા નામસ્મરણથી, પૂજાથી, તથા તપ અને યોગ આદિથી પણ મનીષીઓ શ્રેય પામે છે.
13.40.11
भक्तवत्सल पद्माक्ष परमेश्वर पापहन् ।
परमात्माऽविकाराद्य नारायण नमोंस्तु ते ॥ १३.४०.११ ॥
હે ભક્તવત્સલ, કમલનયન, પરમેશ્વર, પાપહર, પરમાત્મા, અવિકારી આદિ નારાયણ, તને નમસ્કાર હો.
13.40.12
नमस्ते सर्वलोकादे सर्वात्मामितविक्रम ।
सर्वभूतभविष्येश सर्वभूतमहेश्वर ॥ १३.४०.१२ ॥
હે સર્વલોકાદિ, સર્વાત્મા, અમિત વિક્રમવાળા, સર્વભૂત અને ભવિષ્યના ઈશ, સર્વભૂતના મહેશ્વર, તને નમસ્કાર હો.
13.40.13
देवानामपि देवस्त्वं सर्वविद्यापरायणः ।
जगद्वीजसमाहार जगतः परमो ह्यसि ॥ १३.४०.१३ ॥
તું દેવોનો પણ દેવ છે, સર્વ વિદ્યાઓમાં નિષ્ઠ છે. જગતના બીજને સમેટનાર, તું જ જગતનો પરમ છે.
13.40.14
त्रायस्व देवता वीर दानवाद्यैः सुपीडिताः ।
लोकांश्च लोकपालांश्च ऋषींश्च जयतांवर ॥ १३.४०.१४ ॥
હે વીર, દાનવો વગેરેથી અતિપીડિત દેવોનું રક્ષણ કર; લોકો, લોકપાલો અને ઋષિઓનું પણ રક્ષણ કર, હે વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
13.40.15
वेदाः साङ्गोपनिषदः सरहस्याः ससङ्ग्रहाः ।
सोङ्काराः सवषट्काराः प्राहुस्त्वां यज्ञमुत्तमम् ॥ १३.४०.१५ ॥
અંગો અને ઉપનિષદો, રહસ્યો અને સંગ્રહો સહિતના વેદો, ઓંકાર અને વષટ્કાર સહિત તને ઉત્તમ યજ્ઞ કહે છે.
13.40.16
पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
तपस्विनां तपश्चैव दैवतं देवतास्वपि ॥ १३.४०.१६ ॥
પવિત્રોમાં પવિત્ર અને મંગલોમાં મંગલ; તપસ્વીઓનું તપ, દેવોમાં પણ તું જ દૈવત છે.
13.40.17
एवमादिपुरस्कारैर्ऋक्सामयजुषां गणैः ।
वैकुण्ठं तुष्टुवुर्देवाः सर्वे ब्रह्मर्षिभिः सह ॥ १३.४०.१७ ॥
આવા આદિ સન્માનો સાથે, ઋક, સામ, યજુના ગણો સહિત, બ્રહ્મર્ષિઓ સાથે સર્વ દેવોએ વૈકુંઠની સ્તુતિ કરી.
13.40.18
ततोऽन्तरिक्षे वागासीन्मेघगम्भीरनिस्वना ।
जेष्यध्वं दानवान्यूयं मयैव सह सङ्गरे ॥ १३.४०.१८ ॥
પછી આકાશમાં મેઘ જેવા ગંભીર અવાજે વાણી પ્રગટી: તમે મારી સાથે જ યુદ્ધમાં દાનવોને જીતશો.
13.40.19
ततो देवगणानां च दानवानां च युध्यताम् ।
प्रादुरासीन्महातेजाः शार्ङ्गचक्रगदाधरः ॥ १३.४०.१९ ॥
ત્યારે દેવગણો અને દાનવો યુદ્ધ કરતા હતા ત્યારે, શાર્ઙ્ગ ધનુષ્ય, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર મહાતેજસ્વી પ્રગટ થયા.
13.40.20
सुपर्णपृष्ठमास्थाय तेजसा प्रदहन्निव ।
व्यधमद्दानवान्सर्वान्बाहुद्रविणतेजसा ॥ १३.४०.२० ॥
ગરુડની પીઠ પર આરૂઢ થઈ, તેજથી બાળતા હોય તેમ, ભુજબળના તેજથી તેણે સર્વ દાનવોને હણી નાખ્યા.
13.40.21
तं समासाद्य समरे दैत्यदानवपुङ्गवाः ।
व्यनश्यन्त महाराज पतङ्गा इव पावकम् ॥ १३.४०.२१ ॥
મહારાજ, યુદ્ધમાં તેમની સામે આવેલા દૈત્ય-દાનવોના શ્રેષ્ઠ વીરો અગ્નિ પાસે આવેલા પતંગિયાની જેમ નાશ પામ્યા.
13.40.22
स विजित्यासुरान्सर्वान्दानवांश्च महामतिः ।
पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत ॥ १३.४०.२२ ॥
તે મહામતિ સર્વ અસુરો અને દાનવોને જીતીને, દેવોના જોતાં જ ત્યાં જ અંતર્ધાન થઈ ગયા.
13.40.23
तं दृष्ट्वान्तर्हितं देवा विष्णुं देवामितद्युतिम् ।
विस्मयोत्फुल्लनयना ब्रह्माणमिदमब्रुवन् ॥ १३.४०.२३ ॥
અંતર્ધાન થયેલા અમિત તેજસ્વી વિષ્ણુને જોઈને, વિસ્મયથી ખીલેલી આંખોવાળા દેવો બ્રહ્માને આ પ્રમાણે બોલ્યા.
13.40.24
भगवन्सर्वलोकेश सर्वलोकपितामह ।
इदमत्यद्भुतं वृत्तं तन्नः शंसितुमर्हसि ॥ १३.४०.२४ ॥
હે ભગવાન, સર્વલોકેશ્વર, સર્વલોકના પિતામહ! આ અત્યંત અદ્ભુત ઘટનાનું વર્ણન અમને કરવા આપ યોગ્ય છો.
13.40.25
दैवासुरेऽस्मिन्सङ्ग्रामे त्राता येन वयं विभो ।
एतद्विज्ञातुमिच्छामः कुतोसौ कश्च तत्वतः ॥ १३.४०.२५ ॥
હે વિભો, દેવાસુર યુદ્ધમાં જેમણે અમારું રક્ષણ કર્યું, તે ક્યાંથી આવ્યા અને ખરેખર તે કોણ હતા તે અમે જાણવા ઇચ્છીએ છીએ.
13.40.26
कोऽयमस्मान्परित्राय तूष्णीमेव यथागतम् ।
प्रतिप्रयातो दिव्यात्मा तं नः शंसितुमर्हसि ॥ १३.४०.२६ ॥
અમારું રક્ષણ કરીને, આવ્યા તેમ જ મૌન રહીને પાછા ગયેલા આ દિવ્યાત્મા કોણ હતા? તેમના વિશે અમને કહેવું જોઈએ.
13.40.27
एवमुक्तः सुरैः सर्वैर्वचनं वचनार्थवित् ।
उवाच पद्मनाभस्य पूर्वरूपं प्रति प्रभो ॥ १३.४०.२७ ॥
બધા દેવોએ આ રીતે પૂછ્યું ત્યારે, શબ્દોના અર્થને જાણનારે પદ્મનાભના પૂર્વરૂપ વિશે કહ્યું, હે પ્રભો.
13.40.28
न ह्येनं वेद तत्वेन भुवनं भुवनेश्वरम् ।
सङ्ख्यातुं नैव चात्मानं निर्गुणं गुणिनां वरम् ॥ १३.४०.२८ ॥
ભુવનેશ્વરને ખરેખર કોઈ જાણતું નથી. નિર્ગુણ હોવા છતાં ગુણવાનોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેમને ગણી પણ શકાય નહીં.
13.40.29
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।
सुपर्णस्य च संवादमृषीणां चापि देवताः ॥ १३.४०.२९ ॥
અહીં હું તમને એક પ્રાચીન ઇતિહાસ કહીશ — સુપર્ણ (ગરુડ)નો સંવાદ, ઋષિઓનો અને દેવોનો પણ.
13.40.30
पुरा ब्रह्मर्षयश्चैव सिद्दाश्च भुवनेश्वरम् ।
आश्रित्य हिमवत्पृष्ठे चक्रिरे विविधाः कथाः ॥ १३.४०.३० ॥
પૂર્વે બ્રહ્મર્ષિઓ અને સિદ્ધોએ પણ ભુવનેશ્વરનો આશ્રય લઈને હિમાલયના શિખર પર વિવિધ કથાઓ કહી હતી.
13.40.31
तेषां कथयतां तत्र कथान्ते पततां वरः ।
प्रादुरासीन्महातेजा वाहश्चक्रगदाभृतः ॥ १३.४०.३१ ॥
તેઓ ત્યાં વાર્તા કહેતા હતા ત્યારે, વાર્તાના અંતે, પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ, મહાતેજસ્વી, ચક્ર-ગદાધારી (વિષ્ણુ)નું વાહન પ્રગટ થયું.
13.40.32
स तानृषीन्समासाद्य विनयावनताननः ।
अवतीर्य महावीर्यस्तानृषीनभिजग्मिवान् ॥ १३.४०.३२ ॥
તે મહાવીર્ય ઋષિઓ પાસે પહોંચ્યો, વિનયથી મુખ નમાવીને, ઉતરીને તે ઋષિઓ પાસે ગયો.
13.40.33
अभ्यर्चितः स ऋषिभिः स्वागतेन महाबलः ।
उपाविशत तेजस्वी भूमौ वेगवतां वरः ॥ १३.४०.३३ ॥
ઋષિઓ દ્વારા સ્વાગતથી સન્માનિત થયેલો તે મહાબલી, તેજસ્વી, વેગવાનોમાં શ્રેષ્ઠ ભૂમિ પર બેઠો.
13.40.34
तमासीनं महात्मानं वैनतेयं महाद्युतिम् ।
ऋषयः परिपप्रच्छुर्महात्मानस्तपस्विनः ॥ १३.४०.३४ ॥
બેઠેલા તે મહાત્મા, મહાદ્યુતિ વૈનતેય (ગરુડ)ને મહાત્મા તપસ્વી ઋષિઓએ સારી રીતે પૂછ્યું.
13.40.35
कौतूहलं वैनतेय परं नो हृदि वर्तते ।
तस्य नान्योस्ति वक्तेह त्वामृते पन्नगाशन ॥ १३.४०.३५ ॥
હે વૈનતેય, અમારા હૃદયમાં આ વિશે મોટું કુતૂહલ છે; અહીં આ કહેનાર તમારા સિવાય બીજું કોઈ નથી, હે સર્પભક્ષી.
13.40.36
तदाख्यातमिहेच्छामो भवता प्रश्नमुत्तमम् ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच प्राञ्जलिर्विनतासुतः ॥ १३.४०.३६ ॥
તે ઉત્તમ પ્રશ્નનો ઉત્તર અમે અહીં તમારી પાસેથી સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ. આમ પૂછાતાં વિનતાના પુત્રે હાથ જોડીને ઉત્તર આપ્યો.
13.40.37
धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि यन्मां ब्रह्मर्षिसत्तमाः ।
प्रष्टव्यं प्रष्टुमिच्छन्ति प्रीतिमन्तोऽनसूयकाः ॥ १३.४०.३७ ॥
હું ધન્ય અને અનુગ્રહિત છું કે હે બ્રહ્મર્ષિઓમાં શ્રેષ્ઠો, પ્રેમાળ અને અસૂયારહિત તમે મને પ્રશ્ન પૂછવા ઇચ્છો છો.
13.40.38
किं मया ब्रूत वक्तव्यं कार्यं च वदतां वराः ।
यूयं हि मां यथायुक्तं सर्वं वै प्रष्टुमर्हथ ॥ १३.४०.३८ ॥
હે વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠો, મારે શું કહેવું અને શું કરવું? તમે મને યથોચિત રીતે બધું પૂછવાને યોગ્ય છો.
13.40.39
नमस्कृत्वा ह्यनन्ताय ततस्त ऋषिसत्तमाः ।
प्रष्टुं प्रचक्रमुस्तत्र वैनतेयं महाबलम् ॥ १३.४०.३९ ॥
પછી તે ઋષિશ્રેષ્ઠોએ અનંતને નમસ્કાર કરીને ત્યાં મહાબલી વૈનતેયને પ્રશ્ન પૂછવાનું શરૂ કર્યું.
13.40.40
देवदेवं महात्मानं नारायणमनामयम् ।
भवानुपास्ते वरदं कुतोऽसौ कश्च तत्वतः ॥ १३.४०.४० ॥
દેવોના દેવ, મહાત્મા, નિર્દોષ નારાયણ, વરદાતા — જેમની તમે ઉપાસના કરો છો; તેઓ ક્યાંથી આવ્યા અને તત્ત્વતઃ તેઓ કોણ છે?
13.40.41
प्रकृतिर्विकृतिर्वाऽस्य कीदृशी क्वनु संस्थितिः ।
एतद्भवन्तं पृच्छामो देवोऽयं क्व कृतालयः ॥ १३.४०.४१ ॥
તેમનો મૂળ સ્વભાવ કે વિકૃતિ કેવી છે, તેઓ ક્યાં સ્થિત છે? આ અમે તમને પૂછીએ છીએ — આ દેવ ક્યાં નિવાસ કરે છે?
13.40.42
एथ भक्तप्रियो देवः प्रियभक्तस्तथैव च ।
त्वं प्रियश्चास्य भक्तश्च नान्यः काश्यप विद्यते ॥ १३.४०.४२ ॥
આ દેવ ભક્તોને પ્રિય છે; તમે પણ તેમના પ્રિય ભક્ત છો. હે કાશ્યપ, તેમને તમારા જેવો બીજો ભક્ત નથી.
13.40.43
मुष्णन्निव मनश्चक्षूंष्यविभाव्यतनुर्विभुः ।
अनादिमध्यनिधनो न विद्मैनं कुतो ह्यसौ ॥ १३.४०.४३ ॥
તેઓ મન અને નેત્રો હરી લેતા હોય તેવા છે; તેમનું રૂપ અદૃશ્ય છે. તેમને આદિ, મધ્ય કે અંત નથી. અમે તેમને જાણતા નથી; તેઓ કેવા છે તે પણ અમે જાણતા નથી.
13.40.44
वेदेष्वपि च विश्वात्मा गीयते न च विद्महे ।
तत्वतस्तत्वभूतात्मा विभुर्नित्यः सनातनः ॥ १३.४०.४४ ॥
વેદોમાં પણ વિશ્વાત્માનું ગાન થાય છે, છતાં અમે તેમને તત્ત્વતઃ જાણતા નથી. તત્ત્વસ્વરૂપ આત્મા, તે વિભુ, નિત્ય અને સનાતન છે.
13.40.45
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
गुणाश्चैषां यथासङ्ख्यं भावाभावौ तथैव च ॥ १३.४०.४५ ॥
પૃથ્વી, વાયુ, આકાશ, જળ, અને પાંચમું તેજ (અગ્નિ). તેમના ગુણો પણ ક્રમ પ્રમાણે છે; એ જ રીતે ભાવ અને અભાવ પણ.
13.40.46
तमः सत्वं रजश्चैव भावाश्चैव तदात्मकाः ।
मनो बुद्धिश्च तेजश्च बुद्धिगम्यानि तत्वतः।
जायन्ते तात तस्माद्धि तिष्ठते तेष्वसौ विभुः ॥ १३.४०.४६ ॥
તમસ્, સત્ત્વ અને રજસ્, અને તેમના સ્વભાવવાળા ભાવો; મન, બુદ્ધિ અને તેજ, જે તત્ત્વતઃ બુદ્ધિગમ્ય છે, તે ઉત્પન્ન થાય છે. હે તાત, તેથી જ તે વિભુ તેમનામાં સ્થિત રહે છે.
13.40.47
सञ्चिन्त्य बहुधा बुद्ध्या नाध्यवस्यामहे परम् ।
तस्य देवस्य तत्वेन तन्नः शंस यथातथम् ॥ १३.४०.४७ ॥
ઘણા પ્રકારે બુદ્ધિથી વિચારવા છતાં અમે પરમ તત્ત્વનો નિશ્ચય કરી શકતા નથી. તે દેવનું તત્ત્વ જેવું છે તેવું અમને કહો.
13.40.48
एतमेव परं प्रश्नं कौतूहलसमन्विताः ।
एवं भवन्तं पृच्छामस्तन्नः शंसितुमर्हसि ॥ १३.४०.४८ ॥
આ જ પરમ પ્રશ્ન કુતૂહલથી ભરેલા અમે પૂછીએ છીએ. આ રીતે આપને પૂછીએ છીએ; તે અમને કહેવા આપ યોગ્ય છો.
13.40.49
स्थूलतो यस्तु भगवांस्तेनैव स्वेन हेतुना ।
त्रैलोक्यस्य तु रक्षार्थं दृश्यते रूपमास्थितः ॥ १३.४०.४९ ॥
જે ભગવાન સ્થૂળ રૂપે, તે જ પોતાના કારણથી, ત્રણે લોકના રક્ષણ માટે રૂપ ધારણ કરીને દેખાય છે.
13.40.50
मया तु महदाश्चर्यं पुरा दृष्टं सनातने ।
देवे श्रीवत्सनिलये तच्छृणुध्वमशेषतः ॥ १३.४०.५० ॥
પૂર્વે સનાતન, શ્રીવત્સ ચિહ્નના નિવાસી દેવમાં મેં મહાન આશ્ચર્ય જોયું હતું; તે તમે સંપૂર્ણપણે સાંભળો.
13.40.51
न स्म शक्यो मया वेत्तुं न भवद्भिः कथञ्चन ।
यथा मां प्राह भगवांस्तथा तच्छ्रुयतां मम ॥ १३.४०.५१ ॥
તે મારાથી કે તમારાથી કોઈ રીતે જાણી શકાય તેમ નથી; ભગવાને મને જેમ કહ્યું તેમ મારી પાસેથી સાંભળો.
13.40.52
मयाऽमृतं देवतानां मिषतामृषिसत्तमाः ।
हृतं विपाट्य तं यन्त्रं विद्राव्यामृतरक्षिणः ॥ १३.४०.५२ ॥
હે ઋષિશ્રેષ્ઠો! દેવો જોતા રહ્યા ત્યારે મેં તે યંત્ર ફાડીને અમૃત હરી લીધું અને અમૃતના રક્ષકોને ભગાડી મૂક્યા.
13.40.53
देवता विमुखीकृत्य सेन्द्राः समरुतो मृधे ।
उन्मथ्याशु गिरींश्चैव विक्षोभ्य च महोदधिं ॥ १३.४०.५३ ॥
યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર અને મરુતો સહિત દેવોને વિમુખ કરીને, તરત પર્વતોને ઉખેડીને અને મહાસાગરને ખળભળાવીને.
13.40.54
तं दृष्ट्वा मम विक्रान्तं वागुवाचाशरीरिणी ।
प्रीतोस्मि ते वैनतेय कर्मणाऽनेन सुव्रत।
अवृथा तेऽस्तु मद्वाक्यं ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १३.४०.५४ ॥
મારું તે પરાક્રમ જોઈને એક અશરીરી વાણી બોલી, 'હે વૈનતેય, હે સુવ્રત! આ કર્મથી હું તારા પર પ્રસન્ન છું. મારું વચન વ્યર્થ ન જાય. કહે, તારા માટે હું શું કરું?'
13.40.55
तामेवंवादिनीं वाचमहं प्रत्युक्तवांस्तदा ।
ज्ञातुमिच्छामि कस्त्वं हि ततो मे दास्यसे वरम्।
प्रकृतिर्विकृतिर्वा त्वं देवो वा दानवोपि वा ॥ १३.४०.५५ ॥
ત્યારે એવું બોલતી તે વાણીને મેં ઉત્તર આપ્યો: તું કોણ છે તે જાણવા ઇચ્છું છું, પછી તું મને વર આપીશ. તું સ્વાભાવિક રૂપમાં છે કે વિકૃત રૂપમાં, દેવ છે કે દાનવ?
13.40.56
ततो जलदगम्भीरं प्रहस्य वदतांवरः ।
उंवाच वरदः प्रीतः काले त्वं माऽभिवेत्स्यसि ॥ १३.४०.५६ ॥
ત્યારે મેઘ જેવા ગંભીર સ્વરે હસીને, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ વરદાતા પ્રસન્ન થઈને બોલ્યા: યોગ્ય સમયે તું જાણશે.
13.40.57
वाहनं भव मे साधो वरं दद्मि तवोत्तमम् ।
न ते वीर्येण सदृशः कश्चिल्लोके भविष्यति ॥ १३.४०.५७ ॥
હે સાધુ, તું મારું વાહન બન; તને ઉત્તમ વર આપું છું. જગતમાં તારા પરાક્રમની બરાબરી કરનાર કોઈ નહીં હોય.
13.40.58
पतङ्ग पततांश्रेष्ठ न देवो नापि दानवः ।
मत्सखित्वमनुप्राप्तो दुर्धर्षश्च भविष्यसि ॥ १३.४०.५८ ॥
હે પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ પતંગ, તું દેવ નથી, દાનવ પણ નથી. મારી મૈત્રી પામીને તું અજેય થઈશ.
13.40.59
तमब्रवं देवदेवं मामेवंवादिनं परम् ।
प्रयतः प्राञ्जलिर्भूत्वा प्रणम्य शिरसा विभुम् ॥ १३.४०.५९ ॥
આ રીતે બોલતા તે દેવોના દેવ, પરમ વિભુને, નમ્રતાથી, હાથ જોડીને, મસ્તક નમાવીને પ્રણામ કરી મેં કહ્યું.
13.40.60
एवमेतन्महाबाहो सर्वमेतद्भविष्यति ।
वाहनं ते भविष्यामि यथा वदति मां भवान् ॥ १३.४०.६० ॥
હે મહાબાહુ, આ બધું એમ જ થશે. આપ મને કહો છો તેમ હું આપનું વાહન બનીશ.
13.40.61
मम चापि महाबुद्धे निश्चयं श्रूयतामिति ।
ध्वजस्तेऽहं भविष्यामि रथस्थस्य न संशयः ॥ १३.४०.६१ ॥
હે મહાબુદ્ધિમાન, મારો નિશ્ચય પણ સાંભળો. રથમાં સ્થિત તમારો હું ધ્વજ થઈશ, એમાં સંશય નથી.
13.40.62
तथास्त्विति स मामुक्त्वा भूयः प्राह महामनाः ।
न ते गतिविघातोऽद्य भविष्यत्यमृतं विना ॥ १३.४०.६२ ॥
"એમ જ થાઓ" એમ મને કહીને એ મહામનાએ ફરી કહ્યું, "અમૃત વિના આજે તારી ગતિમાં અવરોધ નહીં થાય."
13.40.63
एवं कृत्वा तु समयं देवदेवः सनातनः ।
मामुक्त्वा साधयस्वेति यथाऽभिप्रायतो गतः ॥ १३.४०.६३ ॥
આમ કરાર કરીને સનાતન દેવદેવ મને "આ સાધ" કહીને પોતાના અભિપ્રાય પ્રમાણે ચાલ્યા ગયા.
13.40.64
ततोऽहं कृतसंवादो येन केनापि सत्तमाः ।
कौतूहलसमाविष्टः पितरं कश्यपं गतः ॥ १३.४०.६४ ॥
પછી મેં એ સંવાદ પૂરો કરીને, હે સત્તમો, કુતૂહલથી ભરાઈને પિતા કશ્યપ પાસે ગયો.
13.40.65
सोहं पितरमासाद्य प्रणिपत्याभिवाद्य च ।
सर्वमेतद्यथातथ्यमुक्तवान्पितुरन्तिके ॥ १३.४०.६५ ॥
હું પિતા પાસે પહોંચીને, પ્રણામ અને અભિવાદન કરીને, આ બધું યથાતથ્ય પિતાની સમક્ષ કહ્યું.
13.40.66
श्रुत्वा तु भगवान्मह्यं ध्यानमेवान्वपद्यत ।
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा मामाह वदतां वरः ॥ १३.४०.६६ ॥
આ સાંભળીને ભગવાન ધ્યાનમાં મગ્ન થયા; જાણે એક મુહૂર્ત ધ્યાન કરીને, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ તેઓ મને બોલ્યા.
13.40.67
धन्योस्यनुगृहीतश्च यत्त्वं तेन महात्मना ।
संवादं कृतवांस्तात गुह्येन परमात्मना ॥ १३.४०.६७ ॥
હે વત્સ, તું ધન્ય છે અને તે મહાત્માની કૃપાનો પાત્ર છે, કારણ કે તેમણે તારી સાથે પરમાત્મા વિશેનો ગુહ્ય સંવાદ કર્યો છે.
13.40.68
स्थूलदृश्यः स भगवांस्तेन तेनैव हेतुना ।
दृश्यतेऽव्यक्तरूपस्थः प्रधानप्रभवाप्ययः ॥ १३.४०.६८ ॥
તે ભગવાન એ જ કારણથી સ્થૂલ રૂપે દેખાય છે; છતાં તે અવ્યક્ત રૂપે સ્થિત રહે છે, પ્રધાનની ઉત્પત્તિ અને લય તેમનાથી જ છે.
13.40.69
मया हि स महातेजा नान्ययोगसमाधिना ।
तपसोग्रेण तेजस्वी तोषितस्तपसांनिधिः ॥ १३.४०.६९ ॥
તે મહાતેજસ્વીને મેં બીજી યોગસમાધિથી નહીં, પણ કઠોર તપથી પ્રસન્ન કર્યા; તે તપોના ભંડાર છે.
13.40.70
ततो मे दर्शयामास तोषयन्निव पुत्रक ।
श्वेतपीतारुणनिभः कद्रूकपिलपिङ्गलः ॥ १३.४०.७० ॥
પછી તેમણે મને દર્શન આપ્યું, જાણે મને પ્રસન્ન કરતા હોય, હે પુત્ર; તે શ્વેત, પીત અને અરુણ આભા જેવા હતા, કદ્રુના સર્પો જેવા કપિલ-પિંગળ રંગના.
13.40.71
रक्तनीलासितनिभः सहस्रोदरपाणिमान् ।
द्विसाहस्रमहावक्त्र एकाक्षः शतलोचनः ॥ १३.४०.७१ ॥
તે લાલ, નીલ અને કાળા રંગ જેવા હતા; તેમને હજાર પેટ અને હાથ, બે હજાર મોટાં મુખ, એક આંખ અને સો આંખો હતી.
13.40.72
अनिष्पन्दा निराहाराः समानाः सूर्यतेजसा ।
तमुपासन्ति परमं गुह्यमक्षरमव्ययम् ॥ १३.४०.७२ ॥
નિશ્ચલ, નિરાહાર, સૂર્યના તેજ સમાન, તેઓ એ પરમ, ગુહ્ય, અક્ષર, અવ્યયની ઉપાસના કરે છે.
13.40.73
समासाद्य तु तं विश्वमहं मूर्ध्ना प्रणम्य च ।
ऋग्यजुःसामभिः स्तुत्वा शरण्यं शरणं गतः ॥ १३.४०.७३ ॥
તે વિશ્વરૂપ પાસે જઈ, મસ્તક નમાવી પ્રણામ કરી, ઋક્, યજુસ્ અને સામ મંત્રોથી સ્તુતિ કરીને, શરણ્ય એવા તેમનું હું શરણ પામ્યો.
13.40.74
महामेघौघधीरेण स्वरेण जयतांवरः ।
आभाष्य पुत्रपुत्रेति इदमाह धृतं वचः ॥ १३.४०.७४ ॥
મહામેઘની ગર્જના જેવા ધીર સ્વરે, વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ તેમણે 'પુત્ર, હે પુત્ર' કહીને સંબોધીને આ દૃઢ વચન કહ્યું.
13.40.75
त्वयाऽभ्युदयकामेन तपश्चीर्णं महामुने ।
अमुक्तस्त्वं समासङ्गैरविमुक्तोऽद्य पश्यसि ॥ १३.४०.७५ ॥
હે મહામુનિ, ઉન્નતિની કામનાથી તમે તપ કર્યું; છતાં ગાઢ આસક્તિઓથી તમે હજી મુક્ત થયા નથી, તેથી આજે તમે અમુક્ત જ દેખાઓ છો.
13.40.76
यदा सङ्गैर्विमुक्तश्च गतमोहो गतस्पृहः ।
भविष्यसि सदा ब्रह्म मामनुध्यास्यसे द्विज ॥ १३.४०.७६ ॥
જ્યારે તમે આસક્તિઓથી મુક્ત થઈ, મોહ અને ઇચ્છા વિનાના થશો, ત્યારે હે દ્વિજ, તમે સદા બ્રહ્મ બની રહેશો અને મારું જ ધ્યાન કરશો.
13.40.77
ऐकान्तिकीं मतिं कृत्वा मद्भक्तो मत्परायणः ।
ज्ञास्यसे मां ततो ब्रह्मन्वीतमोहश्च तत्वतः ॥ १३.४०.७७ ॥
એકનિષ્ઠ બુદ્ધિ ધારણ કરીને, મારા ભક્ત અને મારા પરાયણ થઈને, હે બ્રહ્મન્, ત્યારે મોહરહિત થઈ તમે મને તત્ત્વતઃ જાણશો.
13.40.78
तेन त्वं कृतसंवादः स्वतः सर्वहितैषिणा ।
विश्वरूपेण देवेन पुरुषेण महात्मना।
तमेवाराधय क्षिप्रं तमाराध्य न सीदसि ॥ १३.४०.७८ ॥
સર્વના હિતને સ્વભાવથી ઇચ્છનાર તે વિશ્વરૂપ દેવ, મહાત્મા પુરુષ સાથે તમારો સંવાદ થયો છે. તેમની જ ઝડપથી આરાધના કરો; આરાધના કરવાથી તમે દુઃખી નહીં થાઓ.
13.40.79
सोहमेवं भगवता पित्रा ब्रह्मर्षिसत्तमाः ।
अनुनीतो यथान्यायं स्वमेव भवनं गतः ॥ १३.४०.७९ ॥
હે બ્રહ્મર્ષિઓમાં શ્રેષ્ઠ જનો, આ રીતે ભગવાન પિતાએ યથાન્યાય સમજાવ્યા પછી હું મારા પોતાના નિવાસે પાછો ગયો.