ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.40.1
आत्मन्यग्नौ समाध्नाय य एते कुरुनन्दन ।
द्विजातयो व्रतोपेता जपयज्ञपरायणाः ॥ १३.४०.१ ॥
ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆତ୍ମାରେ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ସ୍ଥାପନ କରି ବ୍ରତଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଜପଯଜ୍ଞରେ ତତ୍ପର ରହନ୍ତି—
13.40.2
यजन्त्यारम्भयज्ञैश्च मानसं यज्ञमास्थिताः ।
अग्निभ्यश्च परं नास्ति येषामेषोऽव्यवस्थितः ॥ १३.४०.२ ॥
ଆରମ୍ଭଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜନ କରନ୍ତି, ମାନସଯଜ୍ଞର ଆଶ୍ରୟ ନିଅନ୍ତି, ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ମାନନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ଏହି ପଥ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର—
13.40.3
तेषां गतिर्महाप्राज्ञ कीदृशी किम्पराश्च ते ।
एतदिच्छामि तत्वेन त्वत्तः श्रोतुं पितामह ॥ १३.४०.३ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପିତାମହ, ସେମାନଙ୍କ ଗତି କିପରି? ସେମାନେ କେଉଁ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ନିରତ? ଏହା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
13.40.4
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।
वैकुण्ठस्य च संवादं सुपर्णस्य च भारत ॥ १३.४०.४ ॥
ହେ ଭାରତ, ଏ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହିବି—ବୈକୁଣ୍ଠ (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ଼) ର ସଂବାଦ।
13.40.5
अमृतस्य समुत्पत्तौ देवानामसुरैः सह ।
षष्टिवर्षसहस्राणि दैवासुरमवर्तत। ॥ १३.४०.५ ॥
ଅମୃତର ଉତ୍ପତ୍ତି ସମୟରେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଷାଠିଏ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୈବାସୁର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା।
13.40.6
तत्र देवास्तु दैतेयैर्वध्यन्ते भृशदारुणैः ।
त्रातारं नाधिगच्छन्ति वध्यमाना महासुरैः ॥ १३.४०.६ ॥
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଉଥିଲେ; ମହାସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଉ ହେଉ ସେମାନେ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ପାଉ ନ ଥିଲେ।
13.40.7
आर्तास्ते देवदेवेशं प्रपन्नाः शरणैषिणः ।
पितामहं महाप्राज्ञं वध्यमानाः सुरेतरैः ॥ १३.४०.७ ॥
ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଦେବଦେବେଶଙ୍କୁ ଶରଣ ମାଗି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବଧ ହେଉଥିଲେ।
13.40.8
ता दृष्ट्वा देवता ब्रह्मा सम्भ्रान्तेन्द्रियमानसः ।
वैकुण्ठं शरणं देवं प्रतिपेदे च तैः सह ॥ १३.४०.८ ॥
ସେହି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଚଳିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ମନ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବୈକୁଣ୍ଠ ଦେବଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।
13.40.9
ततः स देवैः सहितः पद्मयोनिर्नरेश्वर ।
तुष्टाव प्राञ्जलिर्भूत्वा नारायणमनामयम् ॥ १३.४०.९ ॥
ତା'ପରେ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ, ହେ ନରେଶ୍ୱର, କରଯୋଡ଼ି ନିର୍ଦୋଷ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
13.40.10
त्वद्रूपचिन्तनान्नाम्नां स्मरणादर्चनादपि ।
तपोयोगादिभिश्चैव श्रेयो यान्ति मनीषिणः ॥ १३.४०.१० ॥
ତୁମ ରୂପର ଚିନ୍ତନ, ନାମସ୍ମରଣ, ପୂଜା, ଏବଂ ତପ-ଯୋଗ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମନୀଷୀମାନେ ଶ୍ରେୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
13.40.11
भक्तवत्सल पद्माक्ष परमेश्वर पापहन् ।
परमात्माऽविकाराद्य नारायण नमोंस्तु ते ॥ १३.४०.११ ॥
ହେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ପଦ୍ମାକ୍ଷ, ପରମେଶ୍ୱର, ପାପହର, ପରମାତ୍ମା, ଅବିକାରୀ ଆଦ୍ୟ ନାରାୟଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
13.40.12
नमस्ते सर्वलोकादे सर्वात्मामितविक्रम ।
सर्वभूतभविष्येश सर्वभूतमहेश्वर ॥ १३.४०.१२ ॥
ହେ ସର୍ବଲୋକାଦି, ସର୍ବାତ୍ମା, ଅମିତ ବିକ୍ରମ, ସର୍ବଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଈଶ, ସର୍ବଭୂତ ମହେଶ୍ୱର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
13.40.13
देवानामपि देवस्त्वं सर्वविद्यापरायणः ।
जगद्वीजसमाहार जगतः परमो ह्यसि ॥ १३.४०.१३ ॥
ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେବ; ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠ। ଜଗତ୍ର ବୀଜ ସଂଗ୍ରହକାରୀ, ତୁମେ ହିଁ ଜଗତ୍ର ପରମ।
13.40.14
त्रायस्व देवता वीर दानवाद्यैः सुपीडिताः ।
लोकांश्च लोकपालांश्च ऋषींश्च जयतांवर ॥ १३.४०.१४ ॥
ହେ ବୀର, ଦାନବ ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତି ପୀଡ଼ିତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ଲୋକ, ଲୋକପାଳ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କର, ହେ ବିଜୟୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
13.40.15
वेदाः साङ्गोपनिषदः सरहस्याः ससङ्ग्रहाः ।
सोङ्काराः सवषट्काराः प्राहुस्त्वां यज्ञमुत्तमम् ॥ १३.४०.१५ ॥
ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପନିଷଦ, ରହସ୍ୟ ଓ ସଂଗ୍ରହ ସହିତ ବେଦସମୂହ, ଓଁକାର ଓ ବଷଟ୍କାର ସହିତ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ କହନ୍ତି।
13.40.16
पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
तपस्विनां तपश्चैव दैवतं देवतास्वपि ॥ १३.४०.१६ ॥
ପବିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଙ୍ଗଳ; ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ତପ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ହିଁ ଦୈବତ।
13.40.17
एवमादिपुरस्कारैर्ऋक्सामयजुषां गणैः ।
वैकुण्ठं तुष्टुवुर्देवाः सर्वे ब्रह्मर्षिभिः सह ॥ १३.४०.१७ ॥
ଏପରି ଆଦି ସମ୍ମାନ ସହିତ, ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁଃ ଗଣ ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କର ସ୍ତୁତି କଲେ।
13.40.18
ततोऽन्तरिक्षे वागासीन्मेघगम्भीरनिस्वना ।
जेष्यध्वं दानवान्यूयं मयैव सह सङ्गरे ॥ १३.४०.१८ ॥
ତା'ପରେ ଆକାଶରେ ମେଘ ପରି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ବାଣୀ ହେଲା: ତୁମେମାନେ ମୋ ସହିତ ହିଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିବ।
13.40.19
ततो देवगणानां च दानवानां च युध्यताम् ।
प्रादुरासीन्महातेजाः शार्ङ्गचक्रगदाधरः ॥ १३.४०.१९ ॥
ସେତେବେଳେ ଦେବଗଣ ଓ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣକାରୀ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
13.40.20
सुपर्णपृष्ठमास्थाय तेजसा प्रदहन्निव ।
व्यधमद्दानवान्सर्वान्बाहुद्रविणतेजसा ॥ १३.४०.२० ॥
ଗରୁଡଙ୍କ ପିଠିରେ ଆରୋହଣ କରି, ତେଜରେ ଦହନ କରୁଥିବା ପରି, ବାହୁବଳ ତେଜରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ।
13.40.21
तं समासाद्य समरे दैत्यदानवपुङ्गवाः ।
व्यनश्यन्त महाराज पतङ्गा इव पावकम् ॥ १३.४०.२१ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିବା ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନେ, ଅଗ୍ନି ନିକଟକୁ ଯାଇଥିବା ପତଙ୍ଗ ପରି ବିନଷ୍ଟ ହେଲେ।
13.40.22
स विजित्यासुरान्सर्वान्दानवांश्च महामतिः ।
पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत ॥ १३.४०.२२ ॥
ସେହି ମହାମତି ସମସ୍ତ ଅସୁର ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ଜିଣି, ଦେବଗଣଙ୍କ ଦେଖିବା ସମୟରେ ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
13.40.23
तं दृष्ट्वान्तर्हितं देवा विष्णुं देवामितद्युतिम् ।
विस्मयोत्फुल्लनयना ब्रह्माणमिदमब्रुवन् ॥ १३.४०.२३ ॥
ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଥିବା ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିସ୍ମୟରେ ବିକଶିତ ନୟନ ଦେବଗଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
13.40.24
भगवन्सर्वलोकेश सर्वलोकपितामह ।
इदमत्यद्भुतं वृत्तं तन्नः शंसितुमर्हसि ॥ १३.४०.२४ ॥
ହେ ଭଗବନ୍, ସର୍ବଲୋକେଶ, ସର୍ବଲୋକପିତାମହ! ଏହି ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଆମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଆପଣଙ୍କର ଯୋଗ୍ୟ।
13.40.25
दैवासुरेऽस्मिन्सङ्ग्रामे त्राता येन वयं विभो ।
एतद्विज्ञातुमिच्छामः कुतोसौ कश्च तत्वतः ॥ १३.४०.२५ ॥
ହେ ବିଭୋ, ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଯିଏ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ସେ କେଉଁଠୁ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରକୃତରେ ସେ କିଏ ଥିଲେ, ତାହା ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁ।
13.40.26
कोऽयमस्मान्परित्राय तूष्णीमेव यथागतम् ।
प्रतिप्रयातो दिव्यात्मा तं नः शंसितुमर्हसि ॥ १३.४०.२६ ॥
ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଆସିଥିବା ପରି ନୀରବରେ ଫେରିଯାଇଥିବା ଏହି ଦିବ୍ୟାତ୍ମା କିଏ? ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।
13.40.27
एवमुक्तः सुरैः सर्वैर्वचनं वचनार्थवित् ।
उवाच पद्मनाभस्य पूर्वरूपं प्रति प्रभो ॥ १३.४०.२७ ॥
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏପରି ପଚାରିବାରୁ, ବାକ୍ୟାର୍ଥ ଜାଣିଥିବା ଜଣେ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ପୂର୍ବରୂପ ବିଷୟରେ କହିଲେ, ହେ ପ୍ରଭୋ।
13.40.28
न ह्येनं वेद तत्वेन भुवनं भुवनेश्वरम् ।
सङ्ख्यातुं नैव चात्मानं निर्गुणं गुणिनां वरम् ॥ १३.४०.२८ ॥
ଭୁବନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତରେ କେହି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ନିର୍ଗୁଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
13.40.29
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।
सुपर्णस्य च संवादमृषीणां चापि देवताः ॥ १३.४०.२९ ॥
ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହିବି — ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ଼)ଙ୍କ ସଂବାଦ, ଋଷିମାନଙ୍କର ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ।
13.40.30
पुरा ब्रह्मर्षयश्चैव सिद्दाश्च भुवनेश्वरम् ।
आश्रित्य हिमवत्पृष्ठे चक्रिरे विविधाः कथाः ॥ १३.४०.३० ॥
ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୁବନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ହିମାଳୟ ପୃଷ୍ଠରେ ବିବିଧ କଥା କହିଥିଲେ।
13.40.31
तेषां कथयतां तत्र कथान्ते पततां वरः ।
प्रादुरासीन्महातेजा वाहश्चक्रगदाभृतः ॥ १३.४०.३१ ॥
ସେଠାରେ ସେମାନେ କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ, କଥାର ଶେଷରେ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ବାହନ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
13.40.32
स तानृषीन्समासाद्य विनयावनताननः ।
अवतीर्य महावीर्यस्तानृषीनभिजग्मिवान् ॥ १३.४०.३२ ॥
ସେ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ ସେହି ଋଷିମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବିନୟରେ ମୁଖ ନତ କରି, ଓହ୍ଲାଇ ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
13.40.33
अभ्यर्चितः स ऋषिभिः स्वागतेन महाबलः ।
उपाविशत तेजस्वी भूमौ वेगवतां वरः ॥ १३.४०.३३ ॥
ଋଷିମାନଙ୍କ ସ୍ୱାଗତରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସେ ମହାବଳୀ, ତେଜସ୍ୱୀ, ବେଗବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂମିରେ ବସିଲେ।
13.40.34
तमासीनं महात्मानं वैनतेयं महाद्युतिम् ।
ऋषयः परिपप्रच्छुर्महात्मानस्तपस्विनः ॥ १३.४०.३४ ॥
ବସିଥିବା ସେହି ମହାତ୍ମା, ମହାଦ୍ୟୁତି ବୈନତେୟ (ଗରୁଡ)ଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ଭଲ ଭାବେ ପଚାରିଲେ।
13.40.35
कौतूहलं वैनतेय परं नो हृदि वर्तते ।
तस्य नान्योस्ति वक्तेह त्वामृते पन्नगाशन ॥ १३.४०.३५ ॥
ହେ ବୈନତେୟ, ଆମ ହୃଦୟରେ ଏ ବିଷୟରେ ବହୁ କୌତୂହଳ ଅଛି; ଏଠାରେ ଏହା କହିବାକୁ ତୁମ ବିନା ଆଉ କେହି ନାହିଁ, ହେ ସର୍ପଭୋଜୀ।
13.40.36
तदाख्यातमिहेच्छामो भवता प्रश्नमुत्तमम् ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच प्राञ्जलिर्विनतासुतः ॥ १३.४०.३६ ॥
ସେହି ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଆମେ ଏଠାରେ ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁ। ଏହିପରି ପଚରାଯିବାରେ ବିନତାର ପୁତ୍ର କରଯୋଡ଼ି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
13.40.37
धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि यन्मां ब्रह्मर्षिसत्तमाः ।
प्रष्टव्यं प्रष्टुमिच्छन्ति प्रीतिमन्तोऽनसूयकाः ॥ १३.४०.३७ ॥
ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଓ ଅନୁଗୃହୀତ, କାରଣ ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଈର୍ଷାରହିତ ଆପଣମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି।
13.40.38
किं मया ब्रूत वक्तव्यं कार्यं च वदतां वराः ।
यूयं हि मां यथायुक्तं सर्वं वै प्रष्टुमर्हथ ॥ १३.४०.३८ ॥
ହେ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ମୁଁ କ'ଣ କହିବି ଓ କ'ଣ କରିବି? ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଯଥୋଚିତ ଭାବରେ ସବୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
13.40.39
नमस्कृत्वा ह्यनन्ताय ततस्त ऋषिसत्तमाः ।
प्रष्टुं प्रचक्रमुस्तत्र वैनतेयं महाबलम् ॥ १३.४०.३९ ॥
ତା'ପରେ ସେଇ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେଠାରେ ମହାବଳୀ ବୈନତେୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
13.40.40
देवदेवं महात्मानं नारायणमनामयम् ।
भवानुपास्ते वरदं कुतोऽसौ कश्च तत्वतः ॥ १३.४०.४० ॥
ଦେବଦେବ, ମହାତ୍ମା, ନିର୍ଦୋଷ ନାରାୟଣ, ବରଦାତା — ଯାଙ୍କୁ ଆପଣ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ସେ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛନ୍ତି ଓ ପ୍ରକୃତରେ ସେ କିଏ?
13.40.41
प्रकृतिर्विकृतिर्वाऽस्य कीदृशी क्वनु संस्थितिः ।
एतद्भवन्तं पृच्छामो देवोऽयं क्व कृतालयः ॥ १३.४०.४१ ॥
ତାଙ୍କର ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ବା ବିକୃତି କିପରି, ସେ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ? ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଆମେ ପଚାରୁଛୁ — ଏହି ଦେବ କେଉଁଠାରେ ବାସ କରନ୍ତି?
13.40.42
एथ भक्तप्रियो देवः प्रियभक्तस्तथैव च ।
त्वं प्रियश्चास्य भक्तश्च नान्यः काश्यप विद्यते ॥ १३.४०.४२ ॥
ଏହି ଦେବ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ; ଆପଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଭକ୍ତ। ହେ କାଶ୍ୟପ, ତାଙ୍କର ଆପଣଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ ଭକ୍ତ ନାହାନ୍ତି।
13.40.43
मुष्णन्निव मनश्चक्षूंष्यविभाव्यतनुर्विभुः ।
अनादिमध्यनिधनो न विद्मैनं कुतो ह्यसौ ॥ १३.४०.४३ ॥
ସେ ମନ ଓ ନୟନ ଚୋରି କରୁଥିବା ପରି; ତାଙ୍କର ରୂପ ଅଦୃଶ୍ୟ। ତାଙ୍କର ଆଦି, ମଧ୍ୟ କି ଅନ୍ତ ନାହିଁ। ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣୁ ନାହୁଁ; ସେ କିପରି ତାହା ମଧ୍ୟ ଆମେ ଜାଣୁ ନାହୁଁ।
13.40.44
वेदेष्वपि च विश्वात्मा गीयते न च विद्महे ।
तत्वतस्तत्वभूतात्मा विभुर्नित्यः सनातनः ॥ १३.४०.४४ ॥
ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଗାନ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଆମେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ତାଙ୍କୁ ଜାଣୁ ନାହୁଁ। ତତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମା, ସେହି ବିଭୁ ନିତ୍ୟ ଓ ସନାତନ।
13.40.45
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
गुणाश्चैषां यथासङ्ख्यं भावाभावौ तथैव च ॥ १३.४०.४५ ॥
ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଓ ପଞ୍ଚମ ତେଜ (ଅଗ୍ନି)। ଏଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣ ମଧ୍ୟ କ୍ରମାନୁସାରେ ଅଛି; ସେହିପରି ଭାବ ଓ ଅଭାବ ମଧ୍ୟ।
13.40.46
तमः सत्वं रजश्चैव भावाश्चैव तदात्मकाः ।
मनो बुद्धिश्च तेजश्च बुद्धिगम्यानि तत्वतः।
जायन्ते तात तस्माद्धि तिष्ठते तेष्वसौ विभुः ॥ १३.४०.४६ ॥
ତମ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବର ଭାବସମୂହ; ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ତେଜ, ଯାହା ତତ୍ତ୍ୱତଃ ବୁଦ୍ଧିଗ୍ରାହ୍ୟ, ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ହେ ବତ୍ସ, ସେଥିରୁ ହିଁ ସେ ବିଭୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।
13.40.47
सञ्चिन्त्य बहुधा बुद्ध्या नाध्यवस्यामहे परम् ।
तस्य देवस्य तत्वेन तन्नः शंस यथातथम् ॥ १३.४०.४७ ॥
ବହୁ ପ୍ରକାରେ ବୁଦ୍ଧିରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ପରମକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି ପାରୁ ନାହୁଁ। ସେହି ଦେବଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଯଥାର୍ଥରେ ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।
13.40.48
एतमेव परं प्रश्नं कौतूहलसमन्विताः ।
एवं भवन्तं पृच्छामस्तन्नः शंसितुमर्हसि ॥ १३.४०.४८ ॥
ଏହି ପରମ ପ୍ରଶ୍ନକୁ କୌତୂହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆମେ ପଚାରୁଛୁ। ଏହିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛୁ; ତାହା ଆମକୁ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।
13.40.49
स्थूलतो यस्तु भगवांस्तेनैव स्वेन हेतुना ।
त्रैलोक्यस्य तु रक्षार्थं दृश्यते रूपमास्थितः ॥ १३.४०.४९ ॥
ଯେ ଭଗବାନ ସ୍ଥୂଳ ରୂପରେ, ସେହି ନିଜ କାରଣରୁ, ତ୍ରିଲୋକର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି।
13.40.50
मया तु महदाश्चर्यं पुरा दृष्टं सनातने ।
देवे श्रीवत्सनिलये तच्छृणुध्वमशेषतः ॥ १३.४०.५० ॥
ପୂର୍ବରେ ସନାତନ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନର ନିବାସୀ ଦେବତାଙ୍କଠାରେ ମୁଁ ଏକ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଥିଲି; ତାହା ଆପଣମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣନ୍ତୁ।
13.40.51
न स्म शक्यो मया वेत्तुं न भवद्भिः कथञ्चन ।
यथा मां प्राह भगवांस्तथा तच्छ्रुयतां मम ॥ १३.४०.५१ ॥
ତାହା ମୋ ଦ୍ଵାରା ବା ଆପଣମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଜଣାଯାଇ ନ ପାରେ; ଭଗବାନ ମୋତେ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ମୋଠାରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ।
13.40.52
मयाऽमृतं देवतानां मिषतामृषिसत्तमाः ।
हृतं विपाट्य तं यन्त्रं विद्राव्यामृतरक्षिणः ॥ १३.४०.५२ ॥
ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ! ଦେବତାମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ସେହି ଯନ୍ତ୍ର ବିଦାରଣ କରି ଅମୃତ ହରଣ କଲି ଏବଂ ଅମୃତ ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ପଳାଇ ଦେଲି।
13.40.53
देवता विमुखीकृत्य सेन्द्राः समरुतो मृधे ।
उन्मथ्याशु गिरींश्चैव विक्षोभ्य च महोदधिं ॥ १३.४०.५३ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତ୍ମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିମୁଖ କରି, ଶୀଘ୍ର ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପାଟନ କରି ଏବଂ ମହାସାଗରକୁ ବିକ୍ଷୋଭିତ କରି।
13.40.54
तं दृष्ट्वा मम विक्रान्तं वागुवाचाशरीरिणी ।
प्रीतोस्मि ते वैनतेय कर्मणाऽनेन सुव्रत।
अवृथा तेऽस्तु मद्वाक्यं ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १३.४०.५४ ॥
ମୋ ସେହି ପରାକ୍ରମ ଦେଖି ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ କହିଲା, 'ହେ ବୈନତେୟ, ହେ ସୁବ୍ରତ! ଏହି କର୍ମରେ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ। ମୋ ବାକ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ନ ହେଉ। କୁହ, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ କ'ଣ କରିବି?'
13.40.55
तामेवंवादिनीं वाचमहं प्रत्युक्तवांस्तदा ।
ज्ञातुमिच्छामि कस्त्वं हि ततो मे दास्यसे वरम्।
प्रकृतिर्विकृतिर्वा त्वं देवो वा दानवोपि वा ॥ १३.४०.५५ ॥
ସେତେବେଳେ ଏପରି କହୁଥିବା ସେହି ବାଣୀକୁ ମୁଁ ଉତ୍ତର ଦେଲି: ତୁମେ କିଏ ତାହା ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତା'ପରେ ତୁମେ ମୋତେ ବର ଦେବ। ତୁମେ ସ୍ୱାଭାବିକ ରୂପରେ ଅଛ ନା ବିକୃତ ରୂପରେ, ଦେବତା ନା ଦାନବ?
13.40.56
ततो जलदगम्भीरं प्रहस्य वदतांवरः ।
उंवाच वरदः प्रीतः काले त्वं माऽभिवेत्स्यसि ॥ १३.४०.५६ ॥
ତାପରେ ମେଘ ପରି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ହସି, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରଦାତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ: ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ତୁମେ ଜାଣିବ।
13.40.57
वाहनं भव मे साधो वरं दद्मि तवोत्तमम् ।
न ते वीर्येण सदृशः कश्चिल्लोके भविष्यति ॥ १३.४०.५७ ॥
ହେ ସାଧୁ, ମୋର ବାହନ ହୁଅ; ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ବର ଦେଉଛି। ଜଗତରେ ତୁମ ପରାକ୍ରମ ସମାନ କେହି ହେବେ ନାହିଁ।
13.40.58
पतङ्ग पततांश्रेष्ठ न देवो नापि दानवः ।
मत्सखित्वमनुप्राप्तो दुर्धर्षश्च भविष्यसि ॥ १३.४०.५८ ॥
ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତଙ୍ଗ, ତୁମେ ନା ଦେବତା, ନା ଦାନବ। ମୋ ମିତ୍ରତା ପାଇ ତୁମେ ଅଜେୟ ହେବ।
13.40.59
तमब्रवं देवदेवं मामेवंवादिनं परम् ।
प्रयतः प्राञ्जलिर्भूत्वा प्रणम्य शिरसा विभुम् ॥ १३.४०.५९ ॥
ଏପରି କହୁଥିବା ସେହି ଦେବଦେବ, ପରମ ବିଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ବିନୀତ ହୋଇ, କର ଯୋଡ଼ି, ମସ୍ତକ ନତ କରି ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲି।
13.40.60
एवमेतन्महाबाहो सर्वमेतद्भविष्यति ।
वाहनं ते भविष्यामि यथा वदति मां भवान् ॥ १३.४०.६० ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ଏସବୁ ଏପରି ହିଁ ହେବ। ଆପଣ ମୋତେ ଯେପରି କହୁଛନ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ବାହନ ହେବି।
13.40.61
मम चापि महाबुद्धे निश्चयं श्रूयतामिति ।
ध्वजस्तेऽहं भविष्यामि रथस्थस्य न संशयः ॥ १३.४०.६१ ॥
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋ ନିଶ୍ଚୟ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଆପଣଙ୍କର ମୁଁ ଧ୍ୱଜ ହେବି; ଏଥିରେ ସଂଶୟ ନାହିଁ।
13.40.62
तथास्त्विति स मामुक्त्वा भूयः प्राह महामनाः ।
न ते गतिविघातोऽद्य भविष्यत्यमृतं विना ॥ १३.४०.६२ ॥
"ସେହିପରି ହେଉ" ବୋଲି ମୋତେ କହି ସେହି ମହାମନା ପୁଣି କହିଲେ, "ଅମୃତ ବିନା ଆଜି ତୁମ ଗତିରେ ବାଧା ହେବ ନାହିଁ।"
13.40.63
एवं कृत्वा तु समयं देवदेवः सनातनः ।
मामुक्त्वा साधयस्वेति यथाऽभिप्रायतो गतः ॥ १३.४०.६३ ॥
ଏପରି ସମୟ କରି ସନାତନ ଦେବଦେବ ମୋତେ "ଏହା ସାଧନ କର" ବୋଲି କହି ନିଜ ଅଭିପ୍ରାୟ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଗଲେ।
13.40.64
ततोऽहं कृतसंवादो येन केनापि सत्तमाः ।
कौतूहलसमाविष्टः पितरं कश्यपं गतः ॥ १३.४०.६४ ॥
ତା'ପରେ ମୁଁ ସେ ସଂବାଦ ସାରି, ହେ ସତ୍ତମଗଣ, କୌତୂହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପିତା କଶ୍ୟପଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି।
13.40.65
सोहं पितरमासाद्य प्रणिपत्याभिवाद्य च ।
सर्वमेतद्यथातथ्यमुक्तवान्पितुरन्तिके ॥ १३.४०.६५ ॥
ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପ୍ରଣାମ ଓ ଅଭିବାଦନ କରି, ଏ ସବୁ ଯଥାର୍ଥରେ ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲି।
13.40.66
श्रुत्वा तु भगवान्मह्यं ध्यानमेवान्वपद्यत ।
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा मामाह वदतां वरः ॥ १३.४०.६६ ॥
ଏହା ଶୁଣି ଭଗବାନ ଧ୍ୟାନରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ; ଯେପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଧ୍ୟାନ କରି, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ମୋତେ କହିଲେ।
13.40.67
धन्योस्यनुगृहीतश्च यत्त्वं तेन महात्मना ।
संवादं कृतवांस्तात गुह्येन परमात्मना ॥ १३.४०.६७ ॥
ହେ ବତ୍ସ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହର ପାତ୍ର, କାରଣ ସେ ତୁମ ସହ ପରମାତ୍ମା ବିଷୟରେ ଗୁହ୍ୟ ସଂବାଦ କରିଛନ୍ତି।
13.40.68
स्थूलदृश्यः स भगवांस्तेन तेनैव हेतुना ।
दृश्यतेऽव्यक्तरूपस्थः प्रधानप्रभवाप्ययः ॥ १३.४०.६८ ॥
ସେହି ଭଗବାନ ସେହି କାରଣରୁ ସ୍ଥୂଳ ରୂପରେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ତଥାପି ସେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୂପରେ ସ୍ଥିତ, ପ୍ରଧାନର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ ତାଙ୍କଠାରୁ।
13.40.69
मया हि स महातेजा नान्ययोगसमाधिना ।
तपसोग्रेण तेजस्वी तोषितस्तपसांनिधिः ॥ १३.४०.६९ ॥
ସେହି ମହାତେଜସ୍ୱୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଯୋଗସମାଧିରେ ନୁହେଁ, କଠୋର ତପସ୍ୟାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲି; ସେ ତପସ୍ୟାର ନିଧି।
13.40.70
ततो मे दर्शयामास तोषयन्निव पुत्रक ।
श्वेतपीतारुणनिभः कद्रूकपिलपिङ्गलः ॥ १३.४०.७० ॥
ତାପରେ ସେ ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ, ଯେପରି ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ, ହେ ପୁତ୍ର; ସେ ଶ୍ଵେତ, ପୀତ ଓ ଅରୁଣ ଆଭାଭଳି, କଦ୍ରୁର ସର୍ପମାନଙ୍କ ପରି କପିଳ-ପିଙ୍ଗଳ ବର୍ଣ୍ଣର।
13.40.71
रक्तनीलासितनिभः सहस्रोदरपाणिमान् ।
द्विसाहस्रमहावक्त्र एकाक्षः शतलोचनः ॥ १३.४०.७१ ॥
ସେ ରକ୍ତ, ନୀଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ହଜାରେ ଉଦର ଓ ହାତ, ଦୁଇ ହଜାର ବଡ଼ ମୁଖ, ଏକ ଆଖି ଓ ଶହେ ଆଖି ଥିଲା।
13.40.72
अनिष्पन्दा निराहाराः समानाः सूर्यतेजसा ।
तमुपासन्ति परमं गुह्यमक्षरमव्ययम् ॥ १३.४०.७२ ॥
ନିସ୍ପନ୍ଦ, ନିରାହାର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତେଜ ସମାନ ହୋଇ ସେମାନେ ସେହି ପରମ, ଗୁହ୍ୟ, ଅକ୍ଷର, ଅବ୍ୟୟଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
13.40.73
समासाद्य तु तं विश्वमहं मूर्ध्ना प्रणम्य च ।
ऋग्यजुःसामभिः स्तुत्वा शरण्यं शरणं गतः ॥ १३.४०.७३ ॥
ସେହି ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ମସ୍ତକ ନତ କରି ପ୍ରଣାମ କରି, ଋକ୍, ଯଜୁସ୍ ଓ ସାମ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କରି, ଶରଣ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲି।
13.40.74
महामेघौघधीरेण स्वरेण जयतांवरः ।
आभाष्य पुत्रपुत्रेति इदमाह धृतं वचः ॥ १३.४०.७४ ॥
ମହାମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ, ବିଜେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ 'ପୁତ୍ର, ହେ ପୁତ୍ର' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରି ଏହି ଦୃଢ଼ ବଚନ କହିଲେ।
13.40.75
त्वयाऽभ्युदयकामेन तपश्चीर्णं महामुने ।
अमुक्तस्त्वं समासङ्गैरविमुक्तोऽद्य पश्यसि ॥ १३.४०.७५ ॥
ହେ ମହାମୁନି, ଉନ୍ନତିର କାମନାରେ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରିଛ; ତଥାପି ଗଭୀର ଆସକ୍ତିରେ ତୁମେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ୍ତ ହୋଇନାହଁ, ତେଣୁ ଆଜି ତୁମେ ଅମୁକ୍ତ ଦିଶୁଛ।
13.40.76
यदा सङ्गैर्विमुक्तश्च गतमोहो गतस्पृहः ।
भविष्यसि सदा ब्रह्म मामनुध्यास्यसे द्विज ॥ १३.४०.७६ ॥
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମୋହ ଓ ସ୍ପୃହାହୀନ ହେବ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମ ହେବ ଓ ମୋତେ ହିଁ ଧ୍ୟାନ କରିବ।
13.40.77
ऐकान्तिकीं मतिं कृत्वा मद्भक्तो मत्परायणः ।
ज्ञास्यसे मां ततो ब्रह्मन्वीतमोहश्च तत्वतः ॥ १३.४०.७७ ॥
ଏକନିଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରି, ମୋର ଭକ୍ତ ଓ ମତ୍ପରାୟଣ ହୋଇ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ତେବେ ମୋହମୁକ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣିବ।
13.40.78
तेन त्वं कृतसंवादः स्वतः सर्वहितैषिणा ।
विश्वरूपेण देवेन पुरुषेण महात्मना।
तमेवाराधय क्षिप्रं तमाराध्य न सीदसि ॥ १३.४०.७८ ॥
ସର୍ବହିତ ସ୍ୱଭାବତଃ ଇଚ୍ଛୁକ ସେହି ବିଶ୍ୱରୂପ ଦେବ, ମହାତ୍ମା ପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ତୁମର ସଂବାଦ ହୋଇଛି। ତାଙ୍କରି ଶୀଘ୍ର ଆରାଧନା କର; ଆରାଧନା କଲେ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବ ନାହିଁ।
13.40.79
सोहमेवं भगवता पित्रा ब्रह्मर्षिसत्तमाः ।
अनुनीतो यथान्यायं स्वमेव भवनं गतः ॥ १३.४०.७९ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ଏହିପରି ଭଗବାନ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାନ୍ୟାୟ ବୁଝାଯାଇ ମୁଁ ନିଜ ଆବାସକୁ ଫେରିଗଲି।