มหาภารตะ · อัธยายะ 13.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.40.1
आत्मन्यग्नौ समाध्नाय य एते कुरुनन्दन ।
द्विजातयो व्रतोपेता जपयज्ञपरायणाः ॥ १३.४०.१ ॥
ข้าแต่ผู้เพิ่มความยินดีแก่ชาวกุรุ บรรดาทวิชาติผู้ตั้งอัคนีไว้ในตน ผู้ประกอบด้วยวัตรและยึดมั่นในการบูชายัญด้วยการสวดมนต์เหล่านี้
13.40.2
यजन्त्यारम्भयज्ञैश्च मानसं यज्ञमास्थिताः ।
अग्निभ्यश्च परं नास्ति येषामेषोऽव्यवस्थितः ॥ १३.४०.२ ॥
ผู้บูชาด้วยยัญแห่งการเริ่มกิจ และดำรงอยู่ในมานสยัญ ผู้ซึ่งไม่มีสิ่งใดสูงกว่าอัคนี และแนวทางของผู้เหล่านั้นยังไม่มั่นคง
13.40.3
तेषां गतिर्महाप्राज्ञ कीदृशी किम्पराश्च ते ।
एतदिच्छामि तत्वेन त्वत्तः श्रोतुं पितामह ॥ १३.४०.३ ॥
คติของเหล่านั้นเป็นอย่างไร ข้าแต่ปู่ผู้มีปัญญายิ่ง และพวกเขามุ่งหมายสิ่งสูงสุดใด ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังสิ่งนี้จากท่านโดยแท้จริง
13.40.4
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।
वैकुण्ठस्य च संवादं सुपर्णस्य च भारत ॥ १३.४०.४ ॥
ข้าแต่ภารตะ ที่นี่ข้าจะเล่าเรื่องเก่าแก่ให้ท่านฟัง คือบทสนทนาของพระไวกุณฐ์ (พระวิษณุ) กับสุบรรณ (ครุฑ)
13.40.5
अमृतस्य समुत्पत्तौ देवानामसुरैः सह ।
षष्टिवर्षसहस्राणि दैवासुरमवर्तत। ॥ १३.४०.५ ॥
เมื่ออมฤตอุบัติขึ้น การรบระหว่างเทพกับอสูรได้ดำเนินไปนานหกหมื่นปี
13.40.6
तत्र देवास्तु दैतेयैर्वध्यन्ते भृशदारुणैः ।
त्रातारं नाधिगच्छन्ति वध्यमाना महासुरैः ॥ १३.४०.६ ॥
ที่นั่นเหล่าเทพถูกไดตยะผู้ดุร้ายยิ่งฆ่าฟัน ถูกมหาอสูรสังหาร จึงไม่พบผู้คุ้มครอง
13.40.7
आर्तास्ते देवदेवेशं प्रपन्नाः शरणैषिणः ।
पितामहं महाप्राज्ञं वध्यमानाः सुरेतरैः ॥ १३.४०.७ ॥
เหล่าเทพทุกข์ระทม จึงเข้าไปพึ่งพระผู้เป็นใหญ่แห่งเทพทั้งหลาย คือปู่ผู้มีปัญญายิ่ง เพราะถูกอสูรฆ่าฟันอยู่
13.40.8
ता दृष्ट्वा देवता ब्रह्मा सम्भ्रान्तेन्द्रियमानसः ।
वैकुण्ठं शरणं देवं प्रतिपेदे च तैः सह ॥ १३.४०.८ ॥
พระพรหมเห็นเหล่าเทพเหล่านั้น ทรงมีอินทรีย์และใจปั่นป่วน จึงพร้อมด้วยเหล่าเทพเข้าไปพึ่งพระไวกุณฐ์ผู้เป็นเทพ
13.40.9
ततः स देवैः सहितः पद्मयोनिर्नरेश्वर ।
तुष्टाव प्राञ्जलिर्भूत्वा नारायणमनामयम् ॥ १३.४०.९ ॥
ข้าแต่จอมนร ครั้งนั้นพระผู้เกิดจากดอกบัวพร้อมด้วยเหล่าเทพ ประนมมือถวายการสรรเสริญพระนารายณ์ผู้ปราศจากโทษ
13.40.10
त्वद्रूपचिन्तनान्नाम्नां स्मरणादर्चनादपि ।
तपोयोगादिभिश्चैव श्रेयो यान्ति मनीषिणः ॥ १३.४०.१० ॥
ด้วยการพิจารณารูปของพระองค์ การระลึกถึงพระนาม แม้การบูชา และด้วยตบะ โยคะ และสิ่งอื่นๆ เช่นนั้น ผู้มีปัญญาย่อมบรรลุความดีงามสูงสุด
13.40.11
भक्तवत्सल पद्माक्ष परमेश्वर पापहन् ।
परमात्माऽविकाराद्य नारायण नमोंस्तु ते ॥ १३.४०.११ ॥
ข้าแต่ผู้รักผู้ภักดี ดอกบัวตา พระผู้เป็นเจ้าสูงสุด ผู้ทำลายบาป ข้าแต่พระปรมาตมัน ผู้ไม่แปรเปลี่ยน ผู้เป็นต้นเดิม ข้าแต่พระนารายณ์ ขอนอบน้อมแด่พระองค์
13.40.12
नमस्ते सर्वलोकादे सर्वात्मामितविक्रम ।
सर्वभूतभविष्येश सर्वभूतमहेश्वर ॥ १३.४०.१२ ॥
ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้เป็นต้นเดิมของโลกทั้งปวง ผู้เป็นอาตมันของทุกสิ่ง ผู้มีพลังหาประมาณมิได้ ผู้เป็นเจ้าแห่งสรรพสัตว์ทั้งอดีตและอนาคต ผู้เป็นมหาเทพแห่งสรรพสัตว์
13.40.13
देवानामपि देवस्त्वं सर्वविद्यापरायणः ।
जगद्वीजसमाहार जगतः परमो ह्यसि ॥ १३.४०.१३ ॥
พระองค์ทรงเป็นเทพแม้แห่งเหล่าเทพ ทรงมุ่งมั่นในวิชาทั้งปวง ทรงรวบรวมเมล็ดพันธุ์แห่งโลก พระองค์ทรงเป็นสิ่งสูงสุดของโลกโดยแท้
13.40.14
त्रायस्व देवता वीर दानवाद्यैः सुपीडिताः ।
लोकांश्च लोकपालांश्च ऋषींश्च जयतांवर ॥ १३.४०.१४ ॥
ข้าแต่วีรบุรุษ ขอทรงคุ้มครองเหล่าเทพที่ถูกทานพและอื่นๆ เบียดเบียนอย่างหนัก ทรงคุ้มครองโลก โลกบาล และแม้ฤๅษีทั้งหลาย ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีชัย
13.40.15
वेदाः साङ्गोपनिषदः सरहस्याः ससङ्ग्रहाः ।
सोङ्काराः सवषट्काराः प्राहुस्त्वां यज्ञमुत्तमम् ॥ १३.४०.१५ ॥
พระเวททั้งหลาย พร้อมด้วยเวทางคและอุปนิษัท พร้อมด้วยความลับและการรวบรวม พร้อมด้วยโอṃการและวษฏการ ย่อมเรียกพระองค์ว่ายัญอันสูงสุด
13.40.16
पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
तपस्विनां तपश्चैव दैवतं देवतास्वपि ॥ १३.४०.१६ ॥
ทรงเป็นสิ่งบริสุทธิ์ยิ่งกว่าสิ่งบริสุทธิ์ทั้งปวง เป็นสิริมงคลยิ่งกว่าสิ่งมงคลทั้งปวง เป็นตบะของผู้บำเพ็ญตบะ และในบรรดาเทพทั้งหลาย พระองค์ก็ทรงเป็นเทพเจ้า
13.40.17
एवमादिपुरस्कारैर्ऋक्सामयजुषां गणैः ।
वैकुण्ठं तुष्टुवुर्देवाः सर्वे ब्रह्मर्षिभिः सह ॥ १३.४०.१७ ॥
ด้วยการถวายเกียรติเบื้องต้นเช่นนี้ พร้อมด้วยหมู่ฤคเวท สามเวท และยชุรเวท เหล่าเทพทั้งปวงพร้อมด้วยพรหมฤๅษีได้สรรเสริญพระไวกุณฐ์
13.40.18
ततोऽन्तरिक्षे वागासीन्मेघगम्भीरनिस्वना ।
जेष्यध्वं दानवान्यूयं मयैव सह सङ्गरे ॥ १३.४०.१८ ॥
ครั้งนั้น มีเสียงดังขึ้นในอากาศ ก้องกังวานเหมือนเมฆฝน ว่า "พวกเจ้าจะชนะพวกทานพในการรบ โดยมีข้าเพียงผู้เดียวร่วมด้วย"
13.40.19
ततो देवगणानां च दानवानां च युध्यताम् ।
प्रादुरासीन्महातेजाः शार्ङ्गचक्रगदाधरः ॥ १३.४०.१९ ॥
ครั้งนั้น ขณะที่หมู่เทพและทานพกำลังรบกัน ผู้มีเดชยิ่งใหญ่ ผู้ถือธนูศารงค์ จักร และคทา ก็ปรากฏขึ้น
13.40.20
सुपर्णपृष्ठमास्थाय तेजसा प्रदहन्निव ।
व्यधमद्दानवान्सर्वान्बाहुद्रविणतेजसा ॥ १३.४०.२० ॥
ประทับบนหลังของสุบรรณ ราวกับแผดเผาด้วยรัศมี พระองค์ทรงฟาดฟันทานพทั้งปวงด้วยเดชแห่งกำลังพระพาหา
13.40.21
तं समासाद्य समरे दैत्यदानवपुङ्गवाः ।
व्यनश्यन्त महाराज पतङ्गा इव पावकम् ॥ १३.४०.२१ ॥
ในการรบ เหล่าผู้ประเสริฐแห่งไดตยะและทานพ เมื่อเข้าไปประจันหน้ากับพระองค์ ต่างพินาศไป มหาราช ดุจแมลงเม่าที่บินเข้าหาไฟ
13.40.22
स विजित्यासुरान्सर्वान्दानवांश्च महामतिः ।
पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत ॥ १३.४०.२२ ॥
พระผู้มีปัญญายิ่งนั้นทรงชนะอสูรทั้งปวงและทานพทั้งหลาย แล้วทรงอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง ขณะที่เหล่าเทวดากำลังเฝ้ามองอยู่
13.40.23
तं दृष्ट्वान्तर्हितं देवा विष्णुं देवामितद्युतिम् ।
विस्मयोत्फुल्लनयना ब्रह्माणमिदमब्रुवन् ॥ १३.४०.२३ ॥
เมื่อเทวดาเห็นพระวิษณุผู้มีรัศมีหาประมาณมิได้อันตรธานไป ดวงตาของเทวดาก็เบิกกว้างด้วยความอัศจรรย์ จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แด่พระพรหม
13.40.24
भगवन्सर्वलोकेश सर्वलोकपितामह ।
इदमत्यद्भुतं वृत्तं तन्नः शंसितुमर्हसि ॥ १३.४०.२४ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ผู้เป็นใหญ่เหนือโลกทั้งปวง ผู้เป็นปู่ของโลกทั้งปวง ขอพระองค์โปรดเล่าเหตุการณ์อันน่าอัศจรรย์ยิ่งนี้แก่พวกข้าพเจ้า
13.40.25
दैवासुरेऽस्मिन्सङ्ग्रामे त्राता येन वयं विभो ।
एतद्विज्ञातुमिच्छामः कुतोसौ कश्च तत्वतः ॥ १३.४०.२५ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่ ผู้ใดได้ปกป้องพวกข้าพเจ้าในสงครามระหว่างเทวดากับอสูรนี้ พวกข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้ความจริงว่าท่านคือผู้ใด และมาจากที่ใด
13.40.26
कोऽयमस्मान्परित्राय तूष्णीमेव यथागतम् ।
प्रतिप्रयातो दिव्यात्मा तं नः शंसितुमर्हसि ॥ १३.४०.२६ ॥
ผู้มีจิตวิญญาณทิพย์ผู้นี้คือใด ที่ปกป้องพวกเราแล้วก็จากไปอย่างเงียบ ๆ ดุจดังที่มา ขอพระองค์โปรดเล่าเรื่องของท่านแก่พวกเราด้วย
13.40.27
एवमुक्तः सुरैः सर्वैर्वचनं वचनार्थवित् ।
उवाच पद्मनाभस्य पूर्वरूपं प्रति प्रभो ॥ १३.४०.२७ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า เมื่อเหล่าเทวดาทั้งปวงทูลถามดังนี้ ผู้รู้ความหมายแห่งถ้อยคำจึงตรัสถึงรูปเดิมของพระผู้มีดอกบัวเกิดจากพระนาภี
13.40.28
न ह्येनं वेद तत्वेन भुवनं भुवनेश्वरम् ।
सङ्ख्यातुं नैव चात्मानं निर्गुणं गुणिनां वरम् ॥ १३.४०.२८ ॥
แท้จริงไม่มีผู้ใดรู้จักพระองค์ผู้เป็นเจ้าแห่งภูวนะตามความเป็นจริง และไม่อาจนับพระอาตมันผู้ปราศจากคุณะ แต่ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้มีคุณะ ได้เลย
13.40.29
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।
सुपर्णस्य च संवादमृषीणां चापि देवताः ॥ १३.४०.२९ ॥
ที่นี่ เราจะเล่าอิติหาสโบราณให้ท่านฟัง คือบทสนทนาของสุบรรณ (ครุฑ) กับเหล่าฤๅษีและเทวดาด้วย
13.40.30
पुरा ब्रह्मर्षयश्चैव सिद्दाश्च भुवनेश्वरम् ।
आश्रित्य हिमवत्पृष्ठे चक्रिरे विविधाः कथाः ॥ १३.४०.३० ॥
ในกาลก่อน เหล่าพรหมฤๅษีและสิทธะ ได้พึ่งพาพระผู้เป็นเจ้าแห่งภูวนะ แล้วเล่าเรื่องราวต่าง ๆ มากมายบนสันเขาหิมาลัย
13.40.31
तेषां कथयतां तत्र कथान्ते पततां वरः ।
प्रादुरासीन्महातेजा वाहश्चक्रगदाभृतः ॥ १३.४०.३१ ॥
ขณะที่เหล่าฤๅษีกำลังเล่าเรื่องกันอยู่ที่นั้น เมื่อเรื่องจบลง พาหนะของพระผู้ทรงจักรและคทา ผู้ประเสริฐแห่งบรรดาผู้บิน ก็ปรากฏขึ้น
13.40.32
स तानृषीन्समासाद्य विनयावनताननः ।
अवतीर्य महावीर्यस्तानृषीनभिजग्मिवान् ॥ १३.४०.३२ ॥
ท่านผู้มีพลังยิ่งใหญ่นั้นเข้าไปหาเหล่าฤๅษี ก้มพระพักตร์ลงด้วยความถ่อมตน แล้วลงมาและเดินเข้าไปหาเหล่าฤๅษีเหล่านั้น
13.40.33
अभ्यर्चितः स ऋषिभिः स्वागतेन महाबलः ।
उपाविशत तेजस्वी भूमौ वेगवतां वरः ॥ १३.४०.३३ ॥
ท่านผู้มีพลังมาก มีรัศมีเจิดจ้า ผู้ประเสริฐแห่งบรรดาผู้เร็วได้รับการต้อนรับด้วยคำทักทายจากเหล่าฤๅษี แล้วประทับนั่งบนพื้นดิน
13.40.34
तमासीनं महात्मानं वैनतेयं महाद्युतिम् ।
ऋषयः परिपप्रच्छुर्महात्मानस्तपस्विनः ॥ १३.४०.३४ ॥
เหล่าฤๅษีผู้มีจิตใจสูงส่งและเป็นผู้บำเพ็ญตบะ ได้ซักถามไวนเตยะ (ครุฑ) ผู้มีจิตใจสูงส่ง มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ผู้กำลังประทับนั่งอยู่อย่างทั่วถึง
13.40.35
कौतूहलं वैनतेय परं नो हृदि वर्तते ।
तस्य नान्योस्ति वक्तेह त्वामृते पन्नगाशन ॥ १३.४०.३५ ॥
ข้าแต่ไวนเตยะ ความอยากรู้อย่างยิ่งยังคงอยู่ในใจของพวกเรา ไม่มีผู้ใดในที่นี้ที่จะตอบได้ นอกจากท่าน ข้าแต่ผู้กินงู
13.40.36
तदाख्यातमिहेच्छामो भवता प्रश्नमुत्तमम् ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच प्राञ्जलिर्विनतासुतः ॥ १३.४०.३६ ॥
พวกเราปรารถนาจะฟังคำตอบแก่คำถามอันประเสริฐนั้นจากท่านที่นี่ เมื่อถูกถามเช่นนี้ บุตรของวินตาก็ประนมมือตอบ
13.40.37
धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि यन्मां ब्रह्मर्षिसत्तमाः ।
प्रष्टव्यं प्रष्टुमिच्छन्ति प्रीतिमन्तोऽनसूयकाः ॥ १३.४०.३७ ॥
ข้าพเจ้ามีบุญและได้รับความโปรดปราน ที่ท่านผู้ประเสริฐแห่งพรหมฤๅษี ผู้เปี่ยมด้วยความเมตตาและปราศจากความอิจฉา ปรารถนาจะถามคำถามกับข้าพเจ้า
13.40.38
किं मया ब्रूत वक्तव्यं कार्यं च वदतां वराः ।
यूयं हि मां यथायुक्तं सर्वं वै प्रष्टुमर्हथ ॥ १३.४०.३८ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งผู้กล่าว ข้าพเจ้าควรบอกอะไร และควรทำอะไร ท่านทั้งหลายเป็นผู้สมควรที่จะถามข้าพเจ้าทุกสิ่งอย่างแท้จริงตามที่เหมาะสม
13.40.39
नमस्कृत्वा ह्यनन्ताय ततस्त ऋषिसत्तमाः ।
प्रष्टुं प्रचक्रमुस्तत्र वैनतेयं महाबलम् ॥ १३.४०.३९ ॥
จากนั้น เหล่าผู้ประเสริฐแห่งฤๅษี หลังจากถวายการนมัสการแด่พระองค์ผู้ไม่มีที่สิ้นสุดแล้ว ก็เริ่มซักถามไวนเตยะผู้ทรงพลังที่นั่น
13.40.40
देवदेवं महात्मानं नारायणमनामयम् ।
भवानुपास्ते वरदं कुतोऽसौ कश्च तत्वतः ॥ १३.४०.४० ॥
พระเจ้าแห่งเทวดา ผู้มีจิตใจสูงส่ง คือพระนารายณ์ผู้ปราศจากโรคภัย ผู้ประทานพร ท่านบูชาพระองค์ ท่านเป็นผู้ใดมาจากไหน และตามความเป็นจริงแล้วพระองค์เป็นผู้ใด
13.40.41
प्रकृतिर्विकृतिर्वाऽस्य कीदृशी क्वनु संस्थितिः ।
एतद्भवन्तं पृच्छामो देवोऽयं क्व कृतालयः ॥ १३.४०.४१ ॥
พระองค์มีธรรมชาติเดิมหรือรูปที่เปลี่ยนแปลงไปเป็นเช่นไร และพระองค์ประทับอยู่ที่ใด เราขอถามท่านว่า เทพองค์นี้ได้สร้างที่อยู่ของพระองค์ไว้ที่ไหน
13.40.42
एथ भक्तप्रियो देवः प्रियभक्तस्तथैव च ।
त्वं प्रियश्चास्य भक्तश्च नान्यः काश्यप विद्यते ॥ १३.४०.४२ ॥
เทพองค์นี้เป็นที่รักของผู้ศรัทธาของพระองค์ และท่านก็เป็นผู้ศรัทธาอันเป็นที่รักของพระองค์เช่นเดียวกัน โอ กาศยปะ ผู้ศรัทธาอื่นของพระองค์ที่เหมือนท่านไม่มีอยู่
13.40.43
मुष्णन्निव मनश्चक्षूंष्यविभाव्यतनुर्विभुः ।
अनादिमध्यनिधनो न विद्मैनं कुतो ह्यसौ ॥ १३.४०.४३ ॥
ประดุจขโมยจิตใจและดวงตาไป พระผู้ทรงอำนาจแผ่ไปทั่วนั้นมีรูปกายที่ไม่อาจแยกแยะได้ ไม่มีจุดเริ่มต้น ไม่มีตอนกลาง และไม่มีที่สิ้นสุด พวกเราไม่รู้จักพระองค์ แม้แต่ว่าพระองค์เป็นอย่างไรก็ไม่รู้
13.40.44
वेदेष्वपि च विश्वात्मा गीयते न च विद्महे ।
तत्वतस्तत्वभूतात्मा विभुर्नित्यः सनातनः ॥ १३.४०.४४ ॥
แม้ในพระเวท ก็มีการขับร้องถึงอาตมันแห่งจักรวาล แต่พวกเราก็ไม่รู้แจ้งจริง อาตมันผู้แผ่ไปทั่วนั้นเป็นสาระแห่งความจริง เป็นนิรันดร์และคงอยู่ตลอดกาล
13.40.45
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
गुणाश्चैषां यथासङ्ख्यं भावाभावौ तथैव च ॥ १३.४०.४५ ॥
ดิน ลม อากาศ น้ำ และไฟเป็นลำดับที่ห้า คุณสมบัติของสิ่งเหล่านี้เรียงตามลำดับ และความมีอยู่กับความไม่มีอยู่ก็เป็นเช่นนั้นด้วย
13.40.46
तमः सत्वं रजश्चैव भावाश्चैव तदात्मकाः ।
मनो बुद्धिश्च तेजश्च बुद्धिगम्यानि तत्वतः।
जायन्ते तात तस्माद्धि तिष्ठते तेष्वसौ विभुः ॥ १३.४०.४६ ॥
ตมัส สัตตวะ และราชัส รวมทั้งสภาวะต่าง ๆ ที่มีลักษณะเช่นนั้น ย่อมเกิดขึ้น พร้อมกับใจ ปัญญา และความรุ่งเรือง ซึ่งอาศัยปัญญาอันเป็นความจริงรู้ได้ ลูกรัก เพราะเหตุนั้น พระผู้ทรงอำนาจแผ่ไปทั่วนั้นจึงดำรงอยู่ในสิ่งเหล่านั้น
13.40.47
सञ्चिन्त्य बहुधा बुद्ध्या नाध्यवस्यामहे परम् ।
तस्य देवस्य तत्वेन तन्नः शंस यथातथम् ॥ १३.४०.४७ ॥
แม้พวกเราจะพิจารณาด้วยปัญญาหลายวิธี ก็ยังไม่อาจกำหนดสิ่งสูงสุดได้ ขอท่านจงบอกเราถึงสภาพที่แท้จริงของเทพองค์นั้น ตามที่เป็นจริงทุกประการ
13.40.48
एतमेव परं प्रश्नं कौतूहलसमन्विताः ।
एवं भवन्तं पृच्छामस्तन्नः शंसितुमर्हसि ॥ १३.४०.४८ ॥
คำถามสูงสุดนี้เองที่พวกเราซึ่งเต็มไปด้วยความอยากรู้ได้ถาม เราจึงถามท่านดังนี้ ท่านควรบอกเราเรื่องนั้น
13.40.49
स्थूलतो यस्तु भगवांस्तेनैव स्वेन हेतुना ।
त्रैलोक्यस्य तु रक्षार्थं दृश्यते रूपमास्थितः ॥ १३.४०.४९ ॥
พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงพระคุณ ผู้ทรงปรากฏในรูปหยาบ ด้วยเหตุผลของพระองค์เอง ได้ทรงรับรูปนั้นเพื่อคุ้มครองไตรโลก
13.40.50
मया तु महदाश्चर्यं पुरा दृष्टं सनातने ।
देवे श्रीवत्सनिलये तच्छृणुध्वमशेषतः ॥ १३.४०.५० ॥
เมื่อนานมาแล้ว เราได้เห็นความอัศจรรย์อันยิ่งใหญ่ในเทพองค์นิรันดร์ ผู้มีที่ประทับซึ่งมีเครื่องหมายศรีวัตสะ ขอท่านทั้งหลายจงฟังเรื่องนั้นให้ครบถ้วน
13.40.51
न स्म शक्यो मया वेत्तुं न भवद्भिः कथञ्चन ।
यथा मां प्राह भगवांस्तथा तच्छ्रुयतां मम ॥ १३.४०.५१ ॥
เราไม่อาจรู้เรื่องนั้นได้ และท่านทั้งหลายก็ไม่อาจรู้ได้ทุกวิถีทาง ขอท่านจงฟังจากเรา ดังที่พระผู้เป็นเจ้าได้ตรัสแก่เรา
13.40.52
मयाऽमृतं देवतानां मिषतामृषिसत्तमाः ।
हृतं विपाट्य तं यन्त्रं विद्राव्यामृतरक्षिणः ॥ १३.४०.५२ ॥
โอ ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุด ขณะที่เหล่าเทพกำลังมองดูอยู่ เราได้ผ่าเครื่องกลนั้นออก ฉวยน้ำอมฤตไป และขับไล่ผู้พิทักษ์อมฤตให้หนีไป
13.40.53
देवता विमुखीकृत्य सेन्द्राः समरुतो मृधे ।
उन्मथ्याशु गिरींश्चैव विक्षोभ्य च महोदधिं ॥ १३.४०.५३ ॥
เราทำให้เหล่าเทพพร้อมด้วยพระอินทร์และมรุตต้องหนีในสนามรบ แล้วรีบถอนภูเขาและกวนมหาสมุทรให้ปั่นป่วน
13.40.54
तं दृष्ट्वा मम विक्रान्तं वागुवाचाशरीरिणी ।
प्रीतोस्मि ते वैनतेय कर्मणाऽनेन सुव्रत।
अवृथा तेऽस्तु मद्वाक्यं ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १३.४०.५४ ॥
เมื่อเห็นความกล้าหาญของเรา เสียงหนึ่งที่ไร้กายได้กล่าวว่า เรายินดีในตัวเจ้า โอ ไวนเตยะ ผู้มีวัตรดี เพราะการกระทำนี้ ขอให้คำของเราไม่สูญเปล่า จงบอกมาว่าเราจะทำอะไรให้เจ้า
13.40.55
तामेवंवादिनीं वाचमहं प्रत्युक्तवांस्तदा ।
ज्ञातुमिच्छामि कस्त्वं हि ततो मे दास्यसे वरम्।
प्रकृतिर्विकृतिर्वा त्वं देवो वा दानवोपि वा ॥ १३.४०.५५ ॥
เมื่อเสียงนั้นกล่าวดังนี้ เราจึงตอบไปในเวลานั้นว่า เราอยากรู้ว่าท่านเป็นผู้ใด แล้วท่านจึงจะประทานพรแก่เรา ท่านเป็นรูปเดิมหรือรูปที่เปลี่ยนแปลงไป เป็นเทพหรือเป็นทานพแม้เพียงใด
13.40.56
ततो जलदगम्भीरं प्रहस्य वदतांवरः ।
उंवाच वरदः प्रीतः काले त्वं माऽभिवेत्स्यसि ॥ १३.४०.५६ ॥
จากนั้น ด้วยเสียงลึกดุจเมฆ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้กล่าว ผู้ประทานพร ทรงยินดี ทรงหัวเราะแล้วกล่าวว่า ในเวลาอันควร เจ้าจะรู้เอง
13.40.57
वाहनं भव मे साधो वरं दद्मि तवोत्तमम् ।
न ते वीर्येण सदृशः कश्चिल्लोके भविष्यति ॥ १३.४०.५७ ॥
โอ ผู้ดี จงเป็นพาหนะของเรา เราจะให้พรอันสูงสุดแก่เจ้า ในโลกนี้จะไม่มีใครเสมอด้วยความกล้าหาญของเจ้า
13.40.58
पतङ्ग पततांश्रेष्ठ न देवो नापि दानवः ।
मत्सखित्वमनुप्राप्तो दुर्धर्षश्च भविष्यसि ॥ १३.४०.५८ ॥
โอ ปตังคะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้บิน เจ้ามิใช่เทพและมิใช่แม้ทานพ เมื่อได้มิตรภาพกับเรา เจ้าจะกลายเป็นผู้ที่ใครเอาชนะไม่ได้
13.40.59
तमब्रवं देवदेवं मामेवंवादिनं परम् ।
प्रयतः प्राञ्जलिर्भूत्वा प्रणम्य शिरसा विभुम् ॥ १३.४०.५९ ॥
ข้าพเจ้าซึ่งมีความสำรวมจิต ประนมมือ และก้มศีรษะคารวะ ได้กล่าวกับพระองค์ผู้เป็นเทพแห่งเทพ พระผู้ทรงอำนาจแผ่ไปทั่วและสูงสุด ผู้ตรัสอยู่เช่นนั้น
13.40.60
एवमेतन्महाबाहो सर्वमेतद्भविष्यति ।
वाहनं ते भविष्यामि यथा वदति मां भवान् ॥ १३.४०.६० ॥
โอ ผู้มีพระพาหาอันทรงพลัง ทุกสิ่งนี้จะเป็นไปดังนี้ ข้าพเจ้าจะเป็นพาหนะของพระองค์ ตามที่พระองค์ตรัสกับข้าพเจ้า
13.40.61
मम चापि महाबुद्धे निश्चयं श्रूयतामिति ।
ध्वजस्तेऽहं भविष्यामि रथस्थस्य न संशयः ॥ १३.४०.६१ ॥
โอ้ผู้มีปัญญายิ่ง จงฟังความตั้งใจของเรา เราจะเป็นธงของท่านผู้ประทับอยู่บนรถศึก ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
13.40.62
तथास्त्विति स मामुक्त्वा भूयः प्राह महामनाः ।
न ते गतिविघातोऽद्य भविष्यत्यमृतं विना ॥ १३.४०.६२ ॥
"เป็นเช่นนั้นเถิด" พระองค์ตรัสกับเรา แล้วผู้มีใจยิ่งใหญ่ก็ตรัสต่อไปว่า "วันนี้จะไม่มีสิ่งใดขัดขวางการเคลื่อนไหวของท่าน นอกจากอมฤต"
13.40.63
एवं कृत्वा तु समयं देवदेवः सनातनः ।
मामुक्त्वा साधयस्वेति यथाऽभिप्रायतो गतः ॥ १३.४०.६३ ॥
เมื่อได้ทำข้อตกลงนี้แล้ว เทพแห่งเทพผู้เป็นนิรันดร์ตรัสกับเราว่า "จงทำให้สำเร็จเถิด" แล้วก็เสด็จไปตามพระประสงค์
13.40.64
ततोऽहं कृतसंवादो येन केनापि सत्तमाः ।
कौतूहलसमाविष्टः पितरं कश्यपं गतः ॥ १३.४०.६४ ॥
ครั้นเราสนทนากันจบแล้ว โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ดี เราเต็มไปด้วยความอยากรู้ จึงไปหาบิดาของเราคือพระกัศยปด้วยวิธีใดวิธีหนึ่ง
13.40.65
सोहं पितरमासाद्य प्रणिपत्याभिवाद्य च ।
सर्वमेतद्यथातथ्यमुक्तवान्पितुरन्तिके ॥ १३.४०.६५ ॥
เราเข้าเฝ้าบิดา กราบไหว้และถวายความเคารพ แล้วเล่าทุกสิ่งนี้ให้ท่านฟังตรงตามที่เกิดขึ้นจริง ต่อหน้าท่าน
13.40.66
श्रुत्वा तु भगवान्मह्यं ध्यानमेवान्वपद्यत ।
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा मामाह वदतां वरः ॥ १३.४०.६६ ॥
เมื่อได้ฟังดังนั้น ท่านผู้ทรงเกียรติก็เข้าสมาธิทันที ครั้นทรงสมาธิอยู่ชั่วครู่ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้กล่าวก็ตรัสกับเราว่า
13.40.67
धन्योस्यनुगृहीतश्च यत्त्वं तेन महात्मना ।
संवादं कृतवांस्तात गुह्येन परमात्मना ॥ १३.४०.६७ ॥
ลูกรัก เจ้าเป็นผู้มีบุญและได้รับความโปรดปรานจากมหาตมะผู้นั้น เพราะเจ้าได้สนทนาความลับเกี่ยวกับปรมาตมัน
13.40.68
स्थूलदृश्यः स भगवांस्तेन तेनैव हेतुना ।
दृश्यतेऽव्यक्तरूपस्थः प्रधानप्रभवाप्ययः ॥ १३.४०.६८ ॥
พระผู้เป็นเจ้าพระองค์นั้นทรงปรากฏให้เห็นในรูปหยาบด้วยเหตุผลนั้นนั่นเอง แต่ทรงประทับอยู่ในรูปที่ไม่ปรากฏ เป็นที่เกิดและที่ดับของปฐมธาตุ
13.40.69
मया हि स महातेजा नान्ययोगसमाधिना ।
तपसोग्रेण तेजस्वी तोषितस्तपसांनिधिः ॥ १३.४०.६९ ॥
เราทำให้พระผู้มีเดชใหญ่พระองค์นั้นพอพระทัย มิได้ด้วยสมาธิแห่งโยคะอย่างอื่น แต่ด้วยตบะอันเข้มข้น พระองค์เป็นขุมทรัพย์แห่งตบะทั้งปวง
13.40.70
ततो मे दर्शयामास तोषयन्निव पुत्रक ।
श्वेतपीतारुणनिभः कद्रूकपिलपिङ्गलः ॥ १३.४०.७० ॥
ลูกรัก ครั้นนั้นพระองค์ทรงแสดงพระองค์ให้เราเห็น ราวกับทรงให้เราชื่นพระทัย พระองค์มีสีขาว เหลือง และแดง เหมือนงูที่เกิดจากกัทรู มีสีน้ำตาลเหลือง
13.40.71
रक्तनीलासितनिभः सहस्रोदरपाणिमान् ।
द्विसाहस्रमहावक्त्र एकाक्षः शतलोचनः ॥ १३.४०.७१ ॥
พระองค์มีสีแดง น้ำเงิน และดำ มีท้องและมือนับพัน มีปากใหญ่สองพัน มีตาเดียว และมีตานับร้อย
13.40.72
अनिष्पन्दा निराहाराः समानाः सूर्यतेजसा ।
तमुपासन्ति परमं गुह्यमक्षरमव्ययम् ॥ १३.४०.७२ ॥
พระองค์ไม่ไหวติง ไม่รับอาหาร มีความรุ่งโรจน์เท่าเทียมกับดวงอาทิตย์ ผู้คนบูชาพระองค์ผู้สูงสุด เป็นความลับ ไม่เสื่อมสลาย และไม่ผุพัง
13.40.73
समासाद्य तु तं विश्वमहं मूर्ध्ना प्रणम्य च ।
ऋग्यजुःसामभिः स्तुत्वा शरण्यं शरणं गतः ॥ १३.४०.७३ ॥
เราเข้าเฝ้าพระองค์ผู้เป็นวิศวะ ก้มศีรษะถวายบังคม สรรเสริญด้วยบทฤคเวท ยชุรเวท และสามเวท แล้วเข้าพึ่งพระองค์ผู้ควรแก่การพึ่งพิง
13.40.74
महामेघौघधीरेण स्वरेण जयतांवरः ।
आभाष्य पुत्रपुत्रेति इदमाह धृतं वचः ॥ १३.४०.७४ ॥
ด้วยเสียงมั่นคงดังเสียงคำรามของเมฆใหญ่ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ชนะจึงเรียกพระองค์ว่า "ลูกเอ๋ย ลูกเอ๋ย" แล้วตรัสถ้อยคำอันสุขุมนี้
13.40.75
त्वयाऽभ्युदयकामेन तपश्चीर्णं महामुने ।
अमुक्तस्त्वं समासङ्गैरविमुक्तोऽद्य पश्यसि ॥ १३.४०.७५ ॥
โอ้มหาฤๅษี ท่านบำเพ็ญตบะด้วยความปรารถนาความเจริญรุ่งเรือง แต่เพราะยังผูกพันด้วยความยึดติด ท่านจึงยังไม่หลุดพ้น และวันนี้ท่านจึงเห็นตนเองว่ายังไม่หลุดพ้น
13.40.76
यदा सङ्गैर्विमुक्तश्च गतमोहो गतस्पृहः ।
भविष्यसि सदा ब्रह्म मामनुध्यास्यसे द्विज ॥ १३.४०.७६ ॥
เมื่อใดท่านหลุดพ้นจากความยึดติด ปราศจากโมหะและความปรารถนา เมื่อนั้น โอ้ผู้เกิดสองครั้ง ท่านจะเป็นพรหมันอยู่เสมอ และจะระลึกถึงเรา
13.40.77
ऐकान्तिकीं मतिं कृत्वा मद्भक्तो मत्परायणः ।
ज्ञास्यसे मां ततो ब्रह्मन्वीतमोहश्च तत्वतः ॥ १३.४०.७७ ॥
เมื่อท่านตั้งจิตมั่นแน่วแน่เพียงทางเดียว เป็นผู้ภักดีต่อเรา และมุ่งหมายที่เรา โอ้พราหมณ์ ท่านจะรู้จักเราตามความเป็นจริง เมื่อพ้นจากโมหะแล้ว
13.40.78
तेन त्वं कृतसंवादः स्वतः सर्वहितैषिणा ।
विश्वरूपेण देवेन पुरुषेण महात्मना।
तमेवाराधय क्षिप्रं तमाराध्य न सीदसि ॥ १३.४०.७८ ॥
ท่านได้สนทนากับเทพผู้มีรูปจักรวาล คือบุรุษผู้เป็นมหาตมะ ผู้ปรารถนาความดีของทุกสิ่งด้วยตนเอง จงบูชาพระองค์โดยเร็ว เมื่อบูชาพระองค์แล้ว ท่านจะไม่จมอยู่ในความทุกข์
13.40.79
सोहमेवं भगवता पित्रा ब्रह्मर्षिसत्तमाः ।
अनुनीतो यथान्यायं स्वमेव भवनं गतः ॥ १३.४०.७९ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในพรหมรษี เราได้รับการอ้อนวอนจากบิดาผู้ทรงเกียรติของเราอย่างถูกต้องตามธรรม แล้วจึงกลับไปยังที่อยู่ของเราเอง