મહાભારત · અધ્યાય 13.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.41.1
सोऽहमामन्त्र्य पितरं तद्भावगतमानसः ।
स्वमेवालयमासाद्य तमेवार्थमचिन्तयम् ॥ १३.४१.१ ॥
મેં પિતાની વિદાય લઈ, તે ભાવમાં મન લીન કરીને, મારા નિવાસે પહોંચી તે જ વિષયનું ચિંતન કર્યું.
13.41.2
तद्भावगतभावात्मा तद्भूतगतमानसः ।
गोविन्दं चिन्तयन्नासे शाश्वतं परमव्ययम् ॥ १३.४१.२ ॥
તે ભાવમાં આત્મા લીન થઈ, તે સત્તામાં મન ગયું, શાશ્વત, પરમ, અવ્યય ગોવિંદનું ધ્યાન કરતો હું બેઠો.
13.41.3
धृतं बभूव हृदयं नारायणदिदृक्षया ।
सोहं वेगं समास्थाय मनोमारुतवेगवान्।
रम्यां विशालां बदरीं गतो नारायणाश्रमम् ॥ १३.४१.३ ॥
નારાયણના દર્શનની ઇચ્છાથી હૃદય સ્થિર થયું. મન અને વાયુના વેગથી તે વેગ ધારણ કરીને હું રમણીય, વિશાળ બદરીના નારાયણાશ્રમમાં ગયો.
13.41.4
ततस्तत्र हरिं जगतः प्रभवं विभुम् ।
गोविन्दं पुण्डरीकाक्षं प्रणतः शिरसा हरिम्।
ऋग्यजुस्सामभिश्चैनं तुष्टाव परया मुदा ॥ १३.४१.४ ॥
પછી ત્યાં જગતના ઉદ્ગમ, સર્વવ્યાપી, કમળનયન ગોવિંદ હરિને મસ્તક નમાવી પ્રણામ કર્યા, અને ઋક્, યજુ, સામ મંત્રોથી પરમ આનંદે તેમની સ્તુતિ કરી.
13.41.5
अथापश्यं सुविपुलमश्वत्थं देवसंश्रयम् ॥ १३.४१.५ ॥
પછી દેવોના આશ્રય, અતિ વિશાળ પીપળાનું વૃક્ષ મેં જોયું.
13.41.6
चतुर्द्विगुणपीनांसः शङ्कचक्रगदाधरः ।
प्रादुर्बभूव पुरुषः पीतवासाः सनातनः।
मध्याह्नार्कप्रतीकाशस्तेजसा भासयन्दिशः ॥ १३.४१.६ ॥
આઠ ગણા પુષ્ટ ખભાવાળા, શંખ, ચક્ર, ગદા ધારણ કરનાર, પીતાંબરધારી સનાતન પુરુષ પ્રગટ થયા; મધ્યાહ્નના સૂર્ય સમાન, પોતાના તેજથી દિશાઓને પ્રકાશિત કરતા.
13.41.7
संस्तुतः संविदं कृत्वा व्रजेति श्रेयसे रतः ।
प्रागुदीचीं दिशं देवः प्रतस्थे पुरुषोत्तमः।
दिशश्च विदिशश्चैव भासयन्स्वेन तेजसा ॥ १३.४१.७ ॥
દેવોથી સ્તુતિ પામેલા, કરાર કરીને 'જાઓ' કહીને, શ્રેયમાં રત દેવ પુરુષોત્તમ ઈશાન દિશા તરફ પ્રયાણ કર્યું; પોતાના તેજથી દિશાઓ અને વિદિશાઓને પ્રકાશિત કરતા.
13.41.8
तमहं पुरुषं दिव्यं व्रजन्तममितौजसम् ।
अनुवव्राज वेगेन शनैर्गच्छन्तमव्ययम् ॥ १३.४१.८ ॥
તે દિવ્ય, અપરિમિત તેજવાળા, જતા પુરુષને હું વેગથી અનુસર્યો; તે ધીમે ધીમે, અવ્યય રીતે ચાલતા હતા.
13.41.9
योजनानां सहस्राणि षष्टिमष्टौ तथा शतम् ।
तथा शतसहस्रं च शतं द्विगुणमेव च ॥ १३.४१.९ ॥
યોજનોના હજારો—અડસઠ હજાર, તેમજ લાખ, અને બમણું સો પણ (એટલું અંતર).
13.41.10
स गत्वा दीर्गमध्वानमपश्यमहमद्भुतम् ।
महान्तं पावकं दीप्तमर्चिष्मन्तमनिन्धनम् ॥ १३.४१.१० ॥
તે લાંબો માર્ગ પાર કરીને મેં એક અદ્ભુત, મહાન અગ્નિ જોયો—પ્રજ્વલિત, જ્વાળાઓવાળો, બળતણ વિનાનો.
13.41.11
शतयोजनविस्तीर्णं तस्माद्द्विगुणमायतम् ।
विवेश स महायोगी पावकं पावकद्युतिः ॥ १३.४१.११ ॥
સો યોજન પહોળો, તેનાથી બમણો લાંબો (તે અગ્નિ). તે મહાયોગી, અગ્નિ જેવા તેજવાળા, તે અગ્નિમાં પ્રવેશ્યા.
13.41.12
तत्र शंभुस्तपस्तेपे महादेवः सहोमया ।
स तेन संविदं कृत्वा पावकं समतिक्रमत् ॥ १३.४१.१२ ॥
ત્યાં શંભુ, મહાદેવ, ઉમા સાથે તપ કરતા હતા. તેમની સાથે કરાર કરીને તે તે અગ્નિને ઓળંગી ગયા.
13.41.13
श्रमाभिभूतेन मया कथञ्चिदनुगम्यते ॥ १३.४१.१३ ॥
થાકથી અભિભૂત થયેલો હું માંડમાંડ તેનો પીછો કરી રહ્યો હતો.
13.41.14
गत्वा स दीर्घमध्वानं भास्करेणावभासितम् ।
अभास्करममर्यादं विवेश सुमहत्तमः ॥ १३.४१.१४ ॥
સૂર્યથી પ્રકાશિત લાંબા માર્ગે જઈને તે સૂર્યવિહીન, અમર્યાદ, અતિ વિશાળ અંધકારમાં પ્રવેશ્યો.
13.41.15
अथ दृष्टिः प्रतिहता मम तत्र बभूव ह ।
यथास्वभावं भूतात्मा विवेश स महाद्युतिः ॥ १३.४१.१५ ॥
ત્યારે ત્યાં મારી દૃષ્ટિ અવરોધાઈ; મહાતેજસ્વી ભૂતાત્મા પોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે તેમાં પ્રવેશ્યો.
13.41.16
ततोऽहमभवं मूढो जडान्धबधिरोपमः ।
दिशश्च विदिशश्चैव न विजज्ञे तमोवृतः ॥ १३.४१.१६ ॥
ત્યારે હું મૂઢ થયો, જડ, અંધ અને બહેરા જેવો; અંધકારથી ઘેરાયેલો હું દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ પણ જાણી શક્યો નહીં.
13.41.17
अविजानन्नहं किञ्चित्तस्मिंस्तमसि संवृते ।
ससंभ्रान्तेन मनसा व्यथां परमिकां गतः ॥ १३.४१.१७ ॥
તે અંધકારમાં ઘેરાયેલો, કંઈ પણ ન જાણતો, ગભરાયેલા મનથી હું અત્યંત વ્યથાને પામ્યો.
13.41.18
सोऽहं प्रपन्नः शरणं देवदेवं सनातनम् ।
प्राञ्चलिर्मनसा भूत्वा वाक्यमेतत्तदोक्तवान् ॥ १३.४१.१८ ॥
ત્યારે હું સનાતન દેવોના દેવને શરણે ગયો અને મનથી હાથ જોડીને આ વચન કહ્યું.
13.41.19
भगवन्भूतभव्येश भवद्भूतकृदव्यय ।
शरणं सम्प्रपन्नं मां त्रातुमर्हस्यरिंदम ॥ १३.४१.१९ ॥
હે ભગવાન, ભૂત અને ભવિષ્યના ઈશ, ભૂતોના સર્જક અને અવ્યય, શરણે આવેલા મારું રક્ષણ કરવું આપને યોગ્ય છે, હે શત્રુદમન.
13.41.20
अहं तु तत्त्वजिज्ञासुः कोसि कस्यासि कुत्र वा ।
सम्प्राप्तः पदवीं देव स मां संत्रातुमर्हसि ॥ १३.४१.२० ॥
હું તત્ત્વ જાણવા ઇચ્છું છું. તમે કોણ છો, કોના છો, ક્યાંથી છો? હે દેવ, માર્ગ પામેલા તમે મારું રક્ષણ કરવું જોઈએ.
13.41.21
आविर्भूतः पुराणात्मा मामेहीति सनातनः ।
ततोपरान्ततो देवो विश्वस्य गतिरात्मवान्।
मोहयामास मां तत्र दुर्विभाव्यवपुर्विभुः ॥ १३.४१.२१ ॥
પુરાણાત્મા, સનાતન "આવ" એમ કહીને પ્રગટ થયા. પછી વિશ્વની ગતિ, આત્મવાન દેવ, દુર્બોધ રૂપવાળા સર્વવ્યાપીએ ત્યાં મને મોહિત કર્યો.
13.41.22
स्वभावमात्मनस्तत्र दर्शयन्स्वयमात्मना ।
श्रमं मे जनयामास भयं चाभयदः प्रभुः ॥ १३.४१.२२ ॥
ત્યાં પોતાનો સ્વભાવ પોતે જ પોતાથી બતાવીને, અભયદાતા પ્રભુએ મારામાં થાક અને ભય ઉત્પન્ન કર્યા.
13.41.23
खिन्न इत्येव मां मत्वा भगवानव्ययोऽच्युतः ।
शब्देनाश्वासयामास जगाहे च तमो महत् ॥ १३.४१.२३ ॥
"એ થાકી ગયો છે" એમ માનીને અવ્યય, અચ્યુત ભગવાને શબ્દથી મને આશ્વાસન આપ્યું અને મહાન અંધકારમાં પ્રવેશ્યા.
13.41.24
अहं तमेवानुगतः श्रमालसपदश्चरन् ।
मनसा देवदेवेशं ध्यातुं समुपचक्रमे ॥ १३.४१.२४ ॥
હું તેમની જ પાછળ ચાલતો, થાકેલા અને મંદ પગલે, મનથી દેવોના દેવ ઈશનું ધ્યાન ધરવા લાગ્યો.
13.41.25
तथागतं तु मां ज्ञात्वा भगवानमितद्युतिः ।
तमः प्रणाशयामास ममानुग्रहकाङ्क्षया ॥ १३.४१.२५ ॥
એવી સ્થિતિમાં મને જાણીને અમિત તેજવાળા ભગવાને મારા પર અનુગ્રહ કરવાની ઇચ્છાથી અંધકાર નષ્ટ કર્યો.
13.41.26
ततः प्रनष्टे तमसि तमहं दीप्ततेजसम् ।
अपश्यं तेजसा व्याप्तं मध्याह्न इव भास्करम् ॥ १३.४१.२६ ॥
પછી અંધકાર નષ્ટ થતાં મેં તે પ્રદીપ્ત તેજવાળાને જોયા; તેજથી વ્યાપ્ત તેઓ મધ્યાહ્નના સૂર્ય જેવા હતા.
13.41.27
स्वयंप्रभांश्च पुरुषान्स्त्रियश्च परमाद्भुताः ।
अपश्यमहमव्यग्रस्तस्मिन्देशे सहस्रशः ॥ १३.४१.२७ ॥
તે સ્થળે હું અવ્યગ્ર રહીને સ્વયંપ્રકાશિત પુરુષો અને અત્યંત અદ્ભુત સ્ત્રીઓને હજારોની સંખ્યામાં જોયા.
13.41.28
न तत्र द्योतते सूर्यो नक्षत्राणि तथैव च ।
न तत्र चन्द्रमा भाति न वायुर्वाति पांसुलः ॥ १३.४१.२८ ॥
ત્યાં સૂર્ય પ્રકાશતો નથી, નક્ષત્રો પણ તેમજ. ત્યાં ચંદ્ર ચમકતો નથી; ધૂળભર્યો પવન વાતો નથી.
13.41.29
तत्र तूर्याण्यनेकानि गीतानि मधुराणि च ।
अदृश्यानि मनोज्ञानि श्रूयन्ते सर्वतोदिशम् ॥ १३.४१.२९ ॥
ત્યાં અનેક વાજિંત્રો અને મધુર ગીતો સંભળાય છે; દેખાતાં ન હોવા છતાં મનોહર, સર્વ દિશાઓમાંથી સંભળાય છે.
13.41.30
स्रवन्ति वैडूर्यलताः पद्मोत्पलझषाकुलाः ।
मुक्तासिकतवप्राश्च सरितो निर्मलोदकाः ॥ १३.४१.३० ॥
વૈડૂર્યની વેલોવાળી, કમળ, કુમુદ અને માછલીઓથી ભરેલી, મોતી જેવી રેતીના કાંઠાવાળી, નિર્મળ જળની નદીઓ વહે છે.
13.41.31
अगतिस्तत्र देवानामसुराणां तथैव च ।
गन्धर्वनागयक्षाणां राक्षसानां तथैव च ॥ १३.४१.३१ ॥
ત્યાં દેવો, અસુરો, ગંધર્વો, નાગો, યક્ષો અને રાક્ષસો માટે પણ ગતિ નથી.
13.41.32
स्वयंप्रभास्तत्र नरा दृश्यन्तेऽद्भुतदर्शनाः ।
येषां न देवतास्तुल्याः प्रभाभिर्भावितात्मनाम् ॥ १३.४१.३२ ॥
ત્યાં સ્વયંપ્રકાશિત, અદ્ભુત દર્શનવાળા મનુષ્યો દેખાય છે; શુદ્ધાત્મા એવા તેમના તેજ સમાન દેવતાઓ પણ નથી.
13.41.33
स च तानप्यतिक्रम्य दैवतैरपि पूजितः ।
विवेश ज्वलनं दीप्तमनिन्धनमनौपमम् ॥ १३.४१.३३ ॥
તે તેમને પણ વટાવીને, દેવો વડે પણ પૂજાયેલો, ઇંધણ વિના બળતી અનુપમ અગ્નિમાં પ્રવેશ્યો.
13.41.34
ज्वालाभिर्मां प्रविष्टं च ज्वलन्तं सर्वतोदिशम् ।
दैत्यदानवरक्षोभिर्दैवतैश्चापि दुस्सहम् ॥ १३.४१.३४ ॥
જ્વાળાઓમાં પ્રવેશેલો હું; સર્વ દિશાઓમાં બળતો તે અગ્નિ, દૈત્ય-દાનવ-રાક્ષસો અને દેવતાઓ માટે પણ દુઃસહ.
13.41.35
ज्वालामालिनमासाद्य तमग्निमहमव्ययम् ।
अविषह्यतमं मत्वा मनसेदमचिन्तयम् ॥ १३.४१.३५ ॥
જ્વાળાઓની માળાવાળા તે અવ્યય અગ્નિ પાસે પહોંચીને, તે અતિ દુઃસહ માનીને, મેં મનમાં આ વિચાર્યું.
13.41.36
मया हि समरेष्वग्निरनेकेषु महाद्युतिः ।
प्रविष्टश्चापविद्धश्च न च मां दग्धवान्क्वचित् ॥ १३.४१.३६ ॥
મારા વડે અનેક યુદ્ધોમાં તે મહાતેજસ્વી અગ્નિ પ્રવેશ્યો અને ફેંકાયો; છતાં તેણે મને ક્યારેય બાળ્યો નથી.
13.41.37
अयं च दुस्सहः शश्वत्तेजसाऽतिहुताशनः ।
अत्यादित्यप्रकाशार्चिरनलो दीप्यते महान् ॥ १३.४१.३७ ॥
અને આ અસહ્ય, સતત તેજસ્વી મહાન અગ્નિ બળી રહ્યો છે; તેની જ્વાળાઓ સૂર્યના પ્રકાશથી પણ વધુ ચમકે છે.
13.41.38
स तथा दह्यमानोपि तेजसा दीप्तवर्चसा ।
प्रपन्नः शरणं देवं शङ्कचक्रगदाधरम् ॥ १३.४१.३८ ॥
એ રીતે, એ તેજસ્વી તેજથી બળતો હોવા છતાં, તેણે શંખ-ચક્ર-ગદાધારી દેવની શરણ લીધી.
13.41.39
भक्तश्चानुगतश्चेति त्रातुमर्हसि मां विभो ।
यथा मां न दहेदग्निः सद्यो देव तथा कुरु ॥ १३.४१.३९ ॥
'હું તમારો ભક્ત અને અનુયાયી છું; હે વિભુ, મારું રક્ષણ કરવું તમને યોગ્ય છે. હે દેવ, અગ્નિ મને ન બાળે તેવું તરત કરો.'
13.41.40
एवं विलपमानस्य ज्ञात्वा मे वचनं प्रभुः ।
मा भैरिति वचः प्राह मेघगम्बीरनिस्वनः ॥ १३.४१.४० ॥
આ રીતે વિલાપ કરતા મારા વચનને જાણીને, મેઘ જેવા ગંભીર સ્વરે પ્રભુએ કહ્યું, 'ડરીશ નહીં.'
13.41.41
स मामाश्वास्य वचनं प्राहेदं भगवान्विभुः ।
मम त्वं विदितः सौम्य यथावत्तत्वदर्शने ॥ १३.४१.४१ ॥
મને આશ્વાસન આપીને તે ભગવાન વિભુએ આ વચન કહ્યું, 'હે સૌમ્ય, તત્ત્વદર્શનમાં તું મને યથાર્થ રીતે જાણીતો છે.'
13.41.42
ज्ञापितश्चापि यत्पित्रा तच्चापि विदितं महत् ।
वैनतेय ममाप्येवमहं वेद्यः कथञ्चन ॥ १३.४१.४२ ॥
'તારા પિતાએ જે જણાવ્યું, અને તે મહાન તત્ત્વ પણ મને જાણીતું છે. હે વૈનતેય, હું પણ આ રીતે કોઈક રીતે જાણવા યોગ્ય છું.'
13.41.43
महदेतत्स्वरूपं मे न ते वेद्यं कथञ्चन ।
मां हि विन्दन्ति विद्वांसो ये ज्ञाने परिनिष्ठिताः
निर्ममा निरहङ्कारा निराशीर्बन्धनायुताः ॥ १३.४१.४३ ॥
મારું આ મહાન સ્વરૂપ તારા દ્વારા કોઈ પણ રીતે જાણી શકાય તેમ નથી. જ્ઞાનમાં દૃઢપણે સ્થિત, મમતા અને અહંકારથી રહિત, આશાના બંધનોથી મુક્ત વિદ્વાનો જ મને પામે છે.
13.41.44
भवांस्तु सततं भक्तो मन्मनाः पक्षिसत्तम ।
स्थूलंमां वेत्स्यसे तस्माज्जगतः कारणेस्थितम् ॥ १३.४१.४४ ॥
પણ તું સદા મારો ભક્ત છે અને મારામાં મન રાખનાર છે, હે પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ. તેથી જગતના કારણમાં સ્થિત મને તું આ સ્થૂલ રૂપે જાણીશ.