મહાભારત · અધ્યાય 13.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.47.1
ऋषिरासीत्कृते तात तण्डिरित्येव विश्रुतः ।
दशवर्षसहस्राणि तेन देवः समाधिना ॥ १३.४७.१ ॥
હે વત્સ, કૃતયુગમાં તંડિ નામે પ્રસિદ્ધ ઋષિ હતા. તેમણે સમાધિ દ્વારા દસ હજાર વર્ષ દેવની ઉપાસના કરી.
13.47.2
आराधितोऽभूद्भक्तेन तस्योदर्कं निशामय ।
स दृष्टवान्महादेवमस्तौषीच्च स्तवैर्विभुम् ॥ १३.४७.२ ॥
ભક્ત દ્વારા આરાધિત થઈને તેઓ પ્રસન્ન થયા. તેનું ફળ સાંભળ. તેમણે મહાદેવનાં દર્શન કર્યાં અને સ્તોત્રોથી સર્વવ્યાપીની સ્તુતિ કરી.
13.47.3
इति तण्डिस्तपोयोगात्परमात्मानमव्ययम् ।
चिन्तयित्वा महात्मानमिदमाह सुविस्मितः ॥ १३.४७.३ ॥
આ રીતે તંડિએ તપોયોગથી અવ્યય પરમાત્માનું ધ્યાન કરીને, અત્યંત વિસ્મિત થઈ તે મહાત્માને આ કહ્યું.
13.47.4
यं पठन्ति सदा साङ्ख्याश्चिन्तयन्ति च योगिनः ।
परं प्रधानं पुरुषमधिष्ठातारमीश्वरम्। ॥ १३.४७.४ ॥
સાંખ્યો જેમનો સદા પાઠ કરે છે અને યોગીઓ જેમનું ચિંતન કરે છે — તે પરમ, પ્રધાન, પુરુષ, અધિષ્ઠાતા ઈશ્વર.
13.47.5
उत्पत्तौ च विनाशे च कारणं यं विदुर्बुधाः ।
देवासुरमुनीनां च परं यस्मान्न विद्यते ॥ १३.४७.५ ॥
ઉત્પત્તિ અને વિનાશનું કારણ જેને જ્ઞાનીઓ જાણે છે, અને દેવ, અસુર, મુનિઓથી જેનાથી ઉચ્ચ કોઈ નથી.
13.47.6
अजं तमहमीशानमनादिनिधनं प्रभुम् ।
अत्यन्तसुखिनं देवमनघं शरणं व्रजे ॥ १३.४७.६ ॥
અજન્મા, ઈશાન, આદિ-અંતરહિત, પ્રભુ, અત્યંત સુખી, નિષ્પાપ એવા તે દેવને હું શરણે જાઉં છું.
13.47.7
एवं ब्रुवन्नेव तदा ददर्श तपसान्निधिम् ।
तमव्ययमनौपम्यमचिन्त्यं शाश्वतं ध्रुवम् ॥ १३.४७.७ ॥
આમ બોલતાં જ તેમણે તપ વડે તે નિધિને જોયો; અવ્યય, અનુપમ, અચિંત્ય, શાશ્વત અને ધ્રુવ એવા તેમને.
13.47.8
निष्कलं सकलं ब्रह्म निर्गुणं गुणगोचरम् ।
योगिनां परमानन्दमक्षरं मोक्षसंज्ञितम् ॥ १३.४७.८ ॥
નિષ્કળ અને સકળ બ્રહ્મ; નિર્ગુણ અને ગુણો વડે જણાતું; યોગીઓનો પરમાનંદ, અક્ષર, મોક્ષ નામે ઓળખાતું.
13.47.9
मनोरिन्द्राग्निमरुतां विश्वस्य ब्रह्मणो गतिम् ।
अग्राह्यमचलं शुद्धं बुद्धिग्राह्यं मनोमयम् ॥ १३.४७.९ ॥
મન, ઇન્દ્ર, અગ્નિ, મરુતોની, વિશ્વની અને બ્રહ્મની ગતિ; અગ્રાહ્ય, અચલ, શુદ્ધ, બુદ્ધિથી ગ્રાહ્ય, મનોમય.
13.47.10
दुर्विज्ञेयमसङ्ख्ये दुष्प्रापमकृतात्मभिः ।
योनि विश्वस्य जगतस्तमसः परतः परम् ॥ १३.४७.१० ॥
અસંખ્ય રીતે દુર્જ્ઞેય, અકૃતાત્મા માટે દુષ્પ્રાપ્ય; વિશ્વ અને જગતનું મૂળ, તમસથી પર પરમ.
13.47.11
यः प्राणवन्तमात्मानं ज्योतिर्जीवस्थितं मनः ।
तं देवं दर्शनाकाङ्क्षी बहून्वर्षगणानृषिः।
तपस्युग्रे स्थितो भूत्वा दृष्ट्वा तुष्टाव चेश्वरम् ॥ १३.४७.११ ॥
જે પ્રાણવાન આત્મા, જ્યોતિ, જીવમાં સ્થિત મન છે તે દેવને, દર્શનની આકાંક્ષાથી, ઋષિએ ઘણાં વર્ષો સુધી ઉગ્ર તપમાં સ્થિત રહી જોયા અને ઈશ્વરની સ્તુતિ કરી.
13.47.12
पवित्राणां पवित्रस्त्वं गतिर्गतिमतांवर ॥ १३.४७.१२ ॥
તમે પવિત્રોમાં પવિત્ર છો; ગતિવાળાઓની ગતિ અને તેમનામાં શ્રેષ્ઠ છો.
13.47.13
अत्युग्रं तेजसां तेजस्तपसां परमं तपः ।
विश्वावसुहिरण्याक्षपुरुहूतनमस्तृत ॥ १३.४७.१३ ॥
તું તેજોમાં અત્યુગ્ર તેજ અને તપોમાં પરમ તપ છે; વિશ્વાવસુ, હિરણ્યાક્ષ અને પુરુહૂત (ઇન્દ્ર) દ્વારા નમસ્કૃત.
13.47.14
भूरिकल्याणद विभो परं सत्यं नमोस्तु ते ।
जातीमरणभीरूणां यतीनां यततां विभो ॥ १३.४७.१४ ॥
હે વિભો, અનેક કલ્યાણ આપનારા, તું જ પરમ સત્ય છે; તને નમસ્કાર. હે વિભો, જન્મ-મરણના ભયથી ડરેલા યતિઓ અને પ્રયત્નશીલો માટે (તું જ આશ્રય છે).
13.47.15
निर्वाणद सहस्रांशो नमस्तेऽस्तु सुखाश्रय ।
ब्रह्मा शतक्रतुर्विष्णुर्विश्वेदेवा महर्षयः ॥ १३.४७.१५ ॥
હે નિર્વાણ આપનારા, સહસ્રાંશુ, સુખના આશ્રય, તને નમસ્કાર. બ્રહ્મા, શતક્રતુ (ઇન્દ્ર), વિષ્ણુ, વિશ્વેદેવ અને મહર્ષિઓ (તું જ છે).
13.47.16
न विदुस्त्वां तु तत्त्वेन कुतो वेत्स्यामहे वयम् ।
त्वत्तः प्रवर्तते सर्वं त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १३.४७.१६ ॥
તેઓ પણ તને તત્ત્વથી જાણતા નથી; અમે કેવી રીતે જાણીશું? તારાથી જ સર્વ પ્રવર્તે છે; સર્વ તારામાં જ પ્રતિષ્ઠિત છે.
13.47.17
कालाख्यः पुरुषाख्यश्च ब्रह्माख्यश्च त्वमेव हि ।
तनवस्ते स्मृतास्तिस्रः पुराणज्ञैः सुरर्षिभिः ॥ १३.४७.१७ ॥
કાલ નામનો, પુરુષ નામનો અને બ્રહ્મા નામનો પણ તું જ છે. પુરાણજ્ઞ દેવર્ષિઓએ તારી આ ત્રણ તનુઓ સ્મરી છે.
13.47.18
अधिपौरुषमध्यात्ममधिभूताधिदैवतम् ।
अधिलोकाधिविज्ञानमधियज्ञस्त्वमेव हि ॥ १३.४७.१८ ॥
અધિપુરુષ, અધ્યાત્મ, અધિભૂત અને અધિદૈવત; અધિલોક અને અધિવિજ્ઞાન; અધિયજ્ઞ પણ તું જ છે.
13.47.19
त्वां विदित्वाऽऽत्मदेवस्थं दुर्विदं दैवतैरपि ।
विद्वांसो यान्ति निर्मुक्ताः परं भावमनामयम् ॥ १३.४७.१९ ॥
આત્મદેવ રૂપે સ્થિત, દેવોને પણ દુર્જ્ઞેય એવા આપને જાણીને જ્ઞાનીઓ બંધનમુક્ત થઈ પરમ અનામય સ્થિતિ પામે છે.
13.47.20
अनिच्छतस्तव विभो जन्ममृत्युरनेकतः ।
द्वारं तु स्वर्गमोक्षाणामाक्षेप्ता त्वं ददासि च ॥ १३.४७.२० ॥
હે વિભુ! આપની ઇચ્છા ન હોવા છતાં જન્મ અને મૃત્યુ અનેક રીતે થાય છે. સ્વર્ગ અને મોક્ષનું દ્વાર આપ જ રોકો છો અને આપ જ આપો છો.
13.47.21
त्वं वै स्वर्गश्च मोक्षश्च कामः क्रोधस्त्वमेव च ।
सत्वं रजस्ममश्चैव अधश्चोर्ध्वं त्वमेव हि ॥ १३.४७.२१ ॥
આપ જ સ્વર્ગ, આપ જ મોક્ષ, આપ જ કામ અને ક્રોધ. સત્ત્વ, રજસ અને તમસ પણ આપ જ; નીચે અને ઉપર પણ આપ જ.
13.47.22
ब्रह्मा भवश्च विष्णुश्च स्कन्देन्द्रौ सविता यमः ।
वरुणेन्दू मनुर्धाता विधाता त्वं धनेश्वरः ॥ १३.४७.२२ ॥
બ્રહ્મા, ભવ, વિષ્ણુ, સ્કંદ અને ઇન્દ્ર, સવિતા, યમ, વરુણ અને ચંદ્ર, મનુ, ધાતા અને વિધાતા, અને ધનેશ્વર પણ આપ જ.
13.47.23
भूर्वायुः सलिलाग्निश्च खं वाग्बुद्धिः स्थितिर्मतिः ।
कर्म सत्यानृते चोभे त्वमेवास्ति च नास्ति च ॥ १३.४७.२३ ॥
પૃથ્વી, વાયુ, જળ અને અગ્નિ, આકાશ, વાણી, બુદ્ધિ, સ્થિતિ અને મતિ, કર્મ, સત્ય અને અસત્ય બંને આપ જ; આપ જ છો અને આપ જ નથી.
13.47.24
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च प्रकृतिभ्यः परं ध्रुवम् ।
विश्वाविश्वपरो भावश्चिन्त्याचिन्त्यस्त्वमेव हि ॥ १३.४७.२४ ॥
ઇન્દ્રિયો અને ઇન્દ્રિયોના વિષયો, પ્રકૃતિથી પર રહેલું ધ્રુવ પરમ તત્ત્વ, વિશ્વ અને અવિશ્વથી પર રહેલો ભાવ, ચિંત્ય અને અચિંત્ય પણ આપ જ.
13.47.25
यच्चैतत्परमं ब्रह्म यच्च तत्परमं पदम् ।
या गतिः साङ्ख्ययोगानां स भवान्नात्र संशयः ॥ १३.४७.२५ ॥
જે આ પરમ બ્રહ્મ છે અને જે તે પરમ પદ છે, સાંખ્ય અને યોગીઓની જે ગતિ છે, તે આપ જ છો; એમાં સંશય નથી.
13.47.26
नूनमद्य कृतार्थाः स्म नूनं प्राप्ताः सतां गतिम् ।
यां गतिं प्रार्तयन्तीह ज्ञाननिर्मलबुद्धयः ॥ १३.४७.२६ ॥
ખરેખર આજે અમે કૃતાર્થ થયા છીએ; ખરેખર સજ્જનોની એ ગતિ અમે પામ્યા છીએ, જેને અહીં જ્ઞાનથી નિર્મળ બુદ્ધિવાળા ઇચ્છે છે.
13.47.27
अयो मूढाः स्म सुचिरमिमं कालमचेतसा ।
यन्न विद्मः परं देवं शाश्वतं यं विदुर्बुधाः ॥ १३.४७.२७ ॥
અરે, અમે મૂઢ બનીને આટલા લાંબા સમય સુધી અચેત રહ્યા; જે પરમ શાશ્વત દેવને જ્ઞાનીઓ જાણે છે, તેને અમે જાણ્યો નહીં.
13.47.28
सेयमासादिता साक्षात्त्वद्भक्तिर्जन्मभिर्मया ।
भक्तानुग्रहकृद्देवो यं ज्ञात्वाऽमृतमश्नुते ॥ १३.४७.२८ ॥
આપની આ ભક્તિ અનેક જન્મો દ્વારા મને પ્રત્યક્ષ મળી છે; ભક્તો પર અનુગ્રહ કરનાર તે દેવને જાણીને માણસ અમૃત પામે છે.
13.47.29
देवासुरमुनीनां तु यच्च गुह्यं सनातनम् ।
गुहायां निहितं ब्रह्मि दुर्विज्ञेयं मुनेरपि ॥ १३.४७.२९ ॥
દેવ, અસુર અને મુનિઓનું જે ગુહ્ય અને સનાતન રહસ્ય છે, જે ગુફામાં બ્રહ્મમાં મૂકાયેલું છે અને મુનિ માટે પણ દુર્જ્ઞેય છે.
13.47.30
स एष भगवान्देवः सर्वकृत्सर्वतोमुखः ।
सर्वात्मा सर्वदर्शी च सर्वगः सर्ववेदिता ॥ १३.४७.३० ॥
તે જ આ ભગવાન દેવ છે, જે સર્વકર્તા, સર્વતોમુખ, સર્વના આત્મા, સર્વદર્શી, સર્વવ્યાપી અને સર્વજ્ઞ છે.
13.47.31
देहकृद्देहभृद्देही देहभुग्देहिनां गतिः ।
प्राणकृत्प्राणभृत्प्राणी प्राणदः प्राणिनां गतिः ॥ १३.४७.३१ ॥
તે દેહોના સર્જક, દેહોના ધારક, દેહી, દેહોના ભોક્તા અને દેહધારીઓની ગતિ છે. તે પ્રાણોના સર્જક, પ્રાણોના ધારક, પ્રાણી, પ્રાણ આપનાર અને પ્રાણીઓની ગતિ છે.
13.47.32
अध्यात्मगतिरिष्टानां ध्यायिनामात्मवेदिनाम् ।
अपुनर्भवकामानां या गतिः सोऽयमीश्वरः ॥ १३.४७.३२ ॥
આ અધ્યાત્મની ગતિ છે; પ્રિય, ધ્યાની, આત્મજ્ઞ અને પુનર્જન્મ ન ઇચ્છનારાઓની જે ગતિ છે, તે આ ઈશ્વર છે.
13.47.33
अयं च सर्वभूतानां शुभाशुभगतिप्रदः ।
अयं च जन्ममरणे विदध्यात्सर्वजन्तुषु।
अयं संसिद्धिकामानां या गतिः सोयमीस्वरः। ॥ १३.४७.३३ ॥
આ જ સર્વ ભૂતોને શુભ-અશુભ ગતિ આપનાર છે; આ જ સર્વ જંતુઓમાં જન્મ-મરણનું વિધાન કરે છે. સિદ્ધિની ઇચ્છા રાખનારાઓની જે ગતિ છે, તે આ ઈશ્વર છે.
13.47.34
भूराद्यान्सर्वभुवनानुत्पाद्य सदिवौकसः ।
दधाति देवस्तनुभिरष्टाभिर्यो बिभर्ति च ॥ १३.४७.३४ ॥
ભૂઃ આદિ સર્વ લોકોને અને દેવતાઓ સહિત ઉત્પન્ન કરીને તે દેવ આઠ રૂપોથી તેમને ધારણ કરે છે; જે તેમનું પોષણ કરે છે તે પણ તે જ છે.
13.47.35
अतः प्रवर्तते सर्वमस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
अस्मिंश्च प्रलयं याति अयमेकः सनातनः ॥ १३.४७.३५ ॥
આમાંથી સર્વ પ્રવર્તે છે; આમાં સર્વ પ્રતિષ્ઠિત છે; આમાં જ પ્રલય પામે છે. આ એકલા સનાતન છે.
13.47.36
अयं स सत्यकामानां सत्यलोकः परं सताम् ।
अपवर्गश्च मुक्तानां कैवल्यं चात्मवेदिनाम् ॥ १३.४७.३६ ॥
આ જ સત્યકામીઓનો સત્યલોક છે, સજ્જનોનો પરમ લોક છે; મુક્તોનો અપવર્ગ છે, અને આત્મજ્ઞોનું કૈવલ્ય છે.
13.47.37
अयं ब्रह्मादिभिः सिद्धैर्गुहायां गोपितः प्रुभुः ।
देवासुरमनुष्याणामप्रकाशो भवेदिति ॥ १३.४७.३७ ॥
આ પ્રભુને બ્રહ્મા આદિ અને સિદ્ધોએ હૃદય-ગુફામાં ગુપ્ત રાખ્યા છે, જેથી તેઓ દેવ, અસુર અને મનુષ્યો માટે અપ્રગટ રહે.
13.47.38
तं त्वां देवासुरनरास्तत्त्वेन न विदुर्भवम् ।
मोहिताः खल्वनेनैव हृदिस्थेनाप्रकाशिना ॥ १३.४७.३८ ॥
દેવ, અસુર અને મનુષ્યો તને તત્ત્વથી જાણતા નથી; હૃદયમાં રહેલા આ અપ્રગટ દ્વારા જ ખરેખર તેઓ મોહિત થયા છે.
13.47.39
ये चैनं प्रतिपद्यन्ते भक्तियोगेन भाविताः ।
तेषामेवात्मनात्मानं दर्शयत्येष हृच्छयः ॥ १३.४७.३९ ॥
ભક્તિયોગથી ભાવિત થઈને જેઓ એને પામે છે, તેમને જ હૃદયમાં શયન કરનાર આ પોતાને પોતાથી દેખાડે છે.
13.47.40
यं ज्ञात्वा न पुनर्जन्म मरणं चापि विद्यते ।
यं विदित्वा परं वेद्यं वेदितव्यं न विद्यते ॥ १३.४७.४० ॥
જેને જાણીને ફરી જન્મ કે મરણ રહેતાં નથી, જેને જાણીને પરમ જ્ઞેય અને જાણવા યોગ્ય કંઈ બાકી રહેતું નથી.
13.47.41
यं लब्ध्वा परमं लाभं नाधिकं मन्यते बुधः ।
यां सूक्ष्मां परमां प्राप्तिं गच्छन्नव्ययमक्षयम् ॥ १३.४७.४१ ॥
જેને પ્રાપ્ત કર્યા પછી બુદ્ધિમાન બીજા કોઈ મોટા લાભને વધારે ગણતો નથી, જે સૂક્ષ્મ પરમ પ્રાપ્તિ મેળવીને અવ્યય અને અક્ષય સ્થિતિમાં જાય છે.
13.47.42
यं साङ्ख्या गुणतत्त्वज्ञाः साङ्ख्यशास्त्रविशारदाः ।
सूक्ष्मज्ञानतराः सूक्ष्मं ज्ञात्वा मुच्यन्ति बन्धनैः ॥ १३.४७.४२ ॥
ગુણતત્ત્વના જ્ઞાતા અને સાંખ્યશાસ્ત્રમાં નિપુણ સાંખ્યો, અતિ સૂક્ષ્મ જ્ઞાની થઈને જેને સૂક્ષ્મ રીતે જાણીને બંધનોથી મુક્ત થાય છે.
13.47.43
यं च वेदविदो वेद्यं वेदान्ते च प्रतिष्ठितम् ।
प्राणायामपरा नित्यं यं विशन्ति जपन्ति च ॥ १३.४७.४३ ॥
વેદજ્ઞો જેને જાણવા યોગ્ય માને છે, જે વેદાંતમાં પ્રતિષ્ઠિત છે, પ્રાણાયામમાં નિરત લોકો જેમાં પ્રવેશે છે અને જેનો જપ કરે છે.
13.47.44
ओंकाररथमारुह्य ते विशन्ति महेश्वरम् ।
अयं स देवयानानामादित्यो द्वारमुच्यते ॥ १३.४७.४४ ॥
ઓંકારરથ પર આરૂઢ થઈને તેઓ મહેશ્વરમાં પ્રવેશે છે. આ આદિત્ય દેવયાનમાર્ગનું દ્વાર કહેવાય છે.
13.47.45
अयं च पितृयानानां चन्द्रमा द्वारमुच्यते ।
एष काष्ठा दिशश्चैव संवत्सरयुगादि च ॥ १३.४७.४५ ॥
આ ચંદ્રમા પિતૃયાનમાર્ગનું દ્વાર કહેવાય છે. એ જ કાષ્ઠા, દિશાઓ, સંવત્સર અને યુગાદિ પણ છે.
13.47.46
दिव्यादिव्यः परो लाभ अयने दक्षिणोत्तरे ।
एनं प्रजापतिः पूर्वमाराध्य बहुभिः स्तवैः ॥ १३.४७.४६ ॥
દિવ્ય અને અદિવ્યથી પણ શ્રેષ્ઠ લાભ દક્ષિણાયન અને ઉત્તરાયણમાં છે. પૂર્વે પ્રજાપતિએ અનેક સ્તોત્રોથી એમની આરાધના કરી હતી.
13.47.47
प्रजार्थं वरयामास नीललोहितसंज्ञितम् ।
क्रग्भिर्यमनुशासन्ति तत्त्वे कर्मणि बह्वृचाः ॥ १३.४७.४७ ॥
સંતાન માટે તેમણે નીલલોહિત નામધારીને વર તરીકે પસંદ કર્યા. ઋગ્વેદીઓ ઋચાઓથી જેમને અનુશાસિત કરે છે, સાચા કર્મમાં.
13.47.48
यजुर्भिर्यत्त्रिधा वेद्यं जुह्वत्यध्वर्यवोऽध्वरे ।
सामभिर्यं च गायन्ति सामगाः शुद्धबुद्धयः ॥ १३.४७.४८ ॥
યજુઓથી ત્રણ પ્રકારે જાણવા યોગ્ય જેને અધ્વર્યુઓ યજ્ઞમાં આહુતિ આપે છે, અને સામગાન કરનારા શુદ્ધબુદ્ધિ સામગ જેનું ગાન કરે છે.
13.47.49
ऋतं सत्यं परं ब्रह्म स्तुवन्त्याथर्वणा द्विजाः ।
यज्ञस्य परमा योनिः परिश्चायं परः स्मृतः ॥ १३.४७.४९ ॥
આથર્વણ દ્વિજો ઋત, સત્ય અને પરબ્રહ્મની સ્તુતિ કરે છે; યજ્ઞનું પરમ મૂળ આ જ છે, આ પરિશ્ચાય પર કહેવાય છે.
13.47.50
रात्र्यहः श्रोत्रनयनः पक्षमासशिरोभुजः ।
ऋतुवीर्यस्तपोधैर्यो ह्यब्दगुह्योरुपादवान् ॥ १३.४७.५० ॥
રાત્રિ-દિવસ જેના કાન અને નેત્ર છે; પક્ષ-માસ જેનાં મસ્તક અને ભુજા છે; ઋતુઓ જેનું વીર્ય, તપ જેનું ધૈર્ય; વર્ષો જેના ગુપ્ત સાથળ અને ચરણ છે.
13.47.51
मृत्युर्यमो हुताशश्च कालः संहारवेगवान् ।
कालस्य परमा योनिः कालश्चायं सनातनः ॥ १३.४७.५१ ॥
મૃત્યુ, યમ, અગ્નિ અને સંહારના વેગવાળો કાળ; કાળનું પરમ મૂળ આ જ છે, અને આ સનાતન કાળ પણ છે.
13.47.52
चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रौ ग्रहाश्च सह वायुना ।
ध्रुवः सप्तर्षयश्चैव भुवनाः सप्त एव च ॥ १३.४७.५२ ॥
ચંદ્ર અને સૂર્ય નક્ષત્રો સહિત; ગ્રહો વાયુ સહિત; ધ્રુવ, સપ્તર્ષિ અને સાત ભુવનો પણ.
13.47.53
प्रधानं महदव्यक्तं विशेषान्तं सवैकृतम् ।
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं भूतादि सदसच्च यत् ॥ १३.४७.५३ ॥
પ્રધાન, મહત્, અવ્યક્ત, વિશેષાંત અને તેના વિકારો સહિત; બ્રહ્માથી સ્તંબ-તૃણ સુધી; ભૂતાદિ અને સત્-અસત્, જે કંઈ છે તે.
13.47.54
अष्टौ प्रकृतयश्चैव प्रकृतिभ्यश्च यः परः ।
अस्य देवस्य यद्भागं कृत्स्नं सम्परिवर्तते ॥ १३.४७.५४ ॥
આઠ પ્રકૃતિઓ અને પ્રકૃતિઓથી પણ પરે જે પર છે; આ દેવનો જે ભાગ છે, તે સમગ્ર રીતે ફરતો રહે છે.
13.47.55
एतत्परममानन्दं यत्तच्छाश्वतमेव च ।
एषा गतिर्विरक्तानामेष भावः परः सताम् ॥ १३.४७.५५ ॥
આ જ પરમ આનંદ છે, જે શાશ્વત જ છે. આ જ વિરક્તોની ગતિ છે; આ જ સત્પુરુષોની પરમ અવસ્થા છે.
13.47.56
एतत्पदमनुद्विग्नमेतद्ब्रह्म सनातनम् ।
शास्त्रवेदाङ्गविदुषामेतद्ध्यानं परं पदम् ॥ १३.४७.५६ ॥
આ જ અનુદ્વિગ્ન પદ છે; આ જ સનાતન બ્રહ્મ છે. શાસ્ત્ર, વેદ અને વેદાંગના વિદ્વાનોનું આ જ ધ્યાન અને પરમ પદ છે.
13.47.57
इयं सा परमा काष्ठा इयं सा परमा कला ।
इयं सा परमा सिद्धिरियं सा परमा गतिः ॥ १३.४७.५७ ॥
આ જ તે પરમ કાષ્ઠા છે, આ જ તે પરમ કળા છે; આ જ તે પરમ સિદ્ધિ છે, આ જ તે પરમ ગતિ છે.
13.47.58
इयं सा परमा शान्तिरियं सा निर्वृतिः परा ।
यं प्राप्य कृतकृत्याः स्म इत्यमन्यन्त योगिनः ॥ १३.४७.५८ ॥
આ જ તે પરમ શાંતિ છે, આ જ તે પરમ નિર્વૃતિ છે; જેને પામીને યોગીઓ માનતા કે "અમે કૃતકૃત્ય થયા."
13.47.59
इयं तुष्टिरियं सिद्धिरियं श्रुतिरियं स्मृतिः ।
अध्यात्मगतिरिष्टानां विदुषां प्राप्तिरव्यया ॥ १३.४७.५९ ॥
આ જ તુષ્ટિ છે, આ જ સિદ્ધિ છે, આ જ શ્રુતિ છે, આ જ સ્મૃતિ છે; આ અધ્યાત્મની ગતિ છે, પ્રિય વિદ્વાનોની અવ્યય પ્રાપ્તિ છે.
13.47.60
यजतां कामयानानां मखैर्विपुलदक्षिणैः ।
या गतिर्यज्ञशीलानां सा गतिस्त्वं न संशयः ॥ १३.४७.६० ॥
વિપુલ દક્ષિણા સાથે કામનાથી યજ્ઞ કરનારાઓ તથા યજ્ઞશીલ જનોની જે ગતિ છે, તે જ તારી ગતિ છે; એમાં સંશય નથી.
13.47.61
सम्यग्योगजपैः शान्तिर्नियमैर्देहतापनैः ।
तप्यतां या गतिर्देव परमा सा गतिर्भवान् ॥ १३.४७.६१ ॥
યોગ, જપ, નિયમો અને દેહને તપાવતી તપસ્યાથી તપનારાઓને જે શાંતિ મળે છે — હે દેવ, તે પરમ ગતિ તમે જ છો.
13.47.62
कर्मन्यासकृतानां च विरक्तानां ततस्ततः ।
या गतिर्ब्रह्मिसदने सा गतिस्त्वं सनातन ॥ १३.४७.६२ ॥
કર્મત્યાગ કરનારાઓને અને અહીં-તહીંથી વિરક્ત થયેલાઓને બ્રહ્મસદનમાં જે ગતિ મળે છે — હે સનાતન, તે ગતિ તમે જ છો.
13.47.63
अपुनर्भवकामानां वैराग्ये वर्ततां च या ।
प्रकृतीनां लयानां च सा गतिस्त्वं सनातन ॥ १३.४७.६३ ॥
પુનર્જન્મની ઇચ્છા ન રાખનારાઓને, વૈરાગ્યમાં સ્થિત રહેનારાઓને અને પ્રકૃતિમાં લીન થયેલાઓને જે ગતિ મળે છે — હે સનાતન, તે ગતિ તમે જ છો.
13.47.64
ज्ञानविज्ञानयुक्तानां निरुपाख्या निरञ्जना ।
कैवल्या या गतिर्देव परमा सा गतिर्भवान् ॥ १३.४७.६४ ॥
જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનથી યુક્ત લોકોને મળતી અવર્ણનીય, નિર્મળ, કૈવલ્ય નામની જે પરમ ગતિ છે — હે દેવ, તે પરમ ગતિ તમે જ છો.
13.47.65
वेदशास्त्रपुराणोक्ताः पञ्च ता गतयः स्मृताः ।
त्वत्प्रसादाद्धि लभ्यन्ते न लभ्यन्तेऽन्यथा विभो ॥ १३.४७.६५ ॥
વેદ, શાસ્ત્રો અને પુરાણોમાં કહેલી તે પાંચ ગતિઓ સ્મરણમાં રાખવામાં આવી છે. હે વિભો, તે તમારી કૃપાથી જ મળે છે, બીજા કોઈ રીતે નહીં.
13.47.66
इति तण्डिस्तपोराशिस्तुष्टावेसानमात्मना ।
जगौ च परमं ब्रह्म यत्पुरा लोककृज्जगौ ॥ १३.४७.६६ ॥
આ રીતે તપોરાશિ તંડિએ પોતાના આત્માથી ઈશ્વરની સ્તુતિ કરી; પૂર્વે લોકકર્તાએ ગાયું હતું તેમ પરબ્રહ્મનું ગાન કર્યું.
13.47.67
एवं स्तुतो महादेवस्तण्डिना ब्रह्मवादिना ।
उवाच भगवान्देव उमया सहितः प्रभुः ॥ १३.४७.६७ ॥
બ્રહ્મવાદી તણ્ડિ દ્વારા આ રીતે સ્તુતિ પામેલા મહાદેવ, ભગવાન પ્રભુ દેવ, ઉમા સહિત બોલ્યા.
13.47.68
ब्रह्मा शतक्रतुर्विष्णुर्विश्वेदेवा महर्षयः ।
न विदुस्त्वामिति ततस्तुष्टः प्रोवाच तं शिवः ॥ १३.४७.६८ ॥
બ્રહ્મા, શતક્રતુ ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ, વિશ્વેદેવો અને મહર્ષિઓ તમને જાણતા નથી. ત્યારે પ્રસન્ન થઈ શિવે તેને કહ્યું.
13.47.69
अक्षयश्चाव्ययश्चैव भविता दुःखवर्जितः ।
यशस्वी तेजसा युक्तो दिव्यज्ञानसमन्वितः ॥ १३.४७.६९ ॥
તું અક્ષય અને અવ્યય થશે; દુઃખરહિત, યશસ્વી, તેજસ્વી અને દિવ્ય જ્ઞાનથી યુક્ત થશે.
13.47.70
ऋषीणामभिगम्यश्च सूत्रकर्ता सुतस्तव ।
मत्प्रसादाद्द्विजश्रेष्ठ भविष्यति न संशयः ॥ १३.४७.७० ॥
ઋષિઓને સુલભ અને સૂત્રકાર એવો તારો પુત્ર થશે; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, મારી કૃપાથી તે થશે, એમાં સંશય નથી.
13.47.71
कं वा कामं ददाम्यद्य ब्रूहि यद्वत्स काङ्क्षसे ।
प्राञ्जलिः स उवाचेदं त्वयि भक्तिर्दृढाऽस्तु मे ॥ १३.४७.७१ ॥
આજે હું તને કઈ ઇચ્છા આપું? વત્સ, તું જે ઇચ્છે છે તે કહે. હાથ જોડીને તે બોલ્યો: તારા પ્રત્યે મારી ભક્તિ દૃઢ રહે.
13.47.72
एतान्दत्त्वा वरान्देवो वन्द्यमानः सुरर्षिभिः ।
स्तूयमानश्च विबुधैस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ १३.४७.७२ ॥
આ વરદાનો આપીને દેવ, દેવર્ષિઓ દ્વારા વંદિત અને વિબુધો દ્વારા સ્તુત થઈને ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા.
13.47.73
अन्तर्हिते भगवति सानुगे यादवेश्वर ।
ऋषिराश्रममागम्य ममैतत्प्रोक्तवानिह ॥ १३.४७.७३ ॥
હે યાદવેશ્વર, અનુચરો સહિત ભગવાન અંતર્ધાન થયા પછી ઋષિએ આશ્રમમાં આવીને મને અહીં આ કહ્યું.
13.47.74
यानि च प्रथितान्यादौ तण्डिराख्यातवान्मम ।
मानानि मानवश्रेष्ठ तानि त्वं शृणु सिद्धये ॥ १३.४७.७४ ॥
હે માનવશ્રેષ્ઠ, તંડિએ પહેલાં મને કહેલાં પ્રસિદ્ધ માનો (નામો) સિદ્ધિ માટે તું સાંભળ.
13.47.75
दश नामसहस्राणि देवेष्वाह पितामहः ।
सर्वस्य शास्त्रेषु तथा दश नामशतानि च ॥ १३.४७.७५ ॥
દેવોમાં પિતામહે દસ હજાર નામો કહ્યાં; તેમ જ સર્વ શાસ્ત્રોમાં પણ દસસો નામો કહેવાયાં છે.
13.47.76
गुह्यानीमानि नामानि तण्डिर्भगवतोऽच्युत ।
देवप्रसादाद्देवेशः पुरा प्राह महात्मने ॥ १३.४७.७६ ॥
આ ગુહ્ય નામો તંડિએ ભગવાન અચ્યુત પાસેથી મેળવ્યાં; દેવપ્રસાદથી દેવેશે પૂર્વે મહાત્માને તે કહ્યાં.