महाभारत · अध्याय 13.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.47.1
ऋषिरासीत्कृते तात तण्डिरित्येव विश्रुतः ।
दशवर्षसहस्राणि तेन देवः समाधिना ॥ १३.४७.१ ॥
हे तात, कृतयुगात तण्डि नावाचे एक प्रसिद्ध ऋषी होते. त्यांनी समाधीद्वारे दहा हजार वर्षे देवाची उपासना केली.
13.47.2
आराधितोऽभूद्भक्तेन तस्योदर्कं निशामय ।
स दृष्टवान्महादेवमस्तौषीच्च स्तवैर्विभुम् ॥ १३.४७.२ ॥
भक्ताने आराधिलेले ते प्रसन्न झाले. त्याचे फळ ऐक. त्याने महादेवाचे दर्शन घेतले आणि स्तोत्रांनी सर्वव्यापीची स्तुती केली.
13.47.3
इति तण्डिस्तपोयोगात्परमात्मानमव्ययम् ।
चिन्तयित्वा महात्मानमिदमाह सुविस्मितः ॥ १३.४७.३ ॥
अशा प्रकारे तण्डीने तपोयोगाने अव्यय परमात्म्याचे चिंतन करून, अत्यंत विस्मित होऊन त्या महात्म्याला हे सांगितले.
13.47.4
यं पठन्ति सदा साङ्ख्याश्चिन्तयन्ति च योगिनः ।
परं प्रधानं पुरुषमधिष्ठातारमीश्वरम्। ॥ १३.४७.४ ॥
सांख्य सदा ज्याचे पठण करतात आणि योगी ज्याचे चिंतन करतात — तो परम, प्रधान, पुरुष, अधिष्ठाता ईश्वर.
13.47.5
उत्पत्तौ च विनाशे च कारणं यं विदुर्बुधाः ।
देवासुरमुनीनां च परं यस्मान्न विद्यते ॥ १३.४७.५ ॥
उत्पत्ती आणि विनाशाचे कारण म्हणून ज्ञानी ज्याला जाणतात, आणि देव, असुर, मुनी यांच्याहून ज्याच्यापेक्षा श्रेष्ठ कोणी नाही.
13.47.6
अजं तमहमीशानमनादिनिधनं प्रभुम् ।
अत्यन्तसुखिनं देवमनघं शरणं व्रजे ॥ १३.४७.६ ॥
अजन्मा, ईशान, आदिअंतरहित, प्रभू, अत्यंत सुखी, निष्पाप त्या देवाला मी शरण जातो.
13.47.7
एवं ब्रुवन्नेव तदा ददर्श तपसान्निधिम् ।
तमव्ययमनौपम्यमचिन्त्यं शाश्वतं ध्रुवम् ॥ १३.४७.७ ॥
असे बोलत असतानाच त्यांनी तपाने त्या निधीला पाहिले; जो अव्यय, अनुपम, अचिंत्य, शाश्वत आणि ध्रुव आहे.
13.47.8
निष्कलं सकलं ब्रह्म निर्गुणं गुणगोचरम् ।
योगिनां परमानन्दमक्षरं मोक्षसंज्ञितम् ॥ १३.४७.८ ॥
निष्कल आणि सकल ब्रह्म; निर्गुण आणि गुणांनी जाणले जाणारे; योग्यांचा परमानंद, अक्षर, मोक्ष नावाने ओळखले जाणारे.
13.47.9
मनोरिन्द्राग्निमरुतां विश्वस्य ब्रह्मणो गतिम् ।
अग्राह्यमचलं शुद्धं बुद्धिग्राह्यं मनोमयम् ॥ १३.४७.९ ॥
मन, इंद्र, अग्नी, मरुत यांची, विश्वाची आणि ब्रह्माची गती; अग्राह्य, अचल, शुद्ध, बुद्धीने ग्राह्य, मनोमय.
13.47.10
दुर्विज्ञेयमसङ्ख्ये दुष्प्रापमकृतात्मभिः ।
योनि विश्वस्य जगतस्तमसः परतः परम् ॥ १३.४७.१० ॥
असंख्य प्रकारांनी दुर्ज्ञेय, अकृतात्म्यांना दुष्प्राप्य; विश्व आणि जगताचे उगमस्थान, तमाच्या पलीकडील परम.
13.47.11
यः प्राणवन्तमात्मानं ज्योतिर्जीवस्थितं मनः ।
तं देवं दर्शनाकाङ्क्षी बहून्वर्षगणानृषिः।
तपस्युग्रे स्थितो भूत्वा दृष्ट्वा तुष्टाव चेश्वरम् ॥ १३.४७.११ ॥
जो प्राणवान आत्मा, ज्योती, जीवात स्थित मन आहे त्या देवाला, दर्शनाची इच्छा धरून, ऋषींनी अनेक वर्षे उग्र तपात उभे राहून पाहिले आणि ईश्वराची स्तुती केली.
13.47.12
पवित्राणां पवित्रस्त्वं गतिर्गतिमतांवर ॥ १३.४७.१२ ॥
तू पवित्रांमध्ये पवित्र आहेस; गतिमानांची गती आणि त्यांमध्ये श्रेष्ठ आहेस.
13.47.13
अत्युग्रं तेजसां तेजस्तपसां परमं तपः ।
विश्वावसुहिरण्याक्षपुरुहूतनमस्तृत ॥ १३.४७.१३ ॥
तू तेजांमधील अत्युग्र तेज आणि तपांमधील परम तप आहेस; विश्वावसू, हिरण्याक्ष आणि पुरुहूत (इंद्र) यांनी नमस्कृत.
13.47.14
भूरिकल्याणद विभो परं सत्यं नमोस्तु ते ।
जातीमरणभीरूणां यतीनां यततां विभो ॥ १३.४७.१४ ॥
हे विभो, अनेक कल्याण देणाऱ्या, तूच परम सत्य आहेस; तुला नमस्कार असो. हे विभो, जन्म-मृत्यूच्या भयाने ग्रस्त यतींसाठी आणि प्रयत्न करणाऱ्यांसाठी (तूच आश्रय).
13.47.15
निर्वाणद सहस्रांशो नमस्तेऽस्तु सुखाश्रय ।
ब्रह्मा शतक्रतुर्विष्णुर्विश्वेदेवा महर्षयः ॥ १३.४७.१५ ॥
हे निर्वाण देणाऱ्या, सहस्रांशो, सुखाचा आश्रय, तुला नमस्कार असो. ब्रह्मा, शतक्रतू (इंद्र), विष्णू, विश्वेदेव आणि महर्षी (तूच आहेस).
13.47.16
न विदुस्त्वां तु तत्त्वेन कुतो वेत्स्यामहे वयम् ।
त्वत्तः प्रवर्तते सर्वं त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १३.४७.१६ ॥
ते तुला तत्त्वतः जाणत नाहीत; आम्ही कसे जाणू? तुझ्यापासूनच सर्व प्रवर्तते; सर्व तुझ्यातच प्रतिष्ठित आहे.
13.47.17
कालाख्यः पुरुषाख्यश्च ब्रह्माख्यश्च त्वमेव हि ।
तनवस्ते स्मृतास्तिस्रः पुराणज्ञैः सुरर्षिभिः ॥ १३.४७.१७ ॥
काल नावाचा, पुरुष नावाचा आणि ब्रह्मा नावाचाही तूच आहेस. पुराणज्ञ देवर्षींनी तुझी ही तीन तनू स्मरली आहेत.
13.47.18
अधिपौरुषमध्यात्ममधिभूताधिदैवतम् ।
अधिलोकाधिविज्ञानमधियज्ञस्त्वमेव हि ॥ १३.४७.१८ ॥
अधिपुरुष, अध्यात्म, अधिभूत आणि अधिदैवत; अधिलोक आणि अधिविज्ञान; अधियज्ञही तूच आहेस.
13.47.19
त्वां विदित्वाऽऽत्मदेवस्थं दुर्विदं दैवतैरपि ।
विद्वांसो यान्ति निर्मुक्ताः परं भावमनामयम् ॥ १३.४७.१९ ॥
आत्मदेवरूपाने स्थित असलेल्या, देवांनाही दुर्बोध अशा तुम्हाला जाणून ज्ञानी लोक बंधनमुक्त होऊन परम अनामय स्थितीला जातात.
13.47.20
अनिच्छतस्तव विभो जन्ममृत्युरनेकतः ।
द्वारं तु स्वर्गमोक्षाणामाक्षेप्ता त्वं ददासि च ॥ १३.४७.२० ॥
हे विभो! तुमची इच्छा नसतानाही जन्म आणि मृत्यू अनेक प्रकारे घडतात. स्वर्ग आणि मोक्षाचे द्वार तुम्हीच रोखता आणि तुम्हीच उघडून देता.
13.47.21
त्वं वै स्वर्गश्च मोक्षश्च कामः क्रोधस्त्वमेव च ।
सत्वं रजस्ममश्चैव अधश्चोर्ध्वं त्वमेव हि ॥ १३.४७.२१ ॥
तुम्हीच स्वर्ग, तुम्हीच मोक्ष, तुम्हीच काम आणि क्रोध. सत्त्व, रजस् आणि तमस् हेही तुम्हीच; खाली आणि वर तुम्हीच.
13.47.22
ब्रह्मा भवश्च विष्णुश्च स्कन्देन्द्रौ सविता यमः ।
वरुणेन्दू मनुर्धाता विधाता त्वं धनेश्वरः ॥ १३.४७.२२ ॥
ब्रह्मा, भव, विष्णू, स्कंद, इंद्र, सविता, यम, वरुण आणि चंद्र, मनू, धाता आणि विधाता, आणि धनेश्वरही तुम्हीच.
13.47.23
भूर्वायुः सलिलाग्निश्च खं वाग्बुद्धिः स्थितिर्मतिः ।
कर्म सत्यानृते चोभे त्वमेवास्ति च नास्ति च ॥ १३.४७.२३ ॥
पृथ्वी, वायू, जल आणि अग्नी, आकाश, वाणी, बुद्धी, स्थिती आणि मती, कर्म, सत्य आणि असत्य दोन्हीही तुम्हीच; तुम्हीच आहात आणि तुम्हीच नाही.
13.47.24
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च प्रकृतिभ्यः परं ध्रुवम् ।
विश्वाविश्वपरो भावश्चिन्त्याचिन्त्यस्त्वमेव हि ॥ १३.४७.२४ ॥
इंद्रिये आणि इंद्रियविषय, प्रकृतीच्या पलीकडील ध्रुव परम तत्त्व, विश्व आणि अविश्वाच्या पलीकडील भाव, चिंत्य आणि अचिंत्य—हे सर्व तुम्हीच.
13.47.25
यच्चैतत्परमं ब्रह्म यच्च तत्परमं पदम् ।
या गतिः साङ्ख्ययोगानां स भवान्नात्र संशयः ॥ १३.४७.२५ ॥
जे हे परम ब्रह्म आहे आणि जे ते परम पद आहे, सांख्य व योग यांची जी गती आहे, ते आपणच आहात; यात संशय नाही.
13.47.26
नूनमद्य कृतार्थाः स्म नूनं प्राप्ताः सतां गतिम् ।
यां गतिं प्रार्तयन्तीह ज्ञाननिर्मलबुद्धयः ॥ १३.४७.२६ ॥
खरोखर आज आम्ही कृतार्थ झालो आहोत; खरोखर सत्पुरुषांची ती गती आम्हाला प्राप्त झाली आहे, जिची इथे ज्ञानाने निर्मल बुद्धी असलेले लोक इच्छा करतात.
13.47.27
अयो मूढाः स्म सुचिरमिमं कालमचेतसा ।
यन्न विद्मः परं देवं शाश्वतं यं विदुर्बुधाः ॥ १३.४७.२७ ॥
अरेरे, आम्ही मूढ होऊन इतका दीर्घकाळ अचेतनपणे होतो; ज्या परम शाश्वत देवाला ज्ञानी जाणतात, त्याला आम्ही जाणले नाही.
13.47.28
सेयमासादिता साक्षात्त्वद्भक्तिर्जन्मभिर्मया ।
भक्तानुग्रहकृद्देवो यं ज्ञात्वाऽमृतमश्नुते ॥ १३.४७.२८ ॥
आपली ही भक्ती अनेक जन्मांतून मला प्रत्यक्ष प्राप्त झाली आहे; भक्तांवर अनुग्रह करणाऱ्या त्या देवाला जाणून माणूस अमृत प्राप्त करतो.
13.47.29
देवासुरमुनीनां तु यच्च गुह्यं सनातनम् ।
गुहायां निहितं ब्रह्मि दुर्विज्ञेयं मुनेरपि ॥ १३.४७.२९ ॥
देव, असुर आणि मुनी यांचे जे गुह्य आणि सनातन रहस्य आहे, जे गुहेत ब्रह्मात ठेवलेले आहे आणि मुनीलाही दुर्बोध आहे.
13.47.30
स एष भगवान्देवः सर्वकृत्सर्वतोमुखः ।
सर्वात्मा सर्वदर्शी च सर्वगः सर्ववेदिता ॥ १३.४७.३० ॥
तोच हा भगवान देव आहे, जो सर्वकर्ता, सर्वतोमुख, सर्वांचा आत्मा, सर्वदर्शी, सर्वव्यापी आणि सर्वज्ञ आहे.
13.47.31
देहकृद्देहभृद्देही देहभुग्देहिनां गतिः ।
प्राणकृत्प्राणभृत्प्राणी प्राणदः प्राणिनां गतिः ॥ १३.४७.३१ ॥
तो देहांचा निर्माता, देहांचा धारक, देही, देहांचा भोक्ता आणि देहधारींची गती आहे. तो प्राणांचा निर्माता, प्राणांचा धारक, प्राणी, प्राण देणारा आणि प्राण्यांची गती आहे.
13.47.32
अध्यात्मगतिरिष्टानां ध्यायिनामात्मवेदिनाम् ।
अपुनर्भवकामानां या गतिः सोऽयमीश्वरः ॥ १३.४७.३२ ॥
ही अध्यात्माची गती आहे; प्रिय, ध्यानी, आत्मज्ञ आणि पुनर्जन्म न इच्छिणाऱ्यांची जी गती आहे, तोच हा ईश्वर.
13.47.33
अयं च सर्वभूतानां शुभाशुभगतिप्रदः ।
अयं च जन्ममरणे विदध्यात्सर्वजन्तुषु।
अयं संसिद्धिकामानां या गतिः सोयमीस्वरः। ॥ १३.४७.३३ ॥
हाच सर्व भूतांना शुभ-अशुभ गती देणारा आहे आणि सर्व जीवांमध्ये जन्म-मरण नियत करतो. सिद्धीची इच्छा करणाऱ्यांची जी गती आहे, तोच हा ईश्वर.
13.47.34
भूराद्यान्सर्वभुवनानुत्पाद्य सदिवौकसः ।
दधाति देवस्तनुभिरष्टाभिर्यो बिभर्ति च ॥ १३.४७.३४ ॥
भूः इत्यादी सर्व लोक आणि देवांसह निर्माण करून तो देव आठ रूपांनी त्यांना धारण करतो; त्यांचे पोषणही तोच करतो.
13.47.35
अतः प्रवर्तते सर्वमस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
अस्मिंश्च प्रलयं याति अयमेकः सनातनः ॥ १३.४७.३५ ॥
यापासून सर्व काही प्रवृत्त होते, यात सर्व काही प्रतिष्ठित आहे आणि यातच प्रलय पावते; हा एकटाच सनातन आहे.
13.47.36
अयं स सत्यकामानां सत्यलोकः परं सताम् ।
अपवर्गश्च मुक्तानां कैवल्यं चात्मवेदिनाम् ॥ १३.४७.३६ ॥
हाच सत्यकामांचा सत्यलोक, सज्जनांचा परम लोक; मुक्तांचा अपवर्ग आणि आत्मज्ञांचे कैवल्य आहे.
13.47.37
अयं ब्रह्मादिभिः सिद्धैर्गुहायां गोपितः प्रुभुः ।
देवासुरमनुष्याणामप्रकाशो भवेदिति ॥ १३.४७.३७ ॥
हा प्रभु ब्रह्मा आदींनी आणि सिद्धांनी हृदयगुहेत गुप्त ठेवला आहे, म्हणजे तो देव, असुर आणि मनुष्यांना अप्रकाशित राहील.
13.47.38
तं त्वां देवासुरनरास्तत्त्वेन न विदुर्भवम् ।
मोहिताः खल्वनेनैव हृदिस्थेनाप्रकाशिना ॥ १३.४७.३८ ॥
देव, असुर आणि मनुष्य तुला तत्त्वतः ओळखत नाहीत; हृदयात स्थित आणि अप्रकाशित अशा याच्यामुळेच ते खरोखर मोहित झाले आहेत.
13.47.39
ये चैनं प्रतिपद्यन्ते भक्तियोगेन भाविताः ।
तेषामेवात्मनात्मानं दर्शयत्येष हृच्छयः ॥ १३.४७.३९ ॥
भक्तियोगाने भावित होऊन जे याला प्राप्त करतात, त्यांनाच हृदयात निवास करणारा हा स्वतःला स्वतःद्वारे दाखवतो.
13.47.40
यं ज्ञात्वा न पुनर्जन्म मरणं चापि विद्यते ।
यं विदित्वा परं वेद्यं वेदितव्यं न विद्यते ॥ १३.४७.४० ॥
ज्याला जाणल्यावर पुनर्जन्मही नाही आणि मरणही नाही, ज्याला जाणल्यावर परम ज्ञेय आणि जाणण्यायोग्य काही उरत नाही.
13.47.41
यं लब्ध्वा परमं लाभं नाधिकं मन्यते बुधः ।
यां सूक्ष्मां परमां प्राप्तिं गच्छन्नव्ययमक्षयम् ॥ १३.४७.४१ ॥
ज्याला मिळवल्यावर बुद्धिमान दुसरा कोणताही मोठा लाभ अधिक मानत नाही, जी सूक्ष्म परम प्राप्ती मिळवून अव्यय आणि अक्षय स्थितीकडे तो जातो.
13.47.42
यं साङ्ख्या गुणतत्त्वज्ञाः साङ्ख्यशास्त्रविशारदाः ।
सूक्ष्मज्ञानतराः सूक्ष्मं ज्ञात्वा मुच्यन्ति बन्धनैः ॥ १३.४७.४२ ॥
गुणतत्त्व जाणणारे आणि सांख्यशास्त्रात निपुण सांख्य, अत्यंत सूक्ष्म ज्ञानी होऊन ज्याला सूक्ष्म म्हणून जाणून बंधनांतून मुक्त होतात.
13.47.43
यं च वेदविदो वेद्यं वेदान्ते च प्रतिष्ठितम् ।
प्राणायामपरा नित्यं यं विशन्ति जपन्ति च ॥ १३.४७.४३ ॥
वेदज्ञ ज्याला जाणण्यायोग्य मानतात, जो वेदान्तात प्रतिष्ठित आहे, प्राणायामात तत्पर असलेले ज्याच्यात प्रवेश करतात आणि ज्याचा जप करतात.
13.47.44
ओंकाररथमारुह्य ते विशन्ति महेश्वरम् ।
अयं स देवयानानामादित्यो द्वारमुच्यते ॥ १३.४७.४४ ॥
ओंकाररथावर आरूढ होऊन ते महेश्वरात प्रवेश करतात. हा आदित्य देवयानाच्या मार्गाचे द्वार म्हटला जातो.
13.47.45
अयं च पितृयानानां चन्द्रमा द्वारमुच्यते ।
एष काष्ठा दिशश्चैव संवत्सरयुगादि च ॥ १३.४७.४५ ॥
हा चंद्र पितृयानाच्या मार्गाचे द्वार म्हटला जातो. हाच काष्ठा, दिशा, संवत्सर, युगे इत्यादी आहे.
13.47.46
दिव्यादिव्यः परो लाभ अयने दक्षिणोत्तरे ।
एनं प्रजापतिः पूर्वमाराध्य बहुभिः स्तवैः ॥ १३.४७.४६ ॥
दिव्य आणि अदिव्याहून श्रेष्ठ लाभ दक्षिणायन आणि उत्तरायणात आहे. पूर्वी प्रजापतीने अनेक स्तोत्रांनी याची आराधना केली.
13.47.47
प्रजार्थं वरयामास नीललोहितसंज्ञितम् ।
क्रग्भिर्यमनुशासन्ति तत्त्वे कर्मणि बह्वृचाः ॥ १३.४७.४७ ॥
संततीसाठी त्याने नीललोहित नावाच्या देवाला वर म्हणून निवडले. ऋग्वेदी ऋचांद्वारे ज्याचे अनुशासन करतात, खऱ्या कर्मात.
13.47.48
यजुर्भिर्यत्त्रिधा वेद्यं जुह्वत्यध्वर्यवोऽध्वरे ।
सामभिर्यं च गायन्ति सामगाः शुद्धबुद्धयः ॥ १३.४७.४८ ॥
यजुर्वेदाने त्रिविध जाणण्यायोग्य ज्याला अध्वर्यू यज्ञात आहुती देतात, आणि सामगान करणारे शुद्धबुद्धी सामगायक ज्याचे गान करतात.
13.47.49
ऋतं सत्यं परं ब्रह्म स्तुवन्त्याथर्वणा द्विजाः ।
यज्ञस्य परमा योनिः परिश्चायं परः स्मृतः ॥ १३.४७.४९ ॥
आथर्वण द्विज ऋत, सत्य आणि परब्रह्माची स्तुती करतात; यज्ञाचे परम मूळ हाच आहे, हा परिश्चाय परम म्हणून स्मरला जातो.
13.47.50
रात्र्यहः श्रोत्रनयनः पक्षमासशिरोभुजः ।
ऋतुवीर्यस्तपोधैर्यो ह्यब्दगुह्योरुपादवान् ॥ १३.४७.५० ॥
रात्र-दिवस हे याचे कान व डोळे; पक्ष व मास हे याचे मस्तक व बाहू; ऋतू हे याचे वीर्य, तप हे याचे धैर्य; वर्षे ही याची गुप्त मांडी व पाय.
13.47.51
मृत्युर्यमो हुताशश्च कालः संहारवेगवान् ।
कालस्य परमा योनिः कालश्चायं सनातनः ॥ १३.४७.५१ ॥
मृत्यू, यम, अग्नी आणि संहाराच्या वेगाने युक्त काल; कालाचे परम मूळ हाच आहे, आणि हा सनातन काल आहे.
13.47.52
चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रौ ग्रहाश्च सह वायुना ।
ध्रुवः सप्तर्षयश्चैव भुवनाः सप्त एव च ॥ १३.४७.५२ ॥
चंद्र आणि सूर्य नक्षत्रांसह; ग्रह वायूसह; ध्रुव, सप्तर्षी आणि सात भुवने.
13.47.53
प्रधानं महदव्यक्तं विशेषान्तं सवैकृतम् ।
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं भूतादि सदसच्च यत् ॥ १३.४७.५३ ॥
प्रधान, महत्, अव्यक्त, विशेषांत आणि त्याच्या विकारांसह; ब्रह्मदेवापासून स्तंबतृणापर्यंत; भूतादी आणि सत्-असत् जे आहे ते.
13.47.54
अष्टौ प्रकृतयश्चैव प्रकृतिभ्यश्च यः परः ।
अस्य देवस्य यद्भागं कृत्स्नं सम्परिवर्तते ॥ १३.४७.५४ ॥
आठ प्रकृती आणि प्रकृतींच्याही पलीकडील जो पर; या देवाचा जो भाग आहे, तो सर्व पूर्णपणे फिरत राहतो.
13.47.55
एतत्परममानन्दं यत्तच्छाश्वतमेव च ।
एषा गतिर्विरक्तानामेष भावः परः सताम् ॥ १३.४७.५५ ॥
हाच परम आनंद आहे, जो शाश्वतच आहे. हीच विरक्तांची गती; हाच सत्पुरुषांचा परम भाव.
13.47.56
एतत्पदमनुद्विग्नमेतद्ब्रह्म सनातनम् ।
शास्त्रवेदाङ्गविदुषामेतद्ध्यानं परं पदम् ॥ १३.४७.५६ ॥
हेच अनुद्विग्न पद आहे; हेच सनातन ब्रह्म आहे. शास्त्र, वेद व वेदांगांचे विद्वान यांचे हेच ध्यान आणि परम पद आहे.
13.47.57
इयं सा परमा काष्ठा इयं सा परमा कला ।
इयं सा परमा सिद्धिरियं सा परमा गतिः ॥ १३.४७.५७ ॥
हीच ती परम काष्ठा, हीच ती परम कला; हीच ती परम सिद्धी, हीच ती परम गती.
13.47.58
इयं सा परमा शान्तिरियं सा निर्वृतिः परा ।
यं प्राप्य कृतकृत्याः स्म इत्यमन्यन्त योगिनः ॥ १३.४७.५८ ॥
हीच ती परम शांती, हीच ती परम निर्वृती; जी प्राप्त करून योगी "आम्ही कृतकृत्य झालो" असे मानतात.
13.47.59
इयं तुष्टिरियं सिद्धिरियं श्रुतिरियं स्मृतिः ।
अध्यात्मगतिरिष्टानां विदुषां प्राप्तिरव्यया ॥ १३.४७.५९ ॥
हीच तृप्ती, हीच सिद्धी, हीच श्रुती, हीच स्मृती; ही अध्यात्माची गती, प्रिय विद्वानांची अविनाशी प्राप्ती आहे.
13.47.60
यजतां कामयानानां मखैर्विपुलदक्षिणैः ।
या गतिर्यज्ञशीलानां सा गतिस्त्वं न संशयः ॥ १३.४७.६० ॥
विपुल दक्षिणा देऊन कामनेने यज्ञ करणाऱ्यांची व यज्ञशील जनांची जी गती, तीच तुझी गती आहे; यात संशय नाही.
13.47.61
सम्यग्योगजपैः शान्तिर्नियमैर्देहतापनैः ।
तप्यतां या गतिर्देव परमा सा गतिर्भवान् ॥ १३.४७.६१ ॥
योग, जप, नियम आणि देहाला तापविणारी तपश्चर्या यांद्वारे तप करणाऱ्यांना जी शांती मिळते — हे देवा, ती परम गती तुम्हीच आहात.
13.47.62
कर्मन्यासकृतानां च विरक्तानां ततस्ततः ।
या गतिर्ब्रह्मिसदने सा गतिस्त्वं सनातन ॥ १३.४७.६२ ॥
कर्मसंन्यास केलेल्यांना आणि विविध मार्गांनी विरक्त झालेल्यांना ब्रह्मसदनात जी गती मिळते — हे सनातन, ती गती तुम्हीच आहात.
13.47.63
अपुनर्भवकामानां वैराग्ये वर्ततां च या ।
प्रकृतीनां लयानां च सा गतिस्त्वं सनातन ॥ १३.४७.६३ ॥
पुनर्जन्म न इच्छिणाऱ्यांना, वैराग्यात स्थिर असणाऱ्यांना आणि प्रकृतीत लीन झालेल्यांना जी गती मिळते — हे सनातन, ती गती तुम्हीच आहात.
13.47.64
ज्ञानविज्ञानयुक्तानां निरुपाख्या निरञ्जना ।
कैवल्या या गतिर्देव परमा सा गतिर्भवान् ॥ १३.४७.६४ ॥
ज्ञान आणि विज्ञानाने युक्त असणाऱ्यांना मिळणारी अवर्णनीय, निर्मळ, कैवल्य नावाची जी परम गती — हे देवा, ती परम गती तुम्हीच आहात.
13.47.65
वेदशास्त्रपुराणोक्ताः पञ्च ता गतयः स्मृताः ।
त्वत्प्रसादाद्धि लभ्यन्ते न लभ्यन्तेऽन्यथा विभो ॥ १३.४७.६५ ॥
वेद, शास्त्र आणि पुराणांमध्ये सांगितलेल्या त्या पाच गती मानल्या गेल्या आहेत. हे विभो, त्या तुमच्या कृपेनेच प्राप्त होतात, अन्यथा नाही.
13.47.66
इति तण्डिस्तपोराशिस्तुष्टावेसानमात्मना ।
जगौ च परमं ब्रह्म यत्पुरा लोककृज्जगौ ॥ १३.४७.६६ ॥
अशा प्रकारे तपोराशी तंडींनी आपल्या आत्म्याने ईश्वराची स्तुती केली; पूर्वी लोककर्त्याने गायिले होते तसेच परब्रह्माचे गायन केले.
13.47.67
एवं स्तुतो महादेवस्तण्डिना ब्रह्मवादिना ।
उवाच भगवान्देव उमया सहितः प्रभुः ॥ १३.४७.६७ ॥
ब्रह्मवादी तण्डीने अशी स्तुती केल्यावर महादेव, भगवान प्रभू देव, उमेसह बोलले.
13.47.68
ब्रह्मा शतक्रतुर्विष्णुर्विश्वेदेवा महर्षयः ।
न विदुस्त्वामिति ततस्तुष्टः प्रोवाच तं शिवः ॥ १३.४७.६८ ॥
ब्रह्मा, शतक्रतू इंद्र, विष्णू, विश्वेदेव, महर्षी तुम्हाला ओळखत नाहीत. तेव्हा संतुष्ट होऊन शिव त्याला म्हणाले.
13.47.69
अक्षयश्चाव्ययश्चैव भविता दुःखवर्जितः ।
यशस्वी तेजसा युक्तो दिव्यज्ञानसमन्वितः ॥ १३.४७.६९ ॥
तू अक्षय आणि अव्यय होशील; दुःखरहित, यशस्वी, तेजस्वी आणि दिव्य ज्ञानाने युक्त होशील.
13.47.70
ऋषीणामभिगम्यश्च सूत्रकर्ता सुतस्तव ।
मत्प्रसादाद्द्विजश्रेष्ठ भविष्यति न संशयः ॥ १३.४७.७० ॥
ऋषींना सुलभ असणारा आणि सूत्रकार असा तुझा पुत्र होईल; हे द्विजश्रेष्ठा, माझ्या प्रसादाने ते होईल, यात संशय नाही.
13.47.71
कं वा कामं ददाम्यद्य ब्रूहि यद्वत्स काङ्क्षसे ।
प्राञ्जलिः स उवाचेदं त्वयि भक्तिर्दृढाऽस्तु मे ॥ १३.४७.७१ ॥
आज मी तुला कोणता वर देऊ? वत्सा, तुला जे हवे ते सांग. हात जोडून तो म्हणाला: तुझ्यावर माझी भक्ती दृढ असो.
13.47.72
एतान्दत्त्वा वरान्देवो वन्द्यमानः सुरर्षिभिः ।
स्तूयमानश्च विबुधैस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ १३.४७.७२ ॥
हे वर देऊन देव, देवर्षींनी वंदिलेले आणि विबुधांनी स्तुती केलेले असे, तेथेच अंतर्धान पावले.
13.47.73
अन्तर्हिते भगवति सानुगे यादवेश्वर ।
ऋषिराश्रममागम्य ममैतत्प्रोक्तवानिह ॥ १३.४७.७३ ॥
हे यादवेश्वरा, अनुचरांसह भगवान अंतर्धान पावल्यानंतर ऋषींनी आश्रमात येऊन मला हे येथे सांगितले.
13.47.74
यानि च प्रथितान्यादौ तण्डिराख्यातवान्मम ।
मानानि मानवश्रेष्ठ तानि त्वं शृणु सिद्धये ॥ १३.४७.७४ ॥
हे मानवश्रेष्ठा, तंडींनी पूर्वी मला सांगितलेली प्रसिद्ध मानें (नावे) सिद्धीसाठी तू ऐक.
13.47.75
दश नामसहस्राणि देवेष्वाह पितामहः ।
सर्वस्य शास्त्रेषु तथा दश नामशतानि च ॥ १३.४७.७५ ॥
देवांमध्ये पितामहांनी दहा हजार नावे सांगितली; तसेच सर्व शास्त्रांतही दहा शे नावे सांगितली आहेत.
13.47.76
गुह्यानीमानि नामानि तण्डिर्भगवतोऽच्युत ।
देवप्रसादाद्देवेशः पुरा प्राह महात्मने ॥ १३.४७.७६ ॥
ही गुह्य नावे तंडींना भगवान अच्युतांकडून मिळाली; देवप्रसादाने देवेशांनी पूर्वी महात्म्याला ती सांगितली.