મહાભારત · અધ્યાય 13.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.5.1
एवमुक्तो मतङ्गस्तु संशितात्मा यतव्रतः ।
सहस्रमेकपादेन ततो ध्याने व्यतिष्ठत ॥ १३.५.१ ॥
આમ કહેવાયેલો મતંગ સંયમિત મન અને દૃઢ વ્રત સાથે હજાર વર્ષ સુધી એક પગે ઊભો રહી ધ્યાનમાં સ્થિર રહ્યો.
13.5.2
तं सहस्रावरे काले शक्रो द्रष्टुमुपागमत् ।
तदेव च पुनर्वाक्यमुवाच बलवृत्रहा ॥ १३.५.२ ॥
હજાર વર્ષના અંતે ઇન્દ્ર તેને જોવા આવ્યો; બળવાન વૃત્રહંતાએ ફરી એ જ શબ્દો કહ્યા.
13.5.3
इदं वर्षसहस्रं वै ब्रह्मचारी समाहितः ।
अतिष्ठमेकपादेन ब्राह्मण्यं नाप्नुयां कथम् ॥ १३.५.३ ॥
હું હજાર વર્ષ બ્રહ્મચારી અને એકાગ્ર થઈ એક પગે ઊભો રહ્યો; તો મને બ્રાહ્મણત્વ કેમ ન મળે?
13.5.4
चण्डालयोनो जातेन नावाप्यं वै कथञ्चन ।
अन्यं कामं वृणीष्व त्वं मा वृथा तेऽस्त्वयं श्रमः ॥ १३.५.४ ॥
ચંડાળ યોનિમાં જન્મેલાને આ કોઈ રીતે મળતું નથી; બીજો વર માંગી લે, તારો આ શ્રમ વ્યર્થ ન જાય.
13.5.5
एवमुक्तो मतङ्गस्तु भृशं शोकपरायणः ।
अध्यतिष्ठद्गयां गत्वा सोऽङ्गुष्टेन शतं समाः ॥ १३.५.५ ॥
આમ કહેવાયેલો મતંગ અત્યંત શોકમાં ડૂબી ગયો; તે ગયા જઈને અંગૂઠા પર સો વર્ષ ઊભો રહ્યો.
13.5.6
सुदुर्वहं वहन्योगं कृशो धमनिसन्ततः ।
त्वगस्थिभूतो धर्मात्मा स ततापेति नः श्रुतम् ॥ १३.५.६ ॥
અત્યંત કઠિન યોગ આચરતાં, કૃશ થઈ, નસોથી ઢંકાયેલો, ચામડી અને હાડકાં માત્ર રહી ગયેલો તે ધર્માત્મા તપ કરતો રહ્યો, એમ અમે સાંભળ્યું છે.
13.5.7
तं तपन्तमभिद्रुत्य पाणिं जग्राह वासवः ।
वराणामीश्वरो दाता सर्वभूतहिते रतः ॥ १३.५.७ ॥
તપ કરતા તેની પાસે દોડીને વાસવ (ઇન્દ્ર) એ તેનો હાથ પકડ્યો. વરોના ઈશ્વર, દાતા, સર્વભૂતોના હિતમાં રત.
13.5.8
मतङ्ग ब्राह्मणत्वं ते विरुद्धमिह दृश्यते ।
ब्राह्मण्यं दुर्लभतरं संवृतं परिपन्थिभिः ॥ १३.५.८ ॥
હે મતંગ, અહીં તારું બ્રાહ્મણત્વ વિરુદ્ધ દેખાય છે. બ્રાહ્મણ્ય અતિ દુર્લભ છે, વિરોધીઓથી ઢંકાયેલું.
13.5.9
पूजयन्सुखमाप्नोति दुःखमाप्नोत्यपूजयन् ।
ब्राह्मणे सर्वभूतानां योगक्षेमः समाहितः ॥ १३.५.९ ॥
બ્રાહ્મણની પૂજા કરનાર સુખ પામે છે; ન કરનાર દુઃખ પામે છે. બ્રાહ્મણમાં જ સર્વભૂતોનું યોગક્ષેમ સ્થિર છે.
13.5.10
ब्राह्मणेभ्योऽनुतृप्यन्ते पितरो देवतास्तथा ।
ब्राह्मणः सर्वभूतानां मतङ्ग पर उच्यते ॥ १३.५.१० ॥
બ્રાહ્મણોથી પિતરો અને દેવતાઓ પણ તૃપ્ત થાય છે. હે મતંગ, બ્રાહ્મણ જ સર્વભૂતોમાં શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે.
13.5.11
ब्राह्मणः कुरुते तद्धि यथा यद्यच्च वाञ्छति ॥ १३.५.११ ॥
બ્રાહ્મણ જેવું અને જે જે ઇચ્છે છે, તે જ કરે છે.
13.5.12
बह्वीस्तु संसरन्योनीर्जायमानः पनुःपुनः ।
पर्याये तात कस्मिंश्चिद्ब्राह्मण्यमिह विन्दति ॥ १३.५.१२ ॥
અનેક યોનિઓમાં ભટકતો, વારંવાર જન્મ લેતો, હે તાત, કોઈક ક્રમે કોઈ અહીં બ્રાહ્મણ્ય પામે છે.
13.5.13
तदुत्सृज्येह दुष्प्रापं ब्राह्मण्यमकृतात्मभिः ।
अन्यं वरं वृणीष्व त्वं दुर्लभोऽयं हि ते वरः ॥ १३.५.१३ ॥
તેથી અકૃતાત્માઓ માટે દુષ્પ્રાપ્ય બ્રાહ્મણત્વ અહીં છોડીને બીજો વર પસંદ કર; આ વર તારા માટે દુર્લભ છે.
13.5.14
किं मां तुदसि दुःखार्तं मृतं मारयसे च माम् ।
त्वां तु शोचामि यो लब्ध्वा ब्राह्मण्यं न बुभूषसे ॥ १३.५.१४ ॥
દુઃખથી પીડિત એવા મને તું કેમ સતાવે છે, મૃતને ફરી કેમ મારે છે? બ્રાહ્મણત્વ મેળવીને પણ જે તેની ઇચ્છા ન કરે, તારા માટે હું શોક કરું છું.
13.5.15
ब्राह्मण्यं यदि दुष्प्रापं त्रिभिर्वर्णैर्दुरासदम् ।
सुदुर्लभं सदावाप्य नानुतिष्ठन्ति मानवाः ॥ १३.५.१५ ॥
બ્રાહ્મણત્વ દુષ્પ્રાપ્ય હોય, ત્રણ વર્ણો માટે દુરાસદ હોય, સદા અતિ દુર્લભ હોય, છતાં માનવો તેને પામીને પણ તેનું આચરણ કરતા નથી.
13.5.16
ये पापेभ्यः पापतमास्तेषामधम एव सः ।
ब्राह्मण्यं योऽवजानीते धनं लब्ध्वेव दुर्लभम् ॥ १३.५.१६ ॥
પાપીઓમાં પણ અતિ પાપી, તેમાં તે અધમ છે જે બ્રાહ્મણત્વનો અનાદર કરે છે, જાણે દુર્લભ ધન પામીને તેની અવગણના કરે.
13.5.17
दुष्प्रापं खलु विप्रत्वं प्राप्तं दुरनुपालनम् ।
दुरवापमवाप्यैतन्नानुतिष्ठन्ति मानवाः ॥ १३.५.१७ ॥
બ્રાહ્મણત્વ ખરેખર દુષ્પ્રાપ્ય છે; પ્રાપ્ત થાય તોપણ તેનું પાલન કઠિન છે. દુર્લભ રીતે પામીને પણ માનવો તેનું આચરણ કરતા નથી.
13.5.18
एकारामो ह्यहं शक्र निर्न्द्वद्वो निष्परिग्रहः ।
अहिंसादममास्थाय कथं नार्हामि विप्रताम् ॥ १३.५.१८ ॥
હે શક્ર, હું એકાંતમાં આનંદ માણનાર, દ્વંદ્વોથી મુક્ત, પરિગ્રહરહિત છું; અહિંસા અને દમનો આશ્રય લઈને હું બ્રાહ્મણત્વને લાયક કેમ ન બનું?
13.5.19
दैवं तु कथमेतद्वै यदहं मातृदोषतः ।
एतामवस्थां सम्प्राप्तो धर्मज्ञः सन्पुरन्दरं ॥ १३.५.१९ ॥
આ કેવું દૈવ! ધર્મને જાણનારો હું માતાના દોષથી આ દશાને પામ્યો, હે પુરંદર.
13.5.20
नूनं दैवं न शक्यं हि पौरुषेणातिवर्तितुम् ।
यदर्थं यत्नवानेव न लभे विप्रतां विभो ॥ १३.५.२० ॥
ખરેખર દૈવને પૌરુષથી ઓળંગી શકાતું નથી; જેના માટે પ્રયત્ન કરવા છતાં હું બ્રાહ્મણત્વ પામતો નથી, હે વિભો.
13.5.21
एवंगते तु धर्मज्ञ दातुमर्हसि मे वरम् ।
यदि तेऽहमनुग्राह्यः किचिद्वा सुकृतं मम ॥ १३.५.२१ ॥
આવું થયું હોવાથી, હે ધર્મજ્ઞ, તું મને વર આપવાને યોગ્ય છે; જો હું તારી કૃપાને પાત્ર હોઉં, અથવા મારું કંઈ સુકૃત હોય તો.
13.5.22
वृणीष्वेति तदा प्राह ततस्तं बलवृत्रहा ।
चोदितस्तु महेन्द्रेण मतङ्गः प्राब्रवीदिदम् ॥ १३.५.२२ ॥
'વર માગ' એમ ત્યારે તે બોલ્યો; ત્યારે બલવૃત્રહંતાએ તેને કહ્યું. મહેન્દ્ર દ્વારા પ્રેરિત થઈ મતંગે આ કહ્યું.
13.5.23
यथा कामविहारी स्यां कामरूपी विहङ्गमः ।
ब्रह्मक्षत्राविरोधेन पूजां च प्राप्नुयामहम् ॥ १३.५.२३ ॥
હું ઇચ્છા પ્રમાણે વિહરનારો અને ઇચ્છિત રૂપ ધરનારો પક્ષી થાઉં, અને બ્રાહ્મણ તથા ક્ષત્રિયના વિરોધ વિના મને સન્માન પણ મળે.
13.5.24
यथा ममाक्षया कीर्तिर्भवेच्चापि पुरन्दर ।
कर्तुमर्हसि तद्देव शिरसा त्वां प्रसादये ॥ १३.५.२४ ॥
મારી કીર્તિ અક્ષય થાય એવું, હે પુરંદર, તું કર; હે દેવ, તે તારે કરવું; મસ્તક નમાવીને હું તારી કૃપા માંગું છું.
13.5.25
मतङ्ग गम्यतां शीघ्रमेवमेतद्भविष्यति ।
स्त्रियः सर्वास्त्वया लोके यक्ष्यन्ते भूतिकर्मणि ॥ १३.५.२५ ॥
હે મતંગ, જલ્દી જા; આ આમ જ થશે. જગતમાં બધી સ્ત્રીઓ તારા દ્વારા સમૃદ્ધિના કર્મોમાં પૂજાશે.
13.5.26
छन्दोदेव इति ख्यातः स्त्रीणां पूज्यो भविष्यसि ।
कीर्तिश्च तेऽतुला वत्स त्रिषु लोकेषु यास्यति ॥ १३.५.२६ ॥
છંદોદેવ નામે પ્રખ્યાત થઈ તું સ્ત્રીઓને પૂજ્ય થશે. હે વત્સ, તારી અતુલ્ય કીર્તિ ત્રણે લોકમાં ફેલાશે.
13.5.27
एवं तस्मै वरं दत्त्वा वासवोऽन्तरधीयत ।
प्राणांस्त्यक्त्वा मतङ्गोपि प्राप तत्स्थानमुत्तमम् ॥ १३.५.२७ ॥
આ રીતે તેને વર આપી વાસવ અંતર્ધ્યાન થયા. મતંગે પણ પ્રાણ ત્યજી તે ઉત્તમ સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું.
13.5.28
एवमेव परं स्थानं मर्त्यानां भरतर्षभ ।
ब्राह्मण्यं नाम दुष्प्रापमिन्द्रेणोक्तं महात्मना ॥ १३.५.२८ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, મનુષ્યો માટે આ જ પરમ સ્થાન છે. મહાત્મા ઇન્દ્રે 'બ્રાહ્મણ્ય' નામની આ સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરવી દુષ્કર કહી હતી.