ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.5.1
एवमुक्तो मतङ्गस्तु संशितात्मा यतव्रतः ।
सहस्रमेकपादेन ततो ध्याने व्यतिष्ठत ॥ १३.५.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਤੰਗ ਨੇ ਸੰਜਮੀ ਮਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਵਰਤ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਲੱਤ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।
13.5.2
तं सहस्रावरे काले शक्रो द्रष्टुमुपागमत् ।
तदेव च पुनर्वाक्यमुवाच बलवृत्रहा ॥ १३.५.२ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਇਆ; ਬਲਵਾਨ ਵ੍ਰਿਤਰਹੰਤਾ ਨੇ ਉਹੀ ਬੋਲ ਫਿਰ ਕਹੇ।
13.5.3
इदं वर्षसहस्रं वै ब्रह्मचारी समाहितः ।
अतिष्ठमेकपादेन ब्राह्मण्यं नाप्नुयां कथम् ॥ १३.५.३ ॥
ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਲੱਤ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਮਿਲੇ?
13.5.4
चण्डालयोनो जातेन नावाप्यं वै कथञ्चन ।
अन्यं कामं वृणीष्व त्वं मा वृथा तेऽस्त्वयं श्रमः ॥ १३.५.४ ॥
ਚੰਡਾਲ ਜੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਚੁਣ ਲੈ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਵੇ।
13.5.5
एवमुक्तो मतङ्गस्तु भृशं शोकपरायणः ।
अध्यतिष्ठद्गयां गत्वा सोऽङ्गुष्टेन शतं समाः ॥ १३.५.५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਤੰਗ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਗਯਾ ਜਾ ਕੇ ਅੰਗੂਠੇ ਉੱਤੇ ਸੌ ਸਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।
13.5.6
सुदुर्वहं वहन्योगं कृशो धमनिसन्ततः ।
त्वगस्थिभूतो धर्मात्मा स ततापेति नः श्रुतम् ॥ १३.५.६ ॥
ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਯੋਗ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ, ਨਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ, ਕੇਵਲ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
13.5.7
तं तपन्तमभिद्रुत्य पाणिं जग्राह वासवः ।
वराणामीश्वरो दाता सर्वभूतहिते रतः ॥ १३.५.७ ॥
ਤਪ ਕਰਦੇ ਉਸ ਕੋਲ ਦੌੜ ਕੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ। ਵਰਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ, ਦਾਤਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ।
13.5.8
मतङ्ग ब्राह्मणत्वं ते विरुद्धमिह दृश्यते ।
ब्राह्मण्यं दुर्लभतरं संवृतं परिपन्थिभिः ॥ १३.५.८ ॥
ਹੇ ਮਤੰਗ, ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਪਣ ਅਣਉਚਿਤ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ।
13.5.9
पूजयन्सुखमाप्नोति दुःखमाप्नोत्यपूजयन् ।
ब्राह्मणे सर्वभूतानां योगक्षेमः समाहितः ॥ १३.५.९ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
13.5.10
ब्राह्मणेभ्योऽनुतृप्यन्ते पितरो देवतास्तथा ।
ब्राह्मणः सर्वभूतानां मतङ्ग पर उच्यते ॥ १३.५.१० ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਤੰਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.5.11
ब्राह्मणः कुरुते तद्धि यथा यद्यच्च वाञ्छति ॥ १३.५.११ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿਵੇਂ ਅਤੇ ਜੋ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.5.12
बह्वीस्तु संसरन्योनीर्जायमानः पनुःपुनः ।
पर्याये तात कस्मिंश्चिद्ब्राह्मण्यमिह विन्दति ॥ १३.५.१२ ॥
ਅਨੇਕ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ, ਹੇ ਤਾਤ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਵਾਰੀ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਪਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.5.13
तदुत्सृज्येह दुष्प्रापं ब्राह्मण्यमकृतात्मभिः ।
अन्यं वरं वृणीष्व त्वं दुर्लभोऽयं हि ते वरः ॥ १३.५.१३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਅਕ੍ਰਿਤਾਤਮਾਂ ਲਈ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਾਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਚੁਣ; ਇਹ ਵਰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।
13.5.14
किं मां तुदसि दुःखार्तं मृतं मारयसे च माम् ।
त्वां तु शोचामि यो लब्ध्वा ब्राह्मण्यं न बुभूषसे ॥ १३.५.१४ ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸਤਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ? ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
13.5.15
ब्राह्मण्यं यदि दुष्प्रापं त्रिभिर्वर्णैर्दुरासदम् ।
सुदुर्लभं सदावाप्य नानुतिष्ठन्ति मानवाः ॥ १३.५.१५ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਾਪ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਾਸਦ ਹੈ, ਸਦਾ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
13.5.16
ये पापेभ्यः पापतमास्तेषामधम एव सः ।
ब्राह्मण्यं योऽवजानीते धनं लब्ध्वेव दुर्लभम् ॥ १३.५.१६ ॥
ਜੋ ਪਾਪੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੀ ਅਧਮ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਰਲਭ ਧਨ ਪਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਤੁੱਛ ਸਮਝੇ।
13.5.17
दुष्प्रापं खलु विप्रत्वं प्राप्तं दुरनुपालनम् ।
दुरवापमवाप्यैतन्नानुतिष्ठन्ति मानवाः ॥ १३.५.१७ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਾਪ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਵੀ ਇਸਦਾ ਪਾਲਨ ਕਠਿਨ ਹੈ। ਦੁਰਲਭ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸਦਾ ਪਾਲਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
13.5.18
एकारामो ह्यहं शक्र निर्न्द्वद्वो निष्परिग्रहः ।
अहिंसादममास्थाय कथं नार्हामि विप्रताम् ॥ १३.५.१८ ॥
ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਮੈਂ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲਾ, ਦੁਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪਰਿਗ੍ਰਹ-ਰਹਿਤ ਹਾਂ; ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਦਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਦੇ ਯੋਗ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਣਾਂ?
13.5.19
दैवं तु कथमेतद्वै यदहं मातृदोषतः ।
एतामवस्थां सम्प्राप्तो धर्मज्ञः सन्पुरन्दरं ॥ १३.५.१९ ॥
ਇਹ ਕੇਹੀ ਦੈਵ ਹੈ! ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਪੁਰੰਦਰ।
13.5.20
नूनं दैवं न शक्यं हि पौरुषेणातिवर्तितुम् ।
यदर्थं यत्नवानेव न लभे विप्रतां विभो ॥ १३.५.२० ॥
ਯਕੀਨਨ ਦੈਵ ਨੂੰ ਪੁਰਖਾਰਥ ਨਾਲ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਜਿਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਹੇ ਵਿਭੋ।
13.5.21
एवंगते तु धर्मज्ञ दातुमर्हसि मे वरम् ।
यदि तेऽहमनुग्राह्यः किचिद्वा सुकृतं मम ॥ १३.५.२१ ॥
ਐਸਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈਂ; ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਹੋਵੇ।
13.5.22
वृणीष्वेति तदा प्राह ततस्तं बलवृत्रहा ।
चोदितस्तु महेन्द्रेण मतङ्गः प्राब्रवीदिदम् ॥ १३.५.२२ ॥
'ਵਰ ਮੰਗ' ਇਹ ਉਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਫਿਰ ਬਲਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਮਹੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਤੰਗ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
13.5.23
यथा कामविहारी स्यां कामरूपी विहङ्गमः ।
ब्रह्मक्षत्राविरोधेन पूजां च प्राप्नुयामहम् ॥ १३.५.२३ ॥
ਮੈਂ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਬਣਾਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਆਦਰ ਵੀ ਪਾਵਾਂ।
13.5.24
यथा ममाक्षया कीर्तिर्भवेच्चापि पुरन्दर ।
कर्तुमर्हसि तद्देव शिरसा त्वां प्रसादये ॥ १३.५.२४ ॥
ਮੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਅਕਸ਼ੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਪੁਰੰਦਰ, ਇਹ ਤੂੰ ਕਰ; ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।
13.5.25
मतङ्ग गम्यतां शीघ्रमेवमेतद्भविष्यति ।
स्त्रियः सर्वास्त्वया लोके यक्ष्यन्ते भूतिकर्मणि ॥ १३.५.२५ ॥
ਹੇ ਮਤੰਗ, ਜਲਦੀ ਜਾ; ਇਹ ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।
13.5.26
छन्दोदेव इति ख्यातः स्त्रीणां पूज्यो भविष्यसि ।
कीर्तिश्च तेऽतुला वत्स त्रिषु लोकेषु यास्यति ॥ १३.५.२६ ॥
ਛੰਦੋਦੇਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਪੂਜਯ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਹੇ ਵਤਸ, ਤੇਰੀ ਅਤੁਲ ਕੀਰਤੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇਗੀ।
13.5.27
एवं तस्मै वरं दत्त्वा वासवोऽन्तरधीयत ।
प्राणांस्त्यक्त्वा मतङ्गोपि प्राप तत्स्थानमुत्तमम् ॥ १३.५.२७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਵਾਸਵ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਤੰਗ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
13.5.28
एवमेव परं स्थानं मर्त्यानां भरतर्षभ ।
ब्राह्मण्यं नाम दुष्प्रापमिन्द्रेणोक्तं महात्मना ॥ १३.५.२८ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਮਹਾਤਮਾ ਇੰਦਰ ਨੇ 'ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ' ਨਾਮਕ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।