મહાભારત · અધ્યાય 13.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.50.1
यदिदं सहधर्मेति प्रोच्यते भरतर्षभ ।
पाणिग्रहणकाले तु स्त्रीणामेतत्कथं स्मृतम् ॥ १३.५०.१ ॥
હે ભરતર્ષભ, જેને 'સહધર્મ' કહેવામાં આવે છે, પાણિગ્રહણ સમયે સ્ત્રીઓ માટે આ કેવી રીતે માનવામાં આવ્યું?
13.50.2
आर्ष एष भवेद्धर्मः प्राजापत्योऽथवाऽसुरः ।
यदेतत्सहधर्मेति पूर्वमुक्तं महर्षिभिः ॥ १३.५०.२ ॥
પૂર્વે મહર્ષિઓએ જેને 'સહધર્મ' કહ્યો, તે આર્ષ ધર્મ, પ્રાજાપત્ય ધર્મ કે આસુર ધર્મ હોઈ શકે.
13.50.3
सन्देहः सुमहानेष विरुद्ध इति मे मतिः ।
इह यः सहधर्मो वै प्रेत्यायं विहितः क्वनु ॥ १३.५०.३ ॥
આ ખૂબ મોટી શંકા છે; મારા મત પ્રમાણે આ વિરુદ્ધ છે. અહીં વિહિત સહધર્મ મૃત્યુ પછી ક્યાં છે?
13.50.4
स्वर्गो मृतानां भवति सहधर्मः पितामह ।
पूर्वमेकस्तु म्रियकस्तिष्ठते वद ॥ १३.५०.४ ॥
હે પિતામહ, મૃતકો માટે સહધર્મ સ્વર્ગ બને છે? પહેલાં એક જ મરે છે અને બીજો રહે છે; તે કહો.
13.50.5
नानाधर्मफलोपेता नानाकर्मनिवासिताः ।
नानानिरयनिष्ठान्ता मानुपा बहवो यदा ॥ १३.५०.५ ॥
વિવિધ ધર્મફળોથી યુક્ત, વિવિધ કર્મોમાં રહેનારા, વિવિધ નરકોમાં અંત પામનારા અનેક મનુષ્યો — જ્યારે...
13.50.6
अनृताः स्त्रिय इत्येवं सूत्रकारो व्यवस्यति ।
यदाऽनृताः स्त्रियस्तात सहधर्मः कुतः स्मृतः ॥ १३.५०.६ ॥
'સ્ત્રીઓ અસત્યવાદી હોય છે' — એમ સૂત્રકાર નક્કી કરે છે. હે તાત, સ્ત્રીઓ અસત્યવાદી હોય ત્યારે સહધર્મ કેવી રીતે સ્મરવામાં આવ્યો?
13.50.7
अनृताः स्त्रिय इत्येवं वेदेष्वपि हि पठ्यते ।
धर्मो यः पूर्विको दृष्ट उपचारः क्रियाविधिः ॥ १३.५०.७ ॥
વેદોમાં પણ સ્ત્રીઓ અસત્યવાદિની છે એમ આ રીતે વંચાય છે. પૂર્વે જોવાયેલો ધર્મ, ઉપચાર અને ક્રિયાવિધિ એ જ છે.
13.50.8
गहरं प्रतिभात्येतन्मम चिन्तयतोऽनिशम् ।
निःसन्देहमिदं सर्वं पितामह यथाश्रुतिः ॥ १३.५०.८ ॥
હે પિતામહ, સતત ચિંતન કરતા મને આ અત્યંત ગહન લાગે છે. શ્રુતિમાં સાંભળ્યા પ્રમાણે આ સર્વ નિઃસંદેહ છે.
13.50.9
यदैतद्यादृशं चैतद्यथा चैतत्प्रवर्तितम् ।
निखिलेन महाप्राज्ञ भवानेतद्ब्रवीतु मे ॥ १३.५०.९ ॥
આ કેવું છે અને આ કેવી રીતે પ્રવર્તિત થયું, હે મહાપ્રાજ્ઞ, આપ આ સર્વ મને સંપૂર્ણપણે કહો.
13.50.10
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अष्टावक्रस्य संवादं दिशया सह भारत ॥ १३.५०.१० ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે — અષ્ટાવક્રનો સંવાદ, હે ભારત, તે દિશા સાથે.
13.50.11
निर्विष्टुकामस्तु पुरा अष्टावक्रो महातपाः ।
ऋषेरथ वदान्यस्य वव्रे कन्यां महात्मनः ॥ १३.५०.११ ॥
પૂર્વે મહાતપસ્વી અષ્ટાવક્ર વિવાહની ઇચ્છાથી ઉદાર મહાત્મા ઋષિની કન્યાને વરવા લાગ્યા.
13.50.12
सुप्रभां नाम वै नाम्ना रूपेणाप्रतिमां भुवि ।
गुणप्रभावशीलेन चारित्रेण च शोभनाम् ॥ १३.५०.१२ ॥
પૃથ્વી પર રૂપમાં અનુપમ સુપ્રભા નામની તે, ગુણ, પ્રભાવ, શીલ અને આચરણથી પણ સુંદર હતી.
13.50.13
सा तस्यर्षेर्मनो दृष्टा जहार शुभलोचना ।
वनराजी यथा चित्रा वसन्ते कुसुमाञचिता ॥ १३.५०.१३ ॥
તે સુંદર નેત્રોવાળીએ તે ઋષિનું મન જોતાં જ હરી લીધું, જેમ વસંતમાં ફૂલોથી શણગારેલી રંગબેરંગી વનરાજી મન હરી લે છે.
13.50.14
ऋषिस्तमाह देया मे सुता तुभ्यं हि तच्छृणु ॥ १३.५०.१४ ॥
ઋષિએ તેને કહ્યું, 'મારી પુત્રી તને આપવા યોગ્ય છે; તે સાંભળ.'
13.50.15
अनन्यस्त्रीजनः प्राज्ञो ह्यप्रवासी प्रियंवदः ।
सुरूपः सम्मतो वीरः शीलवान्भोगभुक्छुचिः ॥ १३.५०.१५ ॥
અન્ય સ્ત્રીઓમાં આસક્ત ન હોય એવો, બુદ્ધિમાન, પરદેશ ન જતો, મધુરભાષી, સુંદર, માનનીય, વીર, શીલવાન, ભોગ ભોગવનાર અને પવિત્ર.
13.50.16
दारानुमतयज्ञश्च सुनक्षत्रामथोद्वेहेत् ।
सभृत्यः स्वजनोपेत इह प्रेत्य च मोदते ॥ १३.५०.१६ ॥
પત્નીની સંમતિથી યજ્ઞ કરનાર અને શુભ નક્ષત્રમાં લગ્ન કરનાર, સેવકો અને સ્વજનો સાથે આ લોકમાં અને પરલોકમાં આનંદ પામે છે.
13.50.17
गच्छ तावद्दिशं पुण्यामुत्तरां द्रक्ष्यसे ततः ॥ १३.५०.१७ ॥
હવે તે પવિત્ર ઉત્તર દિશા તરફ જા; ત્યાંથી તું જોઈશ.
13.50.18
किं द्रष्टव्यं मया तत्र वक्तुमर्हति मे भवान् ।
तथेदानीं मयो कार्यं यथा वक्ष्यति मां भवान् ॥ १३.५०.१८ ॥
ત્યાં મારે શું જોવું છે તે આપ મને કહો; હવે આપ કહેશો તે પ્રમાણે મારે કરવું છે.
13.50.19
धनदं समतिक्रम्य हिमवन्तं च पर्वतम् ।
रुद्रस्यायतनं दृष्ट्वा सिद्धचारणसेवितम् ॥ १३.५०.१९ ॥
ધનદ કુબેરને વટાવીને અને હિમાલય પર્વતને પણ, સિદ્ધ અને ચારણોથી સેવાયેલું રુદ્રનું ધામ જોઈને.
13.50.20
संहृष्टैः पार्षदैर्जुष्टं नृत्यद्भिर्विविधाननैः ।
दिव्याङ्गरागैः पैशाचैरन्यैर्नानाविधैः प्रभोः ॥ १३.५०.२० ॥
પ્રભુના હર્ષિત પાર્ષદોથી સેવાયેલું, નાચતા વિવિધ મુખવાળા, દિવ્ય અંગરાગથી શોભતા પિશાચો અને અન્ય અનેક પ્રકારના ગણોથી ભરેલું.
13.50.21
पाणितालसुतालैश्च शम्पातालैः समैस्तथा ।
सम्प्रहृष्टैः प्रनृत्यद्भिः शर्वस्तत्र निषेव्यते ॥ १३.५०.२१ ॥
તાળીઓ, સુતાલ, શંપા-તાલ અને સમાન લયથી અતિ હર્ષથી નાચતા લોકો દ્વારા ત્યાં શર્વની સેવા થાય છે.
13.50.22
इष्टं किल गिरौ स्थानं तद्दिव्यमिति शुश्रुम ।
नित्यं सन्निहितो देवस्तथा ते पार्षदाः स्मृताः ॥ १३.५०.२२ ॥
પર્વત પર તે સ્થાન પ્રિય અને દિવ્ય છે એમ અમે સાંભળ્યું છે. ત્યાં દેવ સદા હાજર રહે છે, અને તેમના પાર્ષદો પણ સ્મરાય છે.
13.50.23
तत्र देव्या तपस्तप्तं सङ्करार्थं सुदुश्चरम् ।
अतस्तदिष्टं देवस्य तथोमाया इति श्रुतिः ॥ १३.५०.२३ ॥
ત્યાં દેવીએ શંકરની પ્રાપ્તિ માટે અતિ કઠિન તપ કર્યું હતું. તેથી તે સ્થાન દેવને પ્રિય છે, અને ઉમાને પણ, એવી શ્રુતિ છે.
13.50.24
पूर्वे तत्र महापार्श्वे देवस्योत्तरतस्तथा ।
ऋतवः कालरात्रिश्च ये दिव्या ये च मानुषाः ॥ १३.५०.२४ ॥
ત્યાં દેવના મહાપાર્શ્વમાં, પૂર્વમાં અને ઉત્તરમાં પણ, ઋતુઓ અને કાલરાત્રિ છે; જે દિવ્ય છે અને જે માનવ છે.
13.50.25
देवं चोपासते सर्वे रूपिणः किल तत्र ह ।
तदतिक्रम्य भवनं त्वया यातव्यमेव हि ॥ १३.५०.२५ ॥
ત્યાં સર્વ રૂપધારી જીવો તે દેવની ઉપાસના કરે છે. તે ભવન વટાવીને તારે અવશ્ય જવું પડશે.
13.50.26
ततो नीलं वनोद्देशं द्रक्ष्यसे मेघसन्निभम् ।
रमणीयं मनोग्राहि तत्र वै द्रक्ष्यसे स्त्रियम् ॥ १३.५०.२६ ॥
પછી મેઘ જેવો નીલો વનપ્રદેશ તું જોઈશ. ત્યાં મનને મોહી લે તેવી રમણીય સ્ત્રીને તું અવશ્ય જોઈશ.
13.50.27
तपस्विनीं महाभागां वृद्धां दीक्षामनुष्ठिताम् ।
द्रष्टव्या सा त्वया तत्र सम्पूज्या चैव यत्नतः ॥ १३.५०.२७ ॥
ત્યાં તપસ્વિની, મહાભાગ્યવતી, વૃદ્ધ, દીક્ષા પાળતી એવી સ્ત્રીને તારે જોવી. તેની તું યત્નપૂર્વક પૂજા કરવી.
13.50.28
तां दृष्ट्वा विनिवृत्तस्त्वं ततः पाणिं ग्रहीष्यसि ।
यद्येष समयः सर्वः साध्यतां तत्र गम्यताम् ॥ १३.५०.२८ ॥
તેને જોઈને પાછો ફરીને પછી તું પાણિગ્રહણ કરીશ. આ જ જો સંપૂર્ણ કરાર હોય, તો તે પૂર્ણ કર; ત્યાં જા.
13.50.29
तथाऽस्तु साधयिष्यामि तत्र यास्याम्यसंशयम् ।
यत्र त्वं वदसे साधो भवान्भवतु सत्यवाक् ॥ १३.५०.२९ ॥
એમ જ થાઓ; હું તે પૂર્ણ કરીશ, શંકા વગર તું કહે ત્યાં જઈશ, હે સાધુ. આપ સત્યવાદી થાઓ.
13.50.30
ततोऽगच्छत्स भगवानुत्तरामुत्तरां दिशम् ।
हिमवन्तं गिरिश्रेष्ठं सिद्धचारणसेवितम् ॥ १३.५०.३० ॥
પછી તે ભગવાન ઉત્તરોત્તર ઉત્તર દિશા તરફ ગયા; પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ, સિદ્ધ-ચારણોથી સેવિત હિમવાન તરફ.
13.50.31
स गत्वा द्विजशार्दूलो हिमवन्तं महागिरिम् ।
अभ्यगच्छन्नदीं पुण्यां बाहुदां पुण्यदायिनीम् ॥ १३.५०.३१ ॥
તે દ્વિજશ્રેષ્ઠ મહાન હિમવાન પર્વત પર જઈને પુણ્ય આપનારી પવિત્ર બાહુદા નદી પાસે પહોંચ્યા.
13.50.32
अशोके विमले तीर्थे स्नात्वा वै तर्प्य देवताः ।
तत्र वासाय शयने कौशे सुखमुवास ह ॥ १३.५०.३२ ॥
અશોક નામના નિર્મળ તીર્થમાં સ્નાન કરી, દેવતાઓનું તર્પણ કરી, ત્યાં કુશની શય્યા પર સુખેથી રહ્યા.
13.50.33
ततो रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरुत्थाय स द्विजः ।
स्नात्वा प्रादुश्चकाराग्निं हुत्वा चैवं विधानतः ॥ १३.५०.३३ ॥
પછી રાત્રિ વીતી ગયા પછી પ્રભાતે ઊઠીને તે દ્વિજે સ્નાન કર્યું, વિધિપૂર્વક અગ્નિ પ્રગટાવ્યો અને આહુતિ આપી.
13.50.34
रुद्राणीकूपमासाद्य ह्रदे तत्र समाश्वसत् ।
विश्रान्तश्च समुत्थाय कैलासमभितो ययौ ॥ १३.५०.३४ ॥
રુદ્રાણી-કૂપ પર પહોંચીને ત્યાં સરોવર પાસે આશ્વસ્ત થયા. વિશ્રામ કરીને ઊઠીને કૈલાસ તરફ ગયા.
13.50.35
सोऽपश्यत्काञ्चनद्वारं दीप्यमानमिव श्रिया ।
मन्दाकिनीं च नलिनीं धनदस्य महात्मनः ॥ १३.५०.३५ ॥
તેમણે સોનાનો દ્વાર જોયો, જે જાણે પોતાની શોભાથી ઝળહળતો હતો; અને મહાત્મા ધનદની મંદાકિની તથા કમળસરોવર પણ જોયાં.
13.50.36
अथ ते राक्षसाः सर्वे येऽभिरक्षन्ति पद्मिनीम् ।
प्रत्युत्थिता भगवन्तं माणिभद्रपुरोगमाः ॥ १३.५०.३६ ॥
ત્યારે તે કમળસરોવરની રક્ષા કરતા સર્વ રાક્ષસો માણિભદ્રને આગળ રાખીને પૂજ્ય પુરુષને આવકારવા ઊભા થયા.
13.50.37
स तान्प्रत्यर्चयामास राक्षसान्भीमविक्रमान् ।
निवेदयत मां क्षिप्रं धनदायेति चाब्रवीत् ॥ १३.५०.३७ ॥
તેણે તે ભયંકર પરાક્રમી રાક્ષસોનો પ્રત્યુત્તરે સત્કાર કર્યો અને કહ્યું, "ધનદાતા આવ્યા છે એમ મને જલદી જણાવો."
13.50.38
ते राक्षसास्तथा राजन्भगवन्तमथाब्रुवन् ।
असौ वैश्रवणो राजा स्वयमायाति तेऽन्तिकम् ॥ १३.५०.३८ ॥
હે રાજન્, ત્યારે તે રાક્ષસોએ તે ભગવાનને કહ્યું, "આ વૈશ્રવણ રાજા પોતે તમારી પાસે આવી રહ્યા છે."
13.50.39
विदितो भगवानस्य कार्यमागमनस्य यत् ।
पश्यैनं त्वं महाभागं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ १३.५०.३९ ॥
ભગવાન, તેના આગમનનો હેતુ તમને જાણવા મળ્યો હશે. તેજથી ઝળહળતા આ મહાભાગ્યવાનને જુઓ.
13.50.40
ततो वैश्रवणोऽभ्येत्य अष्टावक्रमनिन्दितम् ।
विधिवत्कुशलं पृष्ट्वा ततो ब्रह्मर्षिमब्रवीत् ॥ १३.५०.४० ॥
પછી વૈશ્રવણ પાસે આવી નિર્દોષ અષ્ટાવક્રને વિધિપૂર્વક કુશળ પૂછીને તે બ્રહ્મર્ષિને બોલ્યા.
13.50.41
सुखं प्राप्तो भवान्कच्चित्किंवा मत्तश्चिकीर्षति ।
ब्रूहि सर्वं करिष्यामि यन्मां वक्ष्यसि वै द्विज ॥ १३.५०.४१ ॥
"હે દ્વિજ, તમે સુખરૂપ પહોંચ્યા? કે મારી પાસેથી કંઈક કરાવવા ઇચ્છો છો? તમે જે કહેશો તે બધું હું કરીશ."
13.50.42
भवनं प्रविश त्वं मे यथाकामं द्विजोत्तम ।
सत्कृतः कृतकार्यश्च भवान्यास्यत्यविघ्नतः ॥ १३.५०.४२ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, મારા ભવનમાં તમારી ઇચ્છા પ્રમાણે પ્રવેશો. સત્કાર પામીને, કાર્ય પૂર્ણ કરીને તમે વિઘ્ન વગર જશો.
13.50.43
प्राविशद्भवनं स्वं वै गृहीत्वा तं द्विजोत्तमम् ।
आसनं स्वं ददौ चैव पाद्यमर्घ्यं तथैव च ॥ १३.५०.४३ ॥
તેમણે તે દ્વિજોત્તમને લઈને પોતાના ભવનમાં પ્રવેશ કર્યો, પોતાનું આસન આપ્યું અને પાદ્ય તથા અર્ઘ્ય પણ એ જ રીતે આપ્યાં.
13.50.44
अथोपविष्टयोस्तत्र माणिभद्रपुरोगमाः ।
निषेदुस्तत्र कौबेरा यक्षगन्धर्वकिन्नराः ॥ १३.५०.४४ ॥
પછી ત્યાં તેઓ બંને બેઠા ત્યારે, માણિભદ્ર આદિની આગેવાનીમાં કુબેરના યક્ષ, ગંધર્વ અને કિન્નરો ત્યાં બેઠા.
13.50.45
ततस्तेषां निषण्णानां धनदो वाक्यमब्रवीत् ।
भवच्छन्दं समाज्ञाय नृत्येरन्नप्सरोगणाः ॥ १३.५०.४५ ॥
ત્યારે બેઠેલાઓને ધનદે કહ્યું — 'તમારી ઇચ્છા જાણીને અપ્સરાઓના સમૂહ નૃત્ય કરે.'
13.50.46
आतिथ्यं परमं कार्यं शुश्रूषा भवतस्तथा ।
संवर्ततामित्युवाच मुनिर्मधुरया गिरा ॥ १३.५०.४६ ॥
'પરમ આતિથ્ય થાય; તમારી સેવા પણ તેમજ થાય' એમ મુનિએ મધુર વાણીથી કહ્યું.
13.50.47
यथोर्वरा मिश्रकेशी रम्भा चैवोर्वशी तथा ।
अलम्बुसा घृताची च चित्रा चित्राङ्गदारुचिः ॥ १३.५०.४७ ॥
ઊર્વરા, મિશ્રકેશી, રંભા અને ઉર્વશી, તથા અલંબુષા, ઘૃતાચી, ચિત્રા અને ચિત્રાંગદારુચિ.
13.50.48
मनोहरा सुकेशी च सुमुखी हासिनी प्रभा ।
विद्युता प्रशमी दान्ता विद्योता रतिरेव च ॥ १३.५०.४८ ॥
મનોહરા, સુકેશી, સુમુખી, હાસિની, પ્રભા, વિદ્યુતા, પ્રશમી, દાંતા, વિદ્યોતા અને રતિ પણ.
13.50.49
एताश्चान्याश्च वै बह्व्यः प्रनृत्ताप्सरसः शुभाः ।
अवादयंश्च गन्धर्वा वाद्यानि विविधानि च ॥ १३.५०.४९ ॥
આ અને બીજી ઘણી સુંદર અપ્સરાઓ નૃત્ય કરતી હતી; ગંધર્વો વિવિધ વાજિંત્રો વગાડતા હતા.
13.50.50
अथ प्रवृत्ते गान्धर्वे दिव्ये ऋषिरुपाविशत् ।
दिव्यं संवत्सरं तत्रारमतैष महातपाः ॥ १३.५०.५० ॥
પછી દિવ્ય ગાંધર્વ પ્રદર્શન શરૂ થતાં તે મહાતપસ્વી ઋષિ બેઠા; ત્યાં તેઓ એક દિવ્ય વર્ષ સુધી આનંદ માણતા રહ્યા.
13.50.51
ततो वैश्रवणो राजा भगवन्तमुवाच ह ।
साग्रः संवत्सरो यातो विप्रेह तव पश्यतः ॥ १३.५०.५१ ॥
ત્યારે રાજા વૈશ્રવણે ભગવાનને કહ્યું, 'હે બ્રાહ્મણ, તમે જોતા રહ્યા તે દરમિયાન અહીં એક આખું વર્ષ વીતી ગયું છે.'
13.50.52
हार्योऽयं विषयो ब्रह्मन्गान्धर्वो नाम नामतः ।
छन्दतो वर्ततां विप्र यथा वदति वा भवान् ॥ १३.५०.५२ ॥
હે બ્રહ્મન્, આ ગાંધર્વ નામનો મનોહર પ્રદેશ છે. હે બ્રાહ્મણ, તમે કહો તેમ, તમારી ઇચ્છા પ્રમાણે આ ચાલતું રહે.
13.50.53
अतिथिः पूजनीयस्त्वमिदं च भवतो गृहम् ।
सर्वमाज्ञाप्यतामाशु परवन्तो वयं त्वयि ॥ १३.५०.५३ ॥
તમે અતિથિ અને પૂજનીય છો; આ ઘર પણ તમારું જ છે. બધું જ તરત આજ્ઞા કરો; અમે તમારે આધીન છીએ.
13.50.54
अथ वैश्रवणं प्रीतो भगवान्प्रत्यभाषत ।
अर्चितोस्मि यथान्यायं गमिष्यामि धनेश्वर ॥ १३.५०.५४ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા ભગવાને વૈશ્રવણને ઉત્તર આપ્યો, 'યથાયોગ્ય રીતે તમે મારો સત્કાર કર્યો છે; હે ધનેશ્વર, હવે હું જઈશ.'
13.50.55
प्रीतोस्मि सदृशं चैव तव सर्वं धनाधिप ।
तव प्रसादाद्भगवन्महर्षेश्च महात्मनः।
नियोगादद्य यास्यामि वृद्दिमानृद्धिमान्भव ॥ १३.५०.५५ ॥
હું પ્રસન્ન છું. હે ધનાધિપ, આ બધું તારે યોગ્ય જ છે. ભગવાન અને મહાત્મા મહર્ષિની કૃપાથી, આજે તેમની આજ્ઞાથી હું જઈશ. તું સમૃદ્ધ અને ધનવાન થા.
13.50.56
अथ निष्क्रम्य भगवान्प्रययावुत्तरामुखः ।
कैलासे सङ्करावासमभिवीक्ष्य प्रणम्य च ॥ १३.५०.५६ ॥
પછી ભગવાન બહાર નીકળી ઉત્તર તરફ મુખ કરીને ગયા. કૈલાસ પર શંકરના નિવાસને જોઈ અને પ્રણામ કરીને.
13.50.57
गौरीशं शङ्करं दान्तं शरणागतवत्सलम् ।
गङ्गाधरं गोपतिनं गणावृतमकल्पषम् ॥ १३.५०.५७ ॥
ગૌરીના સ્વામી શંકર, સંયમી, શરણાગત પ્રત્યે વત્સલ, ગંગાને ધારણ કરનાર, ગોપતિ, ગણોથી ઘેરાયેલા, નિષ્પાપ.
13.50.58
कैलासं मन्दरं हैमं सर्वाननुचचार ह ।
तानतीत्य महाशैलान्कैरातं स्थानमुत्तमम् ॥ १३.५०.५८ ॥
કૈલાસ, મંદર અને હૈમ — આ બધા પર્વતોની આસપાસ તે ફર્યો. તે મહાપર્વતોને પાર કરીને કિરાતોના ઉત્તમ સ્થાને પહોંચ્યો.
13.50.59
प्रदक्षिणं तथा चक्रे प्रयतः शिरसा नतः ।
धरणीमवतीर्याथ पूतात्माऽसौ तदाऽभकवत् ॥ १३.५०.५९ ॥
એ જ રીતે તેણે પ્રદક્ષિણા કરી, સંયમપૂર્વક માથું નમાવીને. પછી ભૂમિ પર ઊતરીને તે પવિત્રાત્મા ત્યારે બાળક જેવો થયો.
13.50.60
स तं प्रदक्षिणं कृत्वा निर्यातश्चोत्तरामुखः ।
समेन भूमिभागेन ययौ प्रीतिपुरस्कृतः ॥ १३.५०.६० ॥
તેણે તે પ્રદક્ષિણા કરીને ઉત્તર તરફ મુખ કરી પ્રયાણ કર્યું. સમતળ ભૂમિ પરથી, પ્રીતિને આગળ રાખીને તે ગયો.
13.50.61
ततोऽपरं वनोद्देशं रमणीयमपश्यत ।
सर्वर्तुभिर्मूलफलैः पक्षिभिश्च समन्वितैः।
रमणीयैर्वनोद्देशैस्तत्रतत्र विभूषितम् ॥ १३.५०.६१ ॥
પછી તેમણે સર્વ ઋતુઓનાં મૂળ-ફળ અને પક્ષીઓથી યુક્ત, ઠેર ઠેર રમણીય વનપ્રદેશોથી શોભતો બીજો વનપ્રદેશ જોયો.
13.50.62
तत्राश्रमपदं दिव्यं ददर्श भगवानथ ॥ १३.५०.६२ ॥
ત્યાં ભગવાને એક દિવ્ય આશ્રમસ્થાન જોયું.
13.50.63
शैलांश्च विविधाकारान्काञ्चनान्रत्नभूषितान् ।
मणिभूमौ निविष्टाश्च पुष्करिण्यस्तथैव च ॥ १३.५०.६३ ॥
સોનાના, રત્નોથી શણગારેલા વિવિધ આકારના પર્વતો અને મણિભૂમિ પર રહેલાં કમળ-સરોવરો પણ તેમણે જોયાં.
13.50.64
अन्यान्यपि सुरम्याणि ददर्श सुबहून्यथ ।
भृशं तस्य मनो रमे महर्षेर्भावितात्मनः ॥ १३.५०.६४ ॥
પછી તેમણે બીજી પણ ઘણી અતિ સુંદર વસ્તુઓ જોઈ. ભાવિતાત્મા મહર્ષિનું મન અત્યંત આનંદિત થયું.
13.50.65
स तत्र काञ्चनं दिव्यं सर्वरत्नमयं गृहम् ।
ददर्शाद्भुतसङ्काशं धनदस्य गृहाद्वरम् ॥ १३.५०.६५ ॥
ત્યાં તેમણે સોનાનું, સર્વ રત્નોથી બનેલું, અદ્ભુત જેવું દિવ્ય ગૃહ જોયું; તે ધનદ (કુબેર)ના ગૃહ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ હતું.
13.50.66
महान्तो यत्र विविधा मणिकाञ्चनपर्वताः ।
विमानानि च रम्याणि रत्नानि विविधानि च ॥ १३.५०.६६ ॥
જ્યાં મણિ અને સોનાના વિશાળ, વિવિધ પર્વતો, રમણીય વિમાનો અને વિવિધ રત્નો હતાં.
13.50.67
मन्दारपुष्पैः सङ्कीर्णां तथा मन्दाकिनीं नदीम् ।
स्वयम्प्रभाश्च मणयो वज्रैर्भूमिश्च भूषिता ॥ १३.५०.६७ ॥
મંદાર પુષ્પોથી છવાયેલી મંદાકિની નદી, સ્વયંપ્રકાશિત મણિઓ અને વજ્રોથી શોભતી ભૂમિ.
13.50.68
नानाविधैश्च भवनैर्विचित्रमणितोरणैः ।
मुक्ताजालविनिक्षिप्तैर्मणिरत्नविभूषितैः ॥ १३.५०.६८ ॥
વિવિધ પ્રકારના ભવનોથી, વિચિત્ર મણિમય તોરણોથી, મોતીની જાળીઓથી લટકાવેલા, મણિરત્નોથી શણગારેલા.
13.50.69
मनोद्दष्टिहरै रम्यैः सर्वतः संवृतं शुभैः ।
ऋषिभिश्चावृतं तत्र आश्रमं तं मनोहरम् ॥ १३.५०.६९ ॥
મન અને નજરને હરી લેનારી, રમણીય, શુભ વસ્તુઓથી ચોતરફ ઘેરાયેલો, અને ત્યાં ઋષિઓથી ઘેરાયેલો તે મનોહર આશ્રમ.
13.50.70
ततस्तस्याभवच्चिन्ता कुत्र वासो भवेदिति ।
अथ द्वारं समभितो गत्वा स्थित्वा ततोऽब्रवीत् ॥ १३.५०.७० ॥
ત્યારે તેના મનમાં ચિંતા થઈ કે મારો નિવાસ ક્યાં હશે? પછી દ્વાર પાસે જઈને ઊભા રહીને તેણે કહ્યું.
13.50.71
अतिथिं समनुप्राप्तमभिजानन्तु येऽत्र वै ॥ १३.५०.७१ ॥
અહીં જેઓ છે, તેઓ આવેલા અતિથિને ઓળખી લે.
13.50.72
अथ कन्याः परिवृता गृहात्तस्माद्विनिर्गताः ।
नानारूपाः सप्त विभो कन्याः सर्वा मनोहराः ॥ १३.५०.७२ ॥
પછી તે ઘરમાંથી કન્યાઓ ઘેરાયેલી બહાર નીકળી. હે વિભો, વિવિધ રૂપવાળી સાત કન્યાઓ, સર્વે મનોહર.
13.50.73
यांयामपश्यत्कन्यां वै सासा तस्य मनोऽहरत् ।
न च शक्तो वारयितुं मनोऽस्याथावसीदति।
ततो धृतिः समुत्पन्ना तस्य विप्रस्य धीमतः ॥ १३.५०.७३ ॥
તેણે જે કન્યાને જોઈ, તે જ તેનું મન હરી ગઈ. મનને રોકવા તે સમર્થ ન થયો, અને તેનું મન ડૂબવા લાગ્યું. ત્યારે તે બુદ્ધિમાન બ્રાહ્મણમાં ધીરજ ઉત્પન્ન થઈ.
13.50.74
अथ तं प्रमदाः प्राहुर्भगवान्प्रविशत्विति ।
स च तासां सुरुपेण तस्यैव भवनस्य च।
कौतूहलं समाविष्टः प्रविवेश गृहं द्विजः ॥ १३.५०.७४ ॥
ત્યારે તે સ્ત્રીઓએ તેને કહ્યું, 'ભગવન્, અંદર પધારો.' અને તે દ્વિજ, તેમના સૌંદર્ય અને તે ઘર પ્રત્યેના કૌતુહલથી ભરાઈને ઘરમાં પ્રવેશ્યો.
13.50.75
तत्रापश्यज्जरायुक्तामरजोम्बरधारिणीम् ।
वृद्धां पर्यङ्कमासीनां सर्वाभरणभूषिताम् ॥ १३.५०.७५ ॥
ત્યાં તેણે વૃદ્ધાવસ્થાથી યુક્ત, ધૂળ વગરનાં વસ્ત્રો ધારણ કરનારી એક વૃદ્ધાને જોઈ; તે પલંગ પર બેઠેલી હતી અને બધાં આભૂષણોથી શોભિત હતી.
13.50.76
स्वस्तीति तेन चैवोक्ता सा स्त्री प्रत्यवदत्तदा ।
प्रत्युत्थाय च तं विप्रमास्यतामित्युवाच ह ॥ १३.५०.७६ ॥
'સ્વસ્તિ' કહીને તેણે તેને સંબોધી, ત્યારે તે સ્ત્રી બોલી. પછી ઊભી થઈને તે બ્રાહ્મણને બોલી, 'બેસો.'
13.50.77
सर्वाः स्वानालयान्यान्तु एका मामुपतिष्ठतु ।
प्रज्ञाता या प्रशान्ता या शेषा गच्छन्तु च्छन्दतः ॥ १३.५०.७७ ॥
'તમે સૌ પોતપોતાનાં ઘરે જાઓ; માત્ર એક જ મારી સેવા કરે. જે પ્રજ્ઞાવતી અને શાંત હોય તે એક જ રહે; બાકીની ઇચ્છા પ્રમાણે જાય.'
13.50.78
ततः प्रदक्षिणीकृत्य कन्यास्तास्तमृषिं तदा ।
निश्चक्रमुर्गृहात्तस्मात्सा वृद्धाऽथ व्यतिष्ठतः।
तया सम्पूजितस्तत्र शयने चापि निर्मले ॥ १३.५०.७८ ॥
ત્યારે તે કન્યાઓ તે ઋષિની પ્રદક્ષિણા કરીને તે સમયે તે ઘરમાંથી નીકળી ગઈ; પેલી વૃદ્ધા જ ત્યાં રહી. તેના વડે ત્યાં સન્માનિત થયેલા ઋષિ નિર્મળ શય્યા પર (સૂઈ ગયા).
13.50.79
अथ तां संविशन्प्राह शयने भास्वरे तदा ।
त्वयाऽपि सुप्यतां भद्रे रजनी ह्यतिवर्तते ॥ १३.५०.७९ ॥
પછી તે સૂતી વખતે, તે તેજસ્વી શય્યા પર તે સમયે તેણે કહ્યું, "હે કલ્યાણી, તું પણ સૂઈ જા; રાત વીતી રહી છે."
13.50.80
संलापात्तेन विप्रेण तथा सा तत्र भाषिता ।
द्वितीये शयने दिव्ये संविवेश महाप्रभे ॥ १३.५०.८० ॥
તે બ્રાહ્મણ સાથેના તે સંવાદથી તેને ત્યાં આ રીતે સંબોધવામાં આવી; તે બીજી, દિવ્ય, અત્યંત તેજસ્વી શય્યા પર સૂઈ ગઈ.
13.50.81
अथ सा वेपमानाङ्गी निमित्तं शीतजं तदा ।
व्यपदिश्य महर्षेर्वै शयनं व्यवरोहत ॥ १३.५०.८१ ॥
પછી કંપતા અંગોવાળી તે, ઠંડીથી ઉદ્ભવેલા બહાના હેઠળ, તે સમયે મહર્ષિની શય્યા પર ચઢી ગઈ.
13.50.82
स्वागतेनागतां तां तु भगवानभ्यभाषत ।
सा जुगूह भुजाभ्यां तु ऋषिं प्रीत्या नरर्षभ ॥ १३.५०.८२ ॥
સ્વાગતથી આવેલી તેને ભગવાને સંબોધી; તે પ્રેમથી બંને બાહુઓ વડે ઋષિને વળગી પડી, હે નરશ્રેષ્ઠ.
13.50.83
निर्विकारमृषिं चापि काष्ठकुड्योपमं तदा ।
दुखिता प्रेक्ष्य सञ्जल्पमकार्षीदृषिणा सह ॥ १३.५०.८३ ॥
ઋષિને નિર્વિકાર, લાકડાની દીવાલ જેવા જોઈને ત્યારે દુઃખી થયેલી તેણે ઋષિ સાથે વાતચીત કરી.
13.50.84
ब्रह्मन्नकामकरोस्ति स्त्रीणां पुरुषतो धृतिः ।
कामेन मोहिता चाहं त्वां भजन्तीं भजस्व माम् ॥ १३.५०.८४ ॥
હે બ્રાહ્મણ, સ્ત્રીઓમાં પુરુષ પ્રત્યે ધૈર્ય હોતું નથી; કામથી મોહિત હું તમને ભજું છું, મને સ્વીકારો.
13.50.85
प्रहृष्टो भव विप्रर्षे समागच्छ मया सह ।
उपगूह च भां विप्र कामार्ताऽहं भृशं त्वयि ॥ १३.५०.८५ ॥
હે વિપ્રર્ષિ, પ્રસન્ન થાઓ અને મારી સાથે મળો; હે વિપ્ર, મને આલિંગન આપો; કામપીડિત હું તમારા માટે અત્યંત વ્યાકુળ છું.
13.50.86
एतद्वि तव धर्मात्मंस्तपसः पूज्यते फलम् ।
प्रार्थितं दर्शनादेव भजमानां भजस्व माम् ॥ १३.५०.८६ ॥
હે ધર્માત્મા, આ જ તમારી તપસ્યાનું ફળ ગણાય છે; મને જોતાં જ તે ઇચ્છાયું છે. તમને ભજનારી મને સ્વીકારો.
13.50.87
सद्म चेदं धनं सर्वं यच्चान्यदपि पश्यसि ।
प्रभुस्त्वं भव सर्वत्र मयि चैव न संशयः ॥ १३.५०.८७ ॥
આ ઘર, આ બધું ધન, અને તમે જે બીજું જુઓ છો તે બધું તમારું છે. સર્વત્ર તમે સ્વામી બનો, મારા પર પણ; એમાં સંશય નથી.
13.50.88
सर्वान्कामान्विधास्यामि रमस्व सहितो मया ।
रमणीये वने विप्र सर्वकामफलप्रदे ॥ १३.५०.८८ ॥
હું તમને બધા સુખો આપીશ; હે વિપ્ર, બધી કામનાઓના ફળ આપનારા રમણીય વનમાં મારી સાથે રમો.
13.50.89
त्वद्वशाऽहं भविष्यामि रंस्यसे च मया सह ।
सर्वान्कामानुपाश्नीमो ये दिव्या ये च मानुषाः ॥ १३.५०.८९ ॥
હું તમારા વશમાં રહીશ, અને મારી સાથે તમે રમશો. દિવ્ય અને માનવ એવી બધી કામનાઓનો આપણે ઉપભોગ કરીશું.
13.50.90
नातः परं हि नारीणां विद्यते च कदाचन ।
यथा पुरुषसंसर्गः परमेतद्धि नः फलम् ॥ १३.५०.९० ॥
આનાથી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ માટે ક્યારેય કંઈ નથી; પુરુષનો સંસર્ગ જ અમારું પરમ ફળ છે.
13.50.91
आत्मच्छन्देन वर्तन्ते नार्यो मन्मथचोदिताः ।
न च दह्यन्ति गच्छन्त्यः सुतप्तैरपि पांसुभिः ॥ १३.५०.९१ ॥
મન્મથથી પ્રેરિત સ્ત્રીઓ પોતાની ઇચ્છાથી વર્તે છે; અતિ તપેલી ધૂળ પર ચાલવા છતાં તેઓ બળતી નથી.
13.50.92
परदारानहं भद्रे न गच्छेयं कथञ्चन ।
दूषितं धर्मशास्त्रज्ञैः परदाराभिमर्शनम् ॥ १३.५०.९२ ॥
હે કલ્યાણી, હું કોઈ પણ રીતે પરસ્ત્રી પાસે નહીં જાઉં; ધર્મશાસ્ત્રજ્ઞોએ પરસ્ત્રીસ્પર્શને દૂષિત કહ્યો છે.
13.50.93
शुद्धक्षेत्रे ब्रह्महत्याप्रायश्चित्तमथोच्यते ।
पुनश्च पातकं दृष्टं विप्रक्षेत्रे विशेषतः ॥ १३.५०.९३ ॥
શુદ્ધ ક્ષેત્રમાં બ્રહ્મહત્યાનું પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવાય છે; પરંતુ બ્રાહ્મણક્ષેત્રમાં પાપ વિશેષ રીતે જોવા મળે છે.
13.50.94
भद्रे निर्वेष्टुकामोऽहं तत्रावकिरणं मम ।
प्रायश्चित्तं महदतो दारग्रहणपूर्वकम् ॥ १३.५०.९४ ॥
હે કલ્યાણી, એ પાપમાંથી મુક્ત થવા ઇચ્છતો હું ત્યાં મારું બીજ છોડીશ; તેથી પત્ની સ્વીકારીને કરાતું આ પ્રાયશ્ચિત્ત મહાન છે.
13.50.95
बीजं न शुद्ध्यते वोढुरन्यथा कृतनिष्कृतेः ।
मातृतः पितृतः शुद्धो ज्ञेयः पुत्रो यथार्थतः ॥ १३.५०.९५ ॥
નહીંતર, પ્રાયશ્ચિત્ત કરનાર વરનું બીજ શુદ્ધ થતું નથી; માતૃપક્ષ અને પિતૃપક્ષ બંનેથી શુદ્ધ પુત્રને જ યથાર્થ રીતે શુદ્ધ જાણવો જોઈએ.
13.50.96
विषयेष्वनभिज्ञोऽहं धर्मार्थं किल सन्ततिः ।
एवं लोकान्गमिष्यामि पुत्रैरिति न संशयः ॥ १३.५०.९६ ॥
હું વિષયોથી અજાણ છું; ખરેખર ધર્મ માટે જ સંતતિ છે. આ રીતે પુત્રો દ્વારા હું લોકોને પામીશ, એમાં શંકા નથી.
13.50.97
भद्रे धर्मं विजानीहि ज्ञात्वा चोपरमस्व ह ॥ १३.५०.९७ ॥
હે કલ્યાણી, ધર્મને જાણ; જાણીને વિરામ પામ.
13.50.98
नानिलोऽग्निर्न वरुणो न चान्ये त्रिदशा द्विज ।
प्रियाः स्त्रीणां यथा कामो रतिशीला हि योषितः ॥ १३.५०.९८ ॥
હે દ્વિજ, વાયુ, અગ્નિ, વરુણ કે બીજા દેવો સ્ત્રીઓને એટલા પ્રિય નથી; કામ જ તેમને પ્રિય છે, કારણ કે સ્ત્રીઓ રતિપ્રિય સ્વભાવની હોય છે.
13.50.99
सहस्रे किल नारीणां प्राप्येतैका कदाचन ।
तथा शतसहस्रेषु यदि काचित्पतिव्रता ॥ १३.५०.९९ ॥
હજાર સ્ત્રીઓમાં ક્યારેક જ એક મળે છે; એ જ રીતે લાખોમાં જો કોઈ પતિવ્રતા હોય.
13.50.100
नैता जानन्ति पितरं न कुलं न च मातरम् ।
न भ्रातॄन्न च भर्तारं न च पुत्रान्न देवरान् ॥ १३.५०.१०० ॥
તેઓ પિતાને, કુળને કે માતાને ઓળખતી નથી; ભાઈઓને, પતિને, પુત્રોને કે દિયરોને પણ ઓળખતી નથી.
13.50.101
लीलायन्त्यः कुलं घ्नन्ति कूलानीव सरिद्वराः ।
दोषान्सर्वाश्च मत्वाऽऽशु प्रजापतिरभाषत ॥ १३.५०.१०१ ॥
શ્રેષ્ઠ નદીઓ જેમ કિનારા તોડે છે, તેમ રમત રમતી તેઓ કુળનો નાશ કરે છે; સર્વ દોષો જાણીને પ્રજાપતિએ તરત આમ કહ્યું.
13.50.102
ततः स ऋषिरेकाग्रस्तां स्त्रियं प्रत्यभाषत ।
आस्यतांरुचितश्छन्दः किञ्च कार्यं ब्रवीहि मे ॥ १३.५०.१०२ ॥
ત્યારે એ ઋષિએ એકાગ્ર થઈને તે સ્ત્રીને કહ્યું, "બેસ, જેમ તને ગમે તેમ. મારી પાસેથી શું કામ છે તે કહે."
13.50.103
सा स्त्री प्रोवाच भगवन्द्रक्ष्यसे देशकालतः ।
वस तावन्महाभाग कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ १३.५०.१०३ ॥
તે સ્ત્રીએ કહ્યું, "ભગવન્, આપ દેશ-કાળ પ્રમાણે જોશો. હે મહાભાગ, હમણાં અહીં રહો, આપ કૃતકૃત્ય થશો."
13.50.104
ब्रह्मर्षिस्तामथोवाच स तथेति युधिष्ठिर ।
वत्स्येऽहं यावदुत्साहो भवत्या नात्र संशयः ॥ १३.५०.१०४ ॥
ત્યારે એ બ્રહ્મર્ષિએ તેને કહ્યું, "તેમ જ થાઓ. હે યુધિષ્ઠિર, જ્યાં સુધી તારો ઉત્સાહ રહેશે ત્યાં સુધી હું રહીશ, એમાં સંશય નથી."
13.50.105
अथर्षिरभिसम्प्रेक्ष्य स्त्रियं तां जरयाऽर्दिताम् ।
चिन्तां परमिकां भेजे सन्तप्त इव चाभवत् ॥ १३.५०.१०५ ॥
પછી એ ઋષિ ઘડપણથી પીડાતી તે સ્ત્રીને ધ્યાનથી જોઈ અત્યંત ચિંતામાં પડ્યા; જાણે સંતપ્ત થઈ ગયા.
13.50.106
यद्यदङ्गं हि सोऽपश्यत्तस्या विप्रर्षभस्तदा ।
नारमत्तत्रतत्रास्य दृष्टी रूपविरागिता ॥ १३.५०.१०६ ॥
તે વિપ્રશ્રેષ્ઠે તેના જે જે અંગને જોયું, ત્યાં ત્યાં તેમની દૃષ્ટિ રમી નહીં; તેના રૂપ પ્રત્યે તેમને વિરાગ જાગ્યો.
13.50.107
देवतेयं गृहस्यास्य शापात्किंनु विरूपिता ।
अस्याश्च कारणं वेत्तुं न युक्तं सहसा भया ॥ १३.५०.१०७ ॥
"આ આ ઘરની દેવતા છે; કયા શાપથી આ વિરૂપ થઈ છે? આનું કારણ જાણવું ઉતાવળે, ભયથી કરવું યોગ્ય નથી."
13.50.108
इति चिन्ताविषक्तस्य तमर्थं ज्ञातुमिच्छतः ।
व्यगमद्रात्रिशेषः स मनसा व्याकुलेन तु ॥ १३.५०.१०८ ॥
આ રીતે ચિંતામાં ડૂબેલા, એ બાબત જાણવા ઇચ્છતા તેની રાતનો બાકીનો ભાગ વ્યાકુળ મનથી જ વીતી ગયો.
13.50.109
अथ सा स्त्री तथोवाच भगवन्पश्य वै रवेः ।
रूपं सन्ध्याभ्रसंरक्तं किमुपस्थाप्यतां तव ॥ १३.५०.१०९ ॥
ત્યારે તે સ્ત્રીએ આમ કહ્યું: 'હે ભગવન્, જુઓ, સૂર્યનું રૂપ સંધ્યાના વાદળોથી લાલ થયું છે; આપની સેવામાં શું ધરું?'
13.50.110
स उवाच ततस्तां स्त्रीं स्नानोदकमिहानय ।
उपासिष्ये ततः सन्ध्यां वाग्यतो नियतेन्द्रियः ॥ १३.५०.११० ॥
ત્યારે તેણે તે સ્ત્રીને કહ્યું: 'અહીં સ્નાનનું પાણી લાવ; પછી વાણીને સંયમિત કરી, ઇન્દ્રિયોને વશ રાખીને હું સંધ્યાની ઉપાસના કરીશ.'