महाभारत · अध्याय 13.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.50.1
यदिदं सहधर्मेति प्रोच्यते भरतर्षभ ।
पाणिग्रहणकाले तु स्त्रीणामेतत्कथं स्मृतम् ॥ १३.५०.१ ॥
हे भरतर्षभा, याला 'सहधर्म' म्हटले जाते, पाणिग्रहणाच्या वेळी स्त्रियांसाठी हे कसे मानले गेले?
13.50.2
आर्ष एष भवेद्धर्मः प्राजापत्योऽथवाऽसुरः ।
यदेतत्सहधर्मेति पूर्वमुक्तं महर्षिभिः ॥ १३.५०.२ ॥
पूर्वी महर्षींनी ज्याला 'सहधर्म' म्हटले, तो आर्ष धर्म, प्राजापत्य धर्म किंवा आसुर धर्म असू शकतो.
13.50.3
सन्देहः सुमहानेष विरुद्ध इति मे मतिः ।
इह यः सहधर्मो वै प्रेत्यायं विहितः क्वनु ॥ १३.५०.३ ॥
हा मोठा संशय आहे; माझ्या मते हे विरुद्ध आहे. इथे विहित केलेला सहधर्म मृत्यूनंतर कुठे आहे?
13.50.4
स्वर्गो मृतानां भवति सहधर्मः पितामह ।
पूर्वमेकस्तु म्रियकस्तिष्ठते वद ॥ १३.५०.४ ॥
हे पितामह, मृतांसाठी सहधर्म स्वर्ग होतो का? आधी एकच मरतो आणि दुसरा राहतो; ते सांगा.
13.50.5
नानाधर्मफलोपेता नानाकर्मनिवासिताः ।
नानानिरयनिष्ठान्ता मानुपा बहवो यदा ॥ १३.५०.५ ॥
नाना धर्मफलांनी युक्त, नाना कर्मांत वास करणारे, नाना नरकांत अंत पावणारे अनेक मानव — जेव्हा...
13.50.6
अनृताः स्त्रिय इत्येवं सूत्रकारो व्यवस्यति ।
यदाऽनृताः स्त्रियस्तात सहधर्मः कुतः स्मृतः ॥ १३.५०.६ ॥
'स्त्रिया असत्यवादी असतात' — असे सूत्रकार ठरवतो. हे तात, स्त्रिया असत्यवादी असताना सहधर्म कसा स्मरला गेला?
13.50.7
अनृताः स्त्रिय इत्येवं वेदेष्वपि हि पठ्यते ।
धर्मो यः पूर्विको दृष्ट उपचारः क्रियाविधिः ॥ १३.५०.७ ॥
वेदांतही स्त्रिया असत्यवादिनी आहेत असे असे वाचले जाते. पूर्वी पाहिलेला धर्म, उपचार आणि क्रियाविधी हाच आहे.
13.50.8
गहरं प्रतिभात्येतन्मम चिन्तयतोऽनिशम् ।
निःसन्देहमिदं सर्वं पितामह यथाश्रुतिः ॥ १३.५०.८ ॥
हे पितामह, सतत चिंतन करणाऱ्या मला हे अत्यंत गहन वाटते. श्रुतीत ऐकल्याप्रमाणे हे सर्व निःसंदेह आहे.
13.50.9
यदैतद्यादृशं चैतद्यथा चैतत्प्रवर्तितम् ।
निखिलेन महाप्राज्ञ भवानेतद्ब्रवीतु मे ॥ १३.५०.९ ॥
हे कसे आहे आणि हे कसे प्रवर्तित झाले, हे महाप्राज्ञा, आपण ते सर्व मला पूर्णपणे सांगावे.
13.50.10
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अष्टावक्रस्य संवादं दिशया सह भारत ॥ १३.५०.१० ॥
येथेही लोक हा पुरातन इतिहास सांगतात — अष्टावक्राचा संवाद, हे भारता, त्या दिशेसह.
13.50.11
निर्विष्टुकामस्तु पुरा अष्टावक्रो महातपाः ।
ऋषेरथ वदान्यस्य वव्रे कन्यां महात्मनः ॥ १३.५०.११ ॥
पूर्वी महातपस्वी अष्टावक्र विवाहाची इच्छा करीत असता, उदार महात्म्या ऋषीच्या कन्येची त्याने निवड केली.
13.50.12
सुप्रभां नाम वै नाम्ना रूपेणाप्रतिमां भुवि ।
गुणप्रभावशीलेन चारित्रेण च शोभनाम् ॥ १३.५०.१२ ॥
पृथ्वीवर रूपाने अतुलनीय असलेली सुप्रभा नावाची ती, गुण, प्रभाव, शील आणि आचरण यांनीही सुंदर होती.
13.50.13
सा तस्यर्षेर्मनो दृष्टा जहार शुभलोचना ।
वनराजी यथा चित्रा वसन्ते कुसुमाञचिता ॥ १३.५०.१३ ॥
त्या सुंदर नेत्रांच्या कन्येने त्या ऋषींचे मन पाहताच हरण केले, जसे वसंतात फुलांनी सजलेली विचित्र वनराजी मन हरते.
13.50.14
ऋषिस्तमाह देया मे सुता तुभ्यं हि तच्छृणु ॥ १३.५०.१४ ॥
ऋषी त्याला म्हणाले, 'माझी कन्या तुला देण्याजोगी आहे; ते ऐक.'
13.50.15
अनन्यस्त्रीजनः प्राज्ञो ह्यप्रवासी प्रियंवदः ।
सुरूपः सम्मतो वीरः शीलवान्भोगभुक्छुचिः ॥ १३.५०.१५ ॥
परस्त्रीत आसक्त नसलेला, बुद्धिमान, परदेशी न जाणारा, मधुरभाषी, सुंदर, सन्मानित, वीर, शीलवान, भोगांचा उपभोग घेणारा आणि शुचिर्भूत.
13.50.16
दारानुमतयज्ञश्च सुनक्षत्रामथोद्वेहेत् ।
सभृत्यः स्वजनोपेत इह प्रेत्य च मोदते ॥ १३.५०.१६ ॥
पत्नीच्या संमतीने यज्ञ करणारा आणि शुभ नक्षत्रात विवाह करणारा, सेवक व स्वजनांसह इहलोकी व परलोकी आनंदी होतो.
13.50.17
गच्छ तावद्दिशं पुण्यामुत्तरां द्रक्ष्यसे ततः ॥ १३.५०.१७ ॥
आता त्या पवित्र उत्तर दिशेला जा; तेथून तुला दिसेल.
13.50.18
किं द्रष्टव्यं मया तत्र वक्तुमर्हति मे भवान् ।
तथेदानीं मयो कार्यं यथा वक्ष्यति मां भवान् ॥ १३.५०.१८ ॥
तिथे मला काय पाहायचे आहे ते आपण मला सांगावे; आता आपण सांगाल तसे मला करायचे आहे.
13.50.19
धनदं समतिक्रम्य हिमवन्तं च पर्वतम् ।
रुद्रस्यायतनं दृष्ट्वा सिद्धचारणसेवितम् ॥ १३.५०.१९ ॥
धनद कुबेराला ओलांडून आणि हिमालय पर्वतालाही पार करून, सिद्ध व चारणांनी सेविलेले रुद्राचे निवासस्थान पाहून.
13.50.20
संहृष्टैः पार्षदैर्जुष्टं नृत्यद्भिर्विविधाननैः ।
दिव्याङ्गरागैः पैशाचैरन्यैर्नानाविधैः प्रभोः ॥ १३.५०.२० ॥
प्रभूच्या हर्षित पार्षदांनी सेविलेले, नाचणाऱ्या विविध मुखांच्या, दिव्य अंगरागांनी सजलेल्या पिशाचांनी आणि इतर अनेक प्रकारच्या गणांनी भरलेले.
13.50.21
पाणितालसुतालैश्च शम्पातालैः समैस्तथा ।
सम्प्रहृष्टैः प्रनृत्यद्भिः शर्वस्तत्र निषेव्यते ॥ १३.५०.२१ ॥
टाळ्यांच्या, सुतालांच्या, शंपा-तालांच्या आणि समान लयींनी अत्यंत आनंदाने नाचणाऱ्यांकडून तेथे शर्वाची सेवा होते.
13.50.22
इष्टं किल गिरौ स्थानं तद्दिव्यमिति शुश्रुम ।
नित्यं सन्निहितो देवस्तथा ते पार्षदाः स्मृताः ॥ १३.५०.२२ ॥
पर्वतावरील ते स्थान प्रिय व दिव्य आहे असे आम्ही ऐकले आहे. तेथे देव नेहमी उपस्थित असतो आणि त्याचे पार्षदही स्मरले जातात.
13.50.23
तत्र देव्या तपस्तप्तं सङ्करार्थं सुदुश्चरम् ।
अतस्तदिष्टं देवस्य तथोमाया इति श्रुतिः ॥ १३.५०.२३ ॥
तेथे देवीने शंकराच्या प्राप्तीसाठी अत्यंत कठीण तपश्चर्या केली. म्हणून ते स्थान देवाला प्रिय आणि उमेलाही प्रिय आहे, अशी श्रुती आहे.
13.50.24
पूर्वे तत्र महापार्श्वे देवस्योत्तरतस्तथा ।
ऋतवः कालरात्रिश्च ये दिव्या ये च मानुषाः ॥ १३.५०.२४ ॥
तेथे देवाच्या महापार्श्वात, पूर्वेला आणि उत्तरेलाही, ऋतू व कालरात्री आहेत; जे दिव्य आहेत आणि जे मानव आहेत.
13.50.25
देवं चोपासते सर्वे रूपिणः किल तत्र ह ।
तदतिक्रम्य भवनं त्वया यातव्यमेव हि ॥ १३.५०.२५ ॥
तेथे सर्व रूपधारी प्राणी त्या देवाची उपासना करतात. ते भवन ओलांडूनच तुला जावे लागेल.
13.50.26
ततो नीलं वनोद्देशं द्रक्ष्यसे मेघसन्निभम् ।
रमणीयं मनोग्राहि तत्र वै द्रक्ष्यसे स्त्रियम् ॥ १३.५०.२६ ॥
नंतर मेघासारखे नीलवर्ण वनप्रदेश तुला दिसेल. तेथे मनाला मोहून टाकणारी रमणीय स्त्री तू नक्कीच पाहशील.
13.50.27
तपस्विनीं महाभागां वृद्धां दीक्षामनुष्ठिताम् ।
द्रष्टव्या सा त्वया तत्र सम्पूज्या चैव यत्नतः ॥ १३.५०.२७ ॥
तेथे तपस्विनी, महाभागा, वृद्ध, दीक्षा पाळणारी अशी स्त्री तुला पाहावी लागेल. तिची तू यत्नपूर्वक पूजा करावीस.
13.50.28
तां दृष्ट्वा विनिवृत्तस्त्वं ततः पाणिं ग्रहीष्यसि ।
यद्येष समयः सर्वः साध्यतां तत्र गम्यताम् ॥ १३.५०.२८ ॥
तिला पाहून परत आल्यावर तू नंतर पाणिग्रहण करशील. हाच जर सर्व करार असेल तर तो पूर्ण कर; तेथे जा.
13.50.29
तथाऽस्तु साधयिष्यामि तत्र यास्याम्यसंशयम् ।
यत्र त्वं वदसे साधो भवान्भवतु सत्यवाक् ॥ १३.५०.२९ ॥
तसेच होवो; मी ते पूर्ण करीन, निःसंशय तू सांगशील तिथे जाईन, हे साधो. तुम्ही सत्यवाक्य असा.
13.50.30
ततोऽगच्छत्स भगवानुत्तरामुत्तरां दिशम् ।
हिमवन्तं गिरिश्रेष्ठं सिद्धचारणसेवितम् ॥ १३.५०.३० ॥
नंतर तो भगवान उत्तरोत्तर उत्तर दिशेकडे गेला; पर्वतांत श्रेष्ठ, सिद्ध-चारणांनी सेवित हिमवानाकडे.
13.50.31
स गत्वा द्विजशार्दूलो हिमवन्तं महागिरिम् ।
अभ्यगच्छन्नदीं पुण्यां बाहुदां पुण्यदायिनीम् ॥ १३.५०.३१ ॥
त्या द्विजश्रेष्ठाने महान हिमवान पर्वतावर जाऊन पुण्य देणाऱ्या पवित्र बाहुदा नदीजवळ पोहोचला.
13.50.32
अशोके विमले तीर्थे स्नात्वा वै तर्प्य देवताः ।
तत्र वासाय शयने कौशे सुखमुवास ह ॥ १३.५०.३२ ॥
अशोक नावाच्या निर्मल तीर्थात स्नान करून, देवतांना तर्पण करून, तेथे कुशांच्या शय्येवर सुखाने वास केला.
13.50.33
ततो रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरुत्थाय स द्विजः ।
स्नात्वा प्रादुश्चकाराग्निं हुत्वा चैवं विधानतः ॥ १३.५०.३३ ॥
नंतर रात्र सरल्यावर पहाटे उठून त्या द्विजाने स्नान केले, विधिपूर्वक अग्नी प्रज्वलित करून आहुती दिली.
13.50.34
रुद्राणीकूपमासाद्य ह्रदे तत्र समाश्वसत् ।
विश्रान्तश्च समुत्थाय कैलासमभितो ययौ ॥ १३.५०.३४ ॥
रुद्राणी-कूपावर पोहोचून तेथे सरोवराजवळ त्यांना आश्वासन मिळाले. विश्रांती घेऊन उठून ते कैलासाकडे निघाले.
13.50.35
सोऽपश्यत्काञ्चनद्वारं दीप्यमानमिव श्रिया ।
मन्दाकिनीं च नलिनीं धनदस्य महात्मनः ॥ १३.५०.३५ ॥
त्यांनी सोन्याचे द्वार पाहिले, जे जणू आपल्या शोभेने चमकत होते; आणि महात्मा धनदाची मंदाकिनी व कमळसरोवरही पाहिले.
13.50.36
अथ ते राक्षसाः सर्वे येऽभिरक्षन्ति पद्मिनीम् ।
प्रत्युत्थिता भगवन्तं माणिभद्रपुरोगमाः ॥ १३.५०.३६ ॥
तेव्हा कमळसरोवराचे रक्षण करणारे सर्व राक्षस माणिभद्राच्या नेतृत्वाखाली पूज्य पुरुषाच्या स्वागतासाठी उभे राहिले.
13.50.37
स तान्प्रत्यर्चयामास राक्षसान्भीमविक्रमान् ।
निवेदयत मां क्षिप्रं धनदायेति चाब्रवीत् ॥ १३.५०.३७ ॥
त्याने त्या भयंकर पराक्रमी राक्षसांचा प्रत्युत्तराने सत्कार केला आणि म्हटले, "धनदाता आला आहे असे मला लवकर कळवा."
13.50.38
ते राक्षसास्तथा राजन्भगवन्तमथाब्रुवन् ।
असौ वैश्रवणो राजा स्वयमायाति तेऽन्तिकम् ॥ १३.५०.३८ ॥
हे राजा, तेव्हा ते राक्षस त्या भगवंतांना म्हणाले, "हे वैश्रवण राजा स्वतः तुमच्याजवळ येत आहेत."
13.50.39
विदितो भगवानस्य कार्यमागमनस्य यत् ।
पश्यैनं त्वं महाभागं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ १३.५०.३९ ॥
भगवंतांना त्याच्या आगमनाचा हेतू कळला असेलच. तेजाने प्रज्वलित होणाऱ्या त्या महाभाग्यवान पुरुषाला पहा.
13.50.40
ततो वैश्रवणोऽभ्येत्य अष्टावक्रमनिन्दितम् ।
विधिवत्कुशलं पृष्ट्वा ततो ब्रह्मर्षिमब्रवीत् ॥ १३.५०.४० ॥
नंतर वैश्रवण जवळ येऊन निर्दोष अष्टावक्राला विधिपूर्वक खुशाली विचारली आणि मग त्या ब्रह्मर्षीला म्हणाला.
13.50.41
सुखं प्राप्तो भवान्कच्चित्किंवा मत्तश्चिकीर्षति ।
ब्रूहि सर्वं करिष्यामि यन्मां वक्ष्यसि वै द्विज ॥ १३.५०.४१ ॥
"हे द्विजा, आपण सुखरूप पोहोचलात ना? किंवा माझ्याकडून काही करवून घेऊ इच्छिता? आपण सांगाल ते सर्व मी करीन."
13.50.42
भवनं प्रविश त्वं मे यथाकामं द्विजोत्तम ।
सत्कृतः कृतकार्यश्च भवान्यास्यत्यविघ्नतः ॥ १३.५०.४२ ॥
हे द्विजोत्तमा, माझ्या भवनात आपल्या इच्छेप्रमाणे प्रवेश करा. सत्कार मिळवून, कार्य पूर्ण करून आपण विघ्नाविना जाल.
13.50.43
प्राविशद्भवनं स्वं वै गृहीत्वा तं द्विजोत्तमम् ।
आसनं स्वं ददौ चैव पाद्यमर्घ्यं तथैव च ॥ १३.५०.४३ ॥
त्यांनी त्या द्विजोत्तमाला घेऊन आपल्या भवनात प्रवेश केला, आपले आसन दिले आणि पाद्य व अर्घ्यही त्याचप्रमाणे दिले.
13.50.44
अथोपविष्टयोस्तत्र माणिभद्रपुरोगमाः ।
निषेदुस्तत्र कौबेरा यक्षगन्धर्वकिन्नराः ॥ १३.५०.४४ ॥
मग तेथे ते दोघे बसल्यावर माणिभद्रादींच्या नेतृत्वाखालील कुबेराचे यक्ष, गंधर्व आणि किन्नर तेथे बसले.
13.50.45
ततस्तेषां निषण्णानां धनदो वाक्यमब्रवीत् ।
भवच्छन्दं समाज्ञाय नृत्येरन्नप्सरोगणाः ॥ १३.५०.४५ ॥
तेव्हा बसलेल्यांना धनद म्हणाला — 'तुमची इच्छा जाणून अप्सरागण नृत्य करोत.'
13.50.46
आतिथ्यं परमं कार्यं शुश्रूषा भवतस्तथा ।
संवर्ततामित्युवाच मुनिर्मधुरया गिरा ॥ १३.५०.४६ ॥
'परम आतिथ्य व्हावे; आपली सेवाही तसेच व्हावी' असे मुनी गोड वाणीने म्हणाले.
13.50.47
यथोर्वरा मिश्रकेशी रम्भा चैवोर्वशी तथा ।
अलम्बुसा घृताची च चित्रा चित्राङ्गदारुचिः ॥ १३.५०.४७ ॥
उर्वरा, मिश्रकेशी, रंभा आणि उर्वशी, तसेच अलंबुषा, घृताची, चित्रा आणि चित्रांगदारुची.
13.50.48
मनोहरा सुकेशी च सुमुखी हासिनी प्रभा ।
विद्युता प्रशमी दान्ता विद्योता रतिरेव च ॥ १३.५०.४८ ॥
मनोहरा, सुकेशी, सुमुखी, हासिनी, प्रभा, विद्युता, प्रशमी, दांता, विद्योता आणि रति.
13.50.49
एताश्चान्याश्च वै बह्व्यः प्रनृत्ताप्सरसः शुभाः ।
अवादयंश्च गन्धर्वा वाद्यानि विविधानि च ॥ १३.५०.४९ ॥
या आणि इतर अनेक सुंदर अप्सरा नृत्य करत होत्या; गंधर्वांनी विविध वाद्ये वाजवली.
13.50.50
अथ प्रवृत्ते गान्धर्वे दिव्ये ऋषिरुपाविशत् ।
दिव्यं संवत्सरं तत्रारमतैष महातपाः ॥ १३.५०.५० ॥
मग दिव्य गांधर्व सादरीकरण सुरू झाल्यावर त्या महातपस्वी ऋषींनी बसकण मांडली; तेथे एक दिव्य वर्ष ते रमले.
13.50.51
ततो वैश्रवणो राजा भगवन्तमुवाच ह ।
साग्रः संवत्सरो यातो विप्रेह तव पश्यतः ॥ १३.५०.५१ ॥
तेव्हा राजा वैश्रवण भगवंतांना म्हणाला, 'हे विप्रा, तुम्ही पाहत असतानाच येथे पूर्ण एक वर्ष उलटले आहे.'
13.50.52
हार्योऽयं विषयो ब्रह्मन्गान्धर्वो नाम नामतः ।
छन्दतो वर्ततां विप्र यथा वदति वा भवान् ॥ १३.५०.५२ ॥
हे ब्रह्मन्, हा गांधर्व नावाचा मनोहर प्रदेश आहे. हे विप्रा, तुम्ही म्हणाल तसे, तुमच्या इच्छेनुसार हे चालू राहो.
13.50.53
अतिथिः पूजनीयस्त्वमिदं च भवतो गृहम् ।
सर्वमाज्ञाप्यतामाशु परवन्तो वयं त्वयि ॥ १३.५०.५३ ॥
तुम्ही अतिथी आणि पूजनीय आहात; हे घरही तुमचेच आहे. सर्व काही लवकर आज्ञा करा; आम्ही तुमच्या अधीन आहोत.
13.50.54
अथ वैश्रवणं प्रीतो भगवान्प्रत्यभाषत ।
अर्चितोस्मि यथान्यायं गमिष्यामि धनेश्वर ॥ १३.५०.५४ ॥
तेव्हा प्रसन्न झालेल्या भगवंतांनी वैश्रवणाला उत्तर दिले, 'न्यायाप्रमाणे तुम्ही माझा सत्कार केलात; हे धनेश्वरा, आता मी जातो.'
13.50.55
प्रीतोस्मि सदृशं चैव तव सर्वं धनाधिप ।
तव प्रसादाद्भगवन्महर्षेश्च महात्मनः।
नियोगादद्य यास्यामि वृद्दिमानृद्धिमान्भव ॥ १३.५०.५५ ॥
मी प्रसन्न झालो आहे. हे धनाधिपती, हे सर्व तुला योग्यच आहे. भगवान आणि महात्मा महर्षींच्या कृपेने, आज त्यांच्या आज्ञेने मी जाईन. तू समृद्ध आणि धनवान हो.
13.50.56
अथ निष्क्रम्य भगवान्प्रययावुत्तरामुखः ।
कैलासे सङ्करावासमभिवीक्ष्य प्रणम्य च ॥ १३.५०.५६ ॥
नंतर भगवान बाहेर पडून उत्तरेकडे तोंड करून गेले. कैलासावरील शंकराचे निवासस्थान पाहून आणि नमस्कार करून.
13.50.57
गौरीशं शङ्करं दान्तं शरणागतवत्सलम् ।
गङ्गाधरं गोपतिनं गणावृतमकल्पषम् ॥ १३.५०.५७ ॥
गौरीचा स्वामी शंकर, संयमी, शरणागतांवर प्रेम करणारा, गंगा धारण करणारा, गोपती, गणांनी वेढलेला, निर्दोष.
13.50.58
कैलासं मन्दरं हैमं सर्वाननुचचार ह ।
तानतीत्य महाशैलान्कैरातं स्थानमुत्तमम् ॥ १३.५०.५८ ॥
कैलास, मंदर आणि हैम — या सर्व पर्वतांभोवती तो फिरला. ते महापर्वत ओलांडून किरातांच्या उत्तम स्थानी पोहोचला.
13.50.59
प्रदक्षिणं तथा चक्रे प्रयतः शिरसा नतः ।
धरणीमवतीर्याथ पूतात्माऽसौ तदाऽभकवत् ॥ १३.५०.५९ ॥
त्याचप्रमाणे त्याने प्रदक्षिणा केली, संयमाने मस्तक नमवून. मग भूमीवर उतरून तो पवित्र आत्मा तेव्हा बालकासारखा झाला.
13.50.60
स तं प्रदक्षिणं कृत्वा निर्यातश्चोत्तरामुखः ।
समेन भूमिभागेन ययौ प्रीतिपुरस्कृतः ॥ १३.५०.६० ॥
त्याने ती प्रदक्षिणा करून उत्तरेकडे तोंड करून प्रयाण केले. सपाट भूभागावरून, प्रीतीला पुढे ठेवून तो गेला.
13.50.61
ततोऽपरं वनोद्देशं रमणीयमपश्यत ।
सर्वर्तुभिर्मूलफलैः पक्षिभिश्च समन्वितैः।
रमणीयैर्वनोद्देशैस्तत्रतत्र विभूषितम् ॥ १३.५०.६१ ॥
नंतर त्यांनी सर्व ऋतूंतील मूळ-फळे आणि पक्ष्यांनी युक्त, ठिकठिकाणी रमणीय वनप्रदेशांनी शोभिवंत असा आणखी एक वनप्रदेश पाहिला.
13.50.62
तत्राश्रमपदं दिव्यं ददर्श भगवानथ ॥ १३.५०.६२ ॥
तेथे भगवानांनी एक दिव्य आश्रमस्थान पाहिले.
13.50.63
शैलांश्च विविधाकारान्काञ्चनान्रत्नभूषितान् ।
मणिभूमौ निविष्टाश्च पुष्करिण्यस्तथैव च ॥ १३.५०.६३ ॥
सोन्याचे, रत्नांनी शोभिवंत विविध आकारांचे पर्वत आणि मणिभूमीवर असलेली कमळ-सरोवरेही त्यांनी पाहिली.
13.50.64
अन्यान्यपि सुरम्याणि ददर्श सुबहून्यथ ।
भृशं तस्य मनो रमे महर्षेर्भावितात्मनः ॥ १३.५०.६४ ॥
नंतर त्यांनी इतरही अनेक अत्यंत सुंदर गोष्टी पाहिल्या. भावितात्मा अशा त्या महर्षींचे मन अतिशय आनंदित झाले.
13.50.65
स तत्र काञ्चनं दिव्यं सर्वरत्नमयं गृहम् ।
ददर्शाद्भुतसङ्काशं धनदस्य गृहाद्वरम् ॥ १३.५०.६५ ॥
तेथे त्यांनी सोन्याचे, सर्व रत्नांनी बनलेले, अद्भुतासारखे दिव्य गृह पाहिले; ते धनदाच्या (कुबेराच्या) गृहापेक्षाही श्रेष्ठ होते.
13.50.66
महान्तो यत्र विविधा मणिकाञ्चनपर्वताः ।
विमानानि च रम्याणि रत्नानि विविधानि च ॥ १३.५०.६६ ॥
जिथे मणी आणि सोन्याचे विशाल, विविध पर्वत, सुंदर विमाने आणि विविध रत्ने होती.
13.50.67
मन्दारपुष्पैः सङ्कीर्णां तथा मन्दाकिनीं नदीम् ।
स्वयम्प्रभाश्च मणयो वज्रैर्भूमिश्च भूषिता ॥ १३.५०.६७ ॥
मंदार पुष्पांनी आच्छादलेली मंदाकिनी नदी, स्वयंप्रकाशी मणी आणि वज्रांनी सुशोभित भूमी.
13.50.68
नानाविधैश्च भवनैर्विचित्रमणितोरणैः ।
मुक्ताजालविनिक्षिप्तैर्मणिरत्नविभूषितैः ॥ १३.५०.६८ ॥
विविध प्रकारच्या भवनांनी, विचित्र मण्यांच्या तोरणांनी, मोत्यांच्या जाळ्यांनी लटकवलेल्या, मणिरत्नांनी शोभवलेल्या.
13.50.69
मनोद्दष्टिहरै रम्यैः सर्वतः संवृतं शुभैः ।
ऋषिभिश्चावृतं तत्र आश्रमं तं मनोहरम् ॥ १३.५०.६९ ॥
मन आणि नजर हरण करणाऱ्या, रमणीय, शुभ वस्तूंनी सर्वत्र वेढलेला, आणि तेथे ऋषींनी वेढलेला तो मनोहर आश्रम.
13.50.70
ततस्तस्याभवच्चिन्ता कुत्र वासो भवेदिति ।
अथ द्वारं समभितो गत्वा स्थित्वा ततोऽब्रवीत् ॥ १३.५०.७० ॥
तेव्हा त्याच्या मनात विचार आला की माझा निवास कुठे असेल? मग दाराजवळ जाऊन उभे राहून तो म्हणाला.
13.50.71
अतिथिं समनुप्राप्तमभिजानन्तु येऽत्र वै ॥ १३.५०.७१ ॥
येथे असलेल्यांनी आलेल्या अतिथीला ओळखावे.
13.50.72
अथ कन्याः परिवृता गृहात्तस्माद्विनिर्गताः ।
नानारूपाः सप्त विभो कन्याः सर्वा मनोहराः ॥ १३.५०.७२ ॥
मग त्या घरातून कन्या वेढलेल्या बाहेर पडल्या. हे विभो, विविध रूपांच्या सात कन्या, सर्वजणी मनोहारी.
13.50.73
यांयामपश्यत्कन्यां वै सासा तस्य मनोऽहरत् ।
न च शक्तो वारयितुं मनोऽस्याथावसीदति।
ततो धृतिः समुत्पन्ना तस्य विप्रस्य धीमतः ॥ १३.५०.७३ ॥
त्याने ज्या कन्येला पाहिले, तीच त्याचे मन हरण करून गेली. मनाला आवरण्यास तो समर्थ झाला नाही, आणि त्याचे मन खचू लागले. तेव्हा त्या बुद्धिमान ब्राह्मणाच्या ठायी धैर्य उत्पन्न झाले.
13.50.74
अथ तं प्रमदाः प्राहुर्भगवान्प्रविशत्विति ।
स च तासां सुरुपेण तस्यैव भवनस्य च।
कौतूहलं समाविष्टः प्रविवेश गृहं द्विजः ॥ १३.५०.७४ ॥
तेव्हा त्या स्त्रिया त्याला म्हणाल्या, 'भगवन्, आत या.' आणि ते द्विज, त्यांच्या सौंदर्याने आणि त्या घराविषयीच्या कुतूहलाने भरून, घरात शिरले.
13.50.75
तत्रापश्यज्जरायुक्तामरजोम्बरधारिणीम् ।
वृद्धां पर्यङ्कमासीनां सर्वाभरणभूषिताम् ॥ १३.५०.७५ ॥
तेथे त्याने जरेने ग्रस्त, धूळविरहित वस्त्र नेसलेली एक वृद्धा पाहिली; ती पलंगावर बसलेली होती आणि सर्व अलंकारांनी सजलेली होती.
13.50.76
स्वस्तीति तेन चैवोक्ता सा स्त्री प्रत्यवदत्तदा ।
प्रत्युत्थाय च तं विप्रमास्यतामित्युवाच ह ॥ १३.५०.७६ ॥
'स्वस्ति' असे म्हणून त्याने तिला संबोधले, तेव्हा ती स्त्री बोलली. मग उठून त्या ब्राह्मणाला ती म्हणाली, 'बसा.'
13.50.77
सर्वाः स्वानालयान्यान्तु एका मामुपतिष्ठतु ।
प्रज्ञाता या प्रशान्ता या शेषा गच्छन्तु च्छन्दतः ॥ १३.५०.७७ ॥
'तुम्ही सर्वजणी आपापल्या घरी जा; फक्त एकीने माझी सेवा करावी. जी प्रज्ञावती आणि शांत असेल ती एकच राहो; बाकी सर्वजणी इच्छेप्रमाणे जावोत.'
13.50.78
ततः प्रदक्षिणीकृत्य कन्यास्तास्तमृषिं तदा ।
निश्चक्रमुर्गृहात्तस्मात्सा वृद्धाऽथ व्यतिष्ठतः।
तया सम्पूजितस्तत्र शयने चापि निर्मले ॥ १३.५०.७८ ॥
नंतर त्या कन्यांनी त्या ऋषींना प्रदक्षिणा घालून त्याच वेळी त्या घरातून बाहेर पडल्या; ती वृद्धा मात्र तेथेच राहिली. तिने तेथे सन्मानित केलेले ऋषी स्वच्छ शय्येवर (झोपले).
13.50.79
अथ तां संविशन्प्राह शयने भास्वरे तदा ।
त्वयाऽपि सुप्यतां भद्रे रजनी ह्यतिवर्तते ॥ १३.५०.७९ ॥
नंतर ती झोपत असताना त्या तेजस्वी शय्येवर त्या वेळी ऋषी म्हणाले, "हे कल्याणी, तूही झोप; रात्र सरत चालली आहे."
13.50.80
संलापात्तेन विप्रेण तथा सा तत्र भाषिता ।
द्वितीये शयने दिव्ये संविवेश महाप्रभे ॥ १३.५०.८० ॥
त्या ब्राह्मणाशी झालेल्या त्या संवादामुळे तिला तेथे असे संबोधले गेले; ती दुसऱ्या, दिव्य, अत्यंत तेजस्वी शय्येवर झोपली.
13.50.81
अथ सा वेपमानाङ्गी निमित्तं शीतजं तदा ।
व्यपदिश्य महर्षेर्वै शयनं व्यवरोहत ॥ १३.५०.८१ ॥
मग थरथरत्या अवयवांनी ती, थंडीमुळे झाल्याचे निमित्त सांगून, त्या वेळी महर्षींच्या शय्येवर चढली.
13.50.82
स्वागतेनागतां तां तु भगवानभ्यभाषत ।
सा जुगूह भुजाभ्यां तु ऋषिं प्रीत्या नरर्षभ ॥ १३.५०.८२ ॥
स्वागताने आलेल्या तिला भगवान बोलले; ती प्रेमाने दोन्ही बाहूंनी ऋषींना बिलगली, हे नरश्रेष्ठा.
13.50.83
निर्विकारमृषिं चापि काष्ठकुड्योपमं तदा ।
दुखिता प्रेक्ष्य सञ्जल्पमकार्षीदृषिणा सह ॥ १३.५०.८३ ॥
ऋषी निर्विकार, लाकडी भिंतीसारखे आहेत हे पाहून तेव्हा दुःखी झालेली ती ऋषींशी संभाषण करू लागली.
13.50.84
ब्रह्मन्नकामकरोस्ति स्त्रीणां पुरुषतो धृतिः ।
कामेन मोहिता चाहं त्वां भजन्तीं भजस्व माम् ॥ १३.५०.८४ ॥
हे ब्रह्मन्, स्त्रियांमध्ये पुरुषांबाबत धैर्य नसते; कामाने मोहित झालेली मी तुम्हाला भजत आहे, मला स्वीकारा.
13.50.85
प्रहृष्टो भव विप्रर्षे समागच्छ मया सह ।
उपगूह च भां विप्र कामार्ताऽहं भृशं त्वयि ॥ १३.५०.८५ ॥
हे विप्रर्षे, प्रसन्न व्हा आणि माझ्याशी समागम करा; हे विप्रा, मला आलिंगन द्या; कामपीडित मी तुमच्यासाठी अत्यंत व्याकूळ आहे.
13.50.86
एतद्वि तव धर्मात्मंस्तपसः पूज्यते फलम् ।
प्रार्थितं दर्शनादेव भजमानां भजस्व माम् ॥ १३.५०.८६ ॥
हे धर्मात्मन्, हेच तुमच्या तपस्येचे फळ मानले जाते; मला पाहताच हे इच्छिले गेले. तुम्हाला भजणाऱ्या मला स्वीकारा.
13.50.87
सद्म चेदं धनं सर्वं यच्चान्यदपि पश्यसि ।
प्रभुस्त्वं भव सर्वत्र मयि चैव न संशयः ॥ १३.५०.८७ ॥
हे घर, हे सर्व धन आणि तुम्ही पाहता ते इतर सर्व तुमचेच आहे. सर्वत्र तुम्ही प्रभु व्हा, माझ्यावरही; यात संशय नाही.
13.50.88
सर्वान्कामान्विधास्यामि रमस्व सहितो मया ।
रमणीये वने विप्र सर्वकामफलप्रदे ॥ १३.५०.८८ ॥
मी तुम्हाला सर्व सुखे देईन; हे विप्रा, सर्व इच्छांचे फल देणाऱ्या रमणीय वनात माझ्यासह रमा.
13.50.89
त्वद्वशाऽहं भविष्यामि रंस्यसे च मया सह ।
सर्वान्कामानुपाश्नीमो ये दिव्या ये च मानुषाः ॥ १३.५०.८९ ॥
मी तुमच्या वशात राहीन, आणि माझ्यासह तुम्ही रमाल. दिव्य आणि मानवी सर्व सुखे आपण भोगू.
13.50.90
नातः परं हि नारीणां विद्यते च कदाचन ।
यथा पुरुषसंसर्गः परमेतद्धि नः फलम् ॥ १३.५०.९० ॥
यापेक्षा श्रेष्ठ असे स्त्रियांसाठी कधीच नाही; पुरुषसंसर्ग हेच आमचे परम फल आहे.
13.50.91
आत्मच्छन्देन वर्तन्ते नार्यो मन्मथचोदिताः ।
न च दह्यन्ति गच्छन्त्यः सुतप्तैरपि पांसुभिः ॥ १३.५०.९१ ॥
मन्मथाने प्रेरित स्त्रिया स्वेच्छेने वागतात; अति तापलेल्या धुळीतून चालल्या तरी त्या जळत नाहीत.
13.50.92
परदारानहं भद्रे न गच्छेयं कथञ्चन ।
दूषितं धर्मशास्त्रज्ञैः परदाराभिमर्शनम् ॥ १३.५०.९२ ॥
हे कल्याणी, मी कोणत्याही प्रकारे परस्त्रीकडे जाणार नाही; धर्मशास्त्रज्ञांनी परस्त्रीस्पर्श दूषित मानला आहे.
13.50.93
शुद्धक्षेत्रे ब्रह्महत्याप्रायश्चित्तमथोच्यते ।
पुनश्च पातकं दृष्टं विप्रक्षेत्रे विशेषतः ॥ १३.५०.९३ ॥
शुद्ध क्षेत्रात ब्रह्महत्येचे प्रायश्चित्त सांगितले जाते; परंतु ब्राह्मणक्षेत्रात पाप विशेषतः आढळते.
13.50.94
भद्रे निर्वेष्टुकामोऽहं तत्रावकिरणं मम ।
प्रायश्चित्तं महदतो दारग्रहणपूर्वकम् ॥ १३.५०.९४ ॥
हे कल्याणी, त्या पापातून मुक्त होऊ इच्छिणारा मी तेथे बीजत्याग करीन; म्हणून भार्या स्वीकारून केलेले हे प्रायश्चित्त महान आहे.
13.50.95
बीजं न शुद्ध्यते वोढुरन्यथा कृतनिष्कृतेः ।
मातृतः पितृतः शुद्धो ज्ञेयः पुत्रो यथार्थतः ॥ १३.५०.९५ ॥
अन्यथा प्रायश्चित्त घेतलेल्या वराचे बीज शुद्ध होत नाही; मातृकुल व पितृकुल दोन्ही बाजूंनी शुद्ध असलेला पुत्रच यथार्थपणे शुद्ध जाणावा.
13.50.96
विषयेष्वनभिज्ञोऽहं धर्मार्थं किल सन्ततिः ।
एवं लोकान्गमिष्यामि पुत्रैरिति न संशयः ॥ १३.५०.९६ ॥
मी विषयांविषयी अनभिज्ञ आहे; खरोखर धर्मासाठीच संतती असते. अशा प्रकारे पुत्रांद्वारे मी लोक प्राप्त करीन, यात संशय नाही.
13.50.97
भद्रे धर्मं विजानीहि ज्ञात्वा चोपरमस्व ह ॥ १३.५०.९७ ॥
हे कल्याणी, धर्म जाण; जाणून घेतल्यावर विरत हो.
13.50.98
नानिलोऽग्निर्न वरुणो न चान्ये त्रिदशा द्विज ।
प्रियाः स्त्रीणां यथा कामो रतिशीला हि योषितः ॥ १३.५०.९८ ॥
हे द्विजा, वायू, अग्नी, वरुण किंवा इतर देव स्त्रियांना तितके प्रिय नाहीत; काम हाच त्यांना प्रिय आहे, कारण स्त्रिया रतिप्रिय स्वभावाच्या असतात.
13.50.99
सहस्रे किल नारीणां प्राप्येतैका कदाचन ।
तथा शतसहस्रेषु यदि काचित्पतिव्रता ॥ १३.५०.९९ ॥
हजार स्त्रियांमध्ये कधीतरी एकच सापडते; तसेच लाखांमध्ये जर एखादी पतिव्रता असेल.
13.50.100
नैता जानन्ति पितरं न कुलं न च मातरम् ।
न भ्रातॄन्न च भर्तारं न च पुत्रान्न देवरान् ॥ १३.५०.१०० ॥
त्या पित्याला ओळखत नाहीत, कुळाला ओळखत नाहीत, मातेलाही ओळखत नाहीत; भावांना, पतीला, पुत्रांना किंवा दिरांनाही ओळखत नाहीत.
13.50.101
लीलायन्त्यः कुलं घ्नन्ति कूलानीव सरिद्वराः ।
दोषान्सर्वाश्च मत्वाऽऽशु प्रजापतिरभाषत ॥ १३.५०.१०१ ॥
श्रेष्ठ नद्या जसे काठ फोडतात, तसेच खेळत त्या कुळाचा नाश करतात; सर्व दोष जाणून प्रजापतीने लगेच असे म्हटले.
13.50.102
ततः स ऋषिरेकाग्रस्तां स्त्रियं प्रत्यभाषत ।
आस्यतांरुचितश्छन्दः किञ्च कार्यं ब्रवीहि मे ॥ १३.५०.१०२ ॥
तेव्हा तो ऋषी एकाग्र होऊन त्या स्त्रीला म्हणाला, "बस, तुझ्या इच्छेप्रमाणे. माझ्याकडून काय कार्य आहे ते सांग."
13.50.103
सा स्त्री प्रोवाच भगवन्द्रक्ष्यसे देशकालतः ।
वस तावन्महाभाग कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ १३.५०.१०३ ॥
ती स्त्री म्हणाली, "भगवन्, आपण देश-काळानुसार पहाल. हे महाभागा, आता येथे राहा, आपण कृतकृत्य व्हाल."
13.50.104
ब्रह्मर्षिस्तामथोवाच स तथेति युधिष्ठिर ।
वत्स्येऽहं यावदुत्साहो भवत्या नात्र संशयः ॥ १३.५०.१०४ ॥
तेव्हा तो ब्रह्मर्षी तिला म्हणाला, "तसेच होवो. हे युधिष्ठिरा, जोपर्यंत तुझा उत्साह आहे तोपर्यंत मी येथे राहीन, यात संशय नाही."
13.50.105
अथर्षिरभिसम्प्रेक्ष्य स्त्रियं तां जरयाऽर्दिताम् ।
चिन्तां परमिकां भेजे सन्तप्त इव चाभवत् ॥ १३.५०.१०५ ॥
मग तो ऋषी वार्धक्याने पीडित झालेल्या त्या स्त्रीकडे नीट पाहून अत्यंत चिंतेत पडला; जणू संतप्त झाला.
13.50.106
यद्यदङ्गं हि सोऽपश्यत्तस्या विप्रर्षभस्तदा ।
नारमत्तत्रतत्रास्य दृष्टी रूपविरागिता ॥ १३.५०.१०६ ॥
त्या विप्रश्रेष्ठाने तिचा जो जो अवयव पाहिला, तिथे तिथे त्याची दृष्टी रमली नाही; तिच्या रूपाविषयी त्याला विरक्ती वाटली.
13.50.107
देवतेयं गृहस्यास्य शापात्किंनु विरूपिता ।
अस्याश्च कारणं वेत्तुं न युक्तं सहसा भया ॥ १३.५०.१०७ ॥
"ही या घराची देवता आहे; कोणत्या शापाने हिचे रूप विकृत झाले? हिचे कारण जाणणे घाईने, भयाने करणे योग्य नाही."
13.50.108
इति चिन्ताविषक्तस्य तमर्थं ज्ञातुमिच्छतः ।
व्यगमद्रात्रिशेषः स मनसा व्याकुलेन तु ॥ १३.५०.१०८ ॥
अशा चिंतेत बुडालेल्या, त्या गोष्टीचे ज्ञान घेऊ इच्छिणाऱ्या त्याची रात्रीची उरलेली वेळ व्याकुल मनानेच गेली.
13.50.109
अथ सा स्त्री तथोवाच भगवन्पश्य वै रवेः ।
रूपं सन्ध्याभ्रसंरक्तं किमुपस्थाप्यतां तव ॥ १३.५०.१०९ ॥
तेव्हा ती स्त्री असे म्हणाली: 'हे भगवन्, पाहा, सूर्याचे रूप संध्याकाळच्या ढगांनी लाल झाले आहे; आपल्यासाठी काय सादर करू?'
13.50.110
स उवाच ततस्तां स्त्रीं स्नानोदकमिहानय ।
उपासिष्ये ततः सन्ध्यां वाग्यतो नियतेन्द्रियः ॥ १३.५०.११० ॥
तेव्हा तो त्या स्त्रीला म्हणाला: 'येथे स्नानाचे पाणी आण; मग वाणी संयमित, इंद्रिये नियंत्रित ठेवून मी संध्योपासना करीन.'