મહાભારત · અધ્યાય 13.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.54.1
पुत्रैः कथं महाराज पुरुषस्तारितो भवेत् ।
यावन्न लब्धवान्पुत्रमफलः पुरुषो नृप ॥ १३.५४.१ ॥
હે મહારાજ, પુત્રો દ્વારા મનુષ્ય કેવી રીતે તરી શકે? જ્યાં સુધી તેને પુત્ર પ્રાપ્ત ન થાય, હે રાજન્, ત્યાં સુધી મનુષ્ય નિષ્ફળ રહે છે.
13.54.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदेन पुरा गीतं मार्कण्डेयाय पृच्छते ॥ १३.५४.२ ॥
આ વિષયમાં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસનું ઉદાહરણ આપે છે; પૂર્વે માર્કંડેયે પૂછ્યું ત્યારે નારદે તેને ગાયો હતો.
13.54.3
पर्वतं नारदं चैव असितं देवलं च तम् ।
आरुणेयं च रैभ्यं च एतानत्रागतान्पुरा ॥ १३.५४.३ ॥
પર્વત, નારદ, અસિત, દેવલ, આરુણેય અને રૈભ્ય — આ સૌ પૂર્વે અહીં આવ્યા હતા.
13.54.4
गङ्गायमुनयोर्मध्ये भोगवत्याः समागमे ।
दृष्ट्वा पूर्वं समासीनान्मार्कण्डेयोऽभ्यगच्छत ॥ १३.५४.४ ॥
ગંગા અને યમુનાની વચ્ચે, ભોગવતીના સંગમ પર, પહેલેથી બેઠેલા લોકોને જોઈને માર્કંડેય નજીક ગયા.
13.54.5
ऋषयस्तु मुनिं दृष्ट्वा समुत्थायोन्मुखाः स्थिताः ।
अर्चयित्वाऽर्हतो विप्रं किं कुर्म इति चाब्रुवन् ॥ १३.५४.५ ॥
ઋષિઓ મુનિને જોઈને ઊભા થયા અને તેમની તરફ મુખ કરીને ઊભા રહ્યા; તે યોગ્ય બ્રાહ્મણનો સત્કાર કરીને તેઓ બોલ્યા, "અમે શું કરીએ?"
13.54.6
अयं समागमः सद्भिर्यत्नेनासादितो मया ।
अत्र प्राप्स्यामि धर्माणामाचारस्य च निश्चयम् ॥ १३.५४.६ ॥
આ સમાગમ સજ્જનો માટે મેં પ્રયત્નપૂર્વક મેળવ્યો છે; અહીં હું ધર્મો અને આચારનો નિશ્ચય પ્રાપ્ત કરીશ.
13.54.7
ऋजुः कृतयुगे धर्मस्तस्मिन्क्षीणे विमुह्यति ।
युगेयुगे महर्षिभ्यो धर्ममिच्छामि वेदितुम् ॥ १३.५४.७ ॥
કૃતયુગમાં ધર્મ સીધો-સરળ હોય છે; તે ક્ષીણ થતાં તે મૂંઝાઈ જાય છે. દરેક યુગમાં મહર્ષિઓ પાસેથી ધર્મ જાણવાની મારી ઇચ્છા છે.
13.54.8
ऋषिभिर्नारदः प्रोक्तो ब्रूहि यत्रास्य संशयः ।
धर्माधर्मेषु तत्वज्ञ त्वं हि च्छेत्ता हि संशयान् ॥ १३.५४.८ ॥
ઋષિઓએ નારદનું નામ દર્શાવ્યું. હે તત્ત્વજ્ઞ, જ્યાં એનો સંશય છે તે કહો; ધર્મ-અધર્મના સંશયો તમે જ દૂર કરો છો.
13.54.9
ऋषिभ्योऽनुमतं वाक्यं नियोगान्नारदस्तदा ।
सर्वधर्मार्थतत्वज्ञं मार्कण्डेयं ततोऽब्रवीत् ॥ १३.५४.९ ॥
ઋષિઓની સંમતિ અને આજ્ઞાથી ત્યારે નારદે સર્વ ધર્મ-અર્થના તત્ત્વજ્ઞ માર્કંડેયને કહ્યું.
13.54.10
दीर्घायो तपसा दीप्त वदेवदाङ्गतत्ववित् ।
यत्र ते संशयो ब्रह्मन्समुत्पन्नः स उच्यताम् ॥ १३.५४.१० ॥
હે દીર્ઘાયુ, તપથી તેજસ્વી, વેદ-વેદાંગના તત્ત્વજ્ઞ! હે બ્રાહ્મણ, તમારા મનમાં ઊભો થયેલો સંશય કહો.
13.54.11
धर्मं लोकोपकारं वा यच्चान्यच्छ्रोतुमिच्छसि ।
तदहं कथयिष्यामि ब्रूहि त्वं सुमहातपाः ॥ १३.५४.११ ॥
ધર્મ, લોકહિત, અથવા તમે સાંભળવા ઇચ્છો તે બીજું કંઈ પણ—તે હું કહીશ. હે મહાતપસ્વી, તમે કહો.
13.54.12
युगेयुगे व्यतीतेऽस्मिन्धर्मसेतुः प्रणश्यति ।
कथं धर्मच्छलेनाहं प्राप्नुयामिति मे मतिः ॥ १३.५४.१२ ॥
દરેક યુગ વીતતાં આ જગતમાં ધર્મસેતુ નષ્ટ થાય છે. ધર્મના છળથી હું તે કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરું, એવો મારો વિચાર છે.
13.54.13
आसीद्धर्मः पुरा विप्र चतुष्पादः कृते युगे ।
ततो ह्यधर्मः कालेन प्रसूतः किञ्चिदूनतः ॥ १३.५४.१३ ॥
હે વિપ્ર, પૂર્વે કૃતયુગમાં ધર્મ ચાર પાદવાળો હતો. પછી કાળના પ્રભાવે અધર્મ થોડો ઉત્પન્ન થયો અને ધર્મ થોડો ઘટ્યો.
13.54.14
ततस्त्रेतायुगं नाम प्रवृत्तं धर्मदूषणम् ॥ १३.५४.१४ ॥
પછી ત્રેતાયુગ નામનો યુગ શરૂ થયો, જેમાં ધર્મ દૂષિત થયો.
13.54.15
तस्मिन्नतीते सम्प्राप्तं तृतीयं द्वापरं युगम् ।
तदा धर्मस्य द्वौ पादावधर्मो नाशयिष्यति ॥ १३.५४.१५ ॥
તે વીતી ગયા પછી ત્રીજો દ્વાપરયુગ આવ્યો. ત્યારે અધર્મ ધર્મના બે પાદનો નાશ કરશે.
13.54.16
द्वापरे तु परिक्षीणे नन्दिके समुपस्थिते ।
लोकवृत्तं च धर्मं च उच्यमानं निबोध मे ॥ १३.५४.१६ ॥
દ્વાપર યુગ ક્ષીણ થયો અને નંદિક યુગ આવ્યો, ત્યારે હું કહી રહ્યો છું તે લોકાચાર અને ધર્મ મારી પાસેથી સમજો.
13.54.17
चतुर्थं नन्दिकं नाम धर्मः पादावशेषितः ।
ततः प्रभृति जायन्ते क्षीणप्रज्ञायुपो नराः।
क्षीणप्राणधना लोके धर्माचारबहिष्कृताः ॥ १३.५४.१७ ॥
ચોથો નંદિક નામનો યુગ છે; તેમાં ધર્મના માત્ર બે પાદ બચશે. ત્યારથી મનુષ્યો ક્ષીણ બુદ્ધિ અને આયુષ્ય સાથે જન્મે છે; જગતમાં તેઓ પ્રાણ અને ધનથી ક્ષીણ થઈ ધર્માચારથી બહિષ્કૃત થાય છે.
13.54.18
एवं विलुलिते धर्मे लोके चाधर्मसंयुते ।
चातुर्वर्ण्यस्य नियतं हव्यं कव्यं नियच्छति ॥ १३.५४.१८ ॥
આ રીતે ધર્મ ડગમગ્યો અને જગત અધર્મથી યુક્ત થયું, ત્યારે ચાર વર્ણોના હવ્ય અને કવ્ય નિશ્ચિતપણે રોકાઈ જાય છે.
13.54.19
मन्त्रपूतं सदा हव्यं कव्यं चैव न नश्यति ।
प्रतिगृह्णन्ति तद्देवा दातुर्न्यायात्प्रयच्छतः ॥ १३.५४.१९ ॥
મંત્રોથી પવિત્ર કરાયેલું હવ્ય અને કવ્ય કદી નષ્ટ થતું નથી. દાતા ન્યાયપૂર્વક અર્પણ કરે ત્યારે દેવો તે સ્વીકારે છે.
13.54.20
सत्वयुक्तं च दाता च सर्वान्कामानवाप्नुयात् ।
अवाप्तकामः स्वर्गे च महीयेत यथेप्सितम् ॥ १३.५४.२० ॥
સદ્ભાવથી યુક્ત દાતા બધી કામનાઓ પામે છે. કામનાઓ પૂર્ણ થતાં તે સ્વર્ગમાં ઇચ્છિત રીતે સન્માનિત થાય છે.
13.54.21
चत्वारो ह्यथ ये वर्णा हव्यं कव्यं प्रदास्यति ।
मन्त्रहीनमपन्यायं तेषां दत्तं क्व गच्छति ॥ १३.५४.२१ ॥
ચારેય વર્ણોમાંથી જે કોઈ મંત્ર વગર, અન્યાયપૂર્વક હવ્ય અને કવ્ય આપશે, તેમનું દાન ક્યાં જાય છે?
13.54.22
असुरान्गच्छते दत्तं विप्रै रक्षांसि क्षत्रियैः ।
वैश्यैः प्रेतानि वै दत्तं शूद्रैर्भूतानि गच्छति ॥ १३.५४.२२ ॥
બ્રાહ્મણોએ આપેલું અસુરોને, ક્ષત્રિયોએ આપેલું રાક્ષસોને જાય છે. વૈશ્યોએ આપેલું પ્રેતોને અને શૂદ્રોએ આપેલું ભૂતોને જાય છે.
13.54.23
अथ वर्णावरे जाताश्चातुर्वर्ण्योपदेशिनः ।
दास्यन्ति हव्यकव्यानि तेषां दत्तं क्व गच्छति ॥ १३.५४.२३ ॥
હવે, નીચા વર્ણોમાં જન્મેલા, ચાતુર્વર્ણ્યનો ઉપદેશ આપનારા જો હવ્ય અને કવ્ય આપશે, તો તેમનું દાન ક્યાં જાય છે?
13.54.24
वर्णावराणां भूतानां हव्यकव्यप्रदातृणाम् ।
नैव देवा न पितरः प्रतिगृह्णन्ति तत्स्वयम् ॥ १३.५४.२४ ॥
નીચા વર્ણના જે લોકો હવ્ય અને કવ્ય આપે છે, તેમનું તે દાન દેવો કે પિતૃઓ પોતે સ્વીકારતા નથી.
13.54.25
यातुधानाः पिशाचाश्च भूता ये चापि नैर्ऋताः ।
तेषां सा विहिता वृत्तिः पितृदैवतनिर्गताः ॥ १३.५४.२५ ॥
યાતુધાનો, પિશાચો, ભૂતો અને નૈર્ઋતો — તેમના માટે પિતૃઓ અને દેવોથી બહાર રહેલી એ જ આજીવિકા વિહિત છે.
13.54.26
तेषां सर्वप्रदातॄणां हव्यकव्यं समाहिताः ।
यत्प्रयच्छन्ति विधइवत्तद्वै भुञ्जन्ति देवताः ॥ १३.५४.२६ ॥
બધા દાતાઓ એકાગ્રચિત્તે વિધિપૂર્વક જે હવ્ય-કવ્ય અર્પે છે, તે જ દેવતાઓ ખરેખર ભોગવે છે.