महाभारत · अध्याय 13.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.55.1
श्रुतं वर्णावरैर्दत्तं हव्यं कव्यं च नारद ।
सम्प्रयोगे च पुत्राणां कन्यानां च ब्रवीहि मे ॥ १३.५५.१ ॥
हे नारदा, वर्णावरांनी ऐकलेले व दिलेले हव्य आणि कव्य, तसेच पुत्र व कन्यांच्या संयोगाविषयी मला सांगा.
13.55.2
कन्याप्रदानं प्रत्राणां स्त्रीणां संयोगमेव च ।
आनुपूर्व्यान्मया सम्यगुच्यमानं निबोध मे ॥ १३.५५.२ ॥
कन्यादान, पुत्र आणि स्त्रियांचा संयोग हे मी क्रमाने नीट सांगत आहे; माझ्याकडून समजून घ्या.
13.55.3
जातमात्रा तु दातव्या कन्यका सदृशे वरे ।
काले दत्तासु कन्यासु पिता धर्मेण युज्यते ॥ १३.५५.३ ॥
कन्येचा जन्म होताच योग्य वराला तिचे दान करावे; वेळेवर कन्यादान केल्यास पिता धर्माने युक्त होतो.
13.55.4
यस्तु पुष्पवतीं कन्यां बान्धवो न प्रयच्छति ।
मासिमासि गते बन्धुस्तस्या भ्रौणघ्न्यमाप्नुते ॥ १३.५५.४ ॥
जो बांधव रजस्वला कन्येचे दान करत नाही, त्याला दर महिन्यागणिक भ्रूणहत्येचे पाप लागते.
13.55.5
यस्तु कन्यां गृहे रुन्ध्याद्ग्राम्यैर्भोगैर्विवर्जिताम् ।
अवध्यातः स कन्याया बन्धुः प्राप्नोति भ्रूणहाम् ॥ १३.५५.५ ॥
जो बांधव कन्येला घरात सांसारिक भोगांपासून वंचित ठेवतो, तो कन्येविषयी दुर्लक्ष करणारा ठरून भ्रूणहत्येचे पाप मिळवतो.
13.55.6
दूषिता पाणिमात्रेण मृते भर्तरि दारिका ।
संस्कारं लभते नारी द्वितीये सा पुनः पतौ ॥ १३.५५.६ ॥
पती मरण पावल्यावर, केवळ हात धरल्यानेच दूषित झालेली ती बालिका दुसऱ्या पतीसह पुन्हा संस्कार प्राप्त करते.
13.55.7
पुनर्भूर्नाम सा कन्या सपुत्रा हव्यकव्यदा ।
अदूष्या सा प्रसूतीषु प्रजानां दारकर्मणि ॥ १३.५५.७ ॥
पुनर्भू नावाची ती कन्या पुत्रवती असून हव्य-कव्य देणारी आहे. प्रजोत्पत्तीत आणि विवाहकर्मात ती दोषरहित आहे.
13.55.8
या तु कन्या प्रसूयेत गर्भिणी या तु वा भवेत् ।
कथं दारक्रियां भूयः सा भवेदृषिसत्तम ॥ १३.५५.८ ॥
परंतु जी कन्या प्रसूत झाली किंवा जी गर्भवती असेल, ती पुन्हा विवाहकर्मास कशी योग्य होईल, हे श्रेष्ठ ऋषी?
13.55.9
तत्वार्थनिश्चितं शब्दं कन्यका नयतेऽग्नये ।
तस्मात्कुर्वन्ति वै भावं कुमार्यस्ता न कन्यकाः ॥ १३.५५.९ ॥
तत्त्वार्थात निश्चित वचन आहे: कन्येला अग्नीजवळ नेले जाते. म्हणून त्यांना 'कुमारी' म्हणतात; त्या कन्या नसतात.
13.55.10
ब्रह्महत्यात्रिभागेन गर्भाधानविशोधितः ।
गृह्णीयात्तां चतुर्भागविशुद्धां सर्जनात्पुनः ॥ १३.५५.१० ॥
ब्रह्महत्येच्या तिसऱ्या भागाने, गर्भाधानाने शुद्ध झालेली तिला स्वीकारावी; प्रसवानंतर चौथ्या भागाने शुद्ध झालेली तिला पुन्हा स्वीकारावी.
13.55.11
कथं कन्यासु ये जाता बन्धूनां दूषिताः सदा ।
कस्य ते हव्यकव्यानि प्रदास्यन्ति महामुने ॥ १३.५५.११ ॥
कन्यांपासून जन्मलेले, नातेवाईकांस नेहमी दूषित मानलेले, ते कोणासाठी हव्य-कव्य देतील, हे महामुनी?
13.55.12
कन्यायास्तु पितुः पुत्राः कानीना हव्यकव्यदाः ।
अन्तर्वत्नयास्तु यः पाणिं गृह्णीयात्स सहोढजः ॥ १३.५५.१२ ॥
कन्येच्या पित्याचे पुत्र कानीन असून ते हव्य-कव्य देणारे आहेत. जो गर्भवती स्त्रीचे पाणिग्रहण करतो, त्याला होणारा पुत्र सहोढज होय.
13.55.13
अथ येनाहितो गर्भः कन्यायां तत्र नारद ।
कथं पुत्रफलं तस्य भवेदेतत्प्रचक्ष्व मे ॥ १३.५५.१३ ॥
नारदा, ज्याच्याद्वारे कन्येत गर्भ ठेवला जातो, त्याला पुत्रफल कसे होईल? हे मला सांगा.
13.55.14
धर्माचारेषु ते नित्यं दूषकाः कृतशोधनाः ।
बीजं च नश्यते तेषां मोघचेष्टा भवन्ति ते ॥ १३.५५.१४ ॥
धर्माचरणात ते नेहमी दूषक असतात, शुद्धीकरण केले तरीही. त्यांचे बीज नष्ट होते आणि त्यांचे प्रयत्न व्यर्थ ठरतात.
13.55.15
अथ काचिद्भवेत्कन्या क्रीता दत्ता हृताऽपि वा ।
कथं पुत्रकृतं तस्यास्तद्भवेद्दषिसत्तम ॥ १३.५५.१५ ॥
आता एखादी कन्या विकत घेतलेली, दिलेली किंवा हरण केलेली असली तर, तिचे पुत्रकर्म कसे होईल? हे श्रेष्ठ ऋषी, ते कसे होईल?
13.55.16
क्रीता दत्ता हृता चैव या कन्या पाणिवर्जिता ।
कौमारी नाम सा भार्या प्रसवेदौरसान्सुतान्।
न पत्न्यर्थे शुभा प्रोक्ता तत्कर्मण्यपराजिते ॥ १३.५५.१६ ॥
विकत घेतलेली, दिलेली, हरण केलेली, पाणिग्रहण न झालेली कन्या 'कौमारी' म्हणवते; ती पत्नी होऊन औरस पुत्र प्रसवेल असे सांगितले नाही; हे अपराजिता, त्या कर्मासाठी ती शुभ मानली गेलेली नाही.
13.55.17
केन मङ्गलकृत्येषु विनियुज्यन्ति कन्यकाः ।
एतदिच्छामि विज्ञातुं तत्वेनेह महामुने ॥ १३.५५.१७ ॥
मंगल कृत्यांमध्ये कन्यांना कोणाकडून नियुक्त केले जाते? हे महामुनी, हे येथे यथार्थपणे जाणून घ्यावे अशी माझी इच्छा आहे.
13.55.18
नित्यं निवसते लक्ष्मीः कन्यकासु प्रतिष्ठिता ।
शोभना शुभयोग्या च पूज्या मङ्गलकर्मसु ॥ १३.५५.१८ ॥
लक्ष्मी नेहमी कन्यांमध्ये प्रतिष्ठित होऊन निवास करते; त्या शोभायुक्त, शुभ कार्यांस योग्य आणि मंगल कर्मांत पूजनीय असतात.
13.55.19
आकरस्थं यथा रत्नं सर्वकामफलोपगम् ।
तथा कन्या महालक्ष्मीः सर्वलोकस्य मङ्गलम् ॥ १३.५५.१९ ॥
खाणीत असलेले रत्न जसे सर्व इच्छांचे फल देते, तशी कन्या ही महालक्ष्मी आहे; ती सर्व लोकांचे मंगल आहे.
13.55.20
एवं कन्या परा लक्ष्मी रतिस्तोषश्च देहिनाम् ।
महाकुलानां चारित्रवृत्तेन निकषोपलम् ॥ १३.५५.२० ॥
अशाप्रकारे कन्या ही परम लक्ष्मी आहे; देहधारींना आनंद आणि समाधान तीच आहे. महान कुलांसाठी ती आचार आणि चारित्र्याची कसोटी आहे.
13.55.21
आनयित्वा स्वकाद्वर्णात्कन्यकां यो भजेन्नरः ।
दातारं हव्यकव्यानां पुत्रकं या प्रसूयति ॥ १३.५५.२१ ॥
जो माणूस आपल्याच वर्णातून कन्या आणून तिचा स्वीकार करतो, ती देव आणि पितरांना हव्य-कव्य देणारा पुत्र प्रसवते.
13.55.22
साध्वी कुलं वर्धयति साध्वी पुष्टिग्रहे परा ।
साध्वी लक्ष्मी रतिः साक्षात्प्रतिष्ठा सन्ततिस्तथा ॥ १३.५५.२२ ॥
साध्वी स्त्री कुलाची वृद्धी करते; समृद्धीच्या घरात साध्वीच श्रेष्ठ आहे. साध्वी लक्ष्मी हीच साक्षात आनंद, आधार आणि संतती आहे.