महाभारत · अध्याय 13.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.6.1
ब्राह्मण्यं यदि दुष्प्राप्यं त्रिभिर्वर्णैर्नराधिप ।
कथं प्राप्तं महाराज क्षत्रियेण महात्मना ॥ १३.६.१ ॥
हे नराधिपा, जर ब्राह्मण्य तिन्ही वर्णांना दुष्प्राप्य आहे, तर हे महाराजा, महात्मा क्षत्रियाने ते कसे प्राप्त केले?
13.6.2
विश्वामित्रेण धर्मात्मन्ब्राह्मणत्वं नरर्षभ ।
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.६.२ ॥
हे धर्मात्म्या, हे नरश्रेष्ठा, विश्वामित्राने ब्राह्मण्य (कसे मिळवले) हे मी यथार्थपणे ऐकू इच्छितो; हे पितामहा, ते मला सांगा.
13.6.3
तेन ह्यमितवीर्येण वसिष्ठस्य महात्मनः ।
हतं पुत्रशतं सद्यस्तपसाऽपि पितामह ॥ १३.६.३ ॥
हे पितामहा, अमित पराक्रमी अशा त्याच्याच हातून महात्मा वसिष्ठांचे शंभर पुत्र तपाच्या बळाने तत्काळ मारले गेले.
13.6.4
यातुधानाश्च बहवो राक्षसास्तिग्मतेजसः ।
मन्युनाऽऽविष्टदेहेन सृष्टाः कालान्तकोपमाः ॥ १३.६.४ ॥
क्रोधाने आविष्ट झालेल्या देहाने त्याने निर्माण केलेले अनेक यातुधान आणि तीव्र तेजाचे राक्षस हे कालांतकासारखे होते.
13.6.5
महान्कुशिकवंशश्च ब्रह्मर्षिशतसंकुलः ।
स्थापितो नरलोकेऽस्मिन्विद्वद्ब्राह्मणसंकुलः ॥ १३.६.५ ॥
या नरलोकात कौशिकाचा महान वंश स्थापित झाला; तो शेकडो ब्रह्मर्षी आणि विद्वान ब्राह्मणांनी भरलेला आहे.
13.6.6
ऋतीकस्यात्मजश्चैव शुनःशेपो महातपाः ।
विमोक्षितो महासत्रात्पशुतामप्युपागतः ॥ १३.६.६ ॥
ऋतीकाचा पुत्र महातपस्वी शुनःशेप, जो पशुत्वालाही प्राप्त झाला होता, तो महायज्ञातून सोडवला गेला.
13.6.7
हरिश्चन्द्रक्रतौ देवांस्तोषयित्वाऽऽत्मतेजसा ।
पुत्रतामनुसंप्राप्तो विश्वामित्रस्य धीमतः ॥ १३.६.७ ॥
हरिश्चंद्राच्या यज्ञात देवतांना आपल्या आत्मतेजाने संतुष्ट करून तो बुद्धिमान विश्वामित्रांचा पुत्र झाला.
13.6.8
नाभिवादयते ज्येष्ठं देवरातं नराधिप ।
पुत्राः पञ्चशतं चापि शप्ताः श्वपचतां गताः ॥ १३.६.८ ॥
हे नराधिपा, त्याने ज्येष्ठ देवरातास अभिवादन केले नाही; म्हणून त्याचे पाचशे पुत्रही शापित होऊन श्वपचत्व पावले.
13.6.9
त्रिशङ्कुर्बन्धुभिर्मुक्त ऐक्ष्वाकः प्रीतिपूर्वकम् ।
अवाक्शिरादिवं नीतो दक्षिणामाश्रितोदिशम् ॥ १३.६.९ ॥
इक्ष्वाकुवंशीय त्रिशंकूला त्याच्या बांधवांनी प्रेमाने मुक्त केले; खाली मस्तक करून दक्षिण दिशेचा आश्रय घेऊन तो स्वर्गाकडे नेला गेला.
13.6.10
विश्वामित्रस्य भगिनी नदी देवर्षिसेविता ।
कौशिकीति कृता पुण्या ब्रह्मर्षिसुरसेविता ॥ १३.६.१० ॥
देवर्षींनी सेवलेली विश्वामित्रांची भगिनी नदी 'कौशिकी' नावाने पवित्र केली गेली; ब्रह्मर्षी आणि देवता तिची सेवा करतात.
13.6.11
तपोविघ्नकरी चैव पञ्चचूडा सुसंमता ।
रम्भा नामाप्सराः शापाद्यस्य शैलत्वमागता ॥ १३.६.११ ॥
तपश्चर्येत विघ्न आणणारी, अत्यंत मान्य पंचचूडा; आणि रंभा नावाची अप्सरा, जिला शापामुळे पर्वतरूप प्राप्त झाले.
13.6.12
तथैवास्य भयाद्बद्ध्वा वसिष्ठः सलिले पुरा ।
आत्मानं मञ्जयञ्श्रीमान्विपाशः पुनरुत्थितः ॥ १३.६.१२ ॥
तसेच, भीतीने स्वतःला बांधून पूर्वी श्रीमान वसिष्ठांनी स्वतःला पाण्यात बुडवले; बंधनातून मुक्त होऊन ते पुन्हा वर उठले.
13.6.13
तदाप्रभृति पुण्या हि विपाशाऽभून्महानदी ।
विख्याता कर्मणा तेन वसिष्ठस्य महात्मनः ॥ १३.६.१३ ॥
तेव्हापासून विपाशा ही पवित्र महानदी झाली; महात्मा वसिष्ठांच्या त्या कर्मामुळे ती प्रसिद्ध झाली.
13.6.14
वश्यश्च भगवान्येन देवसेनाग्रगः प्रभुः ।
स्तुतः प्रीतमनाश्चासीच्छापाच्चैनममुञ्चत ॥ १३.६.१४ ॥
ज्याच्याद्वारे देवसेनेचा अग्रणी भगवान वश झाला; स्तुतीने प्रसन्न होऊन त्याने त्याला शापातून मुक्त केले.
13.6.15
ध्रुवस्यौत्तानपादस्य ब्रह्मर्षीणां तथैव च ।
मध्ये ज्वलति यो नित्यमुदीचीमाश्रितो दिशम् ॥ १३.६.१५ ॥
उत्तानपादाचा पुत्र ध्रुव आणि ब्रह्मर्षींच्या मध्ये, उत्तर दिशेला आश्रित होऊन जो सदैव तेजाने चमकतो.
13.6.16
तस्यैतानि च कर्माणि तथाऽन्यानि च कौरव ।
क्षत्रियस्येत्यतो जातमिदं कौहतूलं मम ॥ १३.६.१६ ॥
हे कौरवा, त्याची ही कर्मे आणि इतर कर्मेही क्षत्रियाची आहेत; म्हणून माझ्यात हे कुतूहल निर्माण झाले.
13.6.17
किमेतदिति तत्त्वेन प्रब्रूहि भरतर्षभ ।
देहान्तरमनासाद्य कथं स ब्राह्मणोऽभवत् ॥ १३.६.१७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, हे काय आहे ते यथार्थपणे सांगा. दुसरे देह न मिळवता तो ब्राह्मण कसा झाला?
13.6.18
एतत्तत्वेन मे तात सर्वमाख्यातुमर्हसि ।
मतङ्गस्य यथातत्त्वं तथैवैतद्वदस्व मे ॥ १३.६.१८ ॥
हे तात, हे सर्व मला यथार्थपणे सांगणे तुम्हाला योग्य आहे. मतंगाचा यथार्थ वृत्तांतही तसाच मला सांगा.
13.6.19
स्थाने मतङ्गो ब्राह्मण्यं नालभद्भरतर्षभ ।
चण्डालयोनौजातो हि कथं ब्राह्मण्यमाप्तवान् ॥ १३.६.१९ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, मतंगाला खरोखर ब्राह्मण्य प्राप्त झाले नव्हते. चांडाळ योनीत जन्मलेल्याने ब्राह्मण्य कसे मिळवले?