महाभारत · अध्याय 13.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.69.1
ब्राह्मणानेव सततं भृशं सम्परिपूजयेत् ।
एते हि सोमराजान ईश्वरः सुखदुःखयोः ॥ १३.६९.१ ॥
ब्राह्मणांचा सदैव अत्यंत आदराने सत्कार करावा; तेच सोमाचे राजे आणि सुख-दुःखांचे स्वामी आहेत.
13.69.2
एते भोगैरलङ्कारैरन्यैश्चैव किमिच्छकैः ।
सदा पूज्या नमस्कारै रक्ष्याश्च पितृवन्नृपैः।
ततो राष्ट्राय शान्तिर्हि भूतानामिव वासवात् ॥ १३.६९.२ ॥
राजांनी यांना भोग, अलंकार व इतर इच्छित वस्तूंनी आणि नमस्काराने सदैव पूजावे व पित्याप्रमाणे रक्षण करावे; वासवापासून प्राण्यांना शांती मिळते तशीच राष्ट्राला शांती मिळते.
13.69.3
ज्ञानवान्ब्रह्मवर्चस्वी राष्ट्रे वै ब्राह्मणः शुचिः ।
महारथश्च राजन्य एष्टव्यः शत्रुतापनः ॥ १३.६९.३ ॥
राष्ट्रात ज्ञानी, ब्रह्मतेजस्वी, शुचिर्भूत ब्राह्मण आणि शत्रूंना तापविणारा महारथी क्षत्रिय शोधावा.
13.69.4
ब्राह्मणं जातिसम्पन्नं धर्मज्ञं संशितव्रतम् ।
बोजयीत गृहे राजन्न तस्मात्परमस्ति वै ॥ १३.६९.४ ॥
हे राजा! उत्तम कुलात जन्मलेला, धर्म जाणणारा, दृढव्रती ब्राह्मण घरी भोजन घालावा; त्यापेक्षा श्रेष्ठ काही नाही.
13.69.5
ब्राह्मणेभ्यो हविर्दत्तं प्रतिगृह्णन्ति देवताः ।
पितरः सर्वभूतानां नैतेभ्यो विद्यते परम् ॥ १३.६९.५ ॥
ब्राह्मणांना दिलेले हविर्द्रव्य देवता स्वीकारतात; सर्वभूतांचे पितरही स्वीकारतात; यांच्यापेक्षा श्रेष्ठ काही नाही.
13.69.6
आदित्यश्चन्द्रमा विष्णुः सङ्करोऽग्निः प्रजापतिः ।
सर्वे ब्राह्मणमाविश्य सदाऽन्नमुपभुञ्जते ॥ १३.६९.६ ॥
आदित्य, चंद्र, विष्णू, शंकर, अग्नी व प्रजापती — हे सर्व ब्राह्मणात प्रवेश करून सदैव अन्न सेवन करतात.
13.69.7
न तस्याश्नन्ति पितरो यस्य विप्रा न भुञ्जते ।
देवाश्चाप्यस्य नाश्नन्ति पापस्य ब्राह्मणद्विषः ॥ १३.६९.७ ॥
ज्याचे अन्न ब्राह्मण सेवन करत नाहीत, त्याचे अन्न पितरही खात नाहीत. पापी आणि ब्राह्मणद्वेषी माणसाचे अन्न देवतांनाही खात नाहीत.
13.69.8
ब्राह्मणेषु तु तुष्टेषु प्रीयन्ते पितरः सदा ।
तथैव देवता राजन्नात्र कार्या विचारणा ॥ १३.६९.८ ॥
ब्राह्मण संतुष्ट झाले की पितर सदैव प्रसन्न होतात. हे राजा, त्याचप्रमाणे देवताही प्रसन्न होतात; यात शंका घेऊ नये.
13.69.9
तथैव तेऽपि प्रीयन्ते येषां भवति तद्धविः ।
न च प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति च परां गतिम् ॥ १३.६९.९ ॥
त्याचप्रमाणे ज्यांच्यासाठी ते हविष्य अर्पण केले जाते तेही प्रसन्न होतात. मृत्यूनंतर ते नष्ट होत नाहीत, तर परम गती प्राप्त करतात.
13.69.10
येनयेनैव प्रीयन्ते पितरो देवतास्तथा ।
तेनतेनैव प्रीयन्ते पितरो देवतास्तथा ॥ १३.६९.१० ॥
ज्या ज्या मार्गाने पितर आणि देवता प्रसन्न होतात, त्याच त्या मार्गाने ते प्रसन्न होतात.
13.69.11
ब्राह्मणादेव तद्भूतं प्रभवन्ति यतः प्रजाः ।
यतश्चायं प्रभवति प्रेत्य यत्र च गच्छति ॥ १३.६९.११ ॥
ब्राह्मणापासूनच ते भूत उत्पन्न होते, ज्यापासून प्रजा निर्माण होतात; ज्यापासून हा उत्पन्न होतो आणि मृत्यूनंतर जिथे जातो, तेही तिथूनच.
13.69.12
वेदैष मार्गं स्वर्गस्य तथैव नरकस्य च ।
आगतानागते चोमे ब्राह्मणो द्विपदांवरः ॥ १३.६९.१२ ॥
हा वेदच स्वर्गाचा मार्ग आहे, तसाच नरकाचाही. भूत आणि भविष्य—द्विपादांमध्ये श्रेष्ठ असा ब्राह्मणच जाणतो.
13.69.13
ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठः स्वधर्मं चैव वेद यः ।
ये चैनमनुवर्तन्ते ते न यान्ति पराभवम्।
न ते प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति न पराभवम् ॥ १३.६९.१३ ॥
द्विपादांमध्ये श्रेष्ठ असलेला ब्राह्मण, जो आपला धर्म जाणतो, आणि जे त्याचे अनुसरण करतात, ते पराभव पावत नाहीत. ते मरणानंतर नष्ट होत नाहीत, पराभव पावत नाहीत.
13.69.14
यद्ब्राह्मणमुखात्प्राप्तं प्रतिगृह्णन्ति वै वचः ।
कृतात्मानो महात्मानस्ते न यान्ति पराभवम् ॥ १३.६९.१४ ॥
ब्राह्मणाच्या मुखातून प्राप्त झालेले वचन जे ग्रहण करतात, ते संयमी महात्मे आहेत; ते पराभव पावत नाहीत.
13.69.15
क्षत्रियाणां प्रतपतां तेजसा च बलेन च ।
ब्राह्मणेष्वेव शाम्यन्ति तेजांसि च बलानि च ॥ १३.६९.१५ ॥
प्रतापाने तळपणाऱ्या क्षत्रियांचे तेज आणि बल ब्राह्मणांमध्येच शांत होते.
13.69.16
भृगवस्तालजङ्घांश्च नीपानाङ्गिरसोऽजयन् ।
भरद्वाजो वैतहव्यानैलांश्च भरतर्षभ ॥ १३.६९.१६ ॥
भृगूंनी तालजंघांना, आंगिरसांनी नीपांना जिंकले; हे भरतर्षभा, भरद्वाजाने वैतहव्य आणि ऐलांना जिंकले.
13.69.17
चित्रायुधांश्चाप्यजयन्नेते कृष्णाजिनध्वजाः ।
प्रक्षिप्याथ च कुम्भान्वै पारगामिनमारभेत् ॥ १३.६९.१७ ॥
कृष्णाजिनध्वज असलेल्या यांनी चित्रायुधांनाही जिंकले; मग घडे फेकून पारगामीला आरंभ करावा.
13.69.18
यत्किंचित्कथ्यते लोके श्रूयते पठ्यतेऽपि वा ।
सर्वं तद्ब्राह्मणेष्वेव गूढोऽग्निरिव दारुषु ॥ १३.६९.१८ ॥
जगात जे काही सांगितले जाते, ऐकले जाते किंवा वाचले जाते, ते सर्व ब्राह्मणांमध्येच आहे; लाकडात लपलेल्या अग्नीप्रमाणे.
13.69.19
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं वासुदेवस्य पृथ्व्याश्च भरतर्षभ ॥ १३.६९.१९ ॥
येथेही लोक हा पुरातन इतिहास सांगतात — वासुदेव आणि पृथ्वी यांचा संवाद, हे भरतश्रेष्ठा.
13.69.20
मातरं सर्वभूतानां पृच्छे त्वां संशयं शुभे ।
केनस्वित्कर्मणा पापं व्यपोहति नरो गृही ॥ १३.६९.२० ॥
हे सर्वभूतांची माता, हे शुभे, तुला एक संशय विचारतो — कोणत्या कर्माने गृहस्थ मनुष्य आपले पाप दूर करतो?
13.69.28
ब्राह्मणानुमते तिष्ठेत्पुरुषः शुचिरात्मवान् ॥ १३.६९.२८ ॥
ब्राह्मणांच्या अनुमतीने वागणारा, शुचिर्भूत आणि आत्मसंयमी पुरुषाने स्थिर राहावे.
13.69.29
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा मेदिन्या मधूसूदनः ।
साधुसाध्विति कौरव्य मेदिनीं प्रत्यपूजयत् ॥ १३.६९.२९ ॥
पृथ्वीचे हे शब्द ऐकून मधुसूदन 'साधु, साधु' म्हणाला आणि हे कौरव्या, पृथ्वीचा सन्मान केला.
13.69.30
एतां श्रुत्वोपमां पार्थ प्रयतो ब्राह्मणर्षभान् ।
सततं पूजयेथास्त्वं ततः श्रेयोऽभिपत्स्यसे ॥ १३.६९.३० ॥
हे पार्था, ही उपमा ऐकून संयमाने ब्राह्मणश्रेष्ठांचा सदैव सन्मान कर; तेव्हाच तुला कल्याण प्राप्त होईल.