Mahābhārata · Adhyāya 13.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.7.1
श्रूयतां पार्थ तत्त्वेन विश्वामित्रो यथा पुरा ।
ब्राह्मणत्वं गतस्तात् ब्रह्मर्षित्वं तथैव च ॥ १३.७.१ ॥
Listen, O Pārtha, as Viśvāmitra of old truly attained the state of a brahmin, and likewise the state of a brahmarṣi.
13.7.2
भरतस्यान्ववाये वै मिथिलो नाम पार्थिवः ।
बभूव भरतश्रेष्ठ यज्वा धर्मभृतांवरः ॥ १३.७.२ ॥
In the lineage of Bharata there was a king named Mithila, O best of the Bharatas, a performer of sacrifices, the foremost of those who uphold dharma.
13.7.3
तस्य पुत्रो महानासीञ्जह्नुर्नाम नरेश्वरः ।
दुहितृत्वमनुप्राप्ता गङ्गा यस्य महात्मनः ॥ १३.७.३ ॥
His son was the great king named Jahnu, of whom the great-souled one Gaṅgā became a daughter.
13.7.4
तस्यात्मजस्तुल्यगुणः सिन्धुद्वीपो महायशाः ।
सिन्धुद्वीपाच्च राजर्षिर्बलाकाश्वो महाबलः ॥ १३.७.४ ॥
His son was Sindhudvīpa, equal to him in qualities and of great fame; and from Sindhudvīpa came the royal sage Balākāśva, of great might.
13.7.5
वल्लभस्तस्य तनयः साक्षाद्धर्म इवापरः ।
कुशिकस्तस्य तनयः सहस्राक्षसमद्युतिः ॥ १३.७.५ ॥
Vallabha was his son, verily like another Dharma; and his son was Kuśika, whose splendour was equal to that of the thousand-eyed one.
13.7.6
कुशिकस्यात्मजः श्रीमान्गाधिर्नाम जनेश्वरः ।
अपुत्रः प्रसवेनार्थी वनवासमुपावसत् ॥ १३.७.६ ॥
Gādhi, the glorious king, was the son of Kuśika. Without a son, desiring offspring, he dwelt in the forest.
13.7.7
कन्या जज्ञे सुतात्तस्य वने निवसतः सतः ।
नाम्ना सत्यवती नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि ॥ १३.७.७ ॥
To that virtuous man living in the forest, a daughter was born from his son; her name was Satyavatī, incomparable in beauty on earth.
13.7.8
तां वव्रे भार्गवः श्रीमांश्च्यवनस्यात्मसम्भवः ।
ऋचीक इति विख्यातो विपुले तपसि स्थितः ॥ १३.७.८ ॥
Ṛcīka, the glorious Bhārgava, son of Cyavana, renowned and established in great austerity, sought her in marriage.
13.7.9
स तां न प्रददौ तस्मै ऋचीकाय महात्मने ।
दरिद्र इति मत्वा वै गाधिः शत्रुनिबर्हणः ॥ १३.७.९ ॥
Gādhi, destroyer of enemies, did not give her to that great-souled Ṛcīka, thinking him to be poor.
13.7.10
प्रत्याख्याय पुनर्यान्तमब्रवीद्राजसत्तप्रः ।
शुल्कं प्रदीयतां मह्यं ततो वत्स्यसि मे सुताम् ॥ १३.७.१० ॥
Having rejected him, as he turned to leave, the best of kings spoke again: "Let the bride-price be given to me, and then you shall dwell with my daughter."
13.7.11
किं प्रयच्छामि राजेन्द्र तुभ्यं शुल्कमहं नृप ।
दुहितुर्ब्रूह्यसंसक्तो माऽभूत्तत्र विचारणा ॥ १३.७.११ ॥
Ṛcīka said: "O lord of kings, O king, what shall I give you as bride-price? Tell me without hesitation about your daughter; let there be no deliberation in this."
13.7.12
चन्द्ररश्मिप्रकाशानां हयानां वातरहसाम् ।
एकतः श्यामकर्णानां सहस्रं दाह भार्गव ॥ १३.७.१२ ॥
Gādhi said: "O Bhārgava, give me a thousand horses, bright as moonbeams, swift as the wind, with black ears on one side."
13.7.13
ततः स भृगुशार्दूलश्च्यवनस्यात्मजः प्रभुः ।
अब्रवीद्वरुणं देवमादित्यं पतिमम्भसाम् ॥ १३.७.१३ ॥
Then that tiger among the Bhṛgus, the mighty son of Cyavana, spoke to the god Varuṇa, the sun-born lord of the waters.
13.7.14
एकतः श्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् ।
सहस्रं वातवेगानां भिक्षे त्वां देवसत्तम ॥ १३.७.१४ ॥
O best of gods, I beg of you a thousand horses, bright as the moon, swift as the wind, with dark ears on one side.
13.7.15
तथेति वरुणो देव आदित्यो भृगुसत्तमम् ।
उवाच यत्र ते च्छन्दस्तत्रोत्थास्यन्ति वाजिनः ॥ १३.७.१५ ॥
'So be it,' said the god Varuṇa, the Āditya, to the best of the Bhṛgus. 'Wherever your wish is, there those horses will arise.'
13.7.16
ध्यातमात्रे ऋचीकेन हयानां चन्द्रवर्चसाम् ।
गङ्गाजलात्समुत्तस्थौ सहस्रं विपुलौजसाम् ॥ १३.७.१६ ॥
As soon as Ṛcīka thought of them, a thousand horses bright as the moon and of mighty vigour rose up from the waters of the Ganges.
13.7.17
अदूरे कान्यकुब्जस्य गङ्गायास्तीरमुत्तमम् ।
अश्वतीर्थं तदद्यापि मानवाः परिचक्षते ॥ १३.७.१७ ॥
Not far from Kānyakubja lies an excellent bank of the Ganges, which people even today call the Aśvatīrtha, the Horse Ford.
13.7.18
ततो वै गाधये तात सहस्रं वाजिनां शुभम् ।
ऋचीकः प्रददौ प्रीतः शुल्कार्थं तपतां वरः ॥ १३.७.१८ ॥
Then, dear one, Ṛcīka, the best of ascetics, pleased, gave Gādhi a thousand auspicious horses as the bride-price.
13.7.19
ततः स विस्मितो राजा गाधिः शापभयेन च ।
ददौ तां समलङ्कृत्य कन्यां भृगुसुताय वै ॥ १३.७.१९ ॥
Then King Gādhi, astonished and fearing the curse, adorned the maiden and gave her to the son of Bhṛgu.
13.7.20
जग्राह विधिवत्पाणिं तस्या ब्रह्मर्षिसत्तमः ।
सा च तं पतिमासाद्य परं हर्षमवाप ह ॥ १३.७.२० ॥
The best of brahmarṣis took her hand according to rule, and she, having obtained her husband, attained supreme joy.
13.7.21
स तुतोष च ब्रह्मर्षिस्तस्या वृत्तेन भारत ।
छन्दयामास चैवैनां वरेण वरवर्णिनीम् ॥ १३.७.२१ ॥
O Bhārata, that brahmarṣi was pleased with her conduct and wished to grant a boon to that fair-complexioned woman.
13.7.22
मात्रे तत्सर्वमाचख्यौ सा कन्या राजसत्तम ।
अथतामब्रवीन्माता सुतां किञ्चिदवाङ्मुखीम् ॥ १३.७.२२ ॥
O best of kings, the maiden told her mother all of it; then the mother spoke to her daughter, who stood with her face somewhat downcast.
13.7.23
ममापि पुत्रि भर्ता ते प्रसादं कर्तुमर्हति ।
अपत्यस्य प्रदानेन समर्थश्च महातपाः ॥ १३.७.२३ ॥
My daughter, your husband too ought to grant me his favour; that great ascetic is able to bestow offspring.
13.7.24
ततः सा त्वरितं गत्वा तत्सर्वं प्रत्यवेदयत् ।
मातुश्चिकीर्षितं राजन्ऋचीकस्तामथाब्रवीत् ॥ १३.७.२४ ॥
Then she went quickly and reported all of it; O king, Ṛcīka, having heard her mother's wish, spoke to her.
13.7.25
गुणवन्तं च पुत्रं वै त्वं च साऽथ जनिष्यथ ।
जनन्यास्तव कल्याणि मा भूद्वै प्रणयोऽन्यथा ॥ १३.७.२५ ॥
You and she will bring forth a virtuous son. O auspicious one, let your affection for your mother not turn otherwise.
13.7.26
तव चैव गुणश्लाघी पुत्र उत्पत्स्यते महान् ।
अस्मद्वंशकरः श्रीमांस्तव भ्राता च वंशकृत् ॥ १३.७.२६ ॥
Your son, praised for his virtues, will be born great. He will be the maker of our lineage, glorious, and also the continuer of your brother's line.
13.7.27
ऋतुस्नाता च साऽश्वत्थं त्वं च वृक्षमुदुम्बरम् ।
परिष्वजेतं कल्याणि तत इष्टमवाप्स्यथः ॥ १३.७.२७ ॥
O auspicious one, after her bath following her menses, let her embrace the aśvattha tree, and you the udumbara tree; then you will obtain your desired end.
13.7.28
चरुद्वयमिदं चैव मन्त्रपूतं शुचिस्मिते ।
त्वं च सा चोपभुञ्जीतं ततः पुत्राववाप्स्यथः ॥ १३.७.२८ ॥
O pure-smiling one, these two oblations of rice, purified by mantras, you and she should eat; then you will obtain sons.
13.7.29
ततः सत्यवती हृष्टा मातरं प्रत्यभाषत ।
यदृचीकेन कथितं तच्चाचख्यौ चरुद्वयम् ॥ १३.७.२९ ॥
Then Satyavatī, delighted, spoke to her mother, and she told her all that Ṛcīka had said, and about the two oblations.
13.7.30
तामुवाच ततो माता सुतां सत्यवतीं तदा ।
पुत्रि पूर्वोपपन्नायाः कुरुष्व वचनं मम ॥ १३.७.३० ॥
Then her mother said to her daughter Satyavatī, 'O daughter, do as I say, for the sake of what was obtained before.'
13.7.31
भर्त्रा य एष दत्तस्ते चरुर्मन्त्रपुरस्कृतः ।
एनं प्रयच्छ मह्यं त्वं मदीयं त्वं गृहाण च ॥ १३.७.३१ ॥
Give me this caru, prepared with mantras, that your husband gave you, and take mine.
13.7.32
व्यत्यासं वृक्षयोश्चापि करवाव शुचिस्मिते ।
यदि प्रमाणं वचनं मम मातुरनिन्दिते ॥ १३.७.३२ ॥
O pure-smiling, blameless one, if my word and your mother's word are authority, let us exchange the two trees.
13.7.33
स्वमपत्यं विशिष्टं हि सर्व इच्छत्यनाविलम् ।
व्यक्तं भगवता चात्र कृतमेवं भविष्यति ॥ १३.७.३३ ॥
Everyone desires that their own offspring be excellent and unblemished; and the venerable one has clearly ordained that it will be so here.
13.7.34
ततो मे त्वच्चरौ भावः पादपे च समुध्यमे ।
कथं विशिष्टो भ्राता मे भवेदित्येव चिन्तय ॥ १३.७.३४ ॥
Then let my intention be in your caru and in the tree; reflect only on how my brother may become excellent.
13.7.35
तथाच कृतवत्यौ ते माता सत्यवती च सा ।
अथ गर्भावनुप्राप्ते उभे ते वै युधिष्ठिर ॥ १३.७.३५ ॥
Thus your mother Satyavatī and she did so, and then, O Yudhiṣṭhira, both of them conceived.
13.7.36
दृष्ट्वा गर्भमनुप्राप्तां भार्यां स च महानृषिः ।
उवाच तां सत्यवतीं दुर्मना भृगुसत्तमः ॥ १३.७.३६ ॥
Seeing his wife come to be with child, that great sage, the best of the Bhṛgus, spoke to Satyavatī with a troubled mind.
13.7.37
व्यत्यासेनोपयुक्तस्ते चरुर्व्यक्तं भविष्यति ।
व्यत्यासः पादपे चापि सुव्यक्तं ते कृतः शुभे ॥ १३.७.३७ ॥
By exchange, your rice-offering has been partaken; it will clearly come to be. O auspicious one, in the tree too you have clearly made that exchange.
13.7.38
मया हि विश्वं यद्ब्राह्म त्वच्चरौ सन्निवेशितम् ।
क्षत्रवीर्यं च सकलं चरौ तस्या निवेशितम् ॥ १३.७.३८ ॥
I placed all the brahminical power in your rice-offering, and placed the entire kshatriya might in her rice-offering.
13.7.39
त्रैलोक्यविख्यातगुणं त्वं विप्रं जनयिष्यसि ।
सा च क्षत्रं विशिष्टं वै तत एतत्कृतं मया ॥ १३.७.३९ ॥
You will bear a brahmin whose virtues are famed in the three worlds, and she will bear an excellent kshatriya; therefore this was done by me.
13.7.40
व्यत्यासस्तु कृतो यस्मात्त्वया मात्रा च ते शुभे ।
तस्मात्सा ब्राह्मणं श्रेष्ठं माता ते जनयिष्यति ॥ १३.७.४० ॥
O auspicious one, since you and your mother made the exchange, your mother will bear an excellent brahmin.
13.7.41
क्षत्रियं तूग्रकर्माणं त्वं भद्रे जनयिष्यसि ।
न हि ते तत्कृतं साधु मातृस्नेहेन भामिनि ॥ १३.७.४१ ॥
But, O gentle one, you will bear a kshatriya of fierce deeds; O radiant lady, what you have done out of love for your mother is not good.
13.7.42
सा श्रुत्वा शोकसंतप्ता पपात वरवर्णिनी ।
भूमौ सत्यवती राजंश्छिन्नेव रुचिरा लता ॥ १३.७.४२ ॥
Hearing this, Satyavatī, the fair-complexioned excellent woman, tormented by grief, fell to the ground, O king, like a cut, beautiful creeper.
13.7.43
प्रतिलभ्य च सा सञ्ज्ञां शिरसा प्रणिपत्य च ।
उवाच भार्या भर्तारं गाधेयी भार्गवर्षभम् ॥ १३.७.४३ ॥
Having regained her senses and bowed her head, the wife, Gādhi's daughter, spoke to her husband, the bull among the Bhṛgus.
13.7.44
प्रसादयन्त्यां भार्यायां मयि ब्रह्मविदांवर ।
प्रसादं कुरु विप्रर्षे न मे स्यात्त्रत्रियः सुतः ॥ १३.७.४४ ॥
O best of those who know Brahman, while my wife was pleading with me, O brahmin sage, show favor: let my son not be a kshatriya.
13.7.45
कामं ममोग्रकर्मा वै पौत्रो भवितुमर्हति ।
न तु मे स्यात्सुतो ब्रह्मन्नेष मे दीयतां वरः ॥ १३.७.४५ ॥
Let my fierce-acting descendant, a grandson, indeed be worthy; but let there be no son of mine. O brahmin, grant me this boon.
13.7.46
एवमस्त्विति होवाच स्वां भार्यां सुमहातपाः ।
ततः सा जनयामास जमदग्निं सुतं शुभम् ॥ १३.७.४६ ॥
'So be it,' said the very austere sage to his wife. Then she gave birth to an auspicious son named Jamadagni.
13.7.47
विश्वामित्रं चाजनयद्गाधिभार्या यशस्विनी ।
ऋषेः प्रसादाद्राजेन्द्र ब्रह्मर्षि ब्रह्मवादिनम् ॥ १३.७.४७ ॥
And the renowned wife of Gādhi gave birth to Viśvāmitra. O lord of kings, by the sage's favor he became a brahmarṣi, an expounder of Brahman.
13.7.48
ततो ब्राह्मणतां यातो विश्वामित्रो महातपाः ।
क्षत्रियः सोऽप्यथ तथा ब्रह्मवंशस्य कारकः ॥ १३.७.४८ ॥
Then the great ascetic Viśvāmitra attained brahminhood. Though he was a kshatriya, he became the founder of a brahmin lineage.
13.7.49
तस्य पुत्रा महात्मानो ब्रह्मवंशविवर्धनाः ।
तपस्विनो ब्रह्मविदो गोत्रकर्तार एव च ॥ १३.७.४९ ॥
His great-souled sons, who increased the lineage of the brahmins, were ascetics, knowers of Brahman, and also founders of clans.
13.7.50
मधुच्छन्दश्च भगवान्देवरातश्च वीर्यवान् ।
अक्षीणश्च शकुन्तश्च बभ्रुः कालपथस्तथा ॥ १३.७.५० ॥
Madhucchandas, the venerable Devarāta, the mighty Akṣīṇa, Śakunta, Babhru and Kālapatha likewise.
13.7.51
याज्ञवल्क्यश्च विख्यातस्तथा स्थूणो महाव्रतः ।
उलूको यमदूतश्च तथर्षिः सैन्धवायनः ॥ १३.७.५१ ॥
Yājñavalkya, renowned, likewise Sthūṇa of great vows, Ulūka the messenger of Yama, and the sage Saindhavāyana.
13.7.52
पर्णजङ्घश्च भगवान्गावलश्च महानृषिः ।
ऋषिर्वज्रस्तथा ख्यातः सालङ्कायन एव च ॥ १३.७.५२ ॥
The venerable Parṇajaṅgha, the great sage Gāvala, the sage Vajra who was renowned, and likewise Sālaṅkāyana.
13.7.53
लीलाढ्यो नारदश्चैव तथा कूर्चामुखः स्मृतः ।
वादुलिर्मुसलश्चैव वक्षोग्रीवस्तथैव च। ॥ १३.७.५३ ॥
Līlāḍhya, Nārada too, and Kūrcāmukha is remembered; also Vādulī, Musala, and Vakṣogrīva.
13.7.54
आङ्घ्रिको नैकदृक्चैव शिलायूपः सितः शुचिः ।
चक्रको मारुतन्तव्यो वातघ्नोऽथाश्वलायनः ॥ १३.७.५४ ॥
Āṅghrika and also Ekadṛk, Śilāyūpa, the white and pure one; Cakraka, Mārutantavya, Vātaghna, and then Aśvalāyana.
13.7.55
श्यामायनोऽथ गार्ग्यश्च जाबालिः सुश्रुतस्तथा ।
कारीषिरथ संश्रुत्यः परपौरवतन्तवः ॥ १३.७.५५ ॥
Śyāmāyana, Gārgya, Jābāli, Suśruta, Kārīṣi and Saṃśrutya, and the Paurava-descended threads of the Para line.
13.7.56
महानृषिश्च कपिलस्तथर्षिस्ताडकायनः ।
तथैव चोपगहनस्तथर्षिश्चासुरायणः ॥ १३.७.५६ ॥
the great sage Kapila, the sage Tāḍakāyana, Upagahana, and the sage Āsurāyaṇa.
13.7.57
मार्दमर्षिर्हिरण्याक्षो जङ्गारिर्बाभ्रवायणिः ।
भूतिर्विभूतिः सूतश्च सुरकृत्तु तथैव च ॥ १३.७.५७ ॥
the sage Mārda, Hiraṇyākṣa, Jaṅgāri, Bābhravāyaṇi, Bhūti, Vibhūti, Sūta, and Surakṛt.
13.7.58
अरालिर्नाचिकश्चैव चाम्पेयोज्जयनौ तथा ।
नवतन्तुर्बकनखः सेयनो यतिरेव च ॥ १३.७.५८ ॥
Arālin, Nācika, Cāmpeya, Ujjayana, Navatantu, Bakanakha, Seyana, and the ascetic Yati.
13.7.59
अम्भोरुदश्चारुमत्स्यः शिरीषी चाथ गार्दभिः ।
ऊर्जयोनिरुदापेक्षी नारदी च महानृषिः।
विश्वामित्रात्मजाः सर्वे मुनयो ब्रह्मवादिनः ॥ १३.७.५९ ॥
Ambhorudra, Cārumatsya, Śirīṣī, Gārdabhi, Ūrjayoni, Udāpekṣī, Nāradī, and the great sage — all sons of Viśvāmitra, sages who speak the Brahman.
13.7.60
तथैव क्षत्रियो राजन्विश्वामित्रो महातपाः ।
ऋचीकेनाहितं ब्रह्म परमेतद्युधिष्ठिर ॥ १३.७.६० ॥
Likewise, O king, the kshatriya Viśvāmitra of great austerity received this supreme Brahman from Ṛcīka, O Yudhiṣṭhira.
13.7.61
एतत्ते सर्वमाख्यातं तत्वेन भरतर्षभ ।
विश्वामित्रस्य वै जन्म सोमसूर्याग्नितेजसः ॥ १३.७.६१ ॥
Bhīṣma: Bull of the Bharatas, I have told you all of this truly — the birth of Viśvāmitra, who has the brilliance of Soma, Sun and Fire.
13.7.62
यत्रयत्र च सन्देहो भूयस्ते राजसत्तम ।
तत्रतत्र च मां ब्रूहि च्छेत्ताऽस्मि तव संशयान् ॥ १३.७.६२ ॥
Bhīṣma: Best of kings, wherever doubt arises in you again, there ask me; I shall cut away your doubts.