महाभारत · अध्याय 13.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.71.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
शक्रशम्बरसंवादं तन्निवोध युधिष्ठिर ॥ १३.७१.१ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास उदाहरण म्हणून सांगतात — शक्र आणि शंबर यांचा संवाद. हे युधिष्ठिरा, ते ऐक.
13.71.2
शक्रो ह्यज्ञातरूपेण जटी भूत्वा सुवारुणः ।
विप्ररूपं समास्थाय प्रश्नं पप्रच्छ शम्बरम् ॥ १३.७१.२ ॥
शक्राने आपले रूप लपवून, जटाधारी होऊन, सुंदर वेषात, ब्राह्मणाचे रूप घेऊन शंबराला प्रश्न विचारला.
13.71.3
केन शम्बर वृत्तेन स्वजात्यानधितिष्ठसि ।
श्रेष्ठं त्वां केन मन्यन्ते तद्वै प्रब्रूहि तत्त्वतः ॥ १३.७१.३ ॥
हे शंबरा, कोणत्या आचरणाने तू आपल्या जातीवर उभा आहेस? कोणत्या कारणाने लोक तुला श्रेष्ठ मानतात? ते खरे सांग.
13.71.4
नासूयामि सदा विप्रान्ब्राह्ममेव च मे मतम् ।
शास्त्राणि वदतो विप्रान्संमन्यामि यथासुखम् ॥ १३.७१.४ ॥
मी ब्राह्मणांचा कधीही द्वेष करीत नाही; तेच माझे मत आहे. शास्त्रे सांगणाऱ्या ब्राह्मणांचा मी सुखाने सन्मान करतो.
13.71.5
श्रुत्वा च नावजानामि नापराध्यामि कर्हिचित् ।
अभ्यर्च्याभ्यनुपृच्छामि पादौ गृह्णामि धीमताम् ॥ १३.७१.५ ॥
ऐकून मी त्यांचा कधीही अपमान करीत नाही, कधीही अपराध करीत नाही. त्यांचे पूजन करून मी पुन्हा विचारतो; ज्ञानी लोकांचे पाय धरतो.
13.71.6
ते विस्रब्धाः प्रभाषन्ते संयच्छन्ति च मां सदा ।
प्रमत्तेष्वप्रमत्तोऽस्मि सदा सुप्तेषु जागृमि ॥ १३.७१.६ ॥
ते विश्वासाने बोलतात आणि नेहमी मला संयमात ठेवतात. बेसावध लोकांमध्ये मी नेहमी सावध असतो; झोपलेल्यांमध्ये मी नेहमी जागा असतो.
13.71.7
ते मां शास्त्रपथे युक्तं ब्रह्मण्यमनसूयकम् ।
समासिञ्चति शास्तारः क्षौद्रं मध्विव मक्षिकाः ॥ १३.७१.७ ॥
शास्त्रमार्गात रत, ब्राह्मणनिष्ठ, असूयारहित अशा माझ्यावर गुरू मधावर माश्यांप्रमाणे सिंचन करतात.
13.71.8
यच्च भाषन्ति संतुष्टास्तच्च गृह्णाम्यमायया ।
समाधिमात्मनो नित्यमनुलोममचिन्तयम् ॥ १३.७१.८ ॥
समाधानाने ते जे काही सांगतात ते मी निष्कपटपणे ग्रहण करतो आणि माझ्या समाधीला अनुकूल असे सदैव त्यावर चिंतन करतो.
13.71.9
सोहं वागग्रमृष्टानां रसानामवलेहकः ।
स्वजात्यानधितिष्ठामि नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥ १३.७१.९ ॥
वाणीच्या अग्रभागाने शुद्ध केलेल्या रसांचा मी आस्वादक आहे; चंद्र नक्षत्रांवर अधिष्ठित असतो तसा मी माझ्या जातीवर उभा राहतो.
13.71.10
एतत्पृथिव्याममृतमेतच्चक्षुरनुत्तमम् ।
यद्ब्राह्मणमुखाच्छास्त्रमिह श्रुत्वा प्रवर्तते ॥ १३.७१.१० ॥
पृथ्वीवर हेच अमृत आहे, हेच सर्वोत्तम नेत्र आहे; ब्राह्मणाच्या मुखातून शास्त्र ऐकून इथे माणूस प्रवृत्त होतो.
13.71.11
एतत्कारणमाज्ञाय दृष्ट्वा देवासुरं पुरा ।
युद्धं पिता मे हृष्टात्मा विस्मितः समपद्यत ॥ १३.७१.११ ॥
पूर्वी देवासुरयुद्ध पाहून या कारणाची जाणीव होऊन माझे वडील हर्षित आणि विस्मित झाले.
13.71.12
दृष्ट्वा च ब्राह्मणानां तु महिमानं महात्मनाम् ।
पर्यपृच्छत्कथममी सिद्धा इति निशाकरम् ॥ १३.७१.१२ ॥
महात्मा ब्राह्मणांचे महत्त्व पाहून, 'हे सिद्ध कसे झाले?' असे त्याने चंद्राला विचारले.
13.71.13
ब्राह्मणास्तपसा सर्वे सिध्यन्ते वाग्बलाः सदा ।
भुजवीर्याश्च राजानो वागस्त्राश्च द्विजातयः ॥ १३.७१.१३ ॥
ब्राह्मण सदा तपाने सिद्ध होतात, त्यांचे बळ वाणीत असते; राजे बाहुपराक्रमी असतात, आणि द्विज वाणीलाच शस्त्र मानतात.
13.71.14
प्रवसन्वाप्यधीयीत ब्राह्मीर्दुर्वसतीर्वसन् ।
निर्मन्युरपि निर्वाणो यतिः स्यात्समदर्शनः ॥ १३.७१.१४ ॥
परदेशात राहूनही, किंवा वाईट निवासात राहूनही, त्याने वेदाध्ययन करावे; क्रोधरहित आणि शांत होऊन त्याने यती व्हावे आणि सर्वांकडे समदृष्टीने पाहावे.
13.71.15
अपि च ज्ञानसम्पन्नः सर्वान्वेदान्पितुर्गृहे ।
श्लाघमान इवाधीयाद्ग्राम्य इत्येव तं विदुः ॥ १३.७१.१५ ॥
ज्ञानसंपन्न असूनही, जो वडिलांच्या घरी सर्व वेदांचा अभिमानाने अभ्यास करतो, त्याला लोक "ग्राम्य" असेच समजतात.
13.71.16
भूमिरेतौ निगिरति सर्पो बिलशयानिव ।
राजानं चाप्ययोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ १३.७१.१६ ॥
बिळात राहणारा साप (उंदराला) गिळतो तसे पृथ्वी या दोघांना गिळते: जो राजा युद्ध करत नाही, आणि जो ब्राह्मण परदेशी जात नाही.
13.71.17
अभिमानः श्रियं हन्ति पुरुषस्याल्पमेधसः ।
गर्भेण दुष्यते कन्या गृहवासेन च द्विजः ॥ १३.७१.१७ ॥
अभिमान अल्पबुद्धी पुरुषाची लक्ष्मी नष्ट करतो; कन्या गर्भामुळे दूषित होते, आणि द्विज गृहवासामुळे दूषित होतो.
13.71.18
विद्याविदो लोकविदस्तपोदमसमन्विताः ।
नित्यपूज्याश्च वन्द्याश्च द्विजा लोकद्वयेच्छुभिः ॥ १३.७१.१८ ॥
विद्या जाणणारे, लोक जाणणारे, तप आणि दमाने युक्त द्विज सदा पूजनीय आणि वंदनीय आहेत; दोन्ही लोकांची इच्छा करणाऱ्यांनी.
13.71.19
इत्येतन्मे पिता श्रुत्वा सोमादद्भुतदर्शनात् ।
ब्राह्मणान्पूजयामास तथैवाहं महाव्रतान् ॥ १३.७१.१९ ॥
सोमाच्या अद्भुत दर्शनामुळे माझ्या पित्याने हे ऐकून ब्राह्मणांची पूजा केली; त्याचप्रमाणे मीही महाव्रती ब्राह्मणांची पूजा केली.
13.71.20
श्रुत्वैतद्वचनं शक्रो दानवेन्द्रमुखाच्च्युतम् ।
द्विजान्संम्पूजयामास महेन्द्रत्वमवाप च ॥ १३.७१.२० ॥
दानवेंद्राच्या मुखातून निघालेले हे वचन ऐकून इंद्राने ब्राह्मणांची उत्तम पूजा केली आणि महेंद्रपद प्राप्त केले.