મહાભારત · અધ્યાય 13.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.72.1
अपूर्वं वा भवेत्पात्रमथवाऽपि चिरोषितम् ।
दूरादभ्यागतं वाऽपि किं पात्रं स्यात्पितामह ॥ १३.७२.१ ॥
નવો હોય, લાંબા સમયથી રહેતો હોય, કે દૂરથી આવેલો હોય — હે પિતામહ, કોણ પાત્ર ગણાય?
13.72.2
क्रिया भवति केषांचिदुपांशुव्रतमुत्तमम् ।
यो नो याचेत यत्किंचित्सर्वं दद्याम इत्यपि ॥ १३.७२.२ ॥
કેટલાક માટે આ એક ગુપ્ત ઉત્તમ વ્રત છે — અમારી પાસે જે કંઈ માગે તે બધું આપી દેવું, એવું પણ.
13.72.3
अपीडयन्भृत्यवर्गमित्येवमनुशुश्रुम ।
पीडयन्भृत्यवर्गं हि आत्मानमपकर्षति ॥ १३.७२.३ ॥
'સેવકવર્ગને પીડા ન આપવી' — એવું અમે સાંભળ્યું છે; કારણ કે સેવકવર્ગને પીડા આપનાર પોતાને જ નીચે પાડે છે.
13.72.4
अपूर्वं चापि यत्पात्रं यच्चापि स्याच्चिरोषितम् ।
दूरादभ्यागतं चापि तत्पात्रं न विदुर्बुधाः ॥ १३.७२.४ ॥
નવો હોય, લાંબા સમયથી રહેતો હોય, કે દૂરથી આવેલો હોય — તેને જ્ઞાનીઓ પાત્ર માનતા નથી.
13.72.5
अपीडया च भूतानां धर्मस्याहिंसया तथा ।
पात्रं विद्यामतत्त्वेन यस्मै दत्तं न सन्तपेत् ॥ १३.७२.५ ॥
પ્રાણીઓને પીડા ન આપીને, ધર્મની અહિંસાથી — પાત્રને યોગ્ય રીતે જાણીને, જેને આપ્યું હોય તેને પસ્તાવો ન થાય એમ.
13.72.6
ऋत्विक्पुरोहिताचार्याः शिष्यसम्बन्धिबान्धवाः ।
सर्वे पूज्याश्च मान्याश्च श्रुतवन्तोऽनसूयकाः ॥ १३.७२.६ ॥
ઋત્વિજ, પુરોહિત, આચાર્યો, શિષ્યો, સંબંધીઓ અને બાંધવો — આ સૌ પૂજનીય અને માનનીય છે; જેઓ શાસ્ત્રજ્ઞ અને ઈર્ષ્યારહિત હોય.
13.72.7
अतोऽन्यथा वर्तमानाः सर्वे नार्हन्ति सत्क्रियाम् ।
तस्माद्गुणैः परीक्षेत पुरुषान्प्रणिधाय वै ॥ १३.७२.७ ॥
આનાથી વિપરીત વર્તન કરનારા સર્વ લોકો સત્કારને યોગ્ય નથી. તેથી ગુણો દ્વારા, સાવધાનીથી નિરીક્ષણ કરીને માણસોની પરીક્ષા કરવી જોઈએ.
13.72.8
अक्रोधः सत्यवचनमहिंसा दम आर्जवम् ।
अद्रोहोऽनभिमानश्च ह्रीस्तितिक्षा दमः शमः ॥ १३.७२.८ ॥
ક્રોધનો અભાવ, સત્યવચન, અહિંસા, આત્મસંયમ, સરળતા, દ્રોહનો અભાવ, અભિમાનનો અભાવ, લજ્જા, સહનશીલતા, ઇન્દ્રિયનિગ્રહ અને શાંતિ.
13.72.9
यस्मिन्नोतानि दृश्यन्ते न चाकार्याणि भारत ।
स्वभावतो निविष्टानि तत्पात्रं मानमर्हति ॥ १३.७२.९ ॥
હે ભરત, જેનામાં આ ગુણો વણાયેલા દેખાય છે અને અયોગ્ય કર્મો દેખાતાં નથી, જે સ્વભાવથી જ આમાં સ્થિર છે, તે જ એ સુપાત્ર સન્માનને યોગ્ય છે.
13.72.10
तथा चिरोषितं चापि सम्प्रत्यागतमेव च ।
अपूर्वं चैव पूर्वं च तत्पात्रं मानमर्हति ॥ १३.७२.१० ॥
તેવી જ રીતે, લાંબા સમયથી રહેલો હોય કે હમણાં જ આવેલો હોય, નવો હોય કે જૂનો, તે જ સુપાત્ર સન્માનને યોગ્ય છે.
13.72.11
अप्रामाण्यं च वेदानां शास्त्राणां चाभिलङ्घनम् ।
अव्यवस्था च सर्वत्र एतन्नाशनमात्मनः ॥ १३.७२.११ ॥
વેદોની પ્રામાણિકતાનો અસ્વીકાર, શાસ્ત્રોનું ઉલ્લંઘન અને સર્વત્ર અવ્યવસ્થા — આ જ પોતાના વિનાશનું કારણ છે.
13.72.12
भवेत्पण्डितमानी यो ब्राह्मणो वेदनिन्दकः ।
आन्वीक्षिकीं तर्कविद्यामनुरक्तो निरर्थिकां ॥ १३.७२.१२ ॥
જે બ્રાહ્મણ પોતાને પંડિત માને છે, વેદની નિંદા કરે છે અને નિરર્થક આન્વીક્ષિકી તથા તર્કવિદ્યામાં આસક્ત રહે છે—
13.72.13
हेतुवादान्बुवन्सत्सु विजेताऽहेतुवादकः ।
आक्रोष्टा चातिवक्ता च ब्राह्मणानां सदैवहि ॥ १३.७२.१३ ॥
સજ્જનોની વચ્ચે હેતુવાદથી જીતવા ઇચ્છનાર, અહેતુવાદ કરનાર, બ્રાહ્મણોની નિંદા કરનાર, અતિશય બોલનાર—આ સદા (બ્રાહ્મણો માટે નિંદનીય છે).
13.72.14
सर्वाभिशङ्की मूढश्च बालः कटुकवागपि ।
बोद्धव्यस्तादृशस्तात नरं श्वानं हि तं विदुः ॥ १३.७२.१४ ॥
હે તાત! જે બધી બાબતમાં શંકા કરે, મૂઢ અને બાલબુદ્ધિ હોય, કઠોર વચન બોલે—એવા માણસને (ઓળખવો જોઈએ); લોકો તેને કૂતરા જેવો જાણે છે.
13.72.15
यथा श्वा भषितुं चैव हन्तु चैवावसज्जते ।
एवं सम्भाषणार्थाय सर्वशास्त्रवधाय च।
अल्पश्रुताः कुतर्काश्च दृष्टाः सृष्टाः कुपण्डिताः ॥ १३.७२.१५ ॥
કૂતરો ભસવા અને કરડવા માટે ચોંટી રહે છે તેમ, વાતચીત માટે અને બધાં શાસ્ત્રોના વિનાશ માટે અલ્પજ્ઞ કુતર્કી અને કુપંડિત જ ઉત્પન્ન થતા દેખાય છે.
13.72.16
श्रुतिस्मृती चेतिहासपुराणारण्यवेदिनः ।
अनुरुन्ध्याद्बहुज्ञांश्च सारज्ञाश्चैव पण्डिताः ॥ १३.७२.१६ ॥
શ્રુતિ, સ્મૃતિ, ઇતિહાસ, પુરાણ અને આરણ્યક વેદોને જાણનારાઓનું, બહુજ્ઞોનું અને સારને જાણનારા પંડિતોનું જ અનુસરણ કરવું જોઈએ.
13.72.17
लोकयात्रा च द्रष्टव्या धर्मश्चात्महितानि च ।
एवं नरो वर्तमानः शाश्वतीर्वर्धते समाः ॥ १३.७२.१७ ॥
લોકવ્યવહાર, ધર્મ અને પોતાનું હિત પણ જોવું જોઈએ. આ રીતે વર્તતો માણસ શાશ્વત વર્ષો સુધી વધે છે.
13.72.18
ऋणमुन्मुच्य देवानामृषीणां च तथैव च ।
पितॄणामथ विप्राणामतिथीनां च पञ्चमम् ॥ १३.७२.१८ ॥
દેવતાઓ, ઋષિઓ, તેમજ પિતૃઓ, પછી બ્રાહ્મણો અને અતિથિઓના ઋણમાંથી મુક્ત થઈને—પાંચમું પણ (ચૂકવવું જોઈએ).
13.72.19
पर्यायेण विमुक्तो यः सुनिर्णिक्तेन कर्मणा ।
एवं गृहस्थः कर्माणि कुर्वन्धर्मानन हीयते ॥ १३.७२.१९ ॥
જે ક્રમશઃ, સારી રીતે શુદ્ધ કરાયેલા કર્મથી મુક્ત થાય છે — એ રીતે ગૃહસ્થ કર્મો કરતો ધર્મથી ચ્યુત થતો નથી.