ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.72.1
अपूर्वं वा भवेत्पात्रमथवाऽपि चिरोषितम् ।
दूरादभ्यागतं वाऽपि किं पात्रं स्यात्पितामह ॥ १३.७२.१ ॥
ਨਵਾਂ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦੂਰੋਂ ਆਇਆ ਹੋਵੇ — ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਕੌਣ ਪਾਤਰ ਹੈ?
13.72.2
क्रिया भवति केषांचिदुपांशुव्रतमुत्तमम् ।
यो नो याचेत यत्किंचित्सर्वं दद्याम इत्यपि ॥ १३.७२.२ ॥
ਕਈਆਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਹੈ — ਜੋ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦੇਣਾ, ਇਹ ਵੀ।
13.72.3
अपीडयन्भृत्यवर्गमित्येवमनुशुश्रुम ।
पीडयन्भृत्यवर्गं हि आत्मानमपकर्षति ॥ १३.७२.३ ॥
'ਸੇਵਕ ਵਰਗ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਨਾ ਦੇਵੇ' — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.72.4
अपूर्वं चापि यत्पात्रं यच्चापि स्याच्चिरोषितम् ।
दूरादभ्यागतं चापि तत्पात्रं न विदुर्बुधाः ॥ १३.७२.४ ॥
ਨਵਾਂ ਹੋਵੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦੂਰੋਂ ਆਇਆ ਹੋਵੇ — ਉਸਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
13.72.5
अपीडया च भूतानां धर्मस्याहिंसया तथा ।
पात्रं विद्यामतत्त्वेन यस्मै दत्तं न सन्तपेत् ॥ १३.७२.५ ॥
ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਅਹਿੰਸਾ ਨਾਲ — ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਪਛਤਾਵਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।
13.72.6
ऋत्विक्पुरोहिताचार्याः शिष्यसम्बन्धिबान्धवाः ।
सर्वे पूज्याश्च मान्याश्च श्रुतवन्तोऽनसूयकाः ॥ १३.७२.६ ॥
ਰਿਤਵਿਕ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਆਚਾਰੀਆ, ਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਬੰਧੂ — ਇਹ ਸਭ ਪੂਜਣਯੋਗ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਹਨ; ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਗਿਆਤਾ ਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ।
13.72.7
अतोऽन्यथा वर्तमानाः सर्वे नार्हन्ति सत्क्रियाम् ।
तस्माद्गुणैः परीक्षेत पुरुषान्प्रणिधाय वै ॥ १३.७२.७ ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
13.72.8
अक्रोधः सत्यवचनमहिंसा दम आर्जवम् ।
अद्रोहोऽनभिमानश्च ह्रीस्तितिक्षा दमः शमः ॥ १३.७२.८ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ, ਅਹਿੰਸਾ, ਆਤਮ-ਸੰਜਮ, ਸਰਲਤਾ, ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਹੰਕਾਰ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਲੱਜਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਇੰਦਰੀ-ਨਿਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ।
13.72.9
यस्मिन्नोतानि दृश्यन्ते न चाकार्याणि भारत ।
स्वभावतो निविष्टानि तत्पात्रं मानमर्हति ॥ १३.७२.९ ॥
ਹੇ ਭਰਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਣਉਚਿਤ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਜੋ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਮਾਣ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।
13.72.10
तथा चिरोषितं चापि सम्प्रत्यागतमेव च ।
अपूर्वं चैव पूर्वं च तत्पात्रं मानमर्हति ॥ १३.७२.१० ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਨਵਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਮਾਣ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।
13.72.11
अप्रामाण्यं च वेदानां शास्त्राणां चाभिलङ्घनम् ।
अव्यवस्था च सर्वत्र एतन्नाशनमात्मनः ॥ १३.७२.११ ॥
ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣਾ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਅਵਿਵਸਥਾ — ਇਹੀ ਆਪਣੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
13.72.12
भवेत्पण्डितमानी यो ब्राह्मणो वेदनिन्दकः ।
आन्वीक्षिकीं तर्कविद्यामनुरक्तो निरर्थिकां ॥ १३.७२.१२ ॥
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਡਤ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਆਨਵੀਕਸ਼ਿਕੀ ਤੇ ਤਰਕ-ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—
13.72.13
हेतुवादान्बुवन्सत्सु विजेताऽहेतुवादकः ।
आक्रोष्टा चातिवक्ता च ब्राह्मणानां सदैवहि ॥ १३.७२.१३ ॥
ਸਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਤੂਵਾਦ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਹੇਤੂਵਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਦਾ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹਨ).
13.72.14
सर्वाभिशङ्की मूढश्च बालः कटुकवागपि ।
बोद्धव्यस्तादृशस्तात नरं श्वानं हि तं विदुः ॥ १३.७२.१४ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਜੋ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਬਾਲ-ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ—ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ (ਪਛਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ); ਉਸਨੂੰ ਲੋਕ ਕੁੱਤੇ ਵਰਗਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
13.72.15
यथा श्वा भषितुं चैव हन्तु चैवावसज्जते ।
एवं सम्भाषणार्थाय सर्वशास्त्रवधाय च।
अल्पश्रुताः कुतर्काश्च दृष्टाः सृष्टाः कुपण्डिताः ॥ १३.७२.१५ ॥
ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤਾ ਭੌਂਕਣ ਅਤੇ ਕੱਟਣ ਲਈ ਚਿੰਬੜਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਅਲਪ-ਗਿਆਨੀ ਕੁਤਰਕੀ ਅਤੇ ਕੁਪੰਡਿਤ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
13.72.16
श्रुतिस्मृती चेतिहासपुराणारण्यवेदिनः ।
अनुरुन्ध्याद्बहुज्ञांश्च सारज्ञाश्चैव पण्डिताः ॥ १३.७२.१६ ॥
ਸ਼ਰੁਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਆਰਣਯਕ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.72.17
लोकयात्रा च द्रष्टव्या धर्मश्चात्महितानि च ।
एवं नरो वर्तमानः शाश्वतीर्वर्धते समाः ॥ १३.७२.१७ ॥
ਲੋਕ-ਵਿਹਾਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਵੀ ਵੇਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸਦੀਵੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵਧਦਾ-ਫੁੱਲਦਾ ਹੈ।
13.72.18
ऋणमुन्मुच्य देवानामृषीणां च तथैव च ।
पितॄणामथ विप्राणामतिथीनां च पञ्चमम् ॥ १३.७२.१८ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ—ਪੰਜਵਾਂ ਵੀ (ਚੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।
13.72.19
पर्यायेण विमुक्तो यः सुनिर्णिक्तेन कर्मणा ।
एवं गृहस्थः कर्माणि कुर्वन्धर्मानन हीयते ॥ १३.७२.१९ ॥
ਜੋ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।