মহাভারত · অধ্যায় 13.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.73.1
स्त्रीणां स्वभावमिच्छामि श्रोतुं भरतसत्तम ।
स्त्रियो हि मूलं दोषाणां लघुचित्ता हि ताः स्मृताः ॥ १३.७३.१ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, নারীদের স্বভাব শুনতে ইচ্ছা করি। নারীই দোষের মূল, তারা চঞ্চলচিত্ত বলে কথিত।
13.73.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादं पुंश्चल्या पञ्चचूडाया ॥ १३.७३.२ ॥
এখানেও এই প্রাচীন ইতিহাস বলা হয় — নারদ ও পঞ্চচূড়া নামে এক ব্যভিচারিণীর কথোপকথন।
13.73.3
लोकाननुचरन्सर्वान्देवर्षिर्नारदः पुरा ।
ददर्शाप्सरसं ब्राह्मीं पञ्चचूडामनिन्दिताम् ॥ १३.७३.३ ॥
একবার সমস্ত লোকে বিচরণকারী দেবর্ষি নারদ ব্রহ্মা-জাত, নিন্দাহীনা অপ্সরা পঞ্চচূড়াকে দেখলেন।
13.73.4
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं पप्रच्चाप्सरसं मुनिः ।
संशयो हृदि कश्चिन्मे ब्रूहि तन्मे सुमध्यमे ॥ १३.७३.४ ॥
তাঁকে দেখে, সর্বাঙ্গসুন্দরী সেই অপ্সরাকে মুনি জিজ্ঞাসা করলেন — "হে সুমধ্যমা, আমার মনে কিছু সংশয় আছে; তা আমাকে বলো।"
13.73.5
एवमुक्ताऽथ सा विप्रं प्रत्युवाचाथ नारदम् ।
विषये सति वक्ष्यामि समर्थां मन्यसे च माम् ॥ १३.७३.५ ॥
এইরূপ বলা হলে তিনি ব্রাহ্মণ নারদকে উত্তর দিলেন — "তা যদি আমার আয়ত্তে থাকে, তবে বলব; আপনি যদি আমাকে সক্ষম মনে করেন।"
13.73.6
न त्वामविषये भद्रे नियोक्ष्यामि कथञ्चन ।
स्त्रीणां स्वभावमिच्छामि त्वत्तः श्रोतुं वरानने ॥ १३.७३.६ ॥
নারদ বললেন — "হে ভদ্রে, তোমার আয়ত্তের বাইরে কোনো কিছুতে আমি কোনোভাবেই তোমাকে নিযুক্ত করব না। হে বরাননা, তোমার কাছ থেকে নারীদের স্বভাব শুনতে ইচ্ছা করি।"
13.73.7
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवर्षेरप्सरोत्तमा ।
प्रत्युवाच न शक्ष्यामि स्त्री सती निन्दितुं स्त्रियः ॥ १३.७३.७ ॥
সেই দেবর্ষির কথা শুনে অপ্সরাদের শ্রেষ্ঠা উত্তর দিলেন, "সতী নারী হয়ে আমি নারীদের নিন্দা করতে পারব না।"
13.73.8
विदितास्ते स्त्रियो याश्च यादृशाश्च स्वभावतः ।
न मामर्हसि देवर्षे नियोक्तुं कार्य ईदृशे ॥ १३.७३.८ ॥
হে দেবর্ষি, যে নারী যেমন, তাদের স্বভাব যেমন, আপনি তা জানেন; এমন কাজে আমাকে নিযুক্ত করা আপনার উচিত নয়।
13.73.9
तामुवाच स देवर्षिः सत्यं वद सुमध्यमे ।
मृषावादे भवेद्दोषः सत्ये दोषो न विद्यते ॥ १३.७३.९ ॥
সেই দেবর্ষি তাঁকে বললেন, "হে সুমধ্যমে, সত্য বলো; মিথ্যা বললেই দোষ হয়, সত্যে কোনো দোষ নেই।"
13.73.10
इत्युक्ता सा कृतमतिरभवच्चारुहासिनी ।
स्त्रीदोषाञ्शाश्वतान्सत्यान्भाषितुं सम्प्रचक्रमे ॥ १३.७३.१० ॥
এভাবে বলা হলে সেই মধুর-হাসিনী দৃঢ়সংকল্পা হয়ে নারীদের চিরন্তন দোষগুলি সত্য বলতে শুরু করলেন।
13.73.11
कुलीना रूपवत्यश्च नाथवत्यश्च योषितः ।
मर्यादासु न तिष्ठन्ति स दोषः स्त्रीषु नारद ॥ १३.७३.११ ॥
কুলীনা, রূপবতী এবং স্বামী বা অভিভাবকযুক্ত নারীরাও মর্যাদায় স্থির থাকে না; হে নারদ, নারীদের মধ্যে এটাই দোষ।
13.73.12
न स्त्रीभ्यः किञ्चिदन्यद्वै पापीयस्तरमस्ति वै ।
स्त्रियो हि मूलं दोषाणां तथा त्वमपि वेत्थ ह ॥ १३.७३.१२ ॥
নারীদের চেয়ে পাপী আর কিছু নেই; নারীই দোষের মূল; আপনিও তা জানেন।
13.73.13
समाज्ञातानृद्धिमतः प्रतिरूपान्वशे स्थितान् ।
पतीनन्तरमासाद्य नालं नार्यः परीक्षितुम् ॥ १३.७३.१३ ॥
খ্যাতিমান, ঐশ্বর্যশালী, উপযুক্ত, বশে থাকা স্বামীদের থাকলেও, অন্য কোনো পুরুষের কাছে গেলে নারীরা তাদের পরীক্ষা করতে সক্ষম হয় না।
13.73.14
असद्धर्मस्त्वयं स्त्रीणामस्माकं भवति प्रभो ।
पापीयसो नरान्यद्वै लज्जां त्यक्त्वा भजामहे ॥ १३.७३.१४ ॥
হে প্রভু, এটা নারীদের অসৎ স্বভাব; আমাদেরও তাই। লজ্জা ত্যাগ করে আমরা অতি পাপী পুরুষদেরও সেবা করি।
13.73.15
स्त्रियं हि यः प्रार्थयते सन्निकर्षं च गच्छति ।
ईषच्च कुरुते सेवां तमेवेच्छन्ति योषितः ॥ १३.७३.१५ ॥
যে পুরুষ কোনো নারীকে কামনা করে, তার কাছে যায় এবং কিছুটা সেবা করে, নারীরা তাকেই কামনা করে।
13.73.16
अनर्थित्वान्मनुष्याणां भयात्परिजनस्य च ।
मर्यादायाममर्यादाः स्त्रियस्तिष्ठन्ति भर्तृषु ॥ १३.७३.१६ ॥
পুরুষদের অনাগ্রহের কারণে, ভয়ে এবং পরিজনদের কারণে, মর্যাদার সীমা লঙ্ঘনকারী নারীরা স্বামীদের কাছেই থাকে।
13.73.17
नासां कश्चिदगम्योस्ति नासां वयसि निश्चयः ।
विरूपं रूपवन्तं वा पुमानित्येव भुञ्जते ॥ १३.७३.१७ ॥
তাদের কাছে অগম্য কেউ নেই; তাদের বয়সেরও কোনো স্থিরতা নেই। কুৎসিত হোক বা সুন্দর, 'পুরুষ' এটুকুই যথেষ্ট ভেবে তারা ভোগ করে।
13.73.18
न भयान्नाप्यनुक्रोशान्नार्थहेतोः कथञ्चन ।
न ज्ञातिकुलसम्बन्धात्स्त्रियस्तिष्ठन्ति भर्तृषु ॥ १३.७३.१८ ॥
ভয়ে নয়, করুণায় নয়, অর্থের জন্য কোনোভাবেই নয়, আত্মীয়-কুলের সম্পর্কেও নয়—নারীরা স্বামীদের কাছে থাকে না।
13.73.19
यौवने वर्तमानानां मृष्टाभरणवाससाम् ।
नारीणां खैरवृत्तीनां स्पृहयन्ति कुलस्त्रियः ॥ १३.७३.१९ ॥
যৌবনে অবস্থিত, মার্জিত অলংকার ও বস্ত্রে সজ্জিত, স্বেচ্ছাচারী নারীদের কুলস্ত্রীরাও স্পৃহা করে।
13.73.20
याश्च शश्वद्बहुमता रक्ष्यन्ते दयिताः स्त्रियः ।
अपि ताः सम्प्रसज्जन्ते कुब्जान्धजडवामनैः ॥ १३.७३.२० ॥
যে নারীরা সর্বদা সম্মানিত ও প্রিয় হয়ে রক্ষিত হন, তারাও কুঁজো, অন্ধ, জড় ও বামনদের প্রতি আসক্ত হন।
13.73.21
पङ्गुष्वथ च देवर्षे ये चान्ये कुत्सिता नराः ।
स्त्रीणामगम्यो लोकेऽस्मिन्नास्ति कश्चिन्महामुने ॥ १३.७३.२१ ॥
হে দেবর্ষি, খঞ্জদের মধ্যে এবং অন্যান্য নিন্দিত পুরুষদের মধ্যেও; হে মহামুনি, এই জগতে নারীদের কাছে অগম্য কেউ নেই।
13.73.22
यदि पुंसां गतिर्ब्रह्मन्कथंचिन्नोपपद्यते ।
अप्यन्योन्यं प्रवर्तन्ते न हि तिष्ठन्ति भर्तृषु ॥ १३.७३.२२ ॥
হে ব্রাহ্মণ, পুরুষদের কোনো উপায় না থাকলে তারা পরস্পরের সঙ্গে চলে; প্রকৃতপক্ষে নারীরা স্বামীদের কাছে থাকে না।
13.73.23
दुष्टाचाराः पापरता असत्या मायया वृताः ।
अदृष्टबुद्धिबहुलाः प्रायेणेत्यवगम्यताम् ॥ १३.७३.२३ ॥
তারা দুষ্টাচারী, পাপে আসক্ত, মিথ্যাবাদী, মায়ায় আবৃত এবং অদৃষ্ট বুদ্ধিতে পূর্ণ; সাধারণত এরূপই জানা উচিত।
13.73.24
अलाभात्पुरुषाणां हि भयात्परिजनस्य च ।
वधबन्धभयाच्चापि स्वयं गुप्ता भवन्ति ताः ॥ १३.७३.२४ ॥
পুরুষের অভাবে, স্বজনদের ভয়ে, এবং বধ ও বন্ধনের ভয়েই তারা নিজেরা সুরক্ষিত থাকে।
13.73.25
चलस्वभावा दुःसेव्या दुर्ग्राह्या भावतस्तथा ।
प्राज्ञस्य पुरुषस्येह यथाभावास्तथा स्त्रियः ॥ १३.७३.२५ ॥
নারীরা চঞ্চল স্বভাবের, সেবা করা কঠিন, স্বভাবতই বোঝা কঠিন; জ্ঞানী পুরুষের কাছে এখানে তারা তাদের ভাব অনুযায়ীই হয়।
13.73.26
नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः ।
नान्तकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचनाः ॥ १३.७३.२६ ॥
আগুন কাঠে তৃপ্ত হয় না, মহাসমুদ্র নদীতে তৃপ্ত হয় না, মৃত্যু সকল প্রাণীতে তৃপ্ত হয় না; তেমনি সুনয়না নারীরা পুরুষে তৃপ্ত হয় না।
13.73.27
इदमन्यच्च देवर्षे रहस्यं सर्वयोषिताम् ।
दृष्ट्वैव पुरुषं ह्यन्यं योनिः प्रक्लिद्यते स्त्रियाः ॥ १३.७३.२७ ॥
হে দেবর্ষি, এটিও সকল নারীর আরেকটি রহস্য: অন্য এক পুরুষকে দেখামাত্রই নারীর যোনি আর্দ্র হয়ে ওঠে।
13.73.28
कामानामपि दातारं कर्तारं मानसान्त्वयोः ।
रक्षितारं न मृष्यन्ति स्वभर्तारमसत्स्त्रियः ॥ १३.७३.२८ ॥
কামনার দাতা, মনের সান্ত্বনাদাতা, রক্ষাকর্তা নিজ স্বামীকেও অসৎ নারীরা সহ্য করে না।
13.73.29
न कामभोगान्विपुलान्नालङ्कारार्थसञ्चयान् ।
तथैव बहुमन्वन्ते यथा रत्यामनुग्रहम् ॥ १३.७३.२९ ॥
প্রচুর কামভোগ, অলংকার ও ধনসঞ্চয়কে তারা ততটা মূল্য দেয় না, যতটা রতিতে প্রাপ্ত অনুগ্রহকে দেয়।
13.73.30
अन्तकः शमनो मृत्युः पातालं बडबामुखम् ।
क्षुरधारा विषं सर्पो वह्निरित्येकतः स्त्रियः ॥ १३.७३.३० ॥
অন্তক, শমন, মৃত্যু, পাতাল, বড়বামুখ, ক্ষুরধার, বিষ, সর্প, অগ্নি — এসব এক পাশে, নারীরা অন্য পাশে।
13.73.31
यतश्च भूतानि महान्ति पञ्च ।
यतश्च लोका विहिता विधात्रा।
यतः पुमांसः प्रमदाश्च निर्मिता-
स्ततश्च दोषाः प्रमदासु नारद ॥ १३.७३.३१ ॥
যা থেকে পাঁচটি মহাভূত, যা থেকে বিধাতা লোকসমূহ বিহিত করেছেন, যা থেকে পুরুষ ও নারী সৃষ্ট হয়েছে, সেখান থেকেই নারীদের মধ্যে দোষ আসে, হে নারদ।