महाभारत · अध्याय 13.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.75.1
एवमेतन्महाबाहो नात्र मिथ्याऽस्ति किञ्चन ।
यथा ब्रवीषि कौरव्य नारीं प्रति जनाधिप ॥ १३.७५.१ ॥
हे महाबाहो, हे असेच आहे; यात काहीही खोटे नाही. हे कौरव्या, जनाधिपा, तू स्त्रियांविषयी जे सांगतोस तसेच हे आहे.
13.75.2
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।
यथा रक्षा कृता पूर्वं विपुलेन महात्मना ॥ १३.७५.२ ॥
येथे मी तुला एक प्राचीन इतिहास सांगेन; पूर्वी महात्मा विपुलाने कशी रक्षा केली ते.
13.75.3
प्रमदाश्च यथा सृष्टा ब्रह्मणा भरतर्षभ ।
यदर्थं तच्च ते तात प्रवक्ष्यामि नराधिप ॥ १३.७५.३ ॥
हे भरतर्षभा, ब्रह्म्याने स्त्रिया कशा निर्माण केल्या आणि कोणत्या हेतूने, तेही मी तुला सांगेन, हे पुत्रा, नराधिपा.
13.75.4
न हि स्त्रीभ्यः परं पुत्र पापीयः किञ्चिदस्ति वै ।
अग्निर्हिः प्रमदा दीप्तो मायाश्च मयजा विभो।
क्षुरधारा विषं सर्पो मृत्युरित्येकतः स्त्रियः ॥ १३.७५.४ ॥
हे पुत्रा, स्त्रियांपेक्षा अधिक पापी असे दुसरे काहीही नाही. स्त्री म्हणजे प्रज्वलित अग्नी, हे विभो, माया आणि मयापासून जन्मलेली फसवणूक; क्षुरधार, विष, सर्प, मृत्यू — हे सर्व एकत्र स्त्रियाच.
13.75.5
प्रजा इमा महाबाहो धार्मिक्य इति नः श्रुतम् ।
स्वयं गच्छन्ति देवत्वं ततो देवानियाद्भयम् ॥ १३.७५.५ ॥
हे महाबाहो, ही प्रजा धार्मिक आहे असे आम्ही ऐकले आहे; ती स्वतःच देवत्व प्राप्त करते, म्हणून देवांना भय वाटले.
13.75.6
अथाभ्यागच्छन्देवास्ते पितामहमरिंदम ।
निवेद्य मानसं चापि तूष्णीमासन्नधोमुखाः ॥ १३.७५.६ ॥
मग, हे अरिंदमा, ते देव पितामहाजवळ आले; आपले मनोगत निवेदन करूनही ते मान खाली घालून गप्प बसले.
13.75.7
तेषामन्तर्गतं ज्ञात्वा देवानां स पितामहः ।
मानवानां प्रमोहार्थं कृत्या नार्योऽसृजत्प्रभुः ॥ १३.७५.७ ॥
देवतांच्या अंतरंगातील हेतू जाणून त्या पितामहांनी, मानवांना मोहात पाडण्यासाठी कृत्या नावाच्या स्त्रिया निर्माण केल्या; ते प्रभू होते.
13.75.8
पूर्वसर्गे तु कौन्तेय साध्व्यो नार्य इहाभवन् ।
असाध्व्यस्तु समुत्पन्नाः कृत्याः सर्गात्प्रजापतेः ॥ १३.७५.८ ॥
हे कौन्तेया, पूर्वीच्या सर्गात येथे सदाचारी स्त्रिया होत्या; परंतु प्रजापतीच्या सर्गातून असाध्वी कृत्या निर्माण झाल्या.
13.75.9
ताः कामलुब्धाः प्रमदाः प्रामथ्नन्त नरान्सदा ॥ १३.७५.९ ॥
कामलोभी त्या स्त्रिया सदैव पुरुषांना पीडा देत राहिल्या.
13.75.10
क्रोधं कामस्य देवेशः सहायं चासृजत्प्रभुः ।
असज्जन्त प्रजाः सर्वाः कामक्रोधवशङ्गताः ॥ १३.७५.१० ॥
देवेश प्रभूंनी कामाचा सहाय्यक असा क्रोधही निर्माण केला; तेव्हा सर्व प्रजा काम-क्रोधाच्या अधीन होऊन आसक्त झाल्या.
13.75.11
द्विजानां च गुरूणां च महागुरुनृपादिनाम् ।
क्षणस्त्रीसङ्गकामोत्था यातनाहो निरन्तरा ॥ १३.७५.११ ॥
द्विजांना, गुरूंना, महागुरूंना, राजांना व इतरांनाही, क्षणिक स्त्रीसंगाच्या कामातून उद्भवणारी यातना किती निरंतर आहे, अहो!
13.75.12
अरक्तमनसां नित्यं ब्रह्मचर्यामलात्मनाम् ।
तपोदमार्चनाध्यानयुक्तानां शुद्धिरुत्तमा ॥ १३.७५.१२ ॥
ज्यांचे मन सदैव विरक्त आहे, ब्रह्मचर्याने ज्यांचा आत्मा निर्मल आहे, आणि जे तप, दम, पूजन व ध्यानात रत आहेत, त्यांची शुद्धी सर्वोत्तम आहे.
13.75.13
न च स्त्रीणां क्रियाः काश्चिदिति धर्मो व्यवस्थितः ।
निरिन्द्रिया ह्यशास्त्राश्च स्त्रियोऽनृतमिति श्रुतिः ॥ १३.७५.१३ ॥
स्त्रियांसाठी कोणतीही विशेष क्रिया नाही, असा धर्म स्थापित आहे. स्त्रिया इंद्रियहीन, शास्त्रहीन आणि असत्यवादी आहेत, अशी श्रुती आहे.
13.75.14
शय्यासनमलङ्कारमन्नपानमनार्यताम् ।
दुर्वाग्भावं रतिं चैव ददौ स्त्रीभ्यः प्रजापतिः ॥ १३.७५.१४ ॥
शय्या, आसन, अलंकार, अन्नपान, अनार्यता, कटुवचन आणि रति—हे प्रजापतीने स्त्रियांना दिले.
13.75.15
न तासां रक्षणं शक्यं कर्तुं पुंसां कथञ्चन ।
अपि विस्वकृता तात कुतस्तु पुरुषैरिह ॥ १३.७५.१५ ॥
पुरुषांकडून त्यांचे रक्षण कोणत्याही प्रकारे शक्य नाही. हे तात, विश्वकर्म्यालाही जे जमले नाही, ते येथील पुरुषांना कसे जमेल?
13.75.16
वाचा च वधबन्धैर्वा क्लेशैर्वा विविधैस्तथा ।
न शक्या रक्षितुं नार्यस्ता हि नित्यमसंयताः ॥ १३.७५.१६ ॥
शब्दाने, वध-बंधनाने किंवा विविध क्लेशांनीही त्या स्त्रियांचे रक्षण करता येत नाही, कारण त्या सदैव असंयत असतात.
13.75.17
इदं तु पुरुषव्याघ्र पुरस्ताच्छ्रुतवानहम् ।
यथा रक्षा कृता पूर्वं विपुलेन गुरुस्त्रियाः ॥ १३.७५.१७ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, पूर्वी विपुलाने गुरुपत्नीचे रक्षण कसे केले होते, हे मी ऐकले आहे.
13.75.18
ऋषिरासीन्महाभागो देवशर्मेति विश्रुतः ।
तस्य भार्या रुचिर्नाम रूपेणासदृशी भुवि ॥ १३.७५.१८ ॥
देवशर्मा नावाचा एक महाभाग्यवान ऋषी होता, तो प्रसिद्ध होता. त्याची पत्नी रुचि नावाची होती; पृथ्वीवर तिच्या रूपाशी तुलना होईल अशी कोणी नव्हती.
13.75.19
तस्या रूपेण सम्मत्ता देवगन्धर्वदानवाः ।
विशेषेण तु राजेन्द्र वृत्रहा पाकशासनः ॥ १३.७५.१९ ॥
हे राजेंद्रा, तिच्या रूपाने देव, गंधर्व आणि दानव मोहित झाले; विशेषतः वृत्रहन्ता पाकशासन इंद्र.
13.75.20
नारीणां चरितज्ञश्च देवशर्मा महामतिः ।
यथाशक्ति यथोस्साहं भार्यां तामभ्यरक्षत ॥ १३.७५.२० ॥
स्त्रियांचे वर्तन जाणणारा महामती देवशर्मा आपल्या शक्तीनुसार आणि उत्साहानुसार त्या भार्येचे रक्षण करू लागला.
13.75.21
पुरंदरं च जानंश्च परस्त्रीकामचारिणम् ।
तस्माद्यत्नेन भार्याया रक्षणं स चकार ह ॥ १३.७५.२१ ॥
परस्त्रीकामाने फिरणारा पुरंदर (इंद्र) जाणत असल्यामुळे त्याने यत्नपूर्वक भार्येचे रक्षण केले.
13.75.22
स कदाचिदृषिस्तात यज्ञं कर्तुमनास्तदा ।
भार्यासंरक्षणं कार्यं कथं स्यादित्यचिन्तयत् ॥ १३.७५.२२ ॥
वत्सा, तो ऋषी एकदा यज्ञ करण्याच्या इच्छेने असता, भार्येचे रक्षण कसे होईल याचा विचार करू लागला.
13.75.23
रक्षाविधानं मनसा स सञ्चिन्त्य महातपाः ।
आहूय दयितं शिष्यं विपुलं प्राह भार्गवम् ॥ १३.७५.२३ ॥
महातपस्वी मनात रक्षणाचा उपाय नीट विचारून, प्रिय शिष्य भार्गव विपुलाला बोलावून म्हणाला.
13.75.24
यज्ञकारो गमिष्यामि रुचिं चेमां सुरेश्वरः ।
यतः प्रार्थयते नित्यं तां रक्षस्व यथाबलम् ॥ १३.७५.२४ ॥
मी यज्ञ करण्यास जात आहे; ही रुची नेहमी सुरेश्वराची (इंद्राची) इच्छा करते; म्हणून तू आपल्या बळानुसार तिचे रक्षण कर.
13.75.25
अप्रमत्तेन ते भाव्यं सदा प्रति पुरंदरम् ।
स हि रूपाणि कुरुते विविधानि भृगूत्तम ॥ १३.७५.२५ ॥
तुम्ही नेहमी पुरंदर (इंद्र) बाबत सावध राहिले पाहिजे. तो विविध रूपे धारण करतो, हे भृगुश्रेष्ठा.
13.75.26
इत्युक्तो विपुलस्तेन तपस्वी नियतेन्द्रियः ।
सदैवोग्रतपा राजन्नग्र्यर्कसदृशद्युतिः ॥ १३.७५.२६ ॥
असे त्याने सांगितल्यावर विपुल, इंद्रियांना संयमित ठेवणारा तपस्वी, सदैव उग्र तपश्चर्या करणारा, हे राजा, श्रेष्ठ सूर्यासारख्या तेजाचा होता.
13.75.27
धर्मज्ञः सत्यवादी च तथेति प्रत्यभाषत ।
पुनश्चेदं महाराज पप्रच्छ प्रस्थितं गुरुम् ॥ १३.७५.२७ ॥
धर्म जाणणारा आणि सत्यवादी असलेला तो 'तसेच आहे' असे म्हणाला. पुन्हा, हे महाराजा, निघालेल्या गुरूंना त्याने हे विचारले.
13.75.28
कानि रूपाणि शक्रस्य भवन्त्यागच्छतो मुने ।
वपुस्तेजश्च कीदृग्वै तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.७५.२८ ॥
हे मुनी, येणाऱ्या शक्राची (इंद्राची) कोणती रूपे असतात? त्याचे शरीर व तेज कसे असते? ते मला सांगणे आपणास योग्य आहे.
13.75.29
ततः स भगवांस्तस्मै विपुलाय महात्मने ।
आचचक्षे यथातत्त्वं मायां शक्रस्य भारत ॥ १३.७५.२९ ॥
मग त्या भगवंतांनी त्या महात्मा विपुलाला, हे भारता, शक्राची माया यथार्थपणे सांगितली.
13.75.30
बहुमायः स विप्रर्षे बलहा पाकशासनः ।
तांस्तान्विकुरुते भावान्बहूनथ मुहुर्मुहुः ॥ १३.७५.३० ॥
हे विप्रर्षी, बलाला मारणारा आणि पाकाचा शासक तो अनेक मायांनी युक्त आहे. तो वारंवार विविध रूपे निर्माण करतो.
13.75.31
किरीटी वज्रधृग्धन्वी मुकुटी बद्धकुण्डलः ।
भवत्यथ मुहूर्तेनि चण्डालसमदर्शनः ॥ १३.७५.३१ ॥
किरीटी, वज्रधारी, धनुर्धर, मुकुटधारी आणि कुंडले घातलेला तो क्षणार्धात चांडाळासारखा दिसू लागतो.
13.75.32
शिखी जटी चीरवासाः पुनर्भवति पुत्रक ।
बृहच्छरीरश्च पनश्चीरवासाः पुनः कृशः ॥ १३.७५.३२ ॥
पुत्रा, तो शिखाधारी, जटाधारी, वल्कलवस्त्रधारी पुन्हा होतो; मग मोठ्या शरीराचा, आणि पुन्हा वल्कलवस्त्र नेसलेला कृश होतो.
13.75.33
गौरं श्यामं च कृष्णं च वर्णं विकुरुते पुनः ।
विरूपो रूपवांश्चैव युवा वृद्धस्तथैव च ॥ १३.७५.३३ ॥
तो पुन्हा गौर, श्याम आणि कृष्ण वर्ण धारण करतो; कुरूप व रूपवान, तरुण व वृद्धही तसाच होतो.
13.75.34
प्राज्ञो जडश्च मूकश्च ह्रस्वो दीर्घस्तथैव च ।
ब्राह्मणः क्षत्रियश्चैव वैश्यः शूद्रस्तथैव च ॥ १३.७५.३४ ॥
तो प्राज्ञ व जड, मूक, ठेंगू व उंच होतो; ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य व शूद्रही तसाच होतो.
13.75.35
प्रतिलोमोऽनुलोमश्च भवत्यथ शतक्रतुः ।
शुकवायसरूपी च हंसकोकिलरूपवान् ॥ १३.७५.३५ ॥
प्रतिलोम आणि अनुलोम तोही होतो; मग शतक्रतू इंद्र पोपट व कावळ्याचे रूप घेतो आणि हंस व कोकिळेचे रूपही घेतो.
13.75.36
सिंहव्याघ्रगजानां च रूपं धारयते पुनः ।
दैवं दैत्यमथो राज्ञां वपुर्धारयतेऽपि च ॥ १३.७५.३६ ॥
सिंह, व्याघ्र व हत्तींचे रूप तो पुन्हा धारण करतो; दैवी व दैत्य रूप आणि राजांचे शरीरही तो धारण करतो.
13.75.37
अकृशो मायुभग्राङ्गः शकुनिर्विकृतस्तथा ।
चतुष्पाद्बहुरूपश्च पुनर्भवति बालिशः ॥ १३.७५.३७ ॥
तो कृश होत नाही, मायेने त्याचे अवयव भग्न होत नाहीत; तो पक्षी, विकृत रूपाचा, चार पायांचा आणि अनेक रूपांचा होऊन पुन्हा मूर्खासारखा बनतो.
13.75.38
मक्षिकामशकादीनां वपुर्धारयतेऽपि च ।
न शक्यमस्य ग्रहणं कर्तुं विपुल केनचित् ॥ १३.७५.३८ ॥
तो माशी, डास इत्यादींचेही रूप धारण करतो. हे विपुल, कोणालाही त्याला पकडणे शक्य नाही.
13.75.39
अपि विश्वकृता तात येन सृष्टमिदं जगत् ।
पुनरन्तर्हितः शक्रो दृश्यते ज्ञानचक्षुषा ॥ १३.७५.३९ ॥
हे तात, ज्याने हे जग निर्माण केले त्या विश्वकर्म्यासारखा असला तरी, लपलेला इंद्र ज्ञानचक्षूनेच दिसतो.
13.75.40
वायुभूतश्च स पुनर्देवराजो भवत्युतः ।
एवंरूपाणि सततं कुरुते पाकशासनः।
तस्माद्विपुल यत्नेन रक्षेमां तनुमध्यमाम् ॥ १३.७५.४० ॥
तो वायुरूप होऊन पुन्हा देवराज होतो; पाकशासन इंद्र सततच असी रूपे धारण करतो. म्हणून हे विपुल, मोठ्या प्रयत्नाने या सडपातळ कंबरेच्या स्त्रीचे रक्षण कर.
13.75.41
यथा रुचिं नवलिहेद्देवेन्द्रो भृगुसत्तम ।
क्रतावुपहिते न्यस्तं हविः श्वेव दुरात्मवान् ॥ १३.७५.४१ ॥
हे भृगुश्रेष्ठा, यज्ञात अर्पिलेले हविर्द्रव्य देवेंद्र जसे आपल्या इच्छेने पुन्हा चाटतो, तसाच दुरात्मा कुत्र्यासारखा तोही करतो.
13.75.42
एवमाख्याय स मुनिर्यज्ञकारोऽगमत्तदा ।
देवशर्मा महाभागस्ततो भरतसत्तम ॥ १३.७५.४२ ॥
असे सांगून तो यज्ञकर्ता मुनी तेव्हा निघून गेला. हे भरतश्रेष्ठा, मग महाभाग देवशर्मा (निघून गेला).
13.75.43
विपुलस्तु वचः श्रुत्वा गुरोश्चिन्तामुपेयिवान् ।
रक्षां च परमां चक्रे देवराजान्महाबलात् ॥ १३.७५.४३ ॥
विपुल गुरूंचे वचन ऐकून चिंतित झाला; महाबली देवराज इंद्रापासून त्याने परम संरक्षण योजले.
13.75.44
किन्नु शक्यं मया कर्तुं गुरुदाराभिरक्षणे ।
मायावी हि सुरेन्द्रोसौ दुर्धर्षश्चापि वीर्यवान् ॥ १३.७५.४४ ॥
गुरुपत्नीच्या रक्षणात मी काय करू शकतो? तो सुरेंद्र मायावी, दुर्धर्ष आणि पराक्रमी आहे.
13.75.45
नीपिधायाश्रमं शक्यो रक्षितुं पाकशासनः ।
उटजं वा तथा ह्यस्य नानाविधसरूपता ॥ १३.७५.४५ ॥
आश्रम झाकूनही पाकशासन इंद्राला रोखणे शक्य नाही; किंवा त्याची झोपडीही अनेक रूपे घेते.
13.75.46
वायुरूपेण वा शक्रो गुरुपत्नीं प्रधर्षयेत् ।
तस्मादिमां सम्प्रविश्य रुचिं स्थास्येहमद्य वै ॥ १३.७५.४६ ॥
किंवा इंद्र वायुरूपाने गुरुपत्नीचा अपमान करू शकतो; म्हणून आज मी हिच्यात प्रवेश करून तिचे तेज होऊन राहीन.
13.75.47
अथवा पौरुषेणेयं न शक्या रक्षितुं मया ।
बहुरूपो हि भगवाञ्छ्रूयते पाकशासनः ॥ १३.७५.४७ ॥
किंवा मानवी पराक्रमाने हिचे रक्षण मला शक्य नाही; कारण भगवान पाकशासन इंद्र बहुरूपी आहे असे ऐकले जाते.
13.75.48
सोहं योगबलादेनां रक्षिष्ये पाकशासनात् ।
गात्राणि गात्रैरस्याहं सम्प्रवेक्ष्ये हि रक्षितुम् ॥ १३.७५.४८ ॥
म्हणून मी योगबलाने पाकशासन इंद्रापासून हिचे रक्षण करीन; हिच्या अवयवांत अवयव होऊन मी प्रवेश करीन.
13.75.49
यद्युच्छिष्टामिमां पत्नीमद्य पश्यति मे गुरुः ।
शप्स्यत्यसंशयं कोपाद्दिव्यज्ञानो महातपाः ॥ १३.७५.४९ ॥
आज जर माझे गुरू या पत्नीला उच्छिष्ट अवस्थेत पाहतील, तर दिव्य ज्ञान आणि महान तप असलेले ते क्रोधाने निःसंशय शाप देतील.
13.75.50
न चेयं रक्षितुं शक्या यथाऽन्या प्रमदा नृभिः ।
मायावी हि सुरेन्द्रोसावहो प्राप्तोस्मि संशयम् ॥ १३.७५.५० ॥
हिचे रक्षण इतर स्त्रियांप्रमाणे मानव करू शकत नाहीत; तो मायावी देवराज इंद्र आहे. अरेरे, मी संशयात सापडलो आहे.
13.75.51
अवश्यं करणीयं हि गुरोरिह हि शासनम् ।
यदि त्वेतदहं कुर्यामाश्चर्यं स्यात्कृतं मया ॥ १३.७५.५१ ॥
येथे गुरूची आज्ञा अवश्य पाळली पाहिजे. मी असे केले, तर माझ्याकडून घडलेली ही गोष्ट आश्चर्यच ठरेल.
13.75.52
योगेनाथ प्रविश्येदं गुरुपत्न्याः कलेवरम् ।
असक्तः पद्मपत्रस्थो जलबिन्दुर्यथा चलः ॥ १३.७५.५२ ॥
योगबलाने गुरुपत्नीच्या या शरीरात प्रवेश करून, कमळाच्या पानावरील पाण्याच्या थेंबाप्रमाणे अलिप्त व चंचल राहीन.
13.75.53
एवमेव शरीरे ऽस्या निवत्स्यामि समाहितः ।
निर्मुक्तस्य रजोरूपान्नापराधो भवेन्मम ॥ १३.७५.५३ ॥
अशाच प्रकारे हिच्या शरीरात मी एकाग्र होऊन राहीन. रजोगुणरूपातून मुक्त झाल्याने माझा अपराध होणार नाही.
13.75.54
यथाहि शून्यां पथिकः सभामध्यावसेत्यथि ।
तथाऽद्यावासयिष्यामि गुरुपत्न्याः कलेवरम्।
एवमेव शरीरे ऽस्य निवत्स्यामि समाहितः ॥ १३.७५.५४ ॥
वाटसरू जसा रिकाम्या सभागृहात विसावतो, तसेच आज मी गुरुपत्नीच्या शरीराला निवासस्थान करीन. अशाच प्रकारे एकाग्र होऊन हिच्या शरीरात राहीन.
13.75.55
इत्येवं धर्ममालोक्य वेदवेदांश्च सर्वशः ।
तपश्च विपुलं दृष्ट्वा गुरोरात्मन एव च ॥ १३.७५.५५ ॥
अशा प्रकारे धर्म, सर्व वेद व वेदांगांचा विचार करून, तसेच गुरू आणि स्वतःचे विपुल तप पाहून—
13.75.56
इति निश्चित्य मनसा रक्षां प्रति स भार्गवः ।
अन्वतिष्ठत्परं यत्नं यथा तच्छृणु पार्थिव ॥ १३.७५.५६ ॥
असा मनाशी निश्चय करून त्या भार्गवाने रक्षणासाठी परम प्रयत्न केला. हे राजा, तो कसा केला ते ऐका.
13.75.57
गुरुपत्नीं समासीनो विपुलः स महातपाः ।
उपासीनामनिन्द्याङ्गी कथार्थैः समलोभयत् ॥ १३.७५.५७ ॥
गुरुपत्नीजवळ बसलेल्या त्या महातपस्वी विपुलाने निर्दोष अवयवांच्या त्या स्त्रीला कथा व अर्थपूर्ण बोलांनी संतुष्ट केले.
13.75.58
नेत्राभ्यां नेत्रयोरस्या रश्मिं संयोज्य रश्मिभिः ।
विवेश विपुलः कायमाकाशं पवनो यथा ॥ १३.७५.५८ ॥
आपल्या डोळ्यांनी तिच्या डोळ्यांची किरणे जोडून, वारा जसा आकाशात शिरतो तसा विपुल तिच्या शरीरात शिरला.
13.75.59
लक्षणं लक्षणेनैव वदनं वदनेन च ।
अविचेष्टन्नतिष्ठद्वै छायेवान्तर्गतो मुनिः ॥ १३.७५.५९ ॥
एका अवयवासह तोच अवयव, मुखासह मुख जुळून, तो मुनी छायेसारखा आत सामावून निश्चल राहिला.
13.75.60
ततो विष्टभ्य विपुलो गुरुपत्न्याः कलेवरम् ।
उवास रक्षणे युक्तो न च सा तमबुध्यत ॥ १३.७५.६० ॥
मग विपुलाने गुरुपत्नीचे शरीर धरून, रक्षणात गुंतून तेथे वास केला; ती त्याला ओळखू शकली नाही.
13.75.61
यं कालं नागतो राजन्गुरुस्तस्य महात्मनः ।
क्रतुं समाप्य स्वगृहं तं कालं सोऽभ्यरक्षत ॥ १३.७५.६१ ॥
हे राजा, त्या महात्म्याचे गुरु यज्ञ पूर्ण करून आपल्या घरी परत आले नाहीत, त्या काळात त्याने तिचे रक्षण केले.