महाभारत · अध्याय 13.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.78.1
तमागतमभिप्रेक्ष्य शिष्यं वाक्यमथाब्रवीत् ।
देवशर्मा महातेजा यत्तच्छृणु जनाधिप ॥ १३.७८.१ ॥
आलेल्या त्या शिष्याला पाहून महातेजस्वी देवशर्मा म्हणाला. हे जनाधिपा, ऐक.
13.78.2
किं त्वया मिथुनं दृष्टं तस्मिञ्शिष्य महावने ।
ते त्वां जानन्ति निपुणा आत्मा च रुचिरेव च ॥ १३.७८.२ ॥
हे शिष्या, त्या महावनात तू कोणते जोडपे पाहिलेस? ते निपुण लोक तुला, तुझ्या आत्म्याला आणि तुझ्या रुचीला ओळखतात.
13.78.3
ब्रह्मर्षे मिथुनं किन्तत्के च षट्पुरुषा विभो ।
ये मां जानन्ति तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १३.७८.३ ॥
हे ब्रह्मर्षी, विभो, ते जोडपे काय आहे आणि तू माझ्याबद्दल विचारत असलेले ते सहा पुरुष कोण आहेत जे मला खऱ्या अर्थाने ओळखतात?
13.78.4
यद्वै तन्मिथुनं ब्रह्मिन्नहोरात्रं हि विद्धि तत् ।
चक्रवत्परिवर्तेत तत्ते जानाति दुष्कृतम् ॥ १३.७८.४ ॥
हे ब्राह्मणा, ते जोडपे म्हणजे दिवस आणि रात्र असे जाण. ते चाकासारखे फिरते; तुझे दुष्कृत्य ते जाणते.
13.78.5
ये च ते पुरुषा विप्र अक्षैर्दीव्यन्ति हृष्टवत् ।
ऋतूंस्तानभिजानीहि ते ते जानन्ति दुष्कृतम् ॥ १३.७८.५ ॥
हे विप्रा, जे पुरुष आनंदाने फासे खेळतात त्यांना ऋतू म्हणून जाण. ते तुझे दुष्कृत्य जाणतात.
13.78.6
न मां कश्चिद्विजानीत इति कृत्वा न विश्वसेत् ।
नरो रहसि पापात्मा पापकं कर्म वै द्विज ॥ १३.७८.६ ॥
'मला कोणी ओळखत नाही' असे समजून विश्वास ठेवू नये. हे द्विजा, एकांतात पापी मनुष्य पापकर्म करतो.
13.78.7
कुर्वाणं हि नरं कर्म पापं रहसि सर्वदा ।
पश्यन्ति ऋतवश्चापि तथा दिननिशेऽप्युत ॥ १३.७८.७ ॥
एकान्तात सदैव पापकर्म करणाऱ्या माणसाला ऋतूही पाहतात; दिवस आणि रात्रीसुद्धा त्याला पाहतात.
13.78.8
तथैव हि भवेयुस्ते लोकाः पापकृतो यथा ।
कृत्वाऽनाचक्षतः कर्म मम तच्च यथा कृतम् ॥ १३.७८.८ ॥
तसेच, माझे कर्म जसे केले तसे न सांगता लपवणारे तेही पापी लोकांसारखे होतील.
13.78.9
ते त्वां हर्षस्मितं दृष्ट्वा गुरोः कर्मानिवेदकम् ।
स्मारयन्तस्तथा प्राहुस्ते यथा श्रउतवान्भवान् ॥ १३.७८.९ ॥
तू आनंदाने हसताना पाहून, गुरूचे कर्म न सांगणाऱ्या तुला आठवण करून देत, तू ऐकल्याप्रमाणेच ते असे म्हणतात.
13.78.10
अहोरात्रं विजानाति ऋतवश्चापि नित्यशः ।
पुरुषे पापकं कर्म शुभं वाऽशुभकर्मिणः ॥ १३.७८.१० ॥
दिवस-रात्र आणि ऋतू नित्य जाणतात; माणसातील पापकर्म किंवा शुभकर्म, अशुभकर्म करणाऱ्याचे कर्मही ते जाणतात.
13.78.11
तत्त्वया मम यत्कर्म व्यभिचाराद्भयात्मकम् ।
नाख्यातमिति जानन्तस्ते त्वामाहुस्तथा द्विज ॥ १३.७८.११ ॥
म्हणून, हे द्विजा, व्यभिचार आणि भयापासून झालेले माझे जे कर्म तू सांगितले नाहीस, हे जाणून ते तुला असे म्हणतात.
13.78.12
तेनैव हि भवेयुस्ते लोकाः पापकृतो यथा ।
कृत्वा नाचक्षतः कर्म मम यच्च त्वया कृतम् ॥ १३.७८.१२ ॥
त्यामुळेच, तू केलेले आणि माझे जे कर्म तू सांगितले नाहीस, त्यामुळे तेही पापी लोकांसारखे होतील.
13.78.13
तथाऽशक्याश्च दुर्वृत्ता रक्षितुं प्रमदा द्विज ।
न च त्वं कृतवान्किंचिदागः प्रीतोस्मि तेन ते ॥ १३.७८.१३ ॥
त्याचप्रमाणे दुराचारी स्त्रियांचे रक्षण करणे अशक्य आहे, हे द्विजा. आणि तूही काही अपराध केलेला नाहीस; म्हणून मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे.
13.78.14
मनोदोषविहीनानां न दोषः स्यात्तथा तव ।
अन्यथाऽऽलिङ्ग्यते कान्ता स्नेहेन दुहिताऽन्यथा ॥ १३.७८.१४ ॥
मनाच्या दोषांपासून मुक्त असलेल्यांना दोष लागत नाही; तुझ्याबाबतही तसेच आहे. पत्नीला एका प्रकारे आलिंगन दिले जाते, तर कन्येला स्नेहाने दुसऱ्या प्रकारे.
13.78.15
यतेश्च कामुकानां च योषिद्रूपेऽन्यथा मतिः ।
अशिक्षयैव मनसः प्रायो लोकस्तु वञ्च्यते ॥ १३.७८.१५ ॥
यतीची आणि कामुकांची स्त्रीरूपाकडे पाहण्याची दृष्टी वेगळी असते. मनाच्या अप्रशिक्षणामुळेच लोक बहुधा फसवले जातात.
13.78.16
लालेत्युद्विजते लोको वक्त्रासव इति स्पहा ।
अबन्धायोग्यमनसामिति मन्त्रात्मदैवकम् ॥ १३.७८.१६ ॥
'लाला' म्हटले की लोक अस्वस्थ होतो; 'तोंडातील रस' म्हटले की इच्छा जागते. बंधनास अयोग्य मनाच्यांसाठी हा मंत्र, आत्मा व दैव आहे.
13.78.17
न रागस्नेहलोभान्धं कर्मिणां तन्महाफलम् ।
निष्कषायो विशुद्धस्त्वं रुच्यावेशान्न दूषितः ॥ १३.७८.१७ ॥
राग, स्नेह व लोभाने आंधळ्या झालेल्या कर्मिष्ठांना ते महाफळ मिळत नाही. तू निष्कलंक व शुद्ध आहेस; प्रिय वस्तूच्या आवेशाने तू दूषित झाला नाहीस.
13.78.18
यदि त्वहं त्वां दुर्वृत्तमद्राक्षं द्विजसत्तम ।
शपेयं त्वामहं क्रोधान्न मेऽत्रास्ति विचारणा ॥ १३.७८.१८ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, जर तुला दुराचारी पाहिले असते, तर रागाने मी तुला शाप दिला असता. यात माझा काही विचार नाही.
13.78.19
सञ्जन्ति पुरुषे नार्यः पुंसां सोऽर्थश्च पुष्कलः ।
अन्यथा रक्षतः शापोऽभविष्यत्ते मतिश्च मे ॥ १३.७८.१९ ॥
स्त्रिया पुरुषावर आसक्त होतात; पुरुषांचा तो हेतूही विपुल आहे. अन्यथा तुझे रक्षण करणाऱ्या तुझ्यावर माझा शाप पडला असता, हेच माझे मत आहे.
13.78.20
रक्षिता च त्वया पुत्र मम चापि निवेदिता ।
अहं ते प्रीतिमांस्तात स्वस्थः स्वर्गं गमिष्यसि ॥ १३.७८.२० ॥
पुत्रा, तू माझे रक्षण केलेस आणि मलाही कळवलेस. तात, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; तू सुखाने स्वर्गाला जाशील.
13.78.21
इत्युक्त्वा विपुलं प्रीतो देवशर्मा महानृषिः ।
मुमोद स्वर्गमास्थाय सहभार्यः सशिष्यकः ॥ १३.७८.२१ ॥
असे बोलून अत्यंत प्रसन्न झालेले महर्षी देवशर्मा पत्नी आणि शिष्यासह स्वर्गाचा आश्रय घेऊन आनंदित झाले.
13.78.22
इदमाख्यातवांश्चापि ममाख्यानं महामुनिः ।
मार्कण्डेयः पुरा राजन्गङ्गाकूले कथान्तरे ॥ १३.७८.२२ ॥
ही कथा महामुनी मार्कंडेयांनी मलाही पूर्वी सांगितली होती, हे राजा, गंगेच्या काठी दुसऱ्या संवादाच्या ओघात.
13.78.23
तस्माद्ब्रवीमि पार्थ त्वां स्त्रियो रक्ष्याः सदैव च ।
उभयं दृश्यते तासु सततं साध्वसाधु च ॥ १३.७८.२३ ॥
म्हणून, हे पार्था, मी तुला सांगतो: स्त्रियांचे नेहमी रक्षण करावे; त्यांच्यामध्ये नेहमी चांगले आणि वाईट दोन्ही दिसतात.
13.78.24
स्त्रियः साध्व्यो महाभागाः सम्मता लोकमातरः ।
धारयन्ति महीं राजन्निमां सवनकाननाम् ॥ १३.७८.२४ ॥
साध्वी आणि महाभाग्यवान स्त्रिया, ज्या लोकमाता म्हणून मान्य आहेत, हे राजा, वने आणि उपवनांसह ही पृथ्वी धारण करतात.
13.78.25
असाध्व्यश्चापि दुर्वृत्ताः कुलघ्नाः पापनिश्चयाः ।
विज्ञेया लक्षणैर्दुष्टैः स्वगात्रसहजैर्नृप ॥ १३.७८.२५ ॥
असाध्वी, दुराचारी, कुलनाशक आणि पापनिश्चय असलेल्या स्त्रियाही असतात; हे राजा, त्या आपल्या शरीरासोबत जन्मलेल्या दुष्ट लक्षणांनी ओळखता येतात.
13.78.26
एवमेतासु रक्षा वै शक्या कर्तुं महात्मभिः ।
अन्यथा राजशार्दूल न शक्या रक्षितुं स्त्रियः ॥ १३.७८.२६ ॥
अशा प्रकारे महात्मे यांचे रक्षण करू शकतात; अन्यथा, हे राजशार्दूला, स्त्रियांचे रक्षण करता येत नाही.
13.78.27
एता हि मनुजव्याघ्र तीक्ष्णास्तीक्ष्णपराक्रमाः ।
नासामस्ति प्रियो नाम मैथुने सङ्गमेति यः ॥ १३.७८.२७ ॥
हे मनुजव्याघ्रा, या स्त्रिया तीक्ष्ण आणि तीव्र पराक्रमी असतात; मैथुनाच्या संगमात यांचा कोणी प्रिय नसतो, ज्याला 'संगम' म्हणता येईल.
13.78.28
एताः कृत्याश्च कष्टाश्च कृतघ्ना भरतर्षभ ।
न चैकस्मिन्नमन्त्येताः पुरुषे पाण्डुनन्दन ॥ १३.७८.२८ ॥
हे भरतर्षभा, या स्त्रिया कपटी, त्रासदायक आणि कृतघ्न असतात; हे पांडुनंदना, त्या एका पुरुषावर अनुरक्त राहत नाहीत.
13.78.29
नासु स्नेहो नरैः कार्यस्तथैवेर्ष्या जनेश्वर ।
खेदमास्थाय भुञ्जीत धर्ममास्थाय चैव ह।
अनृताविह पर्वादिदोषवर्जं नराधिप ॥ १३.७८.२९ ॥
पुरुषांनी यांच्यावर स्नेह दाखवू नये, तसेच ईर्ष्याही करू नये; हे जनेश्वरा, दुःख मनात ठेवून आणि धर्माचा आश्रय घेऊन उपभोग घ्यावा; येथे अऋतुकाळी, पर्वादी दोष टाळून, हे नराधिपा.
13.78.30
विहन्येतान्यथा कुर्वन्नरः कौरवनन्दन ।
सर्वथा राजशार्दूल युक्तः सर्वत्र युज्यते ॥ १३.७८.३० ॥
अन्यथा वागणारा माणूस नष्ट होईल, हे कौरवनंदना; हे राजशार्दूला, संयमी माणूस सर्वत्र युक्त राहतो.
13.78.31
तेनैकेन तु रक्षा वै विपुलेन कृता स्त्रियाः ।
नान्यः शक्तस्त्रिलोकेऽस्मिन्रक्षितुं नृप योषितः ॥ १३.७८.३१ ॥
हे राजा, त्या एकाच्याच द्वारे स्त्रीचे महान् संरक्षण केले गेले आहे; या त्रिलोकात स्त्रियांचे रक्षण करण्यास दुसरा कोणीही समर्थ नाही.