Mahābhārata · Adhyāya 13.79
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.79.1
यन्मूलं सर्वधर्माणां प्रजनस्य गृहस्य च ।
पितृदेवातिथीनां च तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.७९.१ ॥
Dime, abuelo, cuál es la raíz de todos los deberes, de la procreación y del hogar, y de los deberes para con los antepasados, los dioses y los huéspedes.
13.79.2
अयं हि सर्वधर्माणां धर्मश्चिन्त्यतमो मतः ।
कीदृशाय प्रदेया स्यात्कन्येति वसुधाधिप ॥ १३.७९.२ ॥
De todos los deberes, este se considera el más difícil de discernir. ¿A qué clase de hombre, señor de la tierra, debe darse una doncella?
13.79.3
शीलवृत्ते समाज्ञाय विद्यां योनिं च कर्म च ।
अद्भिरेव प्रदातव्या कन्या गुणवते भवेत्।
ब्राह्मणानां सतामेष नित्यं धर्मो युधिष्ठिर ॥ १३.७९.३ ॥
Habiendo conocido bien su carácter y conducta, su saber, linaje y oficio, la doncella debe ser entregada, solo con agua, a un hombre virtuoso. Este, oh Yudhiṣṭhira, es el deber constante de los brahmanes y de los buenos.
13.79.4
आवाह्यमावहेदेवं यो दद्यादनुकूलतः ।
शिष्टानां क्षत्रियाणां च धर्म एष सनातनः ॥ १३.७९.४ ॥
Quien invita a quien debe ser invitado y da la doncella con mutuo consentimiento, este es el deber eterno de los sabios y de los kshatriyas.
13.79.5
आत्माभिप्रेतमुत्सृज्य कन्याभिप्रेत एष यः ।
अभिप्रेता च या यस्य तस्मै देया युधिष्ठिर।
गान्धर्वमिति तं धर्मं प्राहुर्वेदविदो जनाः ॥ १३.७९.५ ॥
Dejando de lado el propio deseo y siguiendo el de la doncella, debe dársele a quien ella desea. Esto, oh Yudhiṣṭhira, lo llaman rito gāndharva los conocedores de los Vedas.
13.79.6
धनेन बहुधा क्रीत्वा सम्प्रलोभ्य च बान्धवान् ।
असुराणां नृपैतं वै धर्ममाहुर्मनीषिणः ॥ १३.७९.६ ॥
Habiéndola comprado de muchas maneras con riquezas y seducido a los parientes, oh rey, los sabios llaman a esto el rito de los asuras.
13.79.7
हत्वा छित्त्वा च शीर्षाणि रुदतां रुदतीं गृहात् ।
प्रसह्य हरणं तात राक्षसो विधिरुच्यते ॥ १३.७९.७ ॥
Matando a los que lloran y cortándoles las cabezas, y arrebatando por la fuerza a la mujer que llora de la casa, hijo mío, se llama la forma de matrimonio rākṣasa.
13.79.8
सुसां मत्तां प्रमत्तां वा रहो रात्रौ च गच्छति ।
स पापिष्ठो विवाहानां पैशाचः कथितोऽधमः ॥ १३.७९.८ ॥
Quien se acerca en secreto, de noche, a una mujer dormida, embriagada o descuidada es el más pecador; entre los matrimonios, este es declarado el más bajo, la forma paiśāca.
13.79.9
पञ्चानां तु त्रयो धर्म्या द्वावधर्म्यौ युधिष्ठिर ।
पैशाचश्चासुरश्चैव न कर्तव्यौ कथञ्चन ॥ १३.७९.९ ॥
De los cinco, oh Yudhiṣṭhira, tres son conformes al dharma y dos no lo son. Las formas paiśāca y āsura no deben practicarse de ningún modo.
13.79.10
ब्राह्मः क्षात्रोऽथ गान्धर्व एते धर्म्या नरर्षभ ।
पृथग्वा यदि वा मिश्राः कर्तव्या नात्र संशयः ॥ १३.७९.१० ॥
Las formas brāhma, kṣātra y gāndharva, oh toro entre los hombres, son conformes al dharma; pueden practicarse por separado o mezcladas, sin duda alguna.
13.79.11
तिस्त्रो भार्या ब्राह्मणस्य द्वे भार्ये क्षत्रियस्य तु ।
वैश्यः स्वजात्यां विन्देत तास्वपत्यं हिताय हि ॥ १३.७९.११ ॥
Un brahmín puede tener tres esposas, un kṣatriya dos; el vaiśya debe casarse dentro de su propia casta, pues solo sus descendientes son beneficiosos.
13.79.12
द्विजस्य ब्राह्म्णी श्रेष्ठा क्षत्रिया क्षत्रियस्य तु ।
रत्यर्थमपि शूद्रा स्यान्नेत्याहुरपरे जनाः ॥ १३.७९.१२ ॥
Para el nacido dos veces, la mejor esposa es una mujer brahmín; para el kṣatriya, una kṣatriya; algunos dicen que también puede tomarse una mujer śūdra por placer, aunque otros no lo admiten.
13.79.13
अपत्यजन्म शूद्रायां न प्रशंसन्ति साधवः ।
शूद्रायां जनयविन्प्रः प्रायश्चित्ती विधीयते ॥ १३.७९.१३ ॥
Los virtuosos no alaban el nacimiento de descendencia de una mujer śūdra. Si un brahmán engendra un hijo con una mujer śūdra, se le prescribe expiación.
13.79.14
नातिबालां वहन्त्यन्ते अनित्यत्वात्प्रजार्थिनः ।
वहन्ति कर्मिणस्तस्यामन्तः शुद्धिव्यपेक्षया ॥ १३.७९.१४ ॥
Quienes desean descendencia no toman por esposa a una niña muy pequeña, pues la vida es impermanente; los que realizan los ritos la toman al final, atendiendo a la purificación.
13.79.15
अपरान्वयसम्भूतां संस्वप्नादिविवर्जिताम् ।
कामो यस्यां निषिद्धश्च केचिदिच्छन्ति चापदि ॥ १३.७९.१५ ॥
Puede tomarse a una doncella nacida de otro linaje y libre de faltas como la unión con otro hombre; algunos incluso desean, en tiempo de necesidad, a aquella con quien el deseo está prohibido.
13.79.16
त्रिंशद्वर्षो दशवर्षां भार्यां विन्देत नग्निकाम् ।
एकविंशतिवर्षो वा सप्तवर्षामवाप्नुयात् ॥ १३.७९.१६ ॥
Un hombre de treinta años debería tomar por esposa a una niña de diez años, desnuda (aún no madura); o un hombre de veintiún años debería obtener una niña de siete años.
13.79.17
यस्यास्तु न भवेद्भाता पिता वा भरतर्षभ ।
नोपयच्छेत तां जातु पुत्रिकाधर्मिणी हि सा ॥ १३.७९.१७ ॥
Oh toro de los Bharatas, aquella que no tiene hermano ni padre nunca debe tomarse por esposa, pues ella está sujeta a la costumbre de la putrikā (hija adoptada).
13.79.18
त्रीणि वर्षाण्युदीक्षेत कन्या ऋतुमती सती ।
चतुर्थेऽत्वथ सम्प्राप्ते स्वयं भर्तारमर्जयेत् ॥ १३.७९.१८ ॥
La doncella que ha alcanzado la pubertad y es virtuosa debe esperar tres años; y cuando llegue el cuarto, ella misma debe buscar un esposo.
13.79.19
प्रजा न हीयते तस्या रतिश्च भरतर्षभ ।
अतोऽन्यथा वर्तमाना भवेद्वाच्या प्रजापतेः ॥ १३.७९.१९ ॥
La descendencia de tal mujer no se pierde, ni tampoco su alegría, oh toro de los Bharatas. Pero quien se conduzca de otro modo sería censurada por el señor de las criaturas.
13.79.20
असपिण्डा च या मातुरसगोत्रा च या पितुः ।
इत्येतामुपयच्छेत तं धर्मं मनुरब्रवीत् ॥ १३.७९.२० ॥
Se debe desposar a la mujer que no sea sapiṇḍa de la madre ni del mismo gotra que el padre; este es el deber que declaró Manu.
13.79.21
शुल्कमन्येन दत्तं स्याद्ददानीत्याह चापरः ।
बलादन्यः प्रभाषेत धनमन्यः प्रदर्शयेत् ॥ १३.७९.२१ ॥
Supongamos que el precio de la novia ya lo ha dado otro, y otro dice 'lo daré'; otro habla por la fuerza, y otro muestra riqueza.
13.79.22
पाणिग्रहीत्ता चान्यः स्यात्कस्य भार्या पितामह ।
तत्त्वं जिज्ञासमानानां चक्षुर्भवतु नो भवान् ॥ १३.७९.२२ ॥
Si otro es quien tomó su mano, oh abuelo, ¿de quién es esposa ella? Para nosotros, que deseamos saberlo, sea usted nuestro ojo.
13.79.23
यत्किञ्चित्कर्म मानुष्यं संस्थानाय प्रदृश्यते ।
मन्त्रवन्मन्त्रितं तस्य मृषावादस्तु पातकः ॥ १३.७९.२३ ॥
Cualquier acto humano que se muestre para establecer el orden queda ligado por un juramento como si fuera un mantra; y el habla falsa es un pecado.
13.79.24
भार्यापत्यृत्विगाचार्याः शिष्योपाध्याय एव च ।
मृषोक्ते दण्डमर्हन्ति नेत्याहुरपरे जनाः ॥ १३.७९.२४ ॥
La esposa, el esposo, el sacerdote, el maestro, el discípulo y el preceptor: cuando dicen falsedad merecen castigo; otros dicen que no.
13.79.25
नह्यकामेन संवादं मनुरेवं प्रशंसति ।
अयशस्यमधर्म्यं च यन्मृषा धर्मगोपनम् ॥ १३.७९.२५ ॥
Manu no alaba así el diálogo con quien no lo desea; lo falso trae deshonra e es impío, un ocultamiento del dharma.
13.79.26
नैकान्तो दोष एकस्मिंस्तदा केनोपपद्यते ।
धर्मतो यां प्रयच्छन्ति यां च क्रीणन्ति भारत ॥ १३.७९.२६ ॥
En un caso no hay falta absoluta; entonces, ¿por quién podría establecerse? Oh Bhārata, aquella que se da según el dharma y aquella que se compra.
13.79.27
बन्धुभिः समनुज्ञाते मन्त्रहोमौ प्रयोजयेत् ।
तथा सिध्यन्ति ते मन्त्रा नादत्तायाः कथञ्चन ॥ १३.७९.२७ ॥
Cuando lo permitan los parientes, se deben emplear mantras y ofrendas; así esos mantras se cumplen, pero nunca para quien no ha sido entregada.
13.79.28
यस्त्वत्र मन्इत्रसमयो भार्यापत्योर्मिथः कृतः ।
तमेवाहुर्गरीयांसं यश्चासौ ज्ञातिभिः कृतः ॥ १३.७९.२८ ॥
Pero aquí llaman más grave al acuerdo acorde con Manu que se hacen mutuamente el esposo y la esposa, y también al que hacen los parientes.
13.79.29
देवदत्तां पतिर्भार्यां वेत्ति धर्मस्य शासनात् ।
स दैवीं मानुषीं वाचमनृतां पर्युदस्यति ॥ १३.७९.२९ ॥
El esposo, por mandato del dharma, reconoce como esposa a la entregada por los dioses; él desecha la palabra falsa, divina y humana.
13.79.30
कन्यायां प्राप्तसुल्कायां ज्यायांश्चेदाव्रजेद्वरः ।
धर्मकामार्थसम्पन्नो वाच्यमत्रानृतं न वा ॥ १३.७९.३० ॥
Cuando se ha recibido el precio de la doncella y un pretendiente mayor, dotado de dharma, deseo y riqueza, se acerca a ella, ¿debe decirse aquí una mentira o no?
13.79.31
तस्मिन्नुभयतो दोषे कुर्वञ्श्रेयः समाचरेत् ।
अयं नः सर्वधर्माणां धर्मश्चिन्त्यतमो मतः ॥ १३.७९.३१ ॥
Cuando la falta está en ambos lados, uno debe obrar con lo que es mejor. Esta, creemos, es la más digna de consideración de todas las obligaciones.
13.79.32
तत्त्वं जिज्ञासमानानां चक्षुर्भवतु नो भवान् ।
तदेतत्सर्वमाचक्ष्व न हि तृप्यामि कथ्यताम् ॥ १३.७९.३२ ॥
Para nosotros, que deseamos conocer la verdad, sea usted nuestro ojo. Cuéntelo todo, pues no me saciaré de escuchar.
13.79.33
नैव निष्ठाकरं शुल्कं ज्ञात्वाऽऽसीत्तेन नानृतम् ।
न हि शुल्कपराः सन्तः कन्यां ददति कर्हिचित्।
अन्यैर्गुणैरुपेतं तु शुल्कं याचन्ति बान्धवाः ॥ १३.७९.३३ ॥
Sabiendo que el precio nupcial es un vínculo fijo, no hay falsedad en ello. Los hombres buenos que solo buscan el precio nupcial nunca dan una doncella. Pero los parientes piden un precio nupcial por un novio dotado de otras virtudes.
13.79.34
अलङ्कृत्वा वहस्वेति यो दद्यादनुकूलतः ।
यच्च तां च ददत्येवं न शुल्कं विक्रयो न सः।
प्रतिगृह्य भवेद्देमेव धर्मः सनातनः ॥ १३.७९.३४ ॥
Quien da de buena gana diciendo «Llévatela adornada», y así también la entrega, eso no es precio nupcial ni venta. Aun al aceptarlo, sigue siendo un regalo; este es el deber eterno.
13.79.35
दास्यामि भवते कन्यामिति पूर्वं नभाषितम् ।
ये चाहुर्ये च नाहुर्ये ये चावश्यं वदन्त्युत ॥ १३.७९.३५ ॥
«Te daré la doncella»: esto no se dijo antes. Quienes lo dicen, quienes no lo dicen y quienes ciertamente lo dicen, están en la misma situación.
13.79.36
तस्मादाग्रहणात्पाणेर्याचयन्ति परस्परम् ।
कन्यावरः पुरा दत्तो मरुद्भिरिति नः श्रुतम् ॥ १३.७९.३६ ॥
Por eso, antes de tomar la mano, se piden mutuamente. Hemos oído que en otro tiempo los Marut dieron un novio para la doncella.
13.79.37
नानिष्टाय प्रदातव्या कन्या इत्यृषिचोदितम् ।
तन्मूलं काममूलस्य प्रजनस्येति मे मतिः ॥ १३.७९.३७ ॥
Una doncella no debe entregarse a quien no es deseado, así lo declararon los sabios. Su raíz es el deseo, y mi opinión es que la descendencia nace del deseo.
13.79.38
समीक्ष्य च बहून्दोषान्संवासाद्विद्धि पाणयोः ।
यथा निष्ठाकरं शुल्कं न जात्वासीत्तथा शृणु ॥ १३.७९.३८ ॥
Considerando los muchos defectos, sabe que la convivencia nace de la unión de las manos. Escucha cómo el precio de la novia, que lleva a la plenitud, nunca existió.
13.79.39
अहं विचित्रवीर्यस्य द्वे कन्ये समुदावहम् ।
जित्वाऽङ्गमागधान्सर्वान्काशीनथ च कोसलान् ॥ १३.७९.३९ ॥
Para Vicitravīrya traje dos doncellas, habiendo vencido a todos los Aṅgas y Māgadhas, y también a los Kāśīs y Kosalas.
13.79.40
गृहीतपाणिरेकाऽऽसीत्प्राप्तशुल्काऽपराऽभवत् ।
कन्याऽगृहीता तत्रैव विसर्ज्या इति मे पिता।
अब्रवीदितरां कन्यामावहेति स कौरवः ॥ १३.७९.४० ॥
A una ya se le había tomado la mano, y por la otra se había recibido el precio de la novia. Mi padre dijo que la doncella no tomada debía ser devuelta allí mismo. Entonces aquel Kuru dijo: trae otra doncella.
13.79.41
अप्यन्याननुपप्रच्छ शङ्कमानः पितुर्वचः ।
अतीव ह्यस्य धर्मेच्छा पितुर्मेऽभ्यधिकाऽभवत् ॥ १३.७९.४१ ॥
Dudando de la palabra de su padre, incluso interrogó a otros a su vez. En verdad, su deseo de dharma era mucho mayor que el deseo de dharma de mi padre.
13.79.42
ततोहमब्रवं राजन्नाचारेप्सुरिदं वचः ।
आचारं तत्त्वतो वेत्तुमिच्छामि च पुनःपुनः ॥ १३.७९.४२ ॥
Entonces, oh rey, deseando conocer la costumbre, dije estas palabras: deseo conocer una y otra vez la costumbre en su verdad.
13.79.43
ततो मयैवमुक्ते तु वाक्ये धर्मभृतावरः ।
पिता मम महाराज बीह्लीको वाक्यमब्रवीत् ॥ १३.७९.४३ ॥
Cuando yo hube dicho esto, oh gran rey, mi padre Bāhlīka, el más bajo entre los guardianes del dharma, pronunció estas palabras.
13.79.44
यदि व शुल्कतो निष्ठा न पाणिग्रहणात्तथा ।
लाजान्तरमुपासीत प्राप्तशुल्क इति स्मृतिः ॥ १३.७९.४४ ॥
Si el compromiso del matrimonio se fundamenta en el precio de la novia y no en la toma de la mano, que se espere el intervalo de la ofrenda de grano tostado; quien ha recibido el precio queda así considerado, dice la tradición.
13.79.45
न हि धर्मविदः प्राहुः प्रमाणं वाक्यतः स्मृतम् ।
येषां वै शुल्कतो निष्ठा न पाणिग्रहणात्तथा ॥ १३.७९.४५ ॥
Los conocedores del dharma no declaran que una simple palabra sea prueba; son aquellos cuyo compromiso se basa en el precio de la novia, y no en la toma de la mano, quienes así lo sostienen.
13.79.46
प्रसिद्धं भाषितं दाने नैषां प्रत्यायकं पुनः ।
ये मन्यन्ते क्रयं शुल्कं न ते धर्मविदो नराः ॥ १३.७९.४६ ॥
El dicho bien conocido sobre la donación no sirve de prueba convincente para estos hombres. Quienes consideran el precio de la novia como una compra no son hombres conocedores del dharma.
13.79.47
न चैतेभ्यः प्रदातव्या न वोढव्या तथाविधा ।
न ह्येव भार्या क्रेतव्या न विक्रय्यां कथञ्चन ॥ १३.७९.४७ ॥
Tal doncella no debe ser dada a estos hombres, ni tal mujer debe ser tomada por esposa. A una esposa nunca debe comprársela, ni venderla de ningún modo.
13.79.48
ये च क्रीणन्ति दासीवद्विक्रीणन्ति तथैव च ।
भवेत्तेषां तथा निष्ठा लुब्धानां पापचेतसाम् ॥ १३.७९.४८ ॥
Quienes compran como se compra a una esclava, y del mismo modo venden, tendrán ese destino: la suerte fijada de los codiciosos y de mente perversa.
13.79.49
अस्मिन्नर्थे सत्यवन्तं पर्यपृच्छन्त वै जनाः ।
कन्यायाः प्राप्तशुल्कायाः शुल्कदः प्रशमं गतः ॥ १३.७९.४९ ॥
Sobre este asunto, la gente preguntó a Satyavant, cuando el precio nupcial de la doncella ya había sido recibido y quien lo dio había quedado satisfecho.
13.79.50
पाणिग्रहीता वाऽन्यः स्यादत्र नो धर्मसंशयः ।
तन्नश्छिन्धि महाप्राज्ञ त्वं हि वै प्राज्ञसम्मतः ॥ १३.७९.५० ॥
Aquí tenemos una duda sobre el dharma: ¿podría el que tomó la mano ser otro? Oh gran sabio, resuélvelo para nosotros, pues eres aprobado por los sabios.
13.79.51
तत्त्वं जिज्ञासमानानां चक्षुर्भवतु नो भवान् ।
तानेवं ब्रुवतः सर्वान्सत्यवान्वाक्यमब्रवीत् ॥ १३.७९.५१ ॥
Para nosotros, que deseamos conocer la verdad, sea usted nuestro ojo. Hablándoles así a todos, Satyavant pronunció estas palabras.
13.79.52
यत्रेष्टं तत्र देया स्यान्नात्र कार्या विचारणा ।
कुर्वते जीवतोप्येवं मृते नैवास्ति संशयः ॥ १३.७९.५२ ॥
Donde se desee, allí debe ser entregada; aquí no ha de haber deliberación. Algunos lo hacen aun en vida; tras la muerte, no cabe duda alguna.
13.79.53
देवरं प्रविशेत्कन्या तप्येद्वाऽपि तपः पुनः ।
तमेवानुगता भूत्वा पाणिग्राहस्य नाम सा ॥ १३.७९.५३ ॥
La doncella puede unirse al cuñado, o volver a hacer austeridad; siguiéndole sólo a él, será llamada por el nombre del que tomó su mano.
13.79.54
लिखन्त्येव तु केषांचिदपरेषां शनैरपि ।
इति ये संवदन्त्यत्र त एतं निश्चयं विदुः ॥ १३.७९.५४ ॥
Algunos, en efecto, escriben, y otros escriben despacio también; quienes debaten aquí de este modo conocen esta conclusión.
13.79.55
तत्पाणिग्रहणात्पूर्वमन्तरं यत्र वर्तते ।
सर्वमङ्गलमन्त्रं वै मृषावादस्तु पातकः ॥ १३.७९.५५ ॥
Antes de la toma de la mano, donde existe un intervalo, hay en verdad un mantra de toda auspiciosidad; pero decir falsedad es pecado.
13.79.56
पाणिग्रहणमन्त्राणां निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे ।
पाणिग्रहस्य भार्या स्याद्यस्य चाद्भिः प्रदीयते ॥ १३.७९.५६ ॥
La culminación de los mantras de la toma de la mano llega en el séptimo paso; aquella que se entrega con agua se convierte en la esposa de quien toma la mano.
13.79.57
इति देयं वदन्त्यत्र त एतं निश्चयं विदुः ।
अनुकूलामनुवशां भ्रात्रा दत्तामुपाग्निकाम्।
परिक्रम्य यथान्यायं भार्यां विन्देद्द्विजोत्तमः ॥ १३.७९.५७ ॥
Quienes aquí dicen que debe darse conocen esta conclusión. Un brahmán excelente debe obtener como esposa a una doncella entregada por su hermano, complaciente y obediente, tras circunvalar el fuego según la norma.