महाभारत · अध्याय 13.79
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.79.1
यन्मूलं सर्वधर्माणां प्रजनस्य गृहस्य च ।
पितृदेवातिथीनां च तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.७९.१ ॥
जे सर्व धर्मांचे, संततीचे, गृहस्थाश्रमाचे तसेच पितर, देव आणि अतिथी यांचे मूळ आहे, ते मला सांगा, हे पितामह.
13.79.2
अयं हि सर्वधर्माणां धर्मश्चिन्त्यतमो मतः ।
कीदृशाय प्रदेया स्यात्कन्येति वसुधाधिप ॥ १३.७९.२ ॥
सर्व धर्मांमध्ये हा धर्म सर्वात विचार करण्यायोग्य मानला जातो. हे पृथ्वीपती, कन्या कोणत्या प्रकारच्या पुरुषाला द्यावी?
13.79.3
शीलवृत्ते समाज्ञाय विद्यां योनिं च कर्म च ।
अद्भिरेव प्रदातव्या कन्या गुणवते भवेत्।
ब्राह्मणानां सतामेष नित्यं धर्मो युधिष्ठिर ॥ १३.७९.३ ॥
शील, आचार, विद्या, कुल आणि कर्म नीट जाणून घेऊन, कन्या केवळ जलदानाने गुणवान पुरुषाला द्यावी. हे युधिष्ठिरा, हाच ब्राह्मण आणि सज्जनांचा नित्य धर्म आहे.
13.79.4
आवाह्यमावहेदेवं यो दद्यादनुकूलतः ।
शिष्टानां क्षत्रियाणां च धर्म एष सनातनः ॥ १३.७९.४ ॥
अशा प्रकारे बोलावण्यायोग्याला बोलावून, परस्पर संमतीने कन्या देणारा, हाच शिष्ट आणि क्षत्रियांचा सनातन धर्म आहे.
13.79.5
आत्माभिप्रेतमुत्सृज्य कन्याभिप्रेत एष यः ।
अभिप्रेता च या यस्य तस्मै देया युधिष्ठिर।
गान्धर्वमिति तं धर्मं प्राहुर्वेदविदो जनाः ॥ १३.७९.५ ॥
स्वतःची इच्छा सोडून कन्येच्या इच्छेनुसार जे होते, कन्या ज्याची इच्छा करते त्यालाच ती द्यावी. हे युधिष्ठिरा, वेदज्ञ लोक त्याला गांधर्व धर्म म्हणतात.
13.79.6
धनेन बहुधा क्रीत्वा सम्प्रलोभ्य च बान्धवान् ।
असुराणां नृपैतं वै धर्ममाहुर्मनीषिणः ॥ १३.७९.६ ॥
धनाने अनेक प्रकारे विकत घेऊन आणि बांधवांना लालूच दाखवून, हे राजा, मनीषी लोक याला असुरांचा धर्म म्हणतात.
13.79.7
हत्वा छित्त्वा च शीर्षाणि रुदतां रुदतीं गृहात् ।
प्रसह्य हरणं तात राक्षसो विधिरुच्यते ॥ १३.७९.७ ॥
हे तात, रडणाऱ्यांना मारून आणि त्यांची मस्तके छाटून, रडणाऱ्या मुलीला घरातून बळजबरीने पळवून नेणे हा राक्षस विवाह म्हटला जातो.
13.79.8
सुसां मत्तां प्रमत्तां वा रहो रात्रौ च गच्छति ।
स पापिष्ठो विवाहानां पैशाचः कथितोऽधमः ॥ १३.७९.८ ॥
झोपलेल्या, मद्यधुंद किंवा बेसावध स्त्रीकडे रात्री एकांतात जाणारा अत्यंत पापी असतो; विवाहांत तो सर्वात हीन पैशाच विवाह म्हटला आहे.
13.79.9
पञ्चानां तु त्रयो धर्म्या द्वावधर्म्यौ युधिष्ठिर ।
पैशाचश्चासुरश्चैव न कर्तव्यौ कथञ्चन ॥ १३.७९.९ ॥
हे युधिष्ठिरा, पाच (विवाहांपैकी) तीन धर्म्य आहेत आणि दोन अधर्म्य आहेत; पैशाच आणि आसुर विवाह कोणत्याही प्रकारे करू नयेत.
13.79.10
ब्राह्मः क्षात्रोऽथ गान्धर्व एते धर्म्या नरर्षभ ।
पृथग्वा यदि वा मिश्राः कर्तव्या नात्र संशयः ॥ १३.७९.१० ॥
हे नरश्रेष्ठा, ब्राह्म, क्षात्र आणि गांधर्व हे धर्म्य आहेत; हे वेगवेगळे किंवा मिसळून करावेत, यात संशय नाही.
13.79.11
तिस्त्रो भार्या ब्राह्मणस्य द्वे भार्ये क्षत्रियस्य तु ।
वैश्यः स्वजात्यां विन्देत तास्वपत्यं हिताय हि ॥ १३.७९.११ ॥
ब्राह्मणाला तीन भार्या, क्षत्रियाला दोन भार्या असाव्यात; वैश्याने आपल्याच जातीतील स्त्रीशी विवाह करावा, कारण त्यांच्यातील अपत्यच हितकारक असते.
13.79.12
द्विजस्य ब्राह्म्णी श्रेष्ठा क्षत्रिया क्षत्रियस्य तु ।
रत्यर्थमपि शूद्रा स्यान्नेत्याहुरपरे जनाः ॥ १३.७९.१२ ॥
द्विजाची श्रेष्ठ भार्या ब्राह्मणी; क्षत्रियाची क्षत्रिया; सुखासाठीही शूद्रा असू शकते असे इतर लोक मानत नाहीत.
13.79.13
अपत्यजन्म शूद्रायां न प्रशंसन्ति साधवः ।
शूद्रायां जनयविन्प्रः प्रायश्चित्ती विधीयते ॥ १३.७९.१३ ॥
सज्जन शूद्र स्त्रीपासून अपत्यजन्माची प्रशंसा करत नाहीत. ब्राह्मणाने शूद्र स्त्रीपासून पुत्र उत्पन्न केल्यास त्याच्यासाठी प्रायश्चित्त विहित आहे.
13.79.14
नातिबालां वहन्त्यन्ते अनित्यत्वात्प्रजार्थिनः ।
वहन्ति कर्मिणस्तस्यामन्तः शुद्धिव्यपेक्षया ॥ १३.७९.१४ ॥
संतानेची इच्छा असणारे अतिशय लहान मुलीशी विवाह करत नाहीत, कारण जीवन अनित्य आहे. कर्मकांड करणारे शुद्धीचा विचार करून शेवटी तिलाच वरतात.
13.79.15
अपरान्वयसम्भूतां संस्वप्नादिविवर्जिताम् ।
कामो यस्यां निषिद्धश्च केचिदिच्छन्ति चापदि ॥ १३.७९.१५ ॥
दुसऱ्या कुलात जन्मलेली आणि परपुरुषसंसर्गासारख्या दोषांपासून मुक्त असलेली कन्या स्वीकारता येते. ज्यात कामनिषेध आहे, तिचीही काही लोक आपत्काळी इच्छा करतात.
13.79.16
त्रिंशद्वर्षो दशवर्षां भार्यां विन्देत नग्निकाम् ।
एकविंशतिवर्षो वा सप्तवर्षामवाप्नुयात् ॥ १३.७९.१६ ॥
तीस वर्षांच्या पुरुषाने दहा वर्षांच्या नग्निकेला (अप्रौढ कन्येला) पत्नी म्हणून स्वीकारावे; किंवा एकवीस वर्षांच्या पुरुषाने सात वर्षांच्या कन्येला प्राप्त करावे.
13.79.17
यस्यास्तु न भवेद्भाता पिता वा भरतर्षभ ।
नोपयच्छेत तां जातु पुत्रिकाधर्मिणी हि सा ॥ १३.७९.१७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा! ज्या कन्येला भाऊ किंवा वडील नसतील, तिला कधीही विवाह करू नये, कारण ती पुत्रिकाधर्मी असते.
13.79.18
त्रीणि वर्षाण्युदीक्षेत कन्या ऋतुमती सती ।
चतुर्थेऽत्वथ सम्प्राप्ते स्वयं भर्तारमर्जयेत् ॥ १३.७९.१८ ॥
ऋतुमती झालेल्या सती कन्येने तीन वर्षे वाट पाहावी; चौथे वर्ष आल्यावर तिने स्वतः पती शोधावा.
13.79.19
प्रजा न हीयते तस्या रतिश्च भरतर्षभ ।
अतोऽन्यथा वर्तमाना भवेद्वाच्या प्रजापतेः ॥ १३.७९.१९ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तिची संतती नष्ट होत नाही आणि तिचा आनंदही नष्ट होत नाही. याच्या उलट वागणारी स्त्री प्रजापतीकडून निंदित होईल.
13.79.20
असपिण्डा च या मातुरसगोत्रा च या पितुः ।
इत्येतामुपयच्छेत तं धर्मं मनुरब्रवीत् ॥ १३.७९.२० ॥
जी मातेच्या सपिंडात नाही आणि पित्याच्या गोत्राची नाही, अशा कन्येशी विवाह करावा — हाच धर्म मनूने सांगितला आहे.
13.79.21
शुल्कमन्येन दत्तं स्याद्ददानीत्याह चापरः ।
बलादन्यः प्रभाषेत धनमन्यः प्रदर्शयेत् ॥ १३.७९.२१ ॥
कुणी आधीच शुल्क दिलेले असेल; दुसरा म्हणतो 'मी देईन'; कोणी बळाने बोलतो; कोणी धन दाखवतो.
13.79.22
पाणिग्रहीत्ता चान्यः स्यात्कस्य भार्या पितामह ।
तत्त्वं जिज्ञासमानानां चक्षुर्भवतु नो भवान् ॥ १३.७९.२२ ॥
पाणिग्रहण करणारा दुसराच असेल तर, हे पितामहा, ती कोणाची पत्नी? जाणून घेऊ इच्छिणाऱ्या आम्हाला आपणच डोळे व्हावे.
13.79.23
यत्किञ्चित्कर्म मानुष्यं संस्थानाय प्रदृश्यते ।
मन्त्रवन्मन्त्रितं तस्य मृषावादस्तु पातकः ॥ १३.७९.२३ ॥
व्यवस्था स्थापण्यासाठी मानवांचे जे कोणतेही कर्म दिसते, ते मंत्राप्रमाणे शपथेने बद्ध असते; आणि खोटे बोलणे पाप आहे.
13.79.24
भार्यापत्यृत्विगाचार्याः शिष्योपाध्याय एव च ।
मृषोक्ते दण्डमर्हन्ति नेत्याहुरपरे जनाः ॥ १३.७९.२४ ॥
पत्नी, पती, ऋत्विज, आचार्य, शिष्य आणि उपाध्याय — हे खोटे बोलल्यास दंडास पात्र ठरतात; इतर लोक म्हणतात 'नाही'.
13.79.25
नह्यकामेन संवादं मनुरेवं प्रशंसति ।
अयशस्यमधर्म्यं च यन्मृषा धर्मगोपनम् ॥ १३.७९.२५ ॥
मनु अनिच्छुकाशी संवादाची अशी प्रशंसा करत नाही. असत्य अपकीर्ती आणणारे व अधर्म्य आहे; ते धर्माचे गोपन आहे.
13.79.26
नैकान्तो दोष एकस्मिंस्तदा केनोपपद्यते ।
धर्मतो यां प्रयच्छन्ति यां च क्रीणन्ति भारत ॥ १३.७९.२६ ॥
एका प्रसंगात पूर्ण दोष नसतो; तेव्हा तो कोणाकडून सिद्ध होईल? हे भारता, धर्माने जिला दिले जाते आणि जिला विकत घेतले जाते.
13.79.27
बन्धुभिः समनुज्ञाते मन्त्रहोमौ प्रयोजयेत् ।
तथा सिध्यन्ति ते मन्त्रा नादत्तायाः कथञ्चन ॥ १३.७९.२७ ॥
नातेवाईकांची अनुमती मिळाल्यावर मंत्र व होम करावेत; अशाने ते मंत्र सिद्ध होतात, न दिलेल्या स्त्रीबाबत कोणत्याही प्रकारे नाही.
13.79.28
यस्त्वत्र मन्इत्रसमयो भार्यापत्योर्मिथः कृतः ।
तमेवाहुर्गरीयांसं यश्चासौ ज्ञातिभिः कृतः ॥ १३.७९.२८ ॥
परंतु येथे पती-पत्नींनी परस्पर केलेला मनुसंमत करार त्यांना अधिक गुरुत्वाचा वाटतो, आणि नातेवाईकांनी केलेलाही तसाच.
13.79.29
देवदत्तां पतिर्भार्यां वेत्ति धर्मस्य शासनात् ।
स दैवीं मानुषीं वाचमनृतां पर्युदस्यति ॥ १३.७९.२९ ॥
पती धर्मशासनाने देवदत्त पत्नीला आपली पत्नी मानतो; तो दैवी व मानुषी वाणीतील असत्य टाकून देतो.
13.79.30
कन्यायां प्राप्तसुल्कायां ज्यायांश्चेदाव्रजेद्वरः ।
धर्मकामार्थसम्पन्नो वाच्यमत्रानृतं न वा ॥ १३.७९.३० ॥
कन्येचे शुल्क स्वीकारले गेले असताना, धर्म-काम-अर्थाने संपन्न असा ज्येष्ठ वर तिच्याजवळ आला, तर येथे असत्य सांगावे की नाही?
13.79.31
तस्मिन्नुभयतो दोषे कुर्वञ्श्रेयः समाचरेत् ।
अयं नः सर्वधर्माणां धर्मश्चिन्त्यतमो मतः ॥ १३.७९.३१ ॥
दोन्ही बाजूंना दोष असेल तर श्रेयस्कर ते आचरावे. आमच्या मते सर्व धर्मांमध्ये हाच सर्वाधिक विचारणीय धर्म आहे.
13.79.32
तत्त्वं जिज्ञासमानानां चक्षुर्भवतु नो भवान् ।
तदेतत्सर्वमाचक्ष्व न हि तृप्यामि कथ्यताम् ॥ १३.७९.३२ ॥
तत्त्व जाणण्याची इच्छा असणाऱ्या आम्हांला आपणच डोळे व्हावे. ते सर्व सांगा; मी ऐकून तृप्त होत नाही.
13.79.33
नैव निष्ठाकरं शुल्कं ज्ञात्वाऽऽसीत्तेन नानृतम् ।
न हि शुल्कपराः सन्तः कन्यां ददति कर्हिचित्।
अन्यैर्गुणैरुपेतं तु शुल्कं याचन्ति बान्धवाः ॥ १३.७९.३३ ॥
हुंडा हे निश्चित बंधन आहे हे जाणून घेतल्यामुळे त्यात असत्य नाही. केवळ हुंड्यासाठी कन्या देणारे सज्जन कधीच देत नाहीत. पण नातेवाईक इतर गुण असलेल्या वराकडे हुंडा मागतात.
13.79.34
अलङ्कृत्वा वहस्वेति यो दद्यादनुकूलतः ।
यच्च तां च ददत्येवं न शुल्कं विक्रयो न सः।
प्रतिगृह्य भवेद्देमेव धर्मः सनातनः ॥ १३.७९.३४ ॥
'सजवून घेऊन जा' असे म्हणून जो स्वेच्छेने देतो, आणि अशा प्रकारे तिला देतो, ते हुंडा नाही, विक्रीही नाही. ते स्वीकारले तरी ते दानच होते; हाच सनातन धर्म.
13.79.35
दास्यामि भवते कन्यामिति पूर्वं नभाषितम् ।
ये चाहुर्ये च नाहुर्ये ये चावश्यं वदन्त्युत ॥ १३.७९.३५ ॥
'तुला कन्या देईन' असे पूर्वी सांगितले गेले नाही. जे म्हणतात, जे म्हणत नाहीत आणि जे नक्की म्हणतात, (त्यांचीही हीच स्थिती आहे).
13.79.36
तस्मादाग्रहणात्पाणेर्याचयन्ति परस्परम् ।
कन्यावरः पुरा दत्तो मरुद्भिरिति नः श्रुतम् ॥ १३.७९.३६ ॥
म्हणून हस्तग्रहणापूर्वीच ते परस्परांना मागतात. पूर्वी मरुतांनी कन्येसाठी वर दिला होता असे आम्ही ऐकले आहे.
13.79.37
नानिष्टाय प्रदातव्या कन्या इत्यृषिचोदितम् ।
तन्मूलं काममूलस्य प्रजनस्येति मे मतिः ॥ १३.७९.३७ ॥
अनिष्ट पुरुषाला कन्या देऊ नये, असे ऋषींनी सांगितले आहे. त्याचे मूळ काम आहे; कामापासूनच संतती होते, असे माझे मत आहे.
13.79.38
समीक्ष्य च बहून्दोषान्संवासाद्विद्धि पाणयोः ।
यथा निष्ठाकरं शुल्कं न जात्वासीत्तथा शृणु ॥ १३.७९.३८ ॥
अनेक दोषांचा विचार करून जाण की पाणिग्रहणापासूनच सहवास होतो. पूर्णतेचे कारण असलेले शुल्क कधीच नव्हते; ते कसे होते ते ऐक.
13.79.39
अहं विचित्रवीर्यस्य द्वे कन्ये समुदावहम् ।
जित्वाऽङ्गमागधान्सर्वान्काशीनथ च कोसलान् ॥ १३.७९.३९ ॥
विचित्रवीर्यासाठी मी दोन कन्या आणल्या; अंग आणि मगधांना सर्वांना, काशी आणि कोसलांना जिंकून.
13.79.40
गृहीतपाणिरेकाऽऽसीत्प्राप्तशुल्काऽपराऽभवत् ।
कन्याऽगृहीता तत्रैव विसर्ज्या इति मे पिता।
अब्रवीदितरां कन्यामावहेति स कौरवः ॥ १३.७९.४० ॥
एकीचे पाणिग्रहण झाले होते; दुसरीचे शुल्क मिळाले होते. अविवाहित कन्येला तिथेच पाठवावे, असे माझे वडील म्हणाले. तेव्हा त्या कौरवाने दुसरी कन्या आणण्यास सांगितले.
13.79.41
अप्यन्याननुपप्रच्छ शङ्कमानः पितुर्वचः ।
अतीव ह्यस्य धर्मेच्छा पितुर्मेऽभ्यधिकाऽभवत् ॥ १३.७९.४१ ॥
वडिलांच्या बोलण्यावर शंका घेऊन त्याने इतरांनाही विचारले. खरोखर त्याची धर्मेच्छा माझ्या वडिलांच्या धर्मेच्छेपेक्षाही अधिक होती.
13.79.42
ततोहमब्रवं राजन्नाचारेप्सुरिदं वचः ।
आचारं तत्त्वतो वेत्तुमिच्छामि च पुनःपुनः ॥ १३.७९.४२ ॥
तेव्हा, हे राजा, आचार जाणण्याच्या इच्छेने मी हे वचन म्हणालो: आचार यथार्थपणे जाणण्याची मी वारंवार इच्छा करतो.
13.79.43
ततो मयैवमुक्ते तु वाक्ये धर्मभृतावरः ।
पिता मम महाराज बीह्लीको वाक्यमब्रवीत् ॥ १३.७९.४३ ॥
तेव्हा मी असे बोलल्यावर, हे महाराजा, धर्मधारकांत कनिष्ठ असलेले माझे पिता बाह्लीक हे वचन म्हणाले.
13.79.44
यदि व शुल्कतो निष्ठा न पाणिग्रहणात्तथा ।
लाजान्तरमुपासीत प्राप्तशुल्क इति स्मृतिः ॥ १३.७९.४४ ॥
विवाहाची निष्ठा पाणिग्रहणाने नव्हे, तर शुल्काने असेल तर, लाजाहोमाच्या मधल्या काळापर्यंत थांबावे; शुल्क प्राप्त झालेला तसा मानला जातो असे स्मृती सांगते.
13.79.45
न हि धर्मविदः प्राहुः प्रमाणं वाक्यतः स्मृतम् ।
येषां वै शुल्कतो निष्ठा न पाणिग्रहणात्तथा ॥ १३.७९.४५ ॥
धर्मज्ञ लोक केवळ वचनाला प्रमाण मानत नाहीत; ज्यांची निष्ठा शुल्कानेच असते, पाणिग्रहणाने नव्हे, तेच असे मानतात.
13.79.46
प्रसिद्धं भाषितं दाने नैषां प्रत्यायकं पुनः ।
ये मन्यन्ते क्रयं शुल्कं न ते धर्मविदो नराः ॥ १३.७९.४६ ॥
दानाविषयी प्रसिद्ध असलेले वचन यांना पुन्हा विश्वासार्ह वाटत नाही. शुल्काला क्रय मानणारे लोक धर्मज्ञ मनुष्य नाहीत.
13.79.47
न चैतेभ्यः प्रदातव्या न वोढव्या तथाविधा ।
न ह्येव भार्या क्रेतव्या न विक्रय्यां कथञ्चन ॥ १३.७९.४७ ॥
अशा कन्येला यांना देऊ नये, आणि अशीला पत्नी म्हणून स्वीकारू नये. पत्नी विकत घेऊ नये, आणि कोणत्याही प्रकारे विकूही नये.
13.79.48
ये च क्रीणन्ति दासीवद्विक्रीणन्ति तथैव च ।
भवेत्तेषां तथा निष्ठा लुब्धानां पापचेतसाम् ॥ १३.७९.४८ ॥
जे दासीप्रमाणे विकत घेतात आणि तसेच विकतातही — त्या लोभी आणि पापी मनाच्या लोकांची निष्ठा (गती) तशीच होईल.
13.79.49
अस्मिन्नर्थे सत्यवन्तं पर्यपृच्छन्त वै जनाः ।
कन्यायाः प्राप्तशुल्कायाः शुल्कदः प्रशमं गतः ॥ १३.७९.४९ ॥
या विषयावर लोकांनी सत्यवानाला विचारले; कन्येचे शुल्क मिळाल्यावर शुल्कदाता शांत झाला होता.
13.79.50
पाणिग्रहीता वाऽन्यः स्यादत्र नो धर्मसंशयः ।
तन्नश्छिन्धि महाप्राज्ञ त्वं हि वै प्राज्ञसम्मतः ॥ १३.७९.५० ॥
येथे आम्हाला धर्माबाबत संशय आहे: पाणिग्रहण करणारा दुसरा कोणी असू शकतो का? हे महाप्राज्ञा, ते आमच्यासाठी सोडव; तूच ज्ञान्यांनी मान्य केलेला आहेस.
13.79.51
तत्त्वं जिज्ञासमानानां चक्षुर्भवतु नो भवान् ।
तानेवं ब्रुवतः सर्वान्सत्यवान्वाक्यमब्रवीत् ॥ १३.७९.५१ ॥
सत्य जाणू इच्छिणाऱ्या आम्हांसाठी तुम्ही डोळा व्हा. असे बोलणाऱ्या त्या सर्वांना सत्यवानाने हे वचन सांगितले.
13.79.52
यत्रेष्टं तत्र देया स्यान्नात्र कार्या विचारणा ।
कुर्वते जीवतोप्येवं मृते नैवास्ति संशयः ॥ १३.७९.५२ ॥
जिथे इच्छा असेल तिथेच तिला द्यावे; यात विचार करण्याची गरज नाही. जिवंत असतानाही असे करणारे आहेत; मृत्यूनंतर तर यात संशयच नाही.
13.79.53
देवरं प्रविशेत्कन्या तप्येद्वाऽपि तपः पुनः ।
तमेवानुगता भूत्वा पाणिग्राहस्य नाम सा ॥ १३.७९.५३ ॥
कन्या दिराकडे जावी, किंवा पुन्हा तप करावे; त्यालाच अनुसरून ती पाणिग्रहण करणाऱ्याच्या नावाची होईल.
13.79.54
लिखन्त्येव तु केषांचिदपरेषां शनैरपि ।
इति ये संवदन्त्यत्र त एतं निश्चयं विदुः ॥ १३.७९.५४ ॥
काहीजण लिहितातच; इतर काही हळूहळूही लिहितात. येथे असा विचारविनिमय करणारे हा निश्चय जाणतात.
13.79.55
तत्पाणिग्रहणात्पूर्वमन्तरं यत्र वर्तते ।
सर्वमङ्गलमन्त्रं वै मृषावादस्तु पातकः ॥ १३.७९.५५ ॥
पाणिग्रहणापूर्वी जेथे अंतर असते, तेथे सर्वमंगल मंत्र असतो; परंतु असत्य बोलणे हे पाप आहे.
13.79.56
पाणिग्रहणमन्त्राणां निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे ।
पाणिग्रहस्य भार्या स्याद्यस्य चाद्भिः प्रदीयते ॥ १३.७९.५६ ॥
पाणिग्रहण मंत्रांची पूर्णता सातव्या पदावर होते; ज्याला पाण्यासह दिले जाते, तीच पाणिगृहीत पत्नी होते.
13.79.57
इति देयं वदन्त्यत्र त एतं निश्चयं विदुः ।
अनुकूलामनुवशां भ्रात्रा दत्तामुपाग्निकाम्।
परिक्रम्य यथान्यायं भार्यां विन्देद्द्विजोत्तमः ॥ १३.७९.५७ ॥
येथे 'द्यावी' असे म्हणणारे हा निश्चय जाणतात. भावाने दिलेल्या, अनुकूल आणि आज्ञाधारक कन्येला, अग्नीजवळ यथान्याय प्रदक्षिणा घालून श्रेष्ठ द्विजाने भार्या म्हणून मिळवावी.