মহাভারত · অধ্যায় 13.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.80.1
कन्यायां प्राप्तशुल्कायां पतिश्चेन्नास्ति कश्चन ।
तत्र का प्रतिपत्तिः स्यात्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.८०.१ ॥
কন্যার জন্য পণ গৃহীত হওয়ার পর যদি কোনো স্বামী না থাকে, তবে তখন কী কর্তব্য হবে? হে পিতামহ, তা আমাকে বলুন।
13.80.2
या पुत्रकस्य ऋद्धस्य प्रतिपाल्या तदा भवेत् ।
अथवा सा हरेच्छुल्कं क्रीता शुल्कप्रदस्य सा ॥ १३.८०.२ ॥
সমৃদ্ধ পুত্রের রক্ষণীয়া হলে তখন সে তারই হবে। অথবা যিনি পণ দিয়েছেন তার জন্য কেনা হয়েছে যাকে, সে তারই।
13.80.3
तस्यार्थेऽपत्यमीहेव येन न्यायेन शक्नुयात् ।
न तस्मान्मन्त्रवत्कार्यं कश्चित्कुर्वीत किञ्चन ॥ १३.८०.३ ॥
তার জন্য সন্তান কামনা করা উচিত, ন্যায়সঙ্গত উপায়ে যতটা সম্ভব। অতএব কেউ মন্ত্রসহ কোনো কিছুই যেন না করে।
13.80.4
स्वयंवृतेन साज्ञप्ता पित्रा वै प्रत्यपद्यत ।
तत्तस्यान्ये प्रशंसन्ति धर्मज्ञा नेतरे जनाः ॥ १३.८०.४ ॥
স্বয়ংবৃত পতির সঙ্গে পিতার আদেশে সে সম্মত হলো। ধর্মজ্ঞরা তার প্রশংসা করেন, অন্যেরা নয়।
13.80.5
एतत्तु नापरे चक्रुरपरे जातु साधवः ।
साधूनां पुनराचारो गरीयान्धर्मलक्षणः ॥ १३.८०.५ ॥
এটি অন্যেরা করেনি, আর কিছু সাধু কখনোই করেননি। কিন্তু সাধুদের আচরণই, যা ধর্মের লক্ষণ, অধিক গুরুত্বপূর্ণ।
13.80.6
अस्मिन्नेव प्रकारे तुसुक्रतुर्वाक्यमब्रवीत् ।
नप्ता विदेहराजस्य जनकस्य महात्मनः ॥ १३.८०.६ ॥
এই প্রকারেই সুক্রতু বাক্য বললেন; তিনি বিদেহরাজ মহাত্মা জনকের পৌত্র।
13.80.7
असदाचरिते मार्गे कथं स्यादनुकीर्तनम् ।
अनुप्रश्नः संशयो वा सतामेवमुपालभेत् ॥ १३.८०.७ ॥
অসৎ আচরিত পথে তা কীভাবে কীর্তিত হতে পারে? সজ্জনদের কাছে এমন অনুপ্রশ্ন বা সংশয় উঠতে পারে, এবং তাঁরা এভাবেই তিরস্কার করতে পারেন।
13.80.8
असदेव हि धर्मस्य प्रदानं धर्म आसुरः ।
नानुशुश्रुम जात्वेनामिमां पूर्वेषु कर्मसु ॥ १३.८०.८ ॥
অসৎই ধর্মের দান; তা আসুর ধর্ম। পূর্ববর্তী কর্মে এটি আমরা কখনো শুনিনি।
13.80.9
भार्यापत्योर्हि सम्बन्धः स्त्रीपुंसोस्तुल्य एव तु ।
रतिः साधारणो धर्म इति चाह स पार्थिवः ॥ १३.८०.९ ॥
স্বামী-স্ত্রীর সম্পর্ক নারী-পুরুষের মধ্যে প্রকৃতপক্ষে সমান। আনন্দ সাধারণ ধর্ম, এ কথা সেই রাজা বলেছিলেন।
13.80.10
अथ केन प्रमाणेन पुंसामादीयते धनम् ।
पुत्रवद्धि पितुस्तस्य कन्या भवितुमर्हति ॥ १३.८०.१० ॥
তাহলে কোন প্রমাণে পুরুষের ধন গ্রহণ করা হয়? পুত্রের মতোই সেই পিতার কন্যাও হওয়ার যোগ্য।
13.80.11
यथैवात्मा तथा पुत्रः पुत्रेण दुहिता समा ।
तस्यामात्मनि तिष्ठन्त्यां कथमन्यो धनं हरेत् ॥ १३.८०.११ ॥
আত্মা যেমন, পুত্রও তেমন; পুত্রের সমান কন্যাও। সে নিজে আত্মারূপে বিদ্যমান থাকলে অন্য কেউ কীভাবে ধন হরণ করবে?
13.80.12
मातुश्च यौतकं यत्स्यात्कुमारीभाग एव सः ।
दौहित्र एव तद्रिक्थमपुत्रस्य पितुर्हरेत् ॥ १३.८०.१२ ॥
মাতার যৌতক যা হয়, তা কুমারীরই অংশ। পুত্রহীন পিতার সেই সম্পত্তি দৌহিত্রই গ্রহণ করবে।
13.80.13
ददाति हि स पिण्डान्वै पितुर्मातामहस्य च ।
पुत्रदौहित्रयोरेव विशेषो नास्ति धर्मतः ॥ १३.८०.१३ ॥
সে নিশ্চয়ই পিতা ও মাতামহের জন্য পিণ্ড দান করে; ধর্মের দৃষ্টিতে পুত্র ও দৌহিত্রের মধ্যে কোনো পার্থক্য নেই।
13.80.14
अन्यत्र जामया सार्धं प्रजानां पुत्र ईहते ।
दुहिताऽन्यत्र जातेन पुत्रेणापि विशिष्यते ॥ १३.८०.१४ ॥
অন্যথায়, পুত্র সন্তানের জন্য কোনো আত্মীয়া নারীর সঙ্গে চেষ্টা করে; কিন্তু অন্যের দ্বারা জাত পুত্রের চেয়েও কন্যা শ্রেষ্ঠ হয়।
13.80.15
दौहित्रकेण धर्मेण तत्र पश्यामि कारणम् ।
विक्रीतासु हि ये पुत्रा भवन्ति पितुरेव ते ॥ १३.८०.१५ ॥
দৌহিত্রধর্মে এর কারণ আমি দেখি: যে পুত্ররা বিক্রীত হয়, তারা নিশ্চয়ই পিতারই হয়ে যায়।
13.80.16
असूयवस्त्वधर्मिष्ठाः परस्वादायिनः शठाः ।
आसुरादधिसम्भूता धर्माद्विषमवृत्तयः ॥ १३.८०.१६ ॥
ঈর্ষাপরায়ণ, অত্যন্ত অধার্মিক, পরের ধন অপহরণকারী, প্রবঞ্চক, অসুরবংশজাত ও ধর্মবিরুদ্ধ আচরণকারী।
13.80.17
अत्र गाथा यमोद्गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
धर्मज्ञा धर्मशास्त्रेषु निबद्धा धर्मसेतुषु ॥ १३.८०.१७ ॥
এ বিষয়ে যমের গাওয়া গাথাগুলি প্রাচীনজ্ঞেরা বর্ণনা করেন; ধর্মশাস্ত্র ও ধর্মসেতুতে সেগুলি নিবদ্ধ আছে।
13.80.18
यो मनुष्यः स्वकं पुत्रं विक्रीय धनमिच्छति ।
कन्यां वा जीवितार्थाय यः शुल्केन प्रयच्छति ॥ १३.८०.१८ ॥
যে মানুষ নিজের পুত্রকে বিক্রি করে ধন কামনা করে, অথবা জীবিকার জন্য শুল্ক নিয়ে কন্যাকে দান করে।
13.80.19
सप्तावरे महाघोरे निरये कालसाह्वये ।
स्वेदं मूत्रं पुरीषं च तस्मिन्मूढः समश्नुते ॥ १३.८०.१९ ॥
সাতটি নিম্ন, অতি ভয়ংকর কালসাহ্ব নামক নরকে মূঢ় ব্যক্তি সেখানে ঘাম, মূত্র ও বিষ্ঠা ভোগ করে।
13.80.20
आर्षे गोमिथुनं शुल्कं केचिदाहुर्मृषैव तत् ।
अल्पो वा बहु वा राजन्विक्रयस्तावदेव सः ॥ १३.८०.२० ॥
আর্ষ বিবাহে এক জোড়া গরুই পণ—এমন কথা কেউ কেউ বলেন, কিন্তু তা মিথ্যাই। হে রাজন, অল্প হোক বা বেশি, তা বিক্রয়ই, ততটুকুই।
13.80.21
यद्यप्याचरितः कैश्चिन्नैष धर्मः सनातनः ।
अन्येषामपि दृश्यन्ते लोभतः सम्प्रवृत्तयः ॥ १३.८०.२१ ॥
কেউ কেউ এটি আচরণ করলেও এটি সনাতন ধর্ম নয়। অন্যদের মধ্যেও লোভ থেকে জন্ম নেওয়া প্রথা দেখা যায়।
13.80.22
वश्यां कुमारीं बलतो ये तां समुपभुञ्जते ।
एते पापस्य कर्तारस्तमस्यन्धे च शेरते ॥ १३.८०.२२ ॥
বশে আসা কুমারীকে বলপূর্বক যারা ভোগ করে, তারা পাপকর্মী; তারা অন্ধ অন্ধকারে শয়ন করে।
13.80.23
अन्योप्यथ न विक्रेयो मनुष्यः किं पुनः प्रजाः ।
अधर्ममूलैर्हि धनैस्तैर्न धर्मोऽथ कश्चन ॥ १३.८०.२३ ॥
অন্যেও মানুষ বিক্রয় করবে না; প্রজাদের কথা আর কী বলব? অধর্মের মূল থেকে আসা সেই ধন দিয়ে কোনো ধর্মই হয় না।