महाभारत · अध्याय 13.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.80.1
कन्यायां प्राप्तशुल्कायां पतिश्चेन्नास्ति कश्चन ।
तत्र का प्रतिपत्तिः स्यात्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.८०.१ ॥
कन्येचे शुल्क स्वीकारले गेले असताना पती कोणी नसेल, तर तेव्हा काय कर्तव्य असेल? हे पितामह, ते मला सांगा.
13.80.2
या पुत्रकस्य ऋद्धस्य प्रतिपाल्या तदा भवेत् ।
अथवा सा हरेच्छुल्कं क्रीता शुल्कप्रदस्य सा ॥ १३.८०.२ ॥
जी समृद्ध पुत्राच्या संरक्षणाखाली असावी, तेव्हा ती त्याचीच होईल. किंवा ती शुल्क देणाऱ्याकरिता विकत घेतलेली असल्यामुळे ती त्याचीच आहे.
13.80.3
तस्यार्थेऽपत्यमीहेव येन न्यायेन शक्नुयात् ।
न तस्मान्मन्त्रवत्कार्यं कश्चित्कुर्वीत किञ्चन ॥ १३.८०.३ ॥
त्याच्यासाठी संतानाची इच्छा करावी, जेणेकरून न्यायाने शक्य होईल. म्हणून कोणीही मंत्रांसह काहीही करू नये.
13.80.4
स्वयंवृतेन साज्ञप्ता पित्रा वै प्रत्यपद्यत ।
तत्तस्यान्ये प्रशंसन्ति धर्मज्ञा नेतरे जनाः ॥ १३.८०.४ ॥
स्वयंवराने निवडलेल्या पतीसोबत, पित्याच्या आज्ञेने ती संमत झाली. धर्मज्ञ लोक त्याची प्रशंसा करतात, इतर लोक नाही.
13.80.5
एतत्तु नापरे चक्रुरपरे जातु साधवः ।
साधूनां पुनराचारो गरीयान्धर्मलक्षणः ॥ १३.८०.५ ॥
हे इतरांनी केले नाही, आणि इतर साधू कधीही केले नाही. पण धर्माचे लक्षण असलेले साधूंचे आचरणच अधिक श्रेष्ठ आहे.
13.80.6
अस्मिन्नेव प्रकारे तुसुक्रतुर्वाक्यमब्रवीत् ।
नप्ता विदेहराजस्य जनकस्य महात्मनः ॥ १३.८०.६ ॥
याच प्रकारे सुक्रतूने वचन सांगितले; तो विदेहाचा राजा महात्मा जनकाचा नातू होता.
13.80.7
असदाचरिते मार्गे कथं स्यादनुकीर्तनम् ।
अनुप्रश्नः संशयो वा सतामेवमुपालभेत् ॥ १३.८०.७ ॥
असत् आचरण असलेल्या मार्गावर त्याचे अनुकीर्तन कसे होईल? सज्जनांकडे असा अनुप्रश्न किंवा संशय उपस्थित होऊ शकतो, आणि ते असेच दोष देऊ शकतात.
13.80.8
असदेव हि धर्मस्य प्रदानं धर्म आसुरः ।
नानुशुश्रुम जात्वेनामिमां पूर्वेषु कर्मसु ॥ १३.८०.८ ॥
असत्च धर्माचे दान आहे; तो आसुर धर्म. पूर्वीच्या कर्मांत हे आम्ही कधीच ऐकले नाही.
13.80.9
भार्यापत्योर्हि सम्बन्धः स्त्रीपुंसोस्तुल्य एव तु ।
रतिः साधारणो धर्म इति चाह स पार्थिवः ॥ १३.८०.९ ॥
पती-पत्नींचा संबंध स्त्री आणि पुरुष यांच्यात खरोखर समान आहे. आनंद हा सामायिक धर्म आहे, असे त्या राजाने म्हटले.
13.80.10
अथ केन प्रमाणेन पुंसामादीयते धनम् ।
पुत्रवद्धि पितुस्तस्य कन्या भवितुमर्हति ॥ १३.८०.१० ॥
मग कोणत्या प्रमाणाने पुरुषांचे धन घेतले जाते? पुत्राप्रमाणेच त्या पित्याची कन्याही होण्यास योग्य आहे.
13.80.11
यथैवात्मा तथा पुत्रः पुत्रेण दुहिता समा ।
तस्यामात्मनि तिष्ठन्त्यां कथमन्यो धनं हरेत् ॥ १३.८०.११ ॥
आत्मा जसा, तसाच पुत्र; पुत्राइतकीच कन्याही समान आहे. ती स्वतः आत्मा म्हणून असताना दुसरा कोणी धन कसे हरण करील?
13.80.12
मातुश्च यौतकं यत्स्यात्कुमारीभाग एव सः ।
दौहित्र एव तद्रिक्थमपुत्रस्य पितुर्हरेत् ॥ १३.८०.१२ ॥
मातेचे यौतक जे असेल, ते कुमारीचाच भाग आहे. पुत्रहीन पित्याची ती संपत्ती दौहित्रानेच घ्यावी.
13.80.13
ददाति हि स पिण्डान्वै पितुर्मातामहस्य च ।
पुत्रदौहित्रयोरेव विशेषो नास्ति धर्मतः ॥ १३.८०.१३ ॥
तो निश्चितच पित्याला आणि मातामहाला पिंड देतो; धर्मदृष्ट्या पुत्र आणि दौहित्र यांच्यात भेद नाही.
13.80.14
अन्यत्र जामया सार्धं प्रजानां पुत्र ईहते ।
दुहिताऽन्यत्र जातेन पुत्रेणापि विशिष्यते ॥ १३.८०.१४ ॥
अन्यथा, पुत्र संततीसाठी नातेवाईक स्त्रीसह प्रयत्न करतो; परंतु दुसऱ्यापासून जन्मलेल्या पुत्रापेक्षाही कन्या श्रेष्ठ ठरते.
13.80.15
दौहित्रकेण धर्मेण तत्र पश्यामि कारणम् ।
विक्रीतासु हि ये पुत्रा भवन्ति पितुरेव ते ॥ १३.८०.१५ ॥
दौहित्रधर्मात यामागील कारण मी पाहतो: जे पुत्र विकले गेले, ते निश्चितच पित्याचेच होतात.
13.80.16
असूयवस्त्वधर्मिष्ठाः परस्वादायिनः शठाः ।
आसुरादधिसम्भूता धर्माद्विषमवृत्तयः ॥ १३.८०.१६ ॥
मत्सरी, अत्यंत अधार्मिक, परधन हरण करणारे, कपटी, असुरकुलात जन्मलेले आणि धर्माहून विपरीत वर्तन करणारे.
13.80.17
अत्र गाथा यमोद्गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
धर्मज्ञा धर्मशास्त्रेषु निबद्धा धर्मसेतुषु ॥ १३.८०.१७ ॥
याबाबत यमाने गायिलेल्या गाथा पुरातनज्ञ सांगतात; त्या धर्मशास्त्रांत आणि धर्मसेतूंत नोंदविलेल्या आहेत.
13.80.18
यो मनुष्यः स्वकं पुत्रं विक्रीय धनमिच्छति ।
कन्यां वा जीवितार्थाय यः शुल्केन प्रयच्छति ॥ १३.८०.१८ ॥
जो मनुष्य आपल्या पुत्राला विकून धन इच्छितो, किंवा उपजीविकेसाठी शुल्क घेऊन कन्या देतो.
13.80.19
सप्तावरे महाघोरे निरये कालसाह्वये ।
स्वेदं मूत्रं पुरीषं च तस्मिन्मूढः समश्नुते ॥ १३.८०.१९ ॥
सात खालच्या, अत्यंत भयंकर कालसाह्व नावाच्या नरकात मूर्ख माणूस तेथे घाम, मूत्र आणि मल भोगतो.
13.80.20
आर्षे गोमिथुनं शुल्कं केचिदाहुर्मृषैव तत् ।
अल्पो वा बहु वा राजन्विक्रयस्तावदेव सः ॥ १३.८०.२० ॥
आर्ष विवाहात गाईंची एक जोडी हेच शुल्क आहे असे काही लोक म्हणतात; ते खोटेच आहे. हे राजा, थोडे असो वा पुष्कळ, तो विक्रयच आहे, तितकाच.
13.80.21
यद्यप्याचरितः कैश्चिन्नैष धर्मः सनातनः ।
अन्येषामपि दृश्यन्ते लोभतः सम्प्रवृत्तयः ॥ १३.८०.२१ ॥
काहींनी याचे आचरण केले तरी हा सनातन धर्म नाही. इतरांमध्येही लोभापोटी उद्भवलेल्या प्रथा दिसतात.
13.80.22
वश्यां कुमारीं बलतो ये तां समुपभुञ्जते ।
एते पापस्य कर्तारस्तमस्यन्धे च शेरते ॥ १३.८०.२२ ॥
वश झालेल्या कुमारीचा बळाने उपभोग घेणारे पापी आहेत; ते अंधाऱ्या अंधकारात पडून राहतात.
13.80.23
अन्योप्यथ न विक्रेयो मनुष्यः किं पुनः प्रजाः ।
अधर्ममूलैर्हि धनैस्तैर्न धर्मोऽथ कश्चन ॥ १३.८०.२३ ॥
दुसऱ्यानेही माणूस विकू नये; प्रजांविषयी काय बोलावे? अधर्माच्या मुळातून आलेल्या त्या धनाने कोणताही धर्म होत नाही.