મહાભારત · અધ્યાય 13.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.80.1
कन्यायां प्राप्तशुल्कायां पतिश्चेन्नास्ति कश्चन ।
तत्र का प्रतिपत्तिः स्यात्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.८०.१ ॥
કન્યાનું શુલ્ક પ્રાપ્ત થઈ ગયું હોય અને કોઈ પતિ ન હોય, તો ત્યારે શું કરવું? હે પિતામહ, તે મને કહો.
13.80.2
या पुत्रकस्य ऋद्धस्य प्रतिपाल्या तदा भवेत् ।
अथवा सा हरेच्छुल्कं क्रीता शुल्कप्रदस्य सा ॥ १३.८०.२ ॥
જે કન્યા સમૃદ્ધ પુત્રના રક્ષણ માટે હોય, ત્યારે તે તેની જ થાય. અથવા તે શુલ્ક આપનારા માટે ખરીદાયેલી હોવાથી તે તેની જ છે.
13.80.3
तस्यार्थेऽपत्यमीहेव येन न्यायेन शक्नुयात् ।
न तस्मान्मन्त्रवत्कार्यं कश्चित्कुर्वीत किञ्चन ॥ १३.८०.३ ॥
તેના માટે સંતાનની ઇચ્છા કરવી જોઈએ, જે ન્યાયપૂર્ણ રીતે શક્ય હોય તે. તેથી કોઈએ મંત્રસહિત કંઈ પણ ન કરવું.
13.80.4
स्वयंवृतेन साज्ञप्ता पित्रा वै प्रत्यपद्यत ।
तत्तस्यान्ये प्रशंसन्ति धर्मज्ञा नेतरे जनाः ॥ १३.८०.४ ॥
પોતે પસંદ કરેલા વર સાથે, પિતાની આજ્ઞાથી તે સંમત થઈ. તેની ધર્મજ્ઞો પ્રશંસા કરે છે, બીજા નહીં.
13.80.5
एतत्तु नापरे चक्रुरपरे जातु साधवः ।
साधूनां पुनराचारो गरीयान्धर्मलक्षणः ॥ १३.८०.५ ॥
આ બીજાઓએ કર્યું નહોતું, અને બીજા સજ્જનોએ કદી કર્યું નહોતું. પણ ધર્મનું લક્ષણ એવું સજ્જનોનું આચરણ વધુ ગૌરવપૂર્ણ છે.
13.80.6
अस्मिन्नेव प्रकारे तुसुक्रतुर्वाक्यमब्रवीत् ।
नप्ता विदेहराजस्य जनकस्य महात्मनः ॥ १३.८०.६ ॥
આ જ રીતે સુક્રતુએ વચન કહ્યું; તે વિદેહના રાજા મહાત્મા જનકનો પૌત્ર હતો.
13.80.7
असदाचरिते मार्गे कथं स्यादनुकीर्तनम् ।
अनुप्रश्नः संशयो वा सतामेवमुपालभेत् ॥ १३.८०.७ ॥
અસત્ આચરણવાળા માર્ગ પર તેનું અનુકીર્તન કેવી રીતે થાય? સજ્જનોને આવો અનુપ્રશ્ન કે સંશય થઈ શકે, અને તેઓ આ રીતે જ ઠપકો આપી શકે.
13.80.8
असदेव हि धर्मस्य प्रदानं धर्म आसुरः ।
नानुशुश्रुम जात्वेनामिमां पूर्वेषु कर्मसु ॥ १३.८०.८ ॥
અસત્ જ ધર્મનું દાન છે; તે આસુર ધર્મ છે. પૂર્વના કર્મોમાં આ અમે ક્યારેય સાંભળ્યું નથી.
13.80.9
भार्यापत्योर्हि सम्बन्धः स्त्रीपुंसोस्तुल्य एव तु ।
रतिः साधारणो धर्म इति चाह स पार्थिवः ॥ १३.८०.९ ॥
પતિ-પત્નીનો સંબંધ સ્ત્રી અને પુરુષમાં ખરેખર સમાન જ છે. આનંદ સામાન્ય ધર્મ છે, એમ તે રાજાએ કહ્યું.
13.80.10
अथ केन प्रमाणेन पुंसामादीयते धनम् ।
पुत्रवद्धि पितुस्तस्य कन्या भवितुमर्हति ॥ १३.८०.१० ॥
તો કયા પ્રમાણથી પુરુષોનું ધન લેવાય છે? પુત્રની જેમ જ તે પિતાની પુત્રી પણ બનવા યોગ્ય છે.
13.80.11
यथैवात्मा तथा पुत्रः पुत्रेण दुहिता समा ।
तस्यामात्मनि तिष्ठन्त्यां कथमन्यो धनं हरेत् ॥ १३.८०.११ ॥
આત્મા જેવો છે, તેવો પુત્ર; પુત્ર સમાન જ પુત્રી પણ છે. તે પોતાના આત્મા રૂપે રહેલી હોય ત્યારે બીજો કોઈ ધન કેવી રીતે હરી શકે?
13.80.12
मातुश्च यौतकं यत्स्यात्कुमारीभाग एव सः ।
दौहित्र एव तद्रिक्थमपुत्रस्य पितुर्हरेत् ॥ १३.८०.१२ ॥
માતાનું યૌતક જે હોય, તે કુમારીનો જ ભાગ છે. પુત્રહીન પિતાની તે સંપત્તિ દૌહિત્રે જ લેવી.
13.80.13
ददाति हि स पिण्डान्वै पितुर्मातामहस्य च ।
पुत्रदौहित्रयोरेव विशेषो नास्ति धर्मतः ॥ १३.८०.१३ ॥
તે ખરેખર પિતા અને માતામહને પિંડ આપે છે; ધર્મની દૃષ્ટિએ પુત્ર અને દૌહિત્ર વચ્ચે કોઈ ભેદ નથી.
13.80.14
अन्यत्र जामया सार्धं प्रजानां पुत्र ईहते ।
दुहिताऽन्यत्र जातेन पुत्रेणापि विशिष्यते ॥ १३.८०.१४ ॥
નહિંતર, પુત્ર સંતાન માટે સંબંધી સ્ત્રી સાથે પ્રયત્ન કરે છે; પરંતુ બીજાથી જન્મેલા પુત્રથી પણ પુત્રી શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
13.80.15
दौहित्रकेण धर्मेण तत्र पश्यामि कारणम् ।
विक्रीतासु हि ये पुत्रा भवन्ति पितुरेव ते ॥ १३.८०.१५ ॥
દૌહિત્ર ધર્મમાં તેનું કારણ હું જોઉં છું: જે પુત્રો વેચાઈ ગયા છે, તેઓ ખરેખર પિતાના જ થાય છે.
13.80.16
असूयवस्त्वधर्मिष्ठाः परस्वादायिनः शठाः ।
आसुरादधिसम्भूता धर्माद्विषमवृत्तयः ॥ १३.८०.१६ ॥
ઈર્ષ્યાળુ, અત્યંત અધર્મી, પારકું ધન પડાવનારા, કપટી, અસુર કુળમાં જન્મેલા અને ધર્મથી વિપરીત આચરણવાળા.
13.80.17
अत्र गाथा यमोद्गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
धर्मज्ञा धर्मशास्त्रेषु निबद्धा धर्मसेतुषु ॥ १३.८०.१७ ॥
આ વિશે યમે ગાયેલી ગાથાઓ પ્રાચીન જ્ઞાનીઓ કહે છે; તે ધર્મશાસ્ત્રો અને ધર્મસેતુઓમાં નિબદ્ધ છે.
13.80.18
यो मनुष्यः स्वकं पुत्रं विक्रीय धनमिच्छति ।
कन्यां वा जीवितार्थाय यः शुल्केन प्रयच्छति ॥ १३.८०.१८ ॥
જે માણસ પોતાના પુત્રને વેચીને ધન ઇચ્છે છે, અથવા જીવિકા માટે શુલ્ક લઈને કન્યા આપે છે.
13.80.19
सप्तावरे महाघोरे निरये कालसाह्वये ।
स्वेदं मूत्रं पुरीषं च तस्मिन्मूढः समश्नुते ॥ १३.८०.१९ ॥
સાત નીચેના, અતિ ભયાનક કાલસાહ્વ નામના નરકમાં મૂઢ માણસ ત્યાં પરસેવો, મૂત્ર અને મળ ભોગવે છે.
13.80.20
आर्षे गोमिथुनं शुल्कं केचिदाहुर्मृषैव तत् ।
अल्पो वा बहु वा राजन्विक्रयस्तावदेव सः ॥ १३.८०.२० ॥
આર્ષ વિવાહમાં ગાયોની એક જોડી શુલ્ક છે એમ કેટલાક કહે છે; તે ખોટું જ છે. હે રાજન, થોડું હોય કે ઘણું, તે વેચાણ જ છે, એટલું જ.
13.80.21
यद्यप्याचरितः कैश्चिन्नैष धर्मः सनातनः ।
अन्येषामपि दृश्यन्ते लोभतः सम्प्रवृत्तयः ॥ १३.८०.२१ ॥
કેટલાકે તેનું આચરણ કર્યું હોવા છતાં આ સનાતન ધર્મ નથી. અન્યોમાં પણ લોભથી ઉદ્ભવેલી પ્રવૃત્તિઓ દેખાય છે.
13.80.22
वश्यां कुमारीं बलतो ये तां समुपभुञ्जते ।
एते पापस्य कर्तारस्तमस्यन्धे च शेरते ॥ १३.८०.२२ ॥
વશ થયેલી કુમારીનો બળપૂર્વક ઉપભોગ કરનારા પાપી છે; તેઓ અંધ અંધકારમાં પડ્યા રહે છે.
13.80.23
अन्योप्यथ न विक्रेयो मनुष्यः किं पुनः प्रजाः ।
अधर्ममूलैर्हि धनैस्तैर्न धर्मोऽथ कश्चन ॥ १३.८०.२३ ॥
બીજાએ પણ માણસને વેચવો ન જોઈએ; પ્રજા વિશે શું કહેવું? અધર્મના મૂળમાંથી આવેલા તે ધનથી કોઈ ધર્મ થતો નથી.