Mahābhārata · Adhyāya 13.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.86.1
नहुषस्तु ततः श्रुत्वा च्यवनं तं तथाऽऽगतम् ।
त्वरितः प्रययौ तत्रि सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.१ ॥
Entonces Nahuṣa, al saber que Cyavana había llegado así, acudió con prisa allí junto con sus ministros y su sacerdote.
13.86.2
शौचं कृत्वा यथान्यायं प्राञ्जलिः प्रयतो नृपः ।
आत्मानमाचचक्षे च च्यवनाय महात्मने ॥ १३.८६.२ ॥
El rey, tras realizar la purificación según la norma, con las palmas juntas y en recogimiento, se presentó ante el magnánimo Cyavana.
13.86.3
अर्चयामास तं चापि तस्य राज्ञः पुरोहितः ।
सत्यव्रतं महात्मानं देवकल्पं विशाम्पते ॥ १३.८६.३ ॥
El sacerdote del rey también lo honró a él, de votos verdaderos, magnánimo, semejante a un dios, oh señor de los pueblos.
13.86.4
करवाणि प्रियं किं ते तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम ।
सर्वं कर्ताऽस्मि भगवन्यद्यपि स्यात्सुदुष्करम् ॥ १३.८६.४ ॥
Oh el mejor de los dos veces nacidos, ¿qué cosa querida haré por ti? Dímelo. Oh venerable, aunque sea extremadamente difícil, soy quien lo hará todo.
13.86.5
श्रमेणि महता युक्ताः कैवर्ता मत्स्यजीविनः ।
मम मूल्यं प्रयच्छैभ्यो मत्स्यानां विक्रयैः सह ॥ १३.८६.५ ॥
Los pescadores, abrumados por gran fatiga, que viven de los peces: dales mi rescate, junto con la venta de los peces.
13.86.6
सहस्रं दीयतां मूल्यं निषादेभ्यः पुरोहित ।
निष्क्रयार्थे भगवतो यथाऽऽह भृगुनन्दनः ॥ १३.८६.६ ॥
Oh sacerdote, que se dé un millar como precio a los nishadas, para el rescate del venerable, como dijo el hijo de Bhṛgu.
13.86.7
आत्ममूल्यं च वक्तव्यं न तल्लोकः प्रशंसति ।
तस्मादहं प्रवक्ष्यामि न चात्मस्तुतिम्मवृतः ॥ १३.८६.७ ॥
Uno no debe declarar su propio valor; el mundo no lo alaba. Por eso hablaré, sin alabarme a mí mismo.
13.86.8
सहस्रं नाहमर्हामि किं वा त्वं मन्यसे नृप ।
सदृशं दीयतां मूल्यं स्वबुद्ध्या निश्चयं कुरु ॥ १३.८६.८ ॥
Oh rey, no merezco mil; ¿qué piensas tú? Que se dé un precio adecuado, y decide con tu propio juicio.
13.86.9
सहस्राणां शतं विप्र निषोदेभ्यः प्रदीयताम् ।
स्यादिदं भगवन्मूल्यं किं वाऽन्यन्मन्यते भवान् ॥ १३.८६.९ ॥
Oh brahmán, que se den cien mil a los Niṣādas; oh venerable, ¿será este el precio, o piensas en otra cosa?
13.86.10
नाहं शतसहस्रेण निमेयः पार्थिवर्षभ ।
दीयतां सदृशं मूल्यममात्यैः सह चिन्तय ॥ १३.८६.१० ॥
Oh toro entre reyes, yo no soy para ser comprado por cien mil; que se dé un precio justo, considéralo junto con tus ministros.
13.86.11
कोटिः प्रदीयतां मूल्यं निषादेभ्यः पुरोहित ।
यदेतदपि नो मूल्यमतो भूयः प्रदीयताम् ॥ १३.८६.११ ॥
Oh sacerdote, que se den diez millones a los Niṣādas; si esto tampoco es nuestro precio, que se dé aún más.
13.86.12
राजन्नार्हाम्यहं कोटिं भूयो वाऽपि महाद्युते ।
सदृशं दीयतां मूल्यं ब्राह्मणैः सह चिन्तय ॥ १३.८६.१२ ॥
Oh rey, oh resplandeciente, no merezco un millón ni más; que se dé un precio justo, considéralo junto con los brahmanes.
13.86.13
अर्दं राज्यं समग्रं वा निषादेभ्यः प्रदीयताम् ।
एतत्तुल्यमहं मन्ये किं वाऽन्यन्मन्यसे द्विज ॥ १३.८६.१३ ॥
Que se entregue la mitad del reino, o el reino entero, a los Niṣādas. Considero que esto es un precio equivalente. Oh nacido dos veces, ¿o piensas en otra cosa?
13.86.14
अर्धं राज्यं समग्रं च मूल्यं नार्हामि पार्थिव ।
सदृशं दीयतां मूल्यमृषिभिः सह चिन्त्यताम् ॥ १३.८६.१४ ॥
Oh rey, ni la mitad del reino ni el reino entero son dignos como mi precio. Que se considere un precio igual junto con los sabios.
13.86.15
महर्षेर्वचनं श्रुत्वा नहुषो दुःखकर्शितः ।
स चिन्तयामास तदा सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.१५ ॥
Habiendo oído las palabras del gran sabio, Nahuṣa, consumido por el dolor, entonces reflexionó junto con sus ministros y su sacerdote.
13.86.16
तत्र त्वन्यो वनचरः कश्चिन्मूलफलाशनः ।
नहुषस्य समीपस्थो गविजातोऽभवन्मुनिः ॥ १३.८६.१६ ॥
Allí, sin embargo, un cierto morador del bosque que vivía de raíces y frutos, de pie junto a Nahuṣa, nacido de una vaca, se convirtió en sabio.
13.86.17
स तमाभाष्य राजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः ।
तोषयिष्याम्यहं क्षिप्तं यथा तुष्टो भविष्यति ॥ १३.८६.१७ ॥
Aquel mejor de los nacidos dos veces, dirigiéndose al rey, dijo: "Pronto te complaceré, para que quedes satisfecho."
13.86.18
नाहं मिथ्यावचो ब्रूयां खैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ।
भवतो यदहं ब्रयां तत्कार्यमविशङ्कया ॥ १३.८६.१८ ॥
No diría palabras falsas, ni siquiera en broma; ¿cómo, entonces, de otro modo? Lo que te diga debe hacerse sin vacilar.
13.86.19
व्रवीतु भगवान्मूल्यं महर्षेः सदृशं भृगोः ।
परित्रायस्व मामस्मद्विषयं च कुलं च मे ॥ १३.८६.१९ ॥
Venerable señor, nombrad un precio digno del gran sabio Bhṛgu. Salvadme, a mi reino y a mi linaje.
13.86.20
हन्याद्धि भगवान्क्रुद्धस्त्रैलोक्यमपि केवलम् ।
किं पुनर्मां तपोहीनं बाहुवीर्यपरायणम्। ॥ १३.८६.२० ॥
Un venerable airado podría destruir por completo incluso los tres mundos; cuánto más a mí, carente de ascetismo y confiado en la fuerza de mis brazos.
13.86.21
अगाधाम्भसि मग्नस्य सामात्यस्य सऋत्विजः ।
प्लवो भव महर्षे त्वं कुरु मूल्यविनिश्चयम् ॥ १३.८६.२१ ॥
Para mí, hundido en aguas insondables junto con mis ministros y sacerdotes, sed una balsa, gran sabio, y fijad el precio.
13.86.22
नहुषस्य वचः श्रुत्वा गविजातः प्रतापवान् ।
उवाच हर्षयन्सर्वानमात्यान्पार्थिवं च तम् ॥ १३.८६.२२ ॥
Tras escuchar las palabras de Nahuṣa, el poderoso nacido de la vaca habló, alegrando a todos los ministros y al rey.
13.86.23
ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा कृतम् ।
एकत्र मन्त्रास्तिष्ठन्ति हविरन्यत्र तिष्ठति ॥ १३.८६.२३ ॥
El linaje de los brahmanes y el de las vacas era uno, pero fue dividido en dos: los mantras permanecen en un lugar, y la oblación en otro.
13.86.24
अनर्घेया महाराज द्विजा वर्णेषु चोत्तमाः ।
गावश्च पुरुषव्याग्र गौर्मूल्यं परिकल्प्यताम् ॥ १३.८६.२४ ॥
Gran rey, los nacidos dos veces son inestimables y los mejores de las castas, y también lo son las vacas. Tigre entre los hombres, que se fije una vaca como precio.
13.86.25
नहुषस्तु ततः श्रुत्वा महर्षेर्वचनं नृप ।
हर्षेण महता युक्तः सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.२५ ॥
Oh rey, entonces Nahuṣa, al oír las palabras del gran sabio, se llenó de gran alegría junto con sus ministros y sacerdote.
13.86.26
अभिगम्य भृगोः पुत्रं च्यवनं संशितव्रतम् ।
इदं प्रोवाच नृपते वाचा सन्तर्पयन्निव ॥ १३.८६.२६ ॥
Acercándose a Cyavana, hijo de Bhṛgu, de votos firmes, el rey le habló así, como si lo complaciera con sus palabras.
13.86.27
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ विप्रर्षे गवा क्रीतोसि भार्गव ।
एतन्मूल्यमहं मन्ये तव धर्मभृतांवर ॥ १३.८६.२७ ॥
¡Levántate, levántate, oh sabio brahmín! Oh Bhārgava, has sido comprado por una vaca. Considero que este es tu precio, ¡oh el mejor de los portadores del dharma!
13.86.28
उत्तिष्ठाम्येष राजेन्द्र सम्यक् क्रीतोस्मि तेऽनघ ।
गोभिस्तुल्यं न पश्यामि धनं किञ्चिदिहाच्युत ॥ १३.८६.२८ ॥
Me levanto, oh señor de los reyes. Oh intachable, en verdad he sido comprado por ti. No veo aquí riqueza igual a las vacas, ¡oh infalible!
13.86.29
कीर्तनं श्रवणं दानं दर्शनं चापि पार्थिव ।
गवां प्रशस्यते वीर सर्वपापहरं शिवम् ॥ १३.८६.२९ ॥
La alabanza, la escucha, la donación y la contemplación de las vacas también son elogiadas, oh rey. Oh héroe, se dice que es auspicioso y que destruye todo pecado.
13.86.30
गावो लक्ष्म्याः सदा मूलं गोषु पाप्मा न विद्यते ।
अन्नमेव सदा गावो देवानां परमं हविः ॥ १३.८६.३० ॥
Las vacas son siempre la raíz de la fortuna; en las vacas no se encuentra pecado. Las vacas son siempre alimento, la oblación suprema de los dioses.
13.86.31
स्वाहाकारवषट्कारौ गोषु नित्यं प्रतिष्ठितौ ।
गावो यज्ञस्य नेत्र्यो वै तथा यज्ञस्य ता मुखम् ॥ १३.८६.३१ ॥
Las invocaciones svāhā y vaṣaṭ residen siempre en las vacas. Las vacas son las guías del sacrificio, y ciertamente son su boca.
13.86.32
अमृतं ह्यव्ययं दिव्यं क्षरन्ति च वहन्ति च ।
अमृतायतनं चैताः सर्वलोकनमस्कृताः ॥ १३.८६.३२ ॥
Ellas destilan y transportan el néctar imperecedero y divino. Son la morada del néctar, veneradas por todos los mundos.
13.86.33
तेजसा वपुषा चैव गावो वह्निसमा भुवि ।
गावो हि सुमहत्तेजः प्राणिनां च सुखप्रदाः ॥ १३.८६.३३ ॥
Por su esplendor y figura, las vacas en la tierra son como el fuego. Las vacas son en verdad un gran resplandor, que dan felicidad a los seres vivos.
13.86.34
निविष्टं गोकुलं यत्र श्वासं मुञ्चति निर्भयम् ।
विराजयति तं देशं पापं चास्यापकर्षति ॥ १३.८६.३४ ॥
Donde un rebaño de vacas se asienta y exhala sin temor, ilumina esa tierra y aparta su pecado.
13.86.35
गावः स्वर्गस्य सोपानं गावः स्वर्गेऽपि पूजिताः ।
गावः कामदुहोदेव्यो नान्यत्किञ्चित्परं स्मृतम् ॥ १३.८६.३५ ॥
Las vacas son la escalera del cielo, y son veneradas incluso en el cielo. Las vacas son diosas que conceden deseos; nada superior a ellas se recuerda.
13.86.36
इत्येतद्गोषु मे प्रोक्तं महात्म्यं भरतर्षभ ।
गुणैकदेशवचनं शक्यं पारायणं न तु ॥ १३.८६.३६ ॥
Así, toro de los Bharatas, te he declarado la grandeza de las vacas. Esto es solo una exposición parcial de sus virtudes; una recitación completa no es posible.
13.86.37
दर्शनं कथनं चैव सहास्माभिः कृतं मुने ।
सतां साप्तपदं मैत्रं प्रसादं न कुरु प्रभो ॥ १३.८६.३७ ॥
Oh sabio, nos hemos visto y hablado contigo. Entre los buenos, la amistad se sella con siete pasos; oh señor, muestra tu favor.
13.86.38
हवींषि सर्वाणि यथा ह्युपभुङ्क्ते हुताशनः ।
एवं त्वमपि धर्मात्मन्पुरुषाग्निः प्रतापवान् ॥ १३.८६.३८ ॥
Así como el fuego consume todas las ofrendas, así también tú, oh alma de dharma, eres poderoso y radiante, un fuego entre los hombres.
13.86.39
प्रसादयामहे विद्वन्भवन्तं प्रणता वयम् ।
अनुग्रहार्थमस्माकमियं गौः प्रतिगृह्यताम् ॥ १३.८६.३९ ॥
Oh sabio, postrados ante ti, te suplicamos. Por tu favor hacia nosotros, por favor acepta esta vaca.
13.86.40
अत्यन्तापदि शक्तानां परित्राणं हि कुर्वताम् ।
या गतिर्विदिता त्वद्य नरके शरणं भवान् ॥ १३.८६.४० ॥
El camino conocido de quienes, capaces, protegen en la extrema desgracia; ese camino, ahora en este infierno, tú eres nuestro refugio.
13.86.41
कृपणस्य च यच्चक्षुर्मुनेराशीविषस्य च ।
नरं समूलं दहति कक्षमग्निरिव ज्वलन् ॥ १३.८६.४१ ॥
La mirada de un desdichado, de un sabio y de una serpiente venenosa quema al hombre de raíz, como el fuego ardiente quema la hierba seca.
13.86.42
प्रतिगृह्णामि वो धेनुं कैवर्ता मुक्तकिल्बिषाः ।
दिवं गच्छत वै क्षिप्रं मत्स्यैर्जालोद्धृतैः सह ॥ १३.८६.४२ ॥
Oh pescadores liberados del pecado, acepto vuestra vaca. Id pronto al cielo, junto con los peces sacados de la red.
13.86.43
ततस्तस्य प्रभावात्ते महर्षेर्भावितात्मनः ।
निषादास्तेन वाक्येन सह मत्स्यैर्दिवं ययुः ॥ १३.८६.४३ ॥
Entonces, por el poder de aquel gran sabio de alma purificada y por aquellas palabras, los niṣādas subieron al cielo junto con los peces.
13.86.44
ततः स राजा नहुषो विस्मितः प्रेक्ष्य धीवरान् ।
आरोहमाणांस्त्रिदिवं मत्स्यांश्च भरतर्षभ ॥ १३.८६.४४ ॥
Entonces el rey Nahuṣa, asombrado al ver a los pescadores y a los peces ascender al cielo, oh toro de los Bharatas,
13.86.45
ततस्तौ गविजश्चैव च्यवनश्च भृगूद्वहः ।
वराभ्यामनुरूपाभ्यां छन्दयामासतुर्नृपम् ॥ १३.८६.४५ ॥
Entonces aquellos dos, Gavija y Cyavana, el mejor de los Bhṛgu, ofrecieron al rey dos dones adecuados,
13.86.46
ततो राजा महावीर्यो नहुषः पृथिवीपतिः ।
परमित्यब्रवीत्प्रीतस्तदा भरतसत्तम ॥ १३.८६.४६ ॥
Entonces el rey Nahuṣa, de gran valor, señor de la tierra, complacido, dijo: «Supremo», oh el mejor de los Bharatas.
13.86.47
ततो जग्राह धर्मे स स्थितिमिन्द्रनिभो नृपः ।
तथेति चोदितः प्रीतस्तावृषी प्रत्यपूजयत् ॥ १३.८६.४७ ॥
Entonces aquel rey, semejante a Indra, adoptó una postura firme en el dharma; diciendo «Así sea», complacido, honró a aquellos dos sabios a cambio.
13.86.48
समाप्तदीक्षश्च्यवनस्ततोऽगच्छत्स्वमाश्रमम् ।
गविजश्च महातेजाः स्वमाश्रमपदं ययौ ॥ १३.८६.४८ ॥
Habiendo completado su voto, Cyavana entonces fue a su propio ermitaño, y el de gran esplendor Gavija fue a su propio sitio de ermita.
13.86.49
निषादाश्च दिवं जग्मुस्ते च मत्स्या जनाधिप ।
नहुषोपि वरं लब्ध्वा प्रविवेश स्वकं पुरम् ॥ १३.८६.४९ ॥
Oh señor de los hombres, los Niṣādas y aquellos peces fueron al cielo, y también Nahuṣa, habiendo obtenido un don, entró en su propia ciudad.
13.86.50
एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
दर्शने यादृशः स्नेहः संवासे वा युधिष्ठिर ॥ १३.८६.५० ॥
Querido hijo, se te ha contado esto que me preguntas: qué clase de afecto hay en el ver o en el convivir, oh Yudhiṣṭhira.
13.86.51
महाभाग्यं गवां चैव तता धर्मविनिश्चयम् ।
किं भूयः कथ्यतां वीर किं ते हृदि विवक्षितम् ॥ १३.८६.५१ ॥
La gran dicha de las vacas y la determinación del dharma han sido narradas. Oh héroe, ¿qué más se dirá? ¿Qué deseas decir en tu corazón?