มหาภารตะ · อัธยายะ 13.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.86.1
नहुषस्तु ततः श्रुत्वा च्यवनं तं तथाऽऽगतम् ।
त्वरितः प्रययौ तत्रि सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.१ ॥
จากนั้น นหุษะได้ยินว่าจยวนะมาถึงในลักษณะนั้น จึงรีบไปยังที่นั้นพร้อมด้วยอำมาตย์และปุโรหิต
13.86.2
शौचं कृत्वा यथान्यायं प्राञ्जलिः प्रयतो नृपः ।
आत्मानमाचचक्षे च च्यवनाय महात्मने ॥ १३.८६.२ ॥
พระราชาชำระตนตามธรรมเนียม ประนมมือและสำรวมจิต แล้วแสดงตนต่อจยวนะผู้มีจิตใหญ่
13.86.3
अर्चयामास तं चापि तस्य राज्ञः पुरोहितः ।
सत्यव्रतं महात्मानं देवकल्पं विशाम्पते ॥ १३.८६.३ ॥
ปุโรหิตของพระราชาก็บูชาท่านเช่นกัน ท่านผู้รักษาสัตย์ มีจิตใหญ่ ประดุจเทพ ข้าแต่เจ้าแห่งประชาราษฎร์
13.86.4
करवाणि प्रियं किं ते तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम ।
सर्वं कर्ताऽस्मि भगवन्यद्यपि स्यात्सुदुष्करम् ॥ १३.८६.४ ॥
ข้าแต่ผู้เกิดสองครั้งผู้ประเสริฐ ข้าจะกระทำสิ่งใดให้ท่านพอใจ ขอท่านจงบอกข้าเถิด ข้าแต่ท่านผู้ทรงเกียรติ แม้จะยากยิ่งเพียงใด ข้าก็จะทำทุกสิ่ง
13.86.5
श्रमेणि महता युक्ताः कैवर्ता मत्स्यजीविनः ।
मम मूल्यं प्रयच्छैभ्यो मत्स्यानां विक्रयैः सह ॥ १३.८६.५ ॥
ชาวประมงผู้ต้องลำบากอย่างยิ่งและหาเลี้ยงชีพด้วยปลา จงให้ค่าไถ่ของข้าแก่พวกเขา พร้อมกับค่าขายปลาด้วย
13.86.6
सहस्रं दीयतां मूल्यं निषादेभ्यः पुरोहित ।
निष्क्रयार्थे भगवतो यथाऽऽह भृगुनन्दनः ॥ १३.८६.६ ॥
ข้าแต่ปุโรหิต จงให้พวกนิษาทหนึ่งพันเป็นค่าตอบแทน เพื่อการไถ่ถอนท่านผู้ทรงเกียรติ ตามที่บุตรแห่งภฤคุได้กล่าวไว้
13.86.7
आत्ममूल्यं च वक्तव्यं न तल्लोकः प्रशंसति ।
तस्मादहं प्रवक्ष्यामि न चात्मस्तुतिम्मवृतः ॥ १३.८६.७ ॥
ไม่ควรกล่าวถึงคุณค่าของตนเอง โลกย่อมไม่สรรเสริญเช่นนั้น เพราะฉะนั้น ข้าจะกล่าว แต่มิได้สรรเสริญตนเอง
13.86.8
सहस्रं नाहमर्हामि किं वा त्वं मन्यसे नृप ।
सदृशं दीयतां मूल्यं स्वबुद्ध्या निश्चयं कुरु ॥ १३.८६.८ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าไม่คู่ควรกับหนึ่งพัน พระองค์ทรงคิดเช่นไร จงให้ค่าที่เหมาะสม และตัดสินด้วยปัญญาของพระองค์เอง
13.86.9
सहस्राणां शतं विप्र निषोदेभ्यः प्रदीयताम् ।
स्यादिदं भगवन्मूल्यं किं वाऽन्यन्मन्यते भवान् ॥ १३.८६.९ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ จงให้หนึ่งร้อยพันแก่พวกนิษาท ข้าแต่ท่านผู้ทรงเกียรติ นี่จะเป็นค่าไถ่หรือท่านคิดถึงสิ่งอื่น
13.86.10
नाहं शतसहस्रेण निमेयः पार्थिवर्षभ ।
दीयतां सदृशं मूल्यममात्यैः सह चिन्तय ॥ १३.८६.१० ॥
ข้าแต่ราชาผู้ประเสริฐในหมู่กษัตริย์ ข้ามิอาจไถ่ด้วยหนึ่งแสน จงให้ค่าที่เหมาะสม และพิจารณาร่วมกับอำมาตย์ของพระองค์
13.86.11
कोटिः प्रदीयतां मूल्यं निषादेभ्यः पुरोहित ।
यदेतदपि नो मूल्यमतो भूयः प्रदीयताम् ॥ १३.८६.११ ॥
ข้าแต่ปุโรหิต จงให้หนึ่งโกฏิแก่พวกนิษาทเป็นค่าไถ่ หากแม้นี่ยังไม่ใช่ค่าไถ่ของเรา ก็จงให้มากกว่านี้
13.86.12
राजन्नार्हाम्यहं कोटिं भूयो वाऽपि महाद्युते ।
सदृशं दीयतां मूल्यं ब्राह्मणैः सह चिन्तय ॥ १३.८६.१२ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าแต่ผู้รุ่งโรจน์ยิ่ง ข้าไม่คู่ควรกับหนึ่งโกฏิ หรือมากกว่านั้น จงให้ค่าที่เหมาะสม และพิจารณาร่วมกับพราหมณ์ทั้งหลาย
13.86.13
अर्दं राज्यं समग्रं वा निषादेभ्यः प्रदीयताम् ।
एतत्तुल्यमहं मन्ये किं वाऽन्यन्मन्यसे द्विज ॥ १३.८६.१३ ॥
จงให้ครึ่งแผ่นดิน หรือทั้งแผ่นดินแก่พวกนิษาท ข้าเห็นว่านี่เป็นค่าที่เท่าเทียมกัน ข้าแต่ผู้เกิดสองครั้ง หรือท่านคิดถึงสิ่งอื่น
13.86.14
अर्धं राज्यं समग्रं च मूल्यं नार्हामि पार्थिव ।
सदृशं दीयतां मूल्यमृषिभिः सह चिन्त्यताम् ॥ १३.८६.१४ ॥
ข้าแต่พระราชา ทั้งครึ่งแผ่นดินและทั้งแผ่นดินก็ไม่คู่ควรเป็นค่าไถ่ของข้า จงให้ค่าที่เท่าเทียม และพิจารณาร่วมกับฤๅษีทั้งหลาย
13.86.15
महर्षेर्वचनं श्रुत्वा नहुषो दुःखकर्शितः ।
स चिन्तयामास तदा सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.१५ ॥
นหุษะได้ฟังคำของมหาฤๅษีแล้ว ก็เศร้าโศกจนซูบผอม จึงครุ่นคิดร่วมกับอำมาตย์และปุโรหิตของตน
13.86.16
तत्र त्वन्यो वनचरः कश्चिन्मूलफलाशनः ।
नहुषस्य समीपस्थो गविजातोऽभवन्मुनिः ॥ १३.८६.१६ ॥
ที่นั้น มีผู้อาศัยในป่าอีกคนหนึ่ง เลี้ยงชีพด้วยรากไม้และผลไม้ ยืนอยู่ใกล้นหุษะ เกิดจากโคและได้เป็นฤๅษี
13.86.17
स तमाभाष्य राजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः ।
तोषयिष्याम्यहं क्षिप्तं यथा तुष्टो भविष्यति ॥ १३.८६.१७ ॥
ผู้ประเสริฐในหมู่ผู้เกิดสองครั้งนั้นกล่าวกับพระราชาว่า ข้าจะทำให้ท่านพอพระทัยโดยเร็ว เพื่อให้ท่านพึงพอใจ
13.86.18
नाहं मिथ्यावचो ब्रूयां खैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ।
भवतो यदहं ब्रयां तत्कार्यमविशङ्कया ॥ १३.८६.१८ ॥
ข้าจะไม่กล่าวคำเท็จ แม้เล่นสนุก จะกล่าวเป็นอย่างอื่นได้อย่างไร สิ่งที่ข้ากล่าวแก่ท่าน จงกระทำโดยไม่ลังเล
13.86.19
व्रवीतु भगवान्मूल्यं महर्षेः सदृशं भृगोः ।
परित्रायस्व मामस्मद्विषयं च कुलं च मे ॥ १३.८६.१९ ॥
ข้าแต่ท่านผู้ทรงเกียรติ จงบอกค่าไถ่ที่เหมาะสมแก่มหาฤๅษีภฤคุ ช่วยข้าพเจ้า แคว้นของข้า และวงศ์ตระกูลของข้าด้วยเถิด
13.86.20
हन्याद्धि भगवान्क्रुद्धस्त्रैलोक्यमपि केवलम् ।
किं पुनर्मां तपोहीनं बाहुवीर्यपरायणम्। ॥ १३.८६.२० ॥
ท่านผู้ทรงเกียรติผู้โกรธเคืองย่อมทำลายได้แม้ไตรโลกทั้งสิ้น ยิ่งกว่านั้นเล่า ข้าผู้ขาดตบะและมุ่งแต่กำลังแขน
13.86.21
अगाधाम्भसि मग्नस्य सामात्यस्य सऋत्विजः ।
प्लवो भव महर्षे त्वं कुरु मूल्यविनिश्चयम् ॥ १३.८६.२१ ॥
ข้าพเจ้าจมอยู่ในน้ำที่ลึกหยั่งไม่ถึง พร้อมด้วยเหล่าอำมาตย์และปุโรหิต ขอท่านจงเป็นแพ โอ มหาฤๅษี และตกลงราคาเถิด
13.86.22
नहुषस्य वचः श्रुत्वा गविजातः प्रतापवान् ।
उवाच हर्षयन्सर्वानमात्यान्पार्थिवं च तम् ॥ १३.८६.२२ ॥
เมื่อได้ฟังคำของท้าวนหุษะ ผู้ทรงพลังผู้เกิดจากโคก็กล่าวขึ้น ทำให้อำมาตย์ทั้งหมดและพระราชาปีติยินดี
13.86.23
ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा कृतम् ।
एकत्र मन्त्रास्तिष्ठन्ति हविरन्यत्र तिष्ठति ॥ १३.८६.२३ ॥
ตระกูลของพราหมณ์และของโคเป็นหนึ่งเดียวกัน แต่ถูกแบ่งออกเป็นสองส่วน มนตร์ศักดิ์สิทธิ์ดำรงอยู่ในที่หนึ่ง ส่วนเครื่องบูชาดำรงอยู่ในอีกที่หนึ่ง
13.86.24
अनर्घेया महाराज द्विजा वर्णेषु चोत्तमाः ।
गावश्च पुरुषव्याग्र गौर्मूल्यं परिकल्प्यताम् ॥ १३.८६.२४ ॥
มหาราชเอ๋ย พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในวรรณะทั้งหลายและมีค่าประมาณมิได้ โคก็เช่นกัน โอ บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ขอให้กำหนดโคเป็นราคาเถิด
13.86.25
नहुषस्तु ततः श्रुत्वा महर्षेर्वचनं नृप ।
हर्षेण महता युक्तः सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.२५ ॥
ลำดับนั้น โอ พระราชา ท้าวนหุษะ เมื่อได้ฟังคำของมหาฤๅษี ก็เต็มเปี่ยมด้วยความปีติยินดีอย่างยิ่ง พร้อมด้วยอำมาตย์และปุโรหิต
13.86.26
अभिगम्य भृगोः पुत्रं च्यवनं संशितव्रतम् ।
इदं प्रोवाच नृपते वाचा सन्तर्पयन्निव ॥ १३.८६.२६ ॥
เข้าไปหาจยวนะ บุตรของภฤคุ ผู้มั่นคงในวัตรปฏิบัติ พระราชาตรัสถ้อยคำเหล่านี้ราวกับทรงให้ความอิ่มเอมแก่ท่านด้วยพระวาจา
13.86.27
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ विप्रर्षे गवा क्रीतोसि भार्गव ।
एतन्मूल्यमहं मन्ये तव धर्मभृतांवर ॥ १३.८६.२७ ॥
จงลุกขึ้นเถิด จงลุกขึ้นเถิด โอ วิปรฤๅษี โอ ภารควะ ท่านถูกซื้อด้วยโคแล้ว ข้าพเจ้าเห็นว่านี่คือราคาของท่าน โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ทรงธรรม
13.86.28
उत्तिष्ठाम्येष राजेन्द्र सम्यक् क्रीतोस्मि तेऽनघ ।
गोभिस्तुल्यं न पश्यामि धनं किञ्चिदिहाच्युत ॥ १३.८६.२८ ॥
ข้าพเจ้าลุกขึ้นแล้ว โอ จอมราชันย์ โอ ผู้ไร้บาป ข้าพเจ้าถูกท่านซื้อไปโดยชอบแล้ว โอ ผู้ไม่มีวันเสื่อม ข้าพเจ้าไม่เห็นทรัพย์สมบัติใดในโลกนี้ที่เสมอด้วยโค
13.86.29
कीर्तनं श्रवणं दानं दर्शनं चापि पार्थिव ।
गवां प्रशस्यते वीर सर्वपापहरं शिवम् ॥ १३.८६.२९ ॥
การสรรเสริญ การฟัง การให้ และการได้เห็นโค ก็เป็นสิ่งที่ยกย่องกัน โอ พระราชา โอ วีรบุรุษ กล่าวกันว่าโคเป็นมงคล ขจัดบาปทั้งปวง
13.86.30
गावो लक्ष्म्याः सदा मूलं गोषु पाप्मा न विद्यते ।
अन्नमेव सदा गावो देवानां परमं हविः ॥ १३.८६.३० ॥
โคเป็นรากเหง้าแห่งความรุ่งเรืองเสมอ และในโคไม่มีบาปปรากฏอยู่ โคคืออาหารเสมอ เป็นเครื่องบูชาอันสูงสุดของเหล่าเทพ
13.86.31
स्वाहाकारवषट्कारौ गोषु नित्यं प्रतिष्ठितौ ।
गावो यज्ञस्य नेत्र्यो वै तथा यज्ञस्य ता मुखम् ॥ १३.८६.३१ ॥
คำว่าสวาหาและวษัฏการดำรงอยู่ในโคเป็นนิตย์ โคเป็นผู้นำทางของยัญ และเป็นปากของยัญอย่างแท้จริง
13.86.32
अमृतं ह्यव्ययं दिव्यं क्षरन्ति च वहन्ति च ।
अमृतायतनं चैताः सर्वलोकनमस्कृताः ॥ १३.८६.३२ ॥
โคหลั่งและนำพาอมฤตอันไม่เสื่อมสลายและเป็นทิพย์ โคเหล่านี้เป็นที่อาศัยของอมฤต เป็นที่นอบน้อมของโลกทั้งปวง
13.86.33
तेजसा वपुषा चैव गावो वह्निसमा भुवि ।
गावो हि सुमहत्तेजः प्राणिनां च सुखप्रदाः ॥ १३.८६.३३ ॥
ด้วยรัศมีและรูปร่าง โคบนแผ่นดินมีความเสมอด้วยไฟ โคเป็นรัศมีอันยิ่งใหญ่ ประทานความสุขแก่สัตว์ทั้งหลาย
13.86.34
निविष्टं गोकुलं यत्र श्वासं मुञ्चति निर्भयम् ।
विराजयति तं देशं पापं चास्यापकर्षति ॥ १३.८६.३४ ॥
ณ ที่ใดที่ฝูงโคตั้งอยู่และหายใจออกโดยไม่หวาดกลัว ที่นั้นย่อมส่องสว่างและดึงบาปออกไปจากแผ่นดินนั้น
13.86.35
गावः स्वर्गस्य सोपानं गावः स्वर्गेऽपि पूजिताः ।
गावः कामदुहोदेव्यो नान्यत्किञ्चित्परं स्मृतम् ॥ १३.८६.३५ ॥
โคเป็นบันไดสู่สวรรค์ แม้ในสวรรค์โคก็ได้รับการบูชา โคเป็นเทวีผู้ให้สิ่งที่ปรารถนา ไม่มีสิ่งใดสูงกว่าที่ได้จารึกไว้
13.86.36
इत्येतद्गोषु मे प्रोक्तं महात्म्यं भरतर्षभ ।
गुणैकदेशवचनं शक्यं पारायणं न तु ॥ १३.८६.३६ ॥
โอ ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ ข้าพเจ้าได้กล่าวความยิ่งใหญ่ของโคแก่ท่านดังนี้ นี่เป็นเพียงคำกล่าวถึงคุณความดีบางส่วน การสวดให้ครบถ้วนนั้นเป็นไปไม่ได้
13.86.37
दर्शनं कथनं चैव सहास्माभिः कृतं मुने ।
सतां साप्तपदं मैत्रं प्रसादं न कुरु प्रभो ॥ १३.८६.३७ ॥
โอ มุนี พวกเราได้เห็นท่านและได้สนทนากับท่านแล้ว ในหมู่ผู้ดีมิตรภาพถูกผนึกด้วยเจ็ดก้าว โอ ท่านผู้เป็นเจ้า ขอท่านโปรดแสดงความเมตตาแก่พวกเราเถิด
13.86.38
हवींषि सर्वाणि यथा ह्युपभुङ्क्ते हुताशनः ।
एवं त्वमपि धर्मात्मन्पुरुषाग्निः प्रतापवान् ॥ १३.८६.३८ ॥
ดังที่ไฟย่อมเผาผลาญเครื่องบูชาทั้งหมดฉันใด ท่านก็เช่นกัน โอ ผู้มีจิตใจแห่งธรรม ท่านเป็นผู้ทรงอานุภาพและรุ่งเรือง เป็นไฟในหมู่มนุษย์ฉันนั้น
13.86.39
प्रसादयामहे विद्वन्भवन्तं प्रणता वयम् ।
अनुग्रहार्थमस्माकमियं गौः प्रतिगृह्यताम् ॥ १३.८६.३९ ॥
โอ ผู้ทรงปัญญา พวกข้าพเจ้าก้มลงต่อหน้าท่านและวอนขอ ขอท่านโปรดรับโคตัวนี้เพื่อความกรุณาที่มีต่อพวกข้าพเจ้าด้วยเถิด
13.86.40
अत्यन्तापदि शक्तानां परित्राणं हि कुर्वताम् ।
या गतिर्विदिता त्वद्य नरके शरणं भवान् ॥ १३.८६.४० ॥
วิถีทางที่ผู้มีความสามารถในการคุ้มครองผู้ที่ตกอยู่ในภัยอันยิ่งใหญ่รู้จักกันดีนั้น บัดนี้ในนรกแห่งนี้ ท่านคือที่พึ่งของพวกข้าพเจ้า
13.86.41
कृपणस्य च यच्चक्षुर्मुनेराशीविषस्य च ।
नरं समूलं दहति कक्षमग्निरिव ज्वलन् ॥ १३.८६.४१ ॥
สายตาของคนยากจน สายตาของฤๅษี และสายตาของงูพิษ ย่อมเผาคนทั้งต้นทั้งราก เหมือนไฟที่ลุกโชนเผาหญ้าแห้ง
13.86.42
प्रतिगृह्णामि वो धेनुं कैवर्ता मुक्तकिल्बिषाः ।
दिवं गच्छत वै क्षिप्रं मत्स्यैर्जालोद्धृतैः सह ॥ १३.८६.४२ ॥
ข้าแต่ชาวประมงผู้พ้นจากบาปแล้ว เราขอรับโคของพวกท่าน จงไปสวรรค์โดยเร็วเถิด พร้อมกับปลาที่ถูกดึงขึ้นจากแห
13.86.43
ततस्तस्य प्रभावात्ते महर्षेर्भावितात्मनः ।
निषादास्तेन वाक्येन सह मत्स्यैर्दिवं ययुः ॥ १३.८६.४३ ॥
ด้วยอานุภาพของมหาฤๅษีผู้มีจิตบริสุทธิ์นั้น และด้วยถ้อยคำของท่าน พวกนิษาทก็ได้ขึ้นสู่สวรรค์พร้อมกับปลาเหล่านั้น
13.86.44
ततः स राजा नहुषो विस्मितः प्रेक्ष्य धीवरान् ।
आरोहमाणांस्त्रिदिवं मत्स्यांश्च भरतर्षभ ॥ १३.८६.४४ ॥
ครั้นนั้น พระเจ้านหุษะผู้เป็นกษัตริย์ เมื่อเห็นชาวประมงและปลากำลังขึ้นสู่สวรรค์ก็ประหลาดใจ ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งตระกูลภรตะ
13.86.45
ततस्तौ गविजश्चैव च्यवनश्च भृगूद्वहः ।
वराभ्यामनुरूपाभ्यां छन्दयामासतुर्नृपम् ॥ १३.८६.४५ ॥
ครั้นนั้น ฤๅษีควิชะและฤๅษีจยวนะ ผู้ประเสริฐแห่งตระกูลภฤคุ ได้ประทานพรสองประการที่เหมาะสมแก่พระราชา
13.86.46
ततो राजा महावीर्यो नहुषः पृथिवीपतिः ।
परमित्यब्रवीत्प्रीतस्तदा भरतसत्तम ॥ १३.८६.४६ ॥
ครั้นนั้น พระเจ้านหุษะผู้มีพลานุภาพยิ่งใหญ่ เจ้าแห่งแผ่นดิน ทรงปีติยินดีจึงกล่าวว่า "สูงสุดแล้ว" ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งตระกูลภรตะ
13.86.47
ततो जग्राह धर्मे स स्थितिमिन्द्रनिभो नृपः ।
तथेति चोदितः प्रीतस्तावृषी प्रत्यपूजयत् ॥ १३.८६.४७ ॥
ครั้นนั้น พระราชาผู้เปรียบประดุจพระอินทร์ ทรงตั้งมั่นในธรรม ทรงรับคำว่า "เป็นเช่นนั้น" ด้วยความปีติ และได้ถวายความเคารพแด่ฤๅษีทั้งสองตอบแทน
13.86.48
समाप्तदीक्षश्च्यवनस्ततोऽगच्छत्स्वमाश्रमम् ।
गविजश्च महातेजाः स्वमाश्रमपदं ययौ ॥ १३.८६.४८ ॥
ฤๅษีจยวนะเมื่อสำเร็จพรตแล้ว จึงเสด็จกลับไปยังอาศรมของตน ส่วนควิชะผู้มีเดชรุ่งโรจน์ก็เดินทางกลับไปยังที่ตั้งอาศรมของตน
13.86.49
निषादाश्च दिवं जग्मुस्ते च मत्स्या जनाधिप ।
नहुषोपि वरं लब्ध्वा प्रविवेश स्वकं पुरम् ॥ १३.८६.४९ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ นิษาทและปลาเหล่านั้นได้ขึ้นสู่สวรรค์ ฝ่ายพระนหุษะเมื่อได้รับพรแล้ว ก็เสด็จเข้าสู่เมืองของพระองค์
13.86.50
एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
दर्शने यादृशः स्नेहः संवासे वा युधिष्ठिर ॥ १३.८६.५० ॥
ลูกรัก เรื่องนี้ได้ถูกเล่าให้เจ้าฟังแล้ว ตามที่เจ้าถามเรา ข้าแต่ยุธิษฐิระ ความรักที่มีในการได้เห็นกันหรือในการอยู่ร่วมกันนั้นเป็นเช่นใด
13.86.51
महाभाग्यं गवां चैव तता धर्मविनिश्चयम् ।
किं भूयः कथ्यतां वीर किं ते हृदि विवक्षितम् ॥ १३.८६.५१ ॥
ความเป็นมงคลอันยิ่งใหญ่ของโค และการตัดสินธรรมอย่างมั่นคงได้ถูกเล่าแล้ว ข้าแต่วีรบุรุษ จะให้กล่าวอะไรอีกเล่า และเจ้ามีสิ่งใดในใจที่ต้องการจะกล่าว