મહાભારત · અધ્યાય 13.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.86.1
नहुषस्तु ततः श्रुत्वा च्यवनं तं तथाऽऽगतम् ।
त्वरितः प्रययौ तत्रि सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.१ ॥
નહુષ ત્યારે ચ્યવન આ રીતે આવ્યા છે એ સાંભળીને, અમાત્યો અને પુરોહિત સાથે ઝડપથી ત્યાં ગયો.
13.86.2
शौचं कृत्वा यथान्यायं प्राञ्जलिः प्रयतो नृपः ।
आत्मानमाचचक्षे च च्यवनाय महात्मने ॥ १३.८६.२ ॥
રાજાએ વિધિ પ્રમાણે શૌચ કરીને, હાથ જોડીને, સંયમપૂર્વક મહાત્મા ચ્યવનને પોતાની ઓળખ આપી.
13.86.3
अर्चयामास तं चापि तस्य राज्ञः पुरोहितः ।
सत्यव्रतं महात्मानं देवकल्पं विशाम्पते ॥ १३.८६.३ ॥
તે રાજાના પુરોહિતે પણ તેમની પૂજા કરી — સત્યવ્રત, મહાત્મા, દેવતુલ્ય એવા તેમની, હે વિશાંપતિ.
13.86.4
करवाणि प्रियं किं ते तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम ।
सर्वं कर्ताऽस्मि भगवन्यद्यपि स्यात्सुदुष्करम् ॥ १३.८६.४ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, તમારું પ્રિય કાર્ય હું શું કરું? તે મને કહો. હે ભગવન્, તે અતિ કઠિન હોય તોપણ હું બધું કરીશ.
13.86.5
श्रमेणि महता युक्ताः कैवर्ता मत्स्यजीविनः ।
मम मूल्यं प्रयच्छैभ्यो मत्स्यानां विक्रयैः सह ॥ १३.८६.५ ॥
મહાન શ્રમમાં રોકાયેલા, માછલી પર જીવતા માછીમારો — આમને મારું મૂલ્ય આપો, માછલીઓના વેચાણ સાથે.
13.86.6
सहस्रं दीयतां मूल्यं निषादेभ्यः पुरोहित ।
निष्क्रयार्थे भगवतो यथाऽऽह भृगुनन्दनः ॥ १३.८६.६ ॥
હે પુરોહિત, નિષાદોને એક હજારનું મૂલ્ય આપવામાં આવે — ભૃગુનંદને કહ્યા પ્રમાણે, ભગવાનના છુટકારા માટે.
13.86.7
आत्ममूल्यं च वक्तव्यं न तल्लोकः प्रशंसति ।
तस्मादहं प्रवक्ष्यामि न चात्मस्तुतिम्मवृतः ॥ १३.८६.७ ॥
પોતાનું મૂલ્ય પોતે કહેવું યોગ્ય નથી; લોક તેની પ્રશંસા કરતો નથી. તેથી હું કહીશ, આત્મસ્તુતિ નહીં કરું.
13.86.8
सहस्रं नाहमर्हामि किं वा त्वं मन्यसे नृप ।
सदृशं दीयतां मूल्यं स्वबुद्ध्या निश्चयं कुरु ॥ १३.८६.८ ॥
હે રાજા, હું હજારને યોગ્ય નથી; તમે શું માનો છો? યોગ્ય મૂલ્ય આપો, તમારી બુદ્ધિથી નિશ્ચય કરો.
13.86.9
सहस्राणां शतं विप्र निषोदेभ्यः प्रदीयताम् ।
स्यादिदं भगवन्मूल्यं किं वाऽन्यन्मन्यते भवान् ॥ १३.८६.९ ॥
હે વિપ્ર, નિષાદોને હજારોનું સો આપો; હે ભગવન્, આ જ મૂલ્ય થશે કે તમે બીજું કંઈ માનો છો?
13.86.10
नाहं शतसहस्रेण निमेयः पार्थिवर्षभ ।
दीयतां सदृशं मूल्यममात्यैः सह चिन्तय ॥ १३.८६.१० ॥
હે રાજશ્રેષ્ઠ, હું લાખોમાં વેચાવા યોગ્ય નથી; યોગ્ય મૂલ્ય આપો, મંત્રીઓ સાથે વિચાર કરો.
13.86.11
कोटिः प्रदीयतां मूल्यं निषादेभ्यः पुरोहित ।
यदेतदपि नो मूल्यमतो भूयः प्रदीयताम् ॥ १३.८६.११ ॥
હે પુરોહિત, નિષાદોને કરોડ મૂલ્ય આપો; આ પણ અમારું મૂલ્ય ન હોય તો વધુ આપો.
13.86.12
राजन्नार्हाम्यहं कोटिं भूयो वाऽपि महाद्युते ।
सदृशं दीयतां मूल्यं ब्राह्मणैः सह चिन्तय ॥ १३.८६.१२ ॥
હે રાજા, હે મહાતેજસ્વી, હું કરોડ કે તેથી વધુને યોગ્ય નથી; યોગ્ય મૂલ્ય આપો, બ્રાહ્મણો સાથે વિચાર કરો.
13.86.13
अर्दं राज्यं समग्रं वा निषादेभ्यः प्रदीयताम् ।
एतत्तुल्यमहं मन्ये किं वाऽन्यन्मन्यसे द्विज ॥ १३.८६.१३ ॥
રાજ્યનો અડધો ભાગ અથવા સમગ્ર રાજ્ય નિષાદોને આપવામાં આવે. હું આને તેની સમકક્ષ માનું છું. હે દ્વિજ, તમે બીજું કંઈ માનો છો?
13.86.14
अर्धं राज्यं समग्रं च मूल्यं नार्हामि पार्थिव ।
सदृशं दीयतां मूल्यमृषिभिः सह चिन्त्यताम् ॥ १३.८६.१४ ॥
હે રાજન, અડધું કે સમગ્ર રાજ્ય પણ મારા મૂલ્ય માટે યોગ્ય નથી. ઋષિઓ સાથે મળીને સમાન મૂલ્યનો વિચાર કરો.
13.86.15
महर्षेर्वचनं श्रुत्वा नहुषो दुःखकर्शितः ।
स चिन्तयामास तदा सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.१५ ॥
મહર્ષિનું વચન સાંભળીને દુઃખથી કૃશ થયેલો નહુષ ત્યારે અમાત્યો અને પુરોહિત સાથે વિચારવા લાગ્યો.
13.86.16
तत्र त्वन्यो वनचरः कश्चिन्मूलफलाशनः ।
नहुषस्य समीपस्थो गविजातोऽभवन्मुनिः ॥ १३.८६.१६ ॥
ત્યાં નહુષની નજીક મૂળ અને ફળ ખાનાર એક વનવાસી હતો; ગાયથી જન્મેલો તે મુનિ બની ગયો.
13.86.17
स तमाभाष्य राजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः ।
तोषयिष्याम्यहं क्षिप्तं यथा तुष्टो भविष्यति ॥ १३.८६.१७ ॥
તે દ્વિજશ્રેષ્ઠે રાજાને સંબોધીને કહ્યું, "હું ઝડપથી તમને પ્રસન્ન કરીશ, જેથી તમે સંતુષ્ટ થશો."
13.86.18
नाहं मिथ्यावचो ब्रूयां खैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ।
भवतो यदहं ब्रयां तत्कार्यमविशङ्कया ॥ १३.८६.१८ ॥
હું જૂઠું વચન નહીં બોલું, મજાકમાં પણ નહીં; તો પછી બીજું કેમ થાય? હું તમને જે કહું તે શંકા વિના કરવું જોઈએ.
13.86.19
व्रवीतु भगवान्मूल्यं महर्षेः सदृशं भृगोः ।
परित्रायस्व मामस्मद्विषयं च कुलं च मे ॥ १३.८६.१९ ॥
ભગવાન, મહર્ષિ ભૃગુને યોગ્ય એવું મૂલ્ય કહો. મને, મારા રાજ્યને અને મારા કુળને બચાવો.
13.86.20
हन्याद्धि भगवान्क्रुद्धस्त्रैलोक्यमपि केवलम् ।
किं पुनर्मां तपोहीनं बाहुवीर्यपरायणम्। ॥ १३.८६.२० ॥
ક્રોધિત ભગવાન ત્રણેય લોકને પણ સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરી શકે. તો પછી તપ વિનાના, બાહુબળ પર આધારિત મને મારવો શું મુશ્કેલ?
13.86.21
अगाधाम्भसि मग्नस्य सामात्यस्य सऋत्विजः ।
प्लवो भव महर्षे त्वं कुरु मूल्यविनिश्चयम् ॥ १३.८६.२१ ॥
અગાધ પાણીમાં ડૂબેલા, અમાત્યો અને ઋત્વિજો સહિત એવા મારા માટે, હે મહર્ષિ, તમે નાવ બનો; મૂલ્ય નક્કી કરો.
13.86.22
नहुषस्य वचः श्रुत्वा गविजातः प्रतापवान् ।
उवाच हर्षयन्सर्वानमात्यान्पार्थिवं च तम् ॥ १३.८६.२२ ॥
નહુષના વચનો સાંભળીને ગોજાત પ્રતાપવાન સર્વ અમાત્યોને અને તે રાજાને હર્ષિત કરતાં બોલ્યા.
13.86.23
ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा कृतम् ।
एकत्र मन्त्रास्तिष्ठन्ति हविरन्यत्र तिष्ठति ॥ १३.८६.२३ ॥
બ્રાહ્મણો અને ગાયોનું કુળ એક જ હતું, પણ તેને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યું; મંત્રો એક સ્થાને રહે છે અને હવિ બીજે સ્થાને રહે છે.
13.86.24
अनर्घेया महाराज द्विजा वर्णेषु चोत्तमाः ।
गावश्च पुरुषव्याग्र गौर्मूल्यं परिकल्प्यताम् ॥ १३.८६.२४ ॥
હે મહારાજ, દ્વિજો વર્ણોમાં ઉત્તમ અને અમૂલ્ય છે; ગાયો પણ એમ જ. હે પુરુષવ્યાઘ્ર, ગાયને જ મૂલ્ય ઠરાવો.
13.86.25
नहुषस्तु ततः श्रुत्वा महर्षेर्वचनं नृप ।
हर्षेण महता युक्तः सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.२५ ॥
હે રાજન્, ત્યારે મહર્ષિનું વચન સાંભળીને નહુષ અત્યંત હર્ષથી ભરાઈ ગયા, અમાત્યો અને પુરોહિત સાથે.
13.86.26
अभिगम्य भृगोः पुत्रं च्यवनं संशितव्रतम् ।
इदं प्रोवाच नृपते वाचा सन्तर्पयन्निव ॥ १३.८६.२६ ॥
ભૃગુના પુત્ર, દૃઢવ્રતી ચ્યવન પાસે જઈને રાજાએ જાણે વાણીથી તેમને તૃપ્ત કરતા હોય તેમ આ કહ્યું.
13.86.27
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ विप्रर्षे गवा क्रीतोसि भार्गव ।
एतन्मूल्यमहं मन्ये तव धर्मभृतांवर ॥ १३.८६.२७ ॥
ઊઠો, ઊઠો, હે વિપ્રર્ષિ! ભાર્ગવ, તમે એક ગાય વડે ખરીદાયેલા છો. આને જ હું તમારું મૂલ્ય માનું છું, હે ધર્મધારકોમાં શ્રેષ્ઠ!
13.86.28
उत्तिष्ठाम्येष राजेन्द्र सम्यक् क्रीतोस्मि तेऽनघ ।
गोभिस्तुल्यं न पश्यामि धनं किञ्चिदिहाच्युत ॥ १३.८६.२८ ॥
હે રાજેન્દ્ર, જુઓ, હું ઊઠું છું. હે અનઘ, તમારા વડે હું ખરેખર ખરીદાયો છું. અહીં ગાયો સમાન કોઈ ધન હું જોતો નથી, હે અચ્યુત!
13.86.29
कीर्तनं श्रवणं दानं दर्शनं चापि पार्थिव ।
गवां प्रशस्यते वीर सर्वपापहरं शिवम् ॥ १३.८६.२९ ॥
હે પાર્થિવ, ગાયોનું કીર્તન, શ્રવણ, દાન અને દર્શન પણ પ્રશંસનીય છે. હે વીર, તે સર્વ પાપ હરનારું અને શુભ છે.
13.86.30
गावो लक्ष्म्याः सदा मूलं गोषु पाप्मा न विद्यते ।
अन्नमेव सदा गावो देवानां परमं हविः ॥ १३.८६.३० ॥
ગાયો સદા લક્ષ્મીનું મૂળ છે; ગાયોમાં પાપ હોતું નથી. ગાયો જ સદા અન્ન છે; દેવતાઓનું પરમ હવિ.
13.86.31
स्वाहाकारवषट्कारौ गोषु नित्यं प्रतिष्ठितौ ।
गावो यज्ञस्य नेत्र्यो वै तथा यज्ञस्य ता मुखम् ॥ १३.८६.३१ ॥
સ્વાહાકાર અને વષટ્કાર સદા ગાયોમાં પ્રતિષ્ઠિત છે. ગાયો યજ્ઞની સંચાલિકા છે; તે જ યજ્ઞનું મુખ છે.
13.86.32
अमृतं ह्यव्ययं दिव्यं क्षरन्ति च वहन्ति च ।
अमृतायतनं चैताः सर्वलोकनमस्कृताः ॥ १३.८६.३२ ॥
તેઓ અવિનાશી, દિવ્ય અમૃત ઝરે છે અને વહન કરે છે. આ અમૃતનું આયતન છે; સર્વ લોકો દ્વારા નમસ્કૃત છે.
13.86.33
तेजसा वपुषा चैव गावो वह्निसमा भुवि ।
गावो हि सुमहत्तेजः प्राणिनां च सुखप्रदाः ॥ १३.८६.३३ ॥
તેજ અને રૂપથી ગાયો પૃથ્વી પર અગ્નિ સમાન છે. ગાયો જ મહાન તેજ છે; પ્રાણીઓને સુખ આપનારી છે.
13.86.34
निविष्टं गोकुलं यत्र श्वासं मुञ्चति निर्भयम् ।
विराजयति तं देशं पापं चास्यापकर्षति ॥ १३.८६.३४ ॥
જ્યાં ગોકુળ નિર્ભય થઈ વિશ્રામ કરીને શ્વાસ છોડે છે, તે દેશને તે ઉજાળે છે; તેનું પાપ પણ દૂર કરે છે.
13.86.35
गावः स्वर्गस्य सोपानं गावः स्वर्गेऽपि पूजिताः ।
गावः कामदुहोदेव्यो नान्यत्किञ्चित्परं स्मृतम् ॥ १३.८६.३५ ॥
ગાયો સ્વર્ગની સીડી છે; સ્વર્ગમાં પણ ગાયો પૂજાય છે. ગાયો કામધેનુ અને દિવ્ય દેવીઓ છે; એનાથી શ્રેષ્ઠ બીજું કંઈ કહેવાયું નથી.
13.86.36
इत्येतद्गोषु मे प्रोक्तं महात्म्यं भरतर्षभ ।
गुणैकदेशवचनं शक्यं पारायणं न तु ॥ १३.८६.३६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ગાયોનું આ માહાત્મ્ય મેં કહ્યું. આ તેમના ગુણોનો માત્ર એક ભાગ છે; સંપૂર્ણ પારાયણ શક્ય નથી.
13.86.37
दर्शनं कथनं चैव सहास्माभिः कृतं मुने ।
सतां साप्तपदं मैत्रं प्रसादं न कुरु प्रभो ॥ १३.८६.३७ ॥
હે મુનિ, અમે આપનાં દર્શન અને વાતચીત કર્યાં. સજ્જનો વચ્ચે સપ્તપદી મૈત્રી હોય છે. હે પ્રભો, કૃપા કરો.
13.86.38
हवींषि सर्वाणि यथा ह्युपभुङ्क्ते हुताशनः ।
एवं त्वमपि धर्मात्मन्पुरुषाग्निः प्रतापवान् ॥ १३.८६.३८ ॥
જેમ અગ્નિ સર્વ હવિઓ ગ્રહણ કરે છે, તેમ હે ધર્માત્મા, તમે પણ મનુષ્યોમાં અગ્નિ સમાન તેજસ્વી છો.
13.86.39
प्रसादयामहे विद्वन्भवन्तं प्रणता वयम् ।
अनुग्रहार्थमस्माकमियं गौः प्रतिगृह्यताम् ॥ १३.८६.३९ ॥
હે વિદ્વાન, નમ્ર થઈને અમે આપને પ્રસન્ન કરીએ છીએ. અમારા પર અનુગ્રહ માટે આ ગાય સ્વીકારો.
13.86.40
अत्यन्तापदि शक्तानां परित्राणं हि कुर्वताम् ।
या गतिर्विदिता त्वद्य नरके शरणं भवान् ॥ १३.८६.४० ॥
અત્યંત આપત્તિમાં સમર્થપણે રક્ષણ કરનારાઓની જે ગતિ જાણીતી છે, તે; આજે નરકમાં તમે જ અમારું શરણ છો.
13.86.41
कृपणस्य च यच्चक्षुर्मुनेराशीविषस्य च ।
नरं समूलं दहति कक्षमग्निरिव ज्वलन् ॥ १३.८६.४१ ॥
દીનની દૃષ્ટિ, મુનિની દૃષ્ટિ અને ઝેરી સર્પની દૃષ્ટિ, સળગતો અગ્નિ સૂકા ઘાસને બાળે તેમ માણસને મૂળ સહિત બાળે છે.
13.86.42
प्रतिगृह्णामि वो धेनुं कैवर्ता मुक्तकिल्बिषाः ।
दिवं गच्छत वै क्षिप्रं मत्स्यैर्जालोद्धृतैः सह ॥ १३.८६.४२ ॥
હે કૈવર્તો, હું તમારી આ ગાય સ્વીકારું છું. પાપમુક્ત થઈ જાળમાંથી કાઢેલા માછલાં સાથે તમે ઝડપથી સ્વર્ગે જાઓ.
13.86.43
ततस्तस्य प्रभावात्ते महर्षेर्भावितात्मनः ।
निषादास्तेन वाक्येन सह मत्स्यैर्दिवं ययुः ॥ १३.८६.४३ ॥
પછી તે ભાવિતાત્મા મહર્ષિના પ્રભાવથી અને તે વચનથી નિષાદો માછલીઓ સાથે સ્વર્ગે ગયા.
13.86.44
ततः स राजा नहुषो विस्मितः प्रेक्ष्य धीवरान् ।
आरोहमाणांस्त्रिदिवं मत्स्यांश्च भरतर्षभ ॥ १३.८६.४४ ॥
પછી રાજા નહુષ ધીવરો અને માછલીઓને સ્વર્ગમાં ચડતા જોઈને વિસ્મિત થયો, હે ભરતર્ષભ.
13.86.45
ततस्तौ गविजश्चैव च्यवनश्च भृगूद्वहः ।
वराभ्यामनुरूपाभ्यां छन्दयामासतुर्नृपम् ॥ १३.८६.४५ ॥
પછી તે બંને, ગવિજ અને ભૃગુવંશશ્રેષ્ઠ ચ્યવને, યોગ્ય બે વરદાનો વડે રાજાને પ્રસન્ન કર્યો.
13.86.46
ततो राजा महावीर्यो नहुषः पृथिवीपतिः ।
परमित्यब्रवीत्प्रीतस्तदा भरतसत्तम ॥ १३.८६.४६ ॥
પછી મહાવીર્યવાન પૃથ્વીપતિ રાજા નહુષ પ્રસન્ન થઈને બોલ્યો, 'પરમ', હે ભરતસત્તમ.
13.86.47
ततो जग्राह धर्मे स स्थितिमिन्द्रनिभो नृपः ।
तथेति चोदितः प्रीतस्तावृषी प्रत्यपूजयत् ॥ १३.८६.४७ ॥
પછી ઇન્દ્ર સમાન તે રાજાએ ધર્મમાં સ્થિરતા ધારણ કરી; 'એમ જ થાઓ' કહીને પ્રસન્ન થઈ તે બંને ઋષિઓનું સન્માન કર્યું.
13.86.48
समाप्तदीक्षश्च्यवनस्ततोऽगच्छत्स्वमाश्रमम् ।
गविजश्च महातेजाः स्वमाश्रमपदं ययौ ॥ १३.८६.४८ ॥
દીક્ષા પૂરી કરીને ચ્યવન પછી પોતાના આશ્રમે ગયા; મહાતેજસ્વી ગવિજ પણ પોતાના આશ્રમસ્થાને ગયા.
13.86.49
निषादाश्च दिवं जग्मुस्ते च मत्स्या जनाधिप ।
नहुषोपि वरं लब्ध्वा प्रविवेश स्वकं पुरम् ॥ १३.८६.४९ ॥
હે જનાધિપ, નિષાદો અને તે મત્સ્યો સ્વર્ગે ગયા. નહુષ પણ વર મેળવીને પોતાના નગરમાં પ્રવેશ્યા.
13.86.50
एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
दर्शने यादृशः स्नेहः संवासे वा युधिष्ठिर ॥ १३.८६.५० ॥
હે તાત, તું મને જે પૂછે છે તે તને કહેવાયું. હે યુધિષ્ઠિર, જોવામાં કે સાથે રહેવામાં સ્નેહ કેવો હોય છે, તે (પણ).
13.86.51
महाभाग्यं गवां चैव तता धर्मविनिश्चयम् ।
किं भूयः कथ्यतां वीर किं ते हृदि विवक्षितम् ॥ १३.८६.५१ ॥
ગાયોનું મહાભાગ્ય અને ધર્મનો નિશ્ચય (કહેવાયાં). હે વીર, હવે વધુ શું કહેવાય? તારા હૃદયમાં શું કહેવાની ઇચ્છા છે?