మహాభారతం · అధ్యాయం 13.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.86.1
नहुषस्तु ततः श्रुत्वा च्यवनं तं तथाऽऽगतम् ।
त्वरितः प्रययौ तत्रि सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.१ ॥
నహుషుడు అప్పుడు చ్యవనుడు ఆ విధంగా వచ్చాడని విని, మంత్రులు, పురోహితులతో కలిసి త్వరగా అక్కడికి వెళ్లాడు.
13.86.2
शौचं कृत्वा यथान्यायं प्राञ्जलिः प्रयतो नृपः ।
आत्मानमाचचक्षे च च्यवनाय महात्मने ॥ १३.८६.२ ॥
రాజు విధి ప్రకారం శౌచం చేసి, అంజలి ఘటించి, సంయమంతో మహాత్ముడైన చ్యవనునికి తనను తాను పరిచయం చేసుకున్నాడు.
13.86.3
अर्चयामास तं चापि तस्य राज्ञः पुरोहितः ।
सत्यव्रतं महात्मानं देवकल्पं विशाम्पते ॥ १३.८६.३ ॥
ఆ రాజు పురోహితుడు కూడా ఆయనను పూజించాడు — సత్యవ్రతుడు, మహాత్ముడు, దేవతుల్యుడు అయిన ఆయనను, ఓ విశాంపతీ.
13.86.4
करवाणि प्रियं किं ते तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम ।
सर्वं कर्ताऽस्मि भगवन्यद्यपि स्यात्सुदुष्करम् ॥ १३.८६.४ ॥
ఓ ద్విజోత్తమా, మీకు ఏది ప్రియమో అది నేను చేయనా? అది నాకు చెప్పండి. ఓ భగవన్, అది అత్యంత కష్టమైనదైనా సరే, అన్నీ చేసేవాడను నేనే.
13.86.5
श्रमेणि महता युक्ताः कैवर्ता मत्स्यजीविनः ।
मम मूल्यं प्रयच्छैभ्यो मत्स्यानां विक्रयैः सह ॥ १३.८६.५ ॥
గొప్ప శ్రమలో నిమగ్నమైన, చేపలతో జీవించే బెస్తవారు — వీరికి నా విలువను ఇవ్వు, చేపల అమ్మకంతో పాటు.
13.86.6
सहस्रं दीयतां मूल्यं निषादेभ्यः पुरोहित ।
निष्क्रयार्थे भगवतो यथाऽऽह भृगुनन्दनः ॥ १३.८६.६ ॥
ఓ పురోహితా, నిషాదులకు వెయ్యి విలువ ఇవ్వాలి — భృగునందనుడు చెప్పినట్లు, భగవానుని విమోచనం కోసం.
13.86.7
आत्ममूल्यं च वक्तव्यं न तल्लोकः प्रशंसति ।
तस्मादहं प्रवक्ष्यामि न चात्मस्तुतिम्मवृतः ॥ १३.८६.७ ॥
తన విలువను తానే చెప్పడం తగదు; లోకం అది మెచ్చదు. కాబట్టి నేను చెబుతాను, ఆత్మస్తుతి చేయను.
13.86.8
सहस्रं नाहमर्हामि किं वा त्वं मन्यसे नृप ।
सदृशं दीयतां मूल्यं स्वबुद्ध्या निश्चयं कुरु ॥ १३.८६.८ ॥
ఓ రాజా, నేను వెయ్యికి అర్హుడిని కాను; నీవు ఏమనుకుంటున్నావు? తగిన విలువ ఇవ్వు, నీ బుద్ధితో నిర్ణయించు.
13.86.9
सहस्राणां शतं विप्र निषोदेभ्यः प्रदीयताम् ।
स्यादिदं भगवन्मूल्यं किं वाऽन्यन्मन्यते भवान् ॥ १३.८६.९ ॥
ఓ బ్రాహ్మణా, నిషాదులకు వేల వందల విలువ ఇవ్వబడును; ఓ భగవాన్, ఇదే విలువ అవుతుందా, లేక మరేదైనా నీవు భావిస్తావా?
13.86.10
नाहं शतसहस्रेण निमेयः पार्थिवर्षभ ।
दीयतां सदृशं मूल्यममात्यैः सह चिन्तय ॥ १३.८६.१० ॥
రాజశ్రేష్ఠా, నేను లక్ష వెయ్యికి అమ్మబడను; తగిన విలువ ఇవ్వు, మంత్రులతో కలిసి ఆలోచించు.
13.86.11
कोटिः प्रदीयतां मूल्यं निषादेभ्यः पुरोहित ।
यदेतदपि नो मूल्यमतो भूयः प्रदीयताम् ॥ १३.८६.११ ॥
పురోహితా, నిషాదులకు కోటి విలువ ఇవ్వబడును; ఇది కూడా మన విలువ కాకపోతే, ఇంకా ఎక్కువ ఇవ్వబడును.
13.86.12
राजन्नार्हाम्यहं कोटिं भूयो वाऽपि महाद्युते ।
सदृशं दीयतां मूल्यं ब्राह्मणैः सह चिन्तय ॥ १३.८६.१२ ॥
ఓ రాజా, మహాతేజస్వీ, నేను కోటికి లేదా దానికంటే ఎక్కువకు అర్హుడిని కాను; తగిన విలువ ఇవ్వు, బ్రాహ్మణులతో కలిసి ఆలోచించు.
13.86.13
अर्दं राज्यं समग्रं वा निषादेभ्यः प्रदीयताम् ।
एतत्तुल्यमहं मन्ये किं वाऽन्यन्मन्यसे द्विज ॥ १३.८६.१३ ॥
రాజ్యంలో సగమో, మొత్తం రాజ్యమో నిషాదులకు ఇవ్వబడాలి. దీనికి సమానమైనదిగా నేను భావిస్తాను. ఓ ద్విజుడా, మీరు ఇంకేదైనా భావిస్తున్నారా?
13.86.14
अर्धं राज्यं समग्रं च मूल्यं नार्हामि पार्थिव ।
सदृशं दीयतां मूल्यमृषिभिः सह चिन्त्यताम् ॥ १३.८६.१४ ॥
ఓ రాజా, రాజ్యంలో సగమైనా, మొత్తం రాజ్యమైనా నా విలువ కాదు. ఋషులతో కలిసి తగిన మూల్యాన్ని ఆలోచించండి.
13.86.15
महर्षेर्वचनं श्रुत्वा नहुषो दुःखकर्शितः ।
स चिन्तयामास तदा सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.१५ ॥
మహర్షి మాటలు విని దుఃఖంతో కృశించిన నహుషుడు, అప్పుడు మంత్రులు, పురోహితుడితో కలిసి ఆలోచించాడు.
13.86.16
तत्र त्वन्यो वनचरः कश्चिन्मूलफलाशनः ।
नहुषस्य समीपस्थो गविजातोऽभवन्मुनिः ॥ १३.८६.१६ ॥
అక్కడ నహుషుని సమీపంలో వేరులు, పండ్లు తినే ఒక వనవాసి ఉన్నాడు; గో-జాతుడైన ఆ వ్యక్తి ముని అయ్యాడు.
13.86.17
स तमाभाष्य राजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः ।
तोषयिष्याम्यहं क्षिप्तं यथा तुष्टो भविष्यति ॥ १३.८६.१७ ॥
ఆ ద్విజోత్తముడు రాజును సంబోధించి ఇలా అన్నాడు: "నేను త్వరగా నిన్ను సంతోషపరుస్తాను, తద్వారా నీవు తృప్తి చెందుతావు."
13.86.18
नाहं मिथ्यावचो ब्रूयां खैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ।
भवतो यदहं ब्रयां तत्कार्यमविशङ्कया ॥ १३.८६.१८ ॥
నేను అబద్ధపు మాటలను, పరిహాసంలో కూడా చెప్పను; మరి ఎలా మారతాను? నేను మీతో చెప్పేది సందేహం లేకుండా చేయాలి.
13.86.19
व्रवीतु भगवान्मूल्यं महर्षेः सदृशं भृगोः ।
परित्रायस्व मामस्मद्विषयं च कुलं च मे ॥ १३.८६.१९ ॥
భగవానుడా, మహర్షి భృగువుకు తగిన మూల్యాన్ని చెప్పండి. నన్ను, నా రాజ్యాన్ని, నా కులాన్ని రక్షించండి.
13.86.20
हन्याद्धि भगवान्क्रुद्धस्त्रैलोक्यमपि केवलम् ।
किं पुनर्मां तपोहीनं बाहुवीर्यपरायणम्। ॥ १३.८६.२० ॥
కోపించిన భగవానుడు మూడు లోకాలనైనా పూర్తిగా నాశనం చేయగలడు. ఇక తపస్సు లేని, బాహుబలాన్ని నమ్ముకున్న నన్ను చంపడం ఎంత?
13.86.21
अगाधाम्भसि मग्नस्य सामात्यस्य सऋत्विजः ।
प्लवो भव महर्षे त्वं कुरु मूल्यविनिश्चयम् ॥ १३.८६.२१ ॥
అగాధ జలాలలో మునిగిన, మంత్రులు మరియు ఋత్విజులతో ఉన్న నాకు, మహర్షీ, మీరు తెప్పగా ఉండండి; మూల్యాన్ని నిశ్చయించండి.
13.86.22
नहुषस्य वचः श्रुत्वा गविजातः प्रतापवान् ।
उवाच हर्षयन्सर्वानमात्यान्पार्थिवं च तम् ॥ १३.८६.२२ ॥
నహుషుని మాటలు విని, గో-జాతుడైన ప్రతాపవంతుడు అందరు మంత్రులను, ఆ రాజును ఆనందింపజేస్తూ ఇలా అన్నాడు.
13.86.23
ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा कृतम् ।
एकत्र मन्त्रास्तिष्ठन्ति हविरन्यत्र तिष्ठति ॥ १३.८६.२३ ॥
బ్రాహ్మణులు మరియు గోవుల కులం ఒకటే, కానీ అది రెండుగా చేయబడింది; మంత్రాలు ఒక చోట, హవిస్సు మరొక చోట ఉంటుంది.
13.86.24
अनर्घेया महाराज द्विजा वर्णेषु चोत्तमाः ।
गावश्च पुरुषव्याग्र गौर्मूल्यं परिकल्प्यताम् ॥ १३.८६.२४ ॥
మహారాజా, ద్విజులు వర్ణాలలో ఉత్తములు మరియు అమూల్యులు; గోవులు కూడా. పురుషవ్యాఘ్రా, గోవునే మూల్యంగా నిర్ణయించండి.
13.86.25
नहुषस्तु ततः श्रुत्वा महर्षेर्वचनं नृप ।
हर्षेण महता युक्तः सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.२५ ॥
రాజా, అప్పుడు మహర్షి మాటలు విని నహుషుడు గొప్ప ఆనందంతో నిండిపోయాడు, మంత్రులు, పురోహితుడితో కలిసి.
13.86.26
अभिगम्य भृगोः पुत्रं च्यवनं संशितव्रतम् ।
इदं प्रोवाच नृपते वाचा सन्तर्पयन्निव ॥ १३.८६.२६ ॥
భృగు కుమారుడు, దృఢ వ్రతుడు అయిన చ్యవనుని సమీపించి, రాజు మాటలతో ఆయనను తృప్తిపరుస్తున్నట్లు ఇలా అన్నాడు.
13.86.27
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ विप्रर्षे गवा क्रीतोसि भार्गव ।
एतन्मूल्यमहं मन्ये तव धर्मभृतांवर ॥ १३.८६.२७ ॥
లే, లే, విప్రర్షీ! భార్గవా, నువ్వు ఒక ఆవు ద్వారా కొనబడ్డావు. ఇదే నీ వెల అని నేను భావిస్తున్నాను, ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడా!
13.86.28
उत्तिष्ठाम्येष राजेन्द्र सम्यक् क्रीतोस्मि तेऽनघ ।
गोभिस्तुल्यं न पश्यामि धनं किञ्चिदिहाच्युत ॥ १३.८६.२८ ॥
రాజేంద్రా, ఇదిగో నేను లేస్తున్నాను. అనఘా, నేను నీ చేత నిజంగా కొనబడ్డాను. ఇక్కడ ఆవులతో సమానమైన ధనం ఏదీ నేను చూడడం లేదు, అచ్యుతా!
13.86.29
कीर्तनं श्रवणं दानं दर्शनं चापि पार्थिव ।
गवां प्रशस्यते वीर सर्वपापहरं शिवम् ॥ १३.८६.२९ ॥
పార్థివా, ఆవులను కీర్తించడం, వినడం, దానం చేయడం, దర్శించడం కూడా ప్రశంసించబడతాయి. వీరా, అవి సర్వ పాపాలను హరించి శుభకరమైనవి.
13.86.30
गावो लक्ष्म्याः सदा मूलं गोषु पाप्मा न विद्यते ।
अन्नमेव सदा गावो देवानां परमं हविः ॥ १३.८६.३० ॥
ఆవులు ఎల్లప్పుడూ లక్ష్మికి మూలం; ఆవులలో పాపం ఉండదు. ఆవులే ఎల్లప్పుడూ అన్నం; దేవతలకు పరమ హవిస్సు.
13.86.31
स्वाहाकारवषट्कारौ गोषु नित्यं प्रतिष्ठितौ ।
गावो यज्ञस्य नेत्र्यो वै तथा यज्ञस्य ता मुखम् ॥ १३.८६.३१ ॥
స్వాహాకారం, వషట్కారం ఎల్లప్పుడూ ఆవులలోనే ప్రతిష్ఠితమై ఉంటాయి. ఆవులు యజ్ఞాన్ని నడిపించేవి; అవే యజ్ఞానికి ముఖం.
13.86.32
अमृतं ह्यव्ययं दिव्यं क्षरन्ति च वहन्ति च ।
अमृतायतनं चैताः सर्वलोकनमस्कृताः ॥ १३.८६.३२ ॥
అవి నశించని, దివ్యమైన అమృతాన్ని స్రవింపజేస్తాయి, మోసుకెళ్తాయి. ఇవి అమృతానికి ఆలయం; సర్వలోకాలచే నమస్కరింపబడేవి.
13.86.33
तेजसा वपुषा चैव गावो वह्निसमा भुवि ।
गावो हि सुमहत्तेजः प्राणिनां च सुखप्रदाः ॥ १३.८६.३३ ॥
తమ తేజస్సు, రూపంతో ఆవులు భూమిపై అగ్నితో సమానమైనవి. ఆవులే గొప్ప తేజస్సు; ప్రాణులకు సుఖాన్నిచ్చేవి.
13.86.34
निविष्टं गोकुलं यत्र श्वासं मुञ्चति निर्भयम् ।
विराजयति तं देशं पापं चास्यापकर्षति ॥ १३.८६.३४ ॥
గోసమూహం ఎక్కడ నిర్భయంగా నిలిచి శ్వాస విడుస్తుందో, ఆ దేశాన్ని అది ప్రకాశింపజేస్తుంది; దాని పాపాన్ని కూడా తొలగిస్తుంది.
13.86.35
गावः स्वर्गस्य सोपानं गावः स्वर्गेऽपि पूजिताः ।
गावः कामदुहोदेव्यो नान्यत्किञ्चित्परं स्मृतम् ॥ १३.८६.३५ ॥
ఆవులు స్వర్గానికి సోపానం; స్వర్గంలోనూ ఆవులు పూజింపబడతాయి. ఆవులు కామధేనువులు, దివ్య దేవతలు; వీటికంటే శ్రేష్ఠమైనది మరేదీ చెప్పబడలేదు.
13.86.36
इत्येतद्गोषु मे प्रोक्तं महात्म्यं भरतर्षभ ।
गुणैकदेशवचनं शक्यं पारायणं न तु ॥ १३.८६.३६ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, ఆవుల ఈ మహిమను నేను చెప్పాను. ఇది వాటి గుణాలలో ఒక భాగమే; పూర్తిగా వర్ణించడం సాధ్యం కాదు.
13.86.37
दर्शनं कथनं चैव सहास्माभिः कृतं मुने ।
सतां साप्तपदं मैत्रं प्रसादं न कुरु प्रभो ॥ १३.८६.३७ ॥
ముని, మేము మీతో కలిసి చూసాము, మాట్లాడాము. సజ్జనుల మధ్య ఏడడుగుల స్నేహం ఉంటుంది. ప్రభూ, దయ చూపండి.
13.86.38
हवींषि सर्वाणि यथा ह्युपभुङ्क्ते हुताशनः ।
एवं त्वमपि धर्मात्मन्पुरुषाग्निः प्रतापवान् ॥ १३.८६.३८ ॥
అగ్ని అన్ని హవిస్సులను స్వీకరించినట్లే, ధర్మాత్ముడా, నీవు కూడా మనుషులలో అగ్నిలా ప్రతాపవంతుడివి.
13.86.39
प्रसादयामहे विद्वन्भवन्तं प्रणता वयम् ।
अनुग्रहार्थमस्माकमियं गौः प्रतिगृह्यताम् ॥ १३.८६.३९ ॥
విద్వాంసుడా, మేము నమస్కరించి మిమ్మల్ని వేడుకుంటున్నాము. మాపై అనుగ్రహం కోసం ఈ ఆవును స్వీకరించండి.
13.86.40
अत्यन्तापदि शक्तानां परित्राणं हि कुर्वताम् ।
या गतिर्विदिता त्वद्य नरके शरणं भवान् ॥ १३.८६.४० ॥
అత్యంత ఆపదలో శక్తిమంతులై రక్షించేవారికి తెలిసిన గతి ఉంది; ఈ రోజు నరకంలో మీరే మాకు శరణం.
13.86.41
कृपणस्य च यच्चक्षुर्मुनेराशीविषस्य च ।
नरं समूलं दहति कक्षमग्निरिव ज्वलन् ॥ १३.८६.४१ ॥
దీనుని చూపు, ముని చూపు, విషసర్పపు చూపు — మండే అగ్ని గడ్డిని కాల్చినట్లు మనిషిని వేరుతో సహా దహిస్తుంది.
13.86.42
प्रतिगृह्णामि वो धेनुं कैवर्ता मुक्तकिल्बिषाः ।
दिवं गच्छत वै क्षिप्रं मत्स्यैर्जालोद्धृतैः सह ॥ १३.८६.४२ ॥
కైవర్తులారా, మీ ఆవును స్వీకరిస్తాను. పాపవిముక్తులై, వలలో పట్టిన చేపలతో కలిసి త్వరగా స్వర్గానికి వెళ్ళండి.
13.86.43
ततस्तस्य प्रभावात्ते महर्षेर्भावितात्मनः ।
निषादास्तेन वाक्येन सह मत्स्यैर्दिवं ययुः ॥ १३.८६.४३ ॥
అప్పుడు ఆ భావితాత్ముడైన మహర్షి ప్రభావం వల్ల, ఆ వాక్యం వల్ల ఆ నిషాదులు చేపలతో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్లారు.
13.86.44
ततः स राजा नहुषो विस्मितः प्रेक्ष्य धीवरान् ।
आरोहमाणांस्त्रिदिवं मत्स्यांश्च भरतर्षभ ॥ १३.८६.४४ ॥
అప్పుడు రాజు నహుషుడు ధీవరులు, చేపలు స్వర్గానికి ఎక్కుతుండటం చూసి విస్మయం చెందాడు, భరతర్షభా.
13.86.45
ततस्तौ गविजश्चैव च्यवनश्च भृगूद्वहः ।
वराभ्यामनुरूपाभ्यां छन्दयामासतुर्नृपम् ॥ १३.८६.४५ ॥
అప్పుడు ఆ ఇద్దరు, గవిజుడు మరియు భృగువంశశ్రేష్ఠుడైన చ్యవనుడు, తగిన రెండు వరాలతో రాజును సంతోషపెట్టారు.
13.86.46
ततो राजा महावीर्यो नहुषः पृथिवीपतिः ।
परमित्यब्रवीत्प्रीतस्तदा भरतसत्तम ॥ १३.८६.४६ ॥
అప్పుడు మహావీర్యుడైన భూపతి నహుషుడు సంతోషించి, 'పరమ' అని పలికాడు, భరతసత్తమా.
13.86.47
ततो जग्राह धर्मे स स्थितिमिन्द्रनिभो नृपः ।
तथेति चोदितः प्रीतस्तावृषी प्रत्यपूजयत् ॥ १३.८६.४७ ॥
అప్పుడు ఇంద్రునితో సమానమైన ఆ రాజు ధర్మంలో స్థిరంగా నిలిచి, 'అలాగే' అని సంతోషించి ఆ ఇద్దరు ఋషులను సత్కరించాడు.
13.86.48
समाप्तदीक्षश्च्यवनस्ततोऽगच्छत्स्वमाश्रमम् ।
गविजश्च महातेजाः स्वमाश्रमपदं ययौ ॥ १३.८६.४८ ॥
దీక్షను పూర్తిచేసుకున్న చ్యవనుడు తన ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు; మహాతేజస్వి గవిజుడు కూడా తన ఆశ్రమ స్థలానికి వెళ్లాడు.
13.86.49
निषादाश्च दिवं जग्मुस्ते च मत्स्या जनाधिप ।
नहुषोपि वरं लब्ध्वा प्रविवेश स्वकं पुरम् ॥ १३.८६.४९ ॥
ఓ జనాధిపా, నిషాదులు, ఆ మత్స్యులు స్వర్గానికి వెళ్లారు. నహుషుడు కూడా వరం పొంది తన నగరంలో ప్రవేశించాడు.
13.86.50
एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
दर्शने यादृशः स्नेहः संवासे वा युधिष्ठिर ॥ १३.८६.५० ॥
ప్రియ పుత్రా, నీవు నన్ను అడిగినదంతా నీకు చెప్పబడింది. యుధిష్ఠిరా, చూడటంలో లేదా కలిసి జీవించడంలో స్నేహం ఎలాంటిదో (కూడా చెప్పబడింది).
13.86.51
महाभाग्यं गवां चैव तता धर्मविनिश्चयम् ।
किं भूयः कथ्यतां वीर किं ते हृदि विवक्षितम् ॥ १३.८६.५१ ॥
గోవుల మహా భాగ్యమూ, ధర్మ నిశ్చయమూ (చెప్పబడ్డాయి). ఓ వీరా, ఇంకా ఏమి చెప్పాలి? నీ హృదయంలో ఏమి చెప్పదలచుకున్నావు?