മഹാഭാരതം · അധ്യായം 13.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.86.1
नहुषस्तु ततः श्रुत्वा च्यवनं तं तथाऽऽगतम् ।
त्वरितः प्रययौ तत्रि सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.१ ॥
ച്യവനൻ അങ്ങനെ എത്തിയിരിക്കുന്നു എന്ന് കേട്ട് നഹുഷൻ അമാത്യരും പുരോഹിതനുമൊത്ത് വേഗത്തിൽ അവിടേക്ക് പോയി.
13.86.2
शौचं कृत्वा यथान्यायं प्राञ्जलिः प्रयतो नृपः ।
आत्मानमाचचक्षे च च्यवनाय महात्मने ॥ १३.८६.२ ॥
രാജാവ് ചട്ടപ്രകാരം ശൗചം ചെയ്ത്, കൈകൂപ്പി, സംയമത്തോടെ, മഹാത്മാവായ ച്യവനന് തന്നെ അറിയിച്ചു.
13.86.3
अर्चयामास तं चापि तस्य राज्ञः पुरोहितः ।
सत्यव्रतं महात्मानं देवकल्पं विशाम्पते ॥ १३.८६.३ ॥
ആ രാജാവിന്റെ പുരോഹിതനും അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ചു — സത്യവ്രതനും മഹാത്മാവും ദേവതുല്യനുമായ അദ്ദേഹത്തെ, ഹേ വിശാംപതേ.
13.86.4
करवाणि प्रियं किं ते तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम ।
सर्वं कर्ताऽस्मि भगवन्यद्यपि स्यात्सुदुष्करम् ॥ १३.८६.४ ॥
ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, നിങ്ങൾക്ക് പ്രിയമായത് ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? അത് എന്നോട് പറയൂ. ഹേ ഭഗവാനേ, അത് അതികഠിനമായാലും ഞാൻ എല്ലാം ചെയ്യാം.
13.86.5
श्रमेणि महता युक्ताः कैवर्ता मत्स्यजीविनः ।
मम मूल्यं प्रयच्छैभ्यो मत्स्यानां विक्रयैः सह ॥ १३.८६.५ ॥
വലിയ അധ്വാനത്തിലേർപ്പെട്ട, മീൻ പിടിച്ച് ജീവിക്കുന്ന കടത്തുകാർ — ഇവർക്ക് എന്റെ വില നൽകൂ, മീൻ വില്പനയോടൊപ്പം.
13.86.6
सहस्रं दीयतां मूल्यं निषादेभ्यः पुरोहित ।
निष्क्रयार्थे भगवतो यथाऽऽह भृगुनन्दनः ॥ १३.८६.६ ॥
ഹേ പുരോഹിതാ, നിഷാദന്മാർക്ക് ആയിരം വില നൽകണം — ഭൃഗുപുത്രൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, ഭഗവാന്റെ മോചനത്തിനായി.
13.86.7
आत्ममूल्यं च वक्तव्यं न तल्लोकः प्रशंसति ।
तस्मादहं प्रवक्ष्यामि न चात्मस्तुतिम्मवृतः ॥ १३.८६.७ ॥
സ്വന്തം മൂല്യം സ്വയം പറയുന്നത് ഉചിതമല്ല; ലോകം അതിനെ പ്രശംസിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ ഞാൻ പറയാം, ആത്മപ്രശംസ ചെയ്യുന്നില്ല.
13.86.8
सहस्रं नाहमर्हामि किं वा त्वं मन्यसे नृप ।
सदृशं दीयतां मूल्यं स्वबुद्ध्या निश्चयं कुरु ॥ १३.८६.८ ॥
രാജാവേ, ഞാൻ ആയിരത്തിന് യോഗ്യനല്ല; നീ എന്തു കരുതുന്നു? ഉചിതമായ മൂല്യം നൽകൂ, നിന്റെ ബുദ്ധിയാൽ തീരുമാനിക്കൂ.
13.86.9
सहस्राणां शतं विप्र निषोदेभ्यः प्रदीयताम् ।
स्यादिदं भगवन्मूल्यं किं वाऽन्यन्मन्यते भवान् ॥ १३.८६.९ ॥
ബ്രാഹ്മണാ, നിഷാദർക്ക് ആയിരങ്ങളുടെ നൂറ് നൽകട്ടെ; ഭഗവാനേ, ഇതു മൂല്യമാകുമോ, അതോ മറ്റെന്തെങ്കിലും നീ കരുതുന്നുവോ?
13.86.10
नाहं शतसहस्रेण निमेयः पार्थिवर्षभ ।
दीयतां सदृशं मूल्यममात्यैः सह चिन्तय ॥ १३.८६.१० ॥
രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ ലക്ഷം കൊണ്ട് വിലയ്ക്കെടുക്കപ്പെടുന്നവനല്ല; ഉചിതമായ മൂല്യം നൽകൂ, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ആലോചിക്കൂ.
13.86.11
कोटिः प्रदीयतां मूल्यं निषादेभ्यः पुरोहित ।
यदेतदपि नो मूल्यमतो भूयः प्रदीयताम् ॥ १३.८६.११ ॥
പുരോഹിതാ, നിഷാദർക്ക് ഒരു കോടി മൂല്യം നൽകട്ടെ; ഇതും ഞങ്ങളുടെ മൂല്യമല്ലെങ്കിൽ ഇതിലുമധികം നൽകട്ടെ.
13.86.12
राजन्नार्हाम्यहं कोटिं भूयो वाऽपि महाद्युते ।
सदृशं दीयतां मूल्यं ब्राह्मणैः सह चिन्तय ॥ १३.८६.१२ ॥
രാജാവേ, മഹാതേജസ്വിയേ, ഞാൻ ഒരു കോടിക്കോ അതിലധികത്തിനോ യോഗ്യനല്ല; ഉചിതമായ മൂല്യം നൽകൂ, ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം ആലോചിക്കൂ.
13.86.13
अर्दं राज्यं समग्रं वा निषादेभ्यः प्रदीयताम् ।
एतत्तुल्यमहं मन्ये किं वाऽन्यन्मन्यसे द्विज ॥ १३.८६.१३ ॥
രാജ്യത്തിന്റെ പകുതിയോ മുഴുവനോ നിഷാദർക്ക് നൽകട്ടെ. ഇതിനു തുല്യമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. ഓ ദ്വിജാ, നിങ്ങൾ മറ്റെന്തെങ്കിലും കരുതുന്നുവോ?
13.86.14
अर्धं राज्यं समग्रं च मूल्यं नार्हामि पार्थिव ।
सदृशं दीयतां मूल्यमृषिभिः सह चिन्त्यताम् ॥ १३.८६.१४ ॥
ഓ രാജാവേ, രാജ്യത്തിന്റെ പകുതിയോ മുഴുവനോ എന്റെ വിലയ്ക്ക് അർഹമല്ല. ഋഷിമാരോടൊപ്പം തുല്യമായ വില ആലോചിക്കട്ടെ.
13.86.15
महर्षेर्वचनं श्रुत्वा नहुषो दुःखकर्शितः ।
स चिन्तयामास तदा सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.१५ ॥
മഹർഷിയുടെ വാക്ക് കേട്ട് ദുഃഖത്താൽ ക്ഷീണിച്ച നഹുഷൻ അപ്പോൾ മന്ത്രിമാരോടും പുരോഹിതനോടുമൊപ്പം ചിന്തിച്ചു.
13.86.16
तत्र त्वन्यो वनचरः कश्चिन्मूलफलाशनः ।
नहुषस्य समीपस्थो गविजातोऽभवन्मुनिः ॥ १३.८६.१६ ॥
അവിടെ നഹുഷന്റെ സമീപത്ത് കിഴങ്ങും പഴവും ഭക്ഷിക്കുന്ന ഒരു വനവാസി ഉണ്ടായിരുന്നു; പശുവിൽ ജനിച്ച അവൻ മുനിയായി.
13.86.17
स तमाभाष्य राजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः ।
तोषयिष्याम्यहं क्षिप्तं यथा तुष्टो भविष्यति ॥ १३.८६.१७ ॥
ആ ദ്വിജോത്തമൻ രാജാവിനെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു: "ഞാൻ വേഗം നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാം, അതിനാൽ നീ തൃപ്തനാകും."
13.86.18
नाहं मिथ्यावचो ब्रूयां खैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ।
भवतो यदहं ब्रयां तत्कार्यमविशङ्कया ॥ १३.८६.१८ ॥
ഞാൻ നുണ പറയില്ല, തമാശയിലും; പിന്നെ എങ്ങനെ വ്യത്യസ്തമാകും? ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നത് സംശയമില്ലാതെ ചെയ്യണം.
13.86.19
व्रवीतु भगवान्मूल्यं महर्षेः सदृशं भृगोः ।
परित्रायस्व मामस्मद्विषयं च कुलं च मे ॥ १३.८६.१९ ॥
ഭഗവാനേ, മഹർഷി ഭൃഗുവിന് യോജിച്ച മൂല്യം പറഞ്ഞാലും. എന്നെയും എന്റെ രാജ്യത്തെയും കുലത്തെയും രക്ഷിച്ചാലും.
13.86.20
हन्याद्धि भगवान्क्रुद्धस्त्रैलोक्यमपि केवलम् ।
किं पुनर्मां तपोहीनं बाहुवीर्यपरायणम्। ॥ १३.८६.२० ॥
കോപിച്ച ഭഗവാന് മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിക്കാനാകും. തപസ്സില്ലാത്ത, ബാഹുബലത്തിൽ ആശ്രയിക്കുന്ന എന്നെ കൊല്ലുന്നത് പിന്നെ എന്ത്?
13.86.21
अगाधाम्भसि मग्नस्य सामात्यस्य सऋत्विजः ।
प्लवो भव महर्षे त्वं कुरु मूल्यविनिश्चयम् ॥ १३.८६.२१ ॥
അഗാധജലത്തിൽ മുങ്ങിയ, അമാത്യരും ഋത്വിക്കുകളും ചേർന്ന എനിക്ക്, മഹർഷേ, നിങ്ങൾ തോണിയാകണം; മൂല്യം നിശ്ചയിച്ചാലും.
13.86.22
नहुषस्य वचः श्रुत्वा गविजातः प्रतापवान् ।
उवाच हर्षयन्सर्वानमात्यान्पार्थिवं च तम् ॥ १३.८६.२२ ॥
നഹുഷന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പശുവിൽ നിന്നു ജനിച്ച പ്രതാപവാനായവൻ എല്ലാ അമാത്യരെയും ആ രാജാവിനെയും സന്തോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
13.86.23
ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा कृतम् ।
एकत्र मन्त्रास्तिष्ठन्ति हविरन्यत्र तिष्ठति ॥ १३.८६.२३ ॥
ബ്രാഹ്മണരുടെയും പശുക്കളുടെയും കുലം ഒന്നായിരുന്നു, എന്നാൽ അത് രണ്ടായി ആക്കപ്പെട്ടു; മന്ത്രങ്ങൾ ഒരിടത്തും ഹവിസ്സ് മറ്റൊരിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നു.
13.86.24
अनर्घेया महाराज द्विजा वर्णेषु चोत्तमाः ।
गावश्च पुरुषव्याग्र गौर्मूल्यं परिकल्प्यताम् ॥ १३.८६.२४ ॥
മഹാരാജാവേ, ദ്വിജന്മാർ വർണങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠരും അമൂല്യരുമാണ്; പശുക്കളും അങ്ങനെതന്നെ. പുരുഷവ്യാഘ്രമേ, പശുവിനെത്തന്നെ മൂല്യമായി നിശ്ചയിച്ചാലും.
13.86.25
नहुषस्तु ततः श्रुत्वा महर्षेर्वचनं नृप ।
हर्षेण महता युक्तः सहामात्यपुरोहितः ॥ १३.८६.२५ ॥
രാജാവേ, അപ്പോൾ മഹർഷിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് നഹുഷൻ മഹത്തായ സന്തോഷത്താൽ നിറഞ്ഞു, മന്ത്രിമാരോടും പുരോഹിതനോടും കൂടി.
13.86.26
अभिगम्य भृगोः पुत्रं च्यवनं संशितव्रतम् ।
इदं प्रोवाच नृपते वाचा सन्तर्पयन्निव ॥ १३.८६.२६ ॥
ഭൃഗുവിന്റെ പുത്രനും ദൃഢവ്രതനുമായ ച്യവനനെ സമീപിച്ച് രാജാവ് വാക്കുകളാൽ അദ്ദേഹത്തെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഇത് പറഞ്ഞു.
13.86.27
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ विप्रर्षे गवा क्रीतोसि भार्गव ।
एतन्मूल्यमहं मन्ये तव धर्मभृतांवर ॥ १३.८६.२७ ॥
എഴുന്നേൽക്കൂ, എഴുന്നേൽക്കൂ, വിപ്രർഷേ! ഭാർഗവാ, നീ ഒരു പശുവിനാൽ വാങ്ങപ്പെട്ടവനാണ്. ഇതാണ് നിന്റെ വില എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു, ധർമ്മം ധരിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ!
13.86.28
उत्तिष्ठाम्येष राजेन्द्र सम्यक् क्रीतोस्मि तेऽनघ ।
गोभिस्तुल्यं न पश्यामि धनं किञ्चिदिहाच्युत ॥ १३.८६.२८ ॥
രാജേന്ദ്രാ, ഇതാ ഞാൻ എഴുന്നേൽക്കുന്നു. അനഘാ, ഞാൻ നിന്നാൽ ശരിയായി വാങ്ങപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ പശുക്കൾക്ക് തുല്യമായ ധനം ഒന്നും ഞാൻ കാണുന്നില്ല, അച്യുതാ!
13.86.29
कीर्तनं श्रवणं दानं दर्शनं चापि पार्थिव ।
गवां प्रशस्यते वीर सर्वपापहरं शिवम् ॥ १३.८६.२९ ॥
പാർത്ഥിവാ, പശുക്കളെ കീർത്തിക്കുന്നതും കേൾക്കുന്നതും ദാനം ചെയ്യുന്നതും ദർശിക്കുന്നതും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. വീരാ, അവ സർവപാപങ്ങളെയും ഹരിക്കുന്ന മംഗളകരമാണ്.
13.86.30
गावो लक्ष्म्याः सदा मूलं गोषु पाप्मा न विद्यते ।
अन्नमेव सदा गावो देवानां परमं हविः ॥ १३.८६.३० ॥
പശുക്കൾ എപ്പോഴും ലക്ഷ്മിയുടെ മൂലമാണ്; പശുക്കളിൽ പാപമില്ല. പശുക്കളാണ് എപ്പോഴും അന്നം; ദേവന്മാർക്കുള്ള പരമ ഹവിസ്സ്.
13.86.31
स्वाहाकारवषट्कारौ गोषु नित्यं प्रतिष्ठितौ ।
गावो यज्ञस्य नेत्र्यो वै तथा यज्ञस्य ता मुखम् ॥ १३.८६.३१ ॥
സ്വാഹാകാരവും വഷട്കാരവും എപ്പോഴും പശുക്കളിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. പശുക്കൾ യജ്ഞത്തെ നയിക്കുന്നവയാണ്; അവ തന്നെയാണ് യജ്ഞത്തിന്റെ മുഖം.
13.86.32
अमृतं ह्यव्ययं दिव्यं क्षरन्ति च वहन्ति च ।
अमृतायतनं चैताः सर्वलोकनमस्कृताः ॥ १३.८६.३२ ॥
നശിക്കാത്തതും ദിവ്യവുമായ അമൃതത്തെ അവ ചൊരിയുന്നു, വഹിക്കുന്നു. ഇവ അമൃതത്തിന്റെ ആലയം; സർവലോകങ്ങളും നമസ്കരിക്കുന്നവയാണ്.
13.86.33
तेजसा वपुषा चैव गावो वह्निसमा भुवि ।
गावो हि सुमहत्तेजः प्राणिनां च सुखप्रदाः ॥ १३.८६.३३ ॥
തേജസ്സും രൂപവും കൊണ്ട് പശുക്കൾ ഭൂമിയിൽ അഗ്നിക്കു തുല്യം. പശുക്കൾ മഹത്തായ തേജസ്സാണ്; പ്രാണികൾക്ക് സുഖം നൽകുന്നവയാണ്.
13.86.34
निविष्टं गोकुलं यत्र श्वासं मुञ्चति निर्भयम् ।
विराजयति तं देशं पापं चास्यापकर्षति ॥ १३.८६.३४ ॥
പശുക്കൂട്ടം എവിടെ നിർഭയമായി പാർത്ത് ശ്വസിക്കുന്നുവോ, ആ ദേശം പ്രകാശിക്കുന്നു; അതിന്റെ പാപവും അകറ്റുന്നു.
13.86.35
गावः स्वर्गस्य सोपानं गावः स्वर्गेऽपि पूजिताः ।
गावः कामदुहोदेव्यो नान्यत्किञ्चित्परं स्मृतम् ॥ १३.८६.३५ ॥
പശുക്കൾ സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ സോപാനം; സ്വർഗ്ഗത്തിലും പശുക്കൾ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു. പശുക്കൾ കാമധേനുക്കളും ദിവ്യദേവതകളുമാണ്; ഇവയെക്കാൾ പരമമായ മറ്റൊന്നും സ്മരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.
13.86.36
इत्येतद्गोषु मे प्रोक्तं महात्म्यं भरतर्षभ ।
गुणैकदेशवचनं शक्यं पारायणं न तु ॥ १३.८६.३६ ॥
ഭരതരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, പശുക്കളുടെ ഈ മഹത്ത്വം ഞാൻ പറഞ്ഞു. ഇത് അവയുടെ ഗുണങ്ങളിൽ ഒരംശം മാത്രം; പൂർണമായി പാരായണം ചെയ്തു തീർക്കാൻ സാധ്യമല്ല.
13.86.37
दर्शनं कथनं चैव सहास्माभिः कृतं मुने ।
सतां साप्तपदं मैत्रं प्रसादं न कुरु प्रभो ॥ १३.८६.३७ ॥
മുനേ, ഞങ്ങൾ അങ്ങയെ കണ്ടു സംസാരിച്ചു. സജ്ജനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സപ്തപദ സൗഹൃദമുണ്ട്. പ്രഭോ, അനുഗ്രഹിക്കണം.
13.86.38
हवींषि सर्वाणि यथा ह्युपभुङ्क्ते हुताशनः ।
एवं त्वमपि धर्मात्मन्पुरुषाग्निः प्रतापवान् ॥ १३.८६.३८ ॥
അഗ്നി എല്ലാ ഹവിസ്സുകളും സ്വീകരിക്കുന്നതുപോലെ, ധർമാത്മാവേ, നീയും മനുഷ്യരിൽ അഗ്നിപോലെ തേജസ്വിയാണ്.
13.86.39
प्रसादयामहे विद्वन्भवन्तं प्रणता वयम् ।
अनुग्रहार्थमस्माकमियं गौः प्रतिगृह्यताम् ॥ १३.८६.३९ ॥
വിദ്വാനേ, വണങ്ങി ഞങ്ങൾ അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഞങ്ങളോടുള്ള അനുഗ്രഹത്തിനായി ഈ പശുവിനെ സ്വീകരിക്കണം.
13.86.40
अत्यन्तापदि शक्तानां परित्राणं हि कुर्वताम् ।
या गतिर्विदिता त्वद्य नरके शरणं भवान् ॥ १३.८६.४० ॥
കഠിനമായ ആപത്തിൽ രക്ഷിക്കുന്ന ശക്തർക്കുള്ള ഗതി അറിയപ്പെടുന്നു; ഇന്ന് നരകത്തിൽ അങ്ങാണ് ഞങ്ങളുടെ ശരണം.
13.86.41
कृपणस्य च यच्चक्षुर्मुनेराशीविषस्य च ।
नरं समूलं दहति कक्षमग्निरिव ज्वलन् ॥ १३.८६.४१ ॥
ദീനന്റെയും മുനിയുടെയും വിഷസർപ്പത്തിന്റെയും നോട്ടം ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നി വൈക്കോലിനെ എന്നപോലെ മനുഷ്യനെ വേരോടെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
13.86.42
प्रतिगृह्णामि वो धेनुं कैवर्ता मुक्तकिल्बिषाः ।
दिवं गच्छत वै क्षिप्रं मत्स्यैर्जालोद्धृतैः सह ॥ १३.८६.४२ ॥
കൈവർത്തരേ, നിങ്ങളുടെ പശുവിനെ ഞാൻ സ്വീകരിക്കുന്നു. പാപമുക്തരായി, വലയിൽ നിന്ന് എടുത്ത മത്സ്യങ്ങളോടൊപ്പം വേഗം സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുക.
13.86.43
ततस्तस्य प्रभावात्ते महर्षेर्भावितात्मनः ।
निषादास्तेन वाक्येन सह मत्स्यैर्दिवं ययुः ॥ १३.८६.४३ ॥
അപ്പോൾ ഭാവിതാത്മാവായ ആ മഹർഷിയുടെ പ്രഭാവത്താലും ആ വാക്യത്താലും നിഷാദന്മാർ മത്സ്യങ്ങളോടൊപ്പം സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി.
13.86.44
ततः स राजा नहुषो विस्मितः प्रेक्ष्य धीवरान् ।
आरोहमाणांस्त्रिदिवं मत्स्यांश्च भरतर्षभ ॥ १३.८६.४४ ॥
അപ്പോൾ നഹുഷരാജാവ് ധീവരന്മാരും മത്സ്യങ്ങളും സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് കയറുന്നത് കണ്ട് വിസ്മയിച്ചു, ഭരതർഷഭാ.
13.86.45
ततस्तौ गविजश्चैव च्यवनश्च भृगूद्वहः ।
वराभ्यामनुरूपाभ्यां छन्दयामासतुर्नृपम् ॥ १३.८६.४५ ॥
അപ്പോൾ ആ ഇരുവരും, ഗവിജനും ഭൃഗുവംശശ്രേഷ്ഠനായ ച്യവനനും, അനുയോജ്യമായ രണ്ടു വരങ്ങളാൽ രാജാവിനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തി.
13.86.46
ततो राजा महावीर्यो नहुषः पृथिवीपतिः ।
परमित्यब्रवीत्प्रीतस्तदा भरतसत्तम ॥ १३.८६.४६ ॥
അപ്പോൾ മഹാവീര്യനായ ഭൂപതി നഹുഷരാജാവ് സന്തുഷ്ടനായി 'പരം' എന്ന് പറഞ്ഞു, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ.
13.86.47
ततो जग्राह धर्मे स स्थितिमिन्द्रनिभो नृपः ।
तथेति चोदितः प्रीतस्तावृषी प्रत्यपूजयत् ॥ १३.८६.४७ ॥
അപ്പോൾ ഇന്ദ്രതുല്യനായ ആ രാജാവ് ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച നിലപാടെടുത്തു; 'അങ്ങനെ തന്നെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് സന്തോഷത്തോടെ ആ ഇരുഋഷിമാരെയും ആദരിച്ചു.
13.86.48
समाप्तदीक्षश्च्यवनस्ततोऽगच्छत्स्वमाश्रमम् ।
गविजश्च महातेजाः स्वमाश्रमपदं ययौ ॥ १३.८६.४८ ॥
വ്രതം പൂർത്തിയാക്കിയ ച്യവനൻ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി; മഹാതേജസ്വിയായ ഗവിജനും തന്റെ ആശ്രമസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി.
13.86.49
निषादाश्च दिवं जग्मुस्ते च मत्स्या जनाधिप ।
नहुषोपि वरं लब्ध्वा प्रविवेश स्वकं पुरम् ॥ १३.८६.४९ ॥
ജനാധിപാ, നിഷാദരും ആ മത്സ്യങ്ങളും സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി. നഹുഷനും വരം ലഭിച്ച് തന്റെ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
13.86.50
एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
दर्शने यादृशः स्नेहः संवासे वा युधिष्ठिर ॥ १३.८६.५० ॥
പ്രിയ പുത്രാ, നീ എന്നോട് ചോദിച്ചതെല്ലാം നിനക്ക് പറഞ്ഞുതന്നിരിക്കുന്നു. യുധിഷ്ഠിരാ, കാണുന്നതിലും ഒന്നിച്ചു വസിക്കുന്നതിലും സ്നേഹം എങ്ങനെയെന്നും (പറഞ്ഞു).
13.86.51
महाभाग्यं गवां चैव तता धर्मविनिश्चयम् ।
किं भूयः कथ्यतां वीर किं ते हृदि विवक्षितम् ॥ १३.८६.५१ ॥
പശുക്കളുടെ മഹാഭാഗ്യവും ധർമ്മനിശ്ചയവും (പറഞ്ഞു). വീരാ, ഇനി എന്താണ് പറയേണ്ടത്? നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ എന്താണ് പറയാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നത്?