મહાભારત · અધ્યાય 13.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.87.2
कौतूहलं मे सुमहज्जामदग्न्यं प्रति प्रभो ।
रामं धर्मभृतां श्रेष्ठं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.८७.२ ॥
હે પ્રભુ, જમદગ્નિના પુત્ર (પરશુરામ) અને ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ રામ વિશે મને ઘણું કુતૂહલ છે; તે મને સમજાવવું આપને યોગ્ય છે.
13.87.3
ब्राह्मे बले सुपूर्णानामेतेषां च्यवनादिनाम् ।
कथमेष समुत्पन्नो रामः सत्यपराक्रमः।
कथं ब्रह्मर्षिवंशोऽयं क्षत्रधर्मा व्यजायत ॥ १३.८७.३ ॥
બ્રાહ્મબળથી પરિપૂર્ણ એવા ચ્યવન વગેરેમાંથી આ સત્યપરાક્રમી રામ કેવી રીતે જન્મ્યા? બ્રહ્મર્ષિઓનો આ વંશ ક્ષત્રધર્મ સાથે કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયો?
13.87.4
तदस्य सम्भवं राजन्निखिलेनानुकीर्तय ।
कौशिकश्च कथं वंशात्क्षात्राद्वै ब्राह्मणोऽभवत् ॥ १३.८७.४ ॥
તેથી, હે રાજન, તેમનો ઉદ્ભવ સંપૂર્ણપણે વર્ણવો. ક્ષત્રિય વંશમાંથી કૌશિક (વિશ્વામિત્ર) કેવી રીતે બ્રાહ્મણ બન્યા?
13.87.5
अहो प्रभावः सुमहानासीद्वै सुमहात्मनोः ।
रामस्य च नरव्याघ्र विश्वामित्रस्य चैव हि ॥ १३.८७.५ ॥
અહો! હે નરવ્યાઘ્ર, મહાત્મા રામ અને વિશ્વામિત્ર—આ બંનેનો પ્રભાવ અતિ મહાન હતો.
13.87.6
कथं पुत्रानतिक्रम्य तेषां नप्तृष्वथाभवत् ।
एष दोषो महाप्राज्ञ तत्त्वं व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.८७.६ ॥
તેમના પુત્રોને ઓળંગીને પૌત્રોમાં આ કેવી રીતે થયું? હે મહાપ્રાજ્ઞ, આ જ મારો સંશય છે; તેનું તત્ત્વ સમજાવવું આપને યોગ્ય છે.
13.87.7
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
च्यवनस्य च संवादं कुशिकस्य च भारत ॥ १३.८७.७ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે—ચ્યવન અને કુશિકનો સંવાદ, હે ભારત.
13.87.8
एतं दोषं पुरा दृष्ट्वा भार्गवश्च्यवनस्तदा ।
आगामिनं महाबुद्धिः स्ववंशे मुनिसत्तमः ॥ १३.८७.८ ॥
પૂર્વે મહાબુદ્ધિશાળી ભૃગુવંશી મુનિશ્રેષ્ઠ ચ્યવને પોતાના વંશમાં આવનારો આ દોષ જોયો.
13.87.9
निश्चित्य मनसा सर्वं गुणदोषबलाबलम् ।
दग्धुकामः कुलं सर्वं कुशिकानां तपोधनः ॥ १३.८७.९ ॥
ગુણ-દોષ, બળ-નિર્બળતાનો મનમાં નિશ્ચય કરીને તપોધન ચ્યવને કુશિકોનું આખું કુળ બાળી નાખવાની ઇચ્છા કરી.
13.87.10
च्यवनस्तमनुप्राप्य कुशिकं वाक्यमब्रवीत् ।
वस्तुमिच्छा समुत्पन्ना त्वया सह ममानघ ॥ १३.८७.१० ॥
ચ્યવન તેની પાસે પહોંચીને કુશિકને બોલ્યા: "હે નિષ્પાપ, તારી સાથે રહેવાની મારી ઇચ્છા જાગી છે."
13.87.11
भगवन्सहधर्मोऽयं पण्डितैरिह चर्यते ।
प्रदानकाले कन्यानामुच्यते च सदा बुधैः ॥ १३.८७.११ ॥
હે ભગવન્, આ સહધર્મ અહીં વિદ્વાનો આચરે છે; કન્યાદાનના સમયે જ્ઞાનીઓ હંમેશાં આ કહે છે.
13.87.12
यत्तु तावदतिक्रान्तं धर्मद्वारं तपोधन ।
तत्कार्यं प्रकरिष्यामि तदनुज्ञातुमर्हसि ॥ १३.८७.१२ ॥
હે તપોધન, અત્યાર સુધી વીતી ગયેલા ધર્મદ્વારના વિષયમાં, તે કાર્ય હું કરીશ; આપ તેની અનુજ્ઞા આપવા યોગ્ય છો.
13.87.13
अथासनमुपादाय च्यवनस्य महामुनेः ।
कुशिको भार्यया सार्धमाजगाम यतो मुनिः ॥ १३.८७.१३ ॥
પછી કુશિક મહામુનિ ચ્યવન માટે આસન લઈને પત્ની સાથે જ્યાં મુનિ હતા ત્યાં ગયો.
13.87.14
प्रगृह्य राजा भृङ्गारं पाद्यमस्मै न्यवेदयत् ।
कारयामास सर्वाश्च क्रियास्तस्य महात्मनः ॥ १३.८७.१४ ॥
રાજાએ જળપાત્ર ઉપાડીને તેમને પાદ્ય અર્પણ કર્યું; તે મહાત્માને માટે સર્વ ક્રિયાઓ કરાવી.
13.87.15
ततः स राजा च्यवनं मधुपर्कं यथाविधि ।
ग्राहयामास चाव्यग्रो महात्मा नियतव्रतः ॥ १३.८७.१५ ॥
પછી તે રાજાએ ચ્યવનને યથાવિધિ મધુપર્ક ગ્રહણ કરાવ્યું; તેઓ શાંત, મહાત્મા અને નિયમવ્રતી હતા.
13.87.16
सत्कृत्य तं तथा विप्रमिदं पुनरथाब्रवीत् ।
भगवन्परवन्तौ स्वो ब्रूहि किं करवावहे ॥ १३.८७.१६ ॥
તે બ્રાહ્મણનો આ રીતે સત્કાર કરીને રાજાએ ફરીથી કહ્યું, 'ભગવન્, અમે બંને તમારા આધીન છીએ; કહો, અમારે શું કરવું?'
13.87.17
यदि राज्यं यदि धनं यदि गाः संशितव्रत ।
यज्ञदानानि च तथा ब्रूहि सर्वं ददामि ते ॥ १३.८७.१७ ॥
'સંશિતવ્રત, જો રાજ્ય જોઈતું હોય, જો ધન, જો ગાયો, યજ્ઞ અને દાન — કહો; બધું હું તમને આપીશ.'
13.87.18
इदं गृहमिदं राज्यमिदं धर्मासनं च ते ।
राजा त्वमसि शाध्युर्वीं भृत्योऽहं परवान्स्त्रिया ॥ १३.८७.१८ ॥
'આ ઘર, આ રાજ્ય અને આ ધર્માસન તમારાં છે. તમે રાજા છો; પૃથ્વી પર શાસન કરો. હું તમારો સેવક છું, પત્ની સહિત તમારે આધીન છું.'
13.87.19
एवमुक्ते ततो वाक्ये च्यवनो भार्गवस्तदा ।
कुशिकं प्रत्युवाचेदं मुदा परमया युतः ॥ १३.८७.१९ ॥
આ વચનો કહેવાયા પછી ભૃગુવંશી ચ્યવને પરમ આનંદથી કુશિકને આ કહ્યું.
13.87.20
न राज्यं कामये राजन्न धनं न च योषितः ।
न च गा न च वै देशान्न यज्ञं श्रूयतामिदम् ॥ १३.८७.२० ॥
રાજા, હું રાજ્ય ઇચ્છતો નથી, ધન નહિ, સ્ત્રીઓ નહિ, ગાયો નહિ, દેશ નહિ, યજ્ઞ પણ નહિ. આ સાંભળો.
13.87.21
नियमं किञ्चिदारप्स्ये युवयोर्यदि रोचते ।
परिचर्योस्मि यत्ताभ्यां युवाभ्यामविशङ्कया ॥ १३.८७.२१ ॥
જો તમને બંનેને ગમે તો હું કોઈ નિયમ ગ્રહણ કરીશ. શંકા વિના હું તમારી બંનેની સેવા કરીશ.
13.87.22
एवमुक्ते तदा तेन दम्पती तौ जहर्षतुः ।
प्रत्यब्रूतां च तमृषिमेवमस्त्विति भारत ॥ १३.८७.२२ ॥
તેણે આમ કહેતાં તે દંપતી હર્ષિત થયાં. હે ભારત, તેમણે તે ઋષિને કહ્યું, "એમ જ થાઓ."
13.87.23
अथ तं कुशिको हृष्टः प्रावेशयदनुत्तमम् ।
गृहोद्देशं ततस्तस्य दर्शनीयमदर्शयत् ॥ १३.८७.२३ ॥
ત્યારે હર્ષિત કુશિકે તે શ્રેષ્ઠ અતિથિને અંદર લઈ જઈ ઘરનો જોવા યોગ્ય ભાગ બતાવ્યો.
13.87.24
इयं शय्या भगवतो यथाकाममिहोष्यताम् ।
प्रयतिष्यावहे प्रीतिमाहर्तुं ते तपोधन ॥ १३.८७.२४ ॥
ભગવન્, આ તમારી શય્યા છે; ઇચ્છા મુજબ અહીં વિશ્રામ કરો. હે તપોધન, અમે તમને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કરીશું.
13.87.25
अथ सूर्योतिचक्राम तेषां संवदतां तथा ।
अथर्षिश्चोदयामास पानमन्नं तथैव च ॥ १३.८७.२५ ॥
તેઓ આમ વાત કરતા હતા ત્યારે સૂર્ય આગળ વધી ગયો. પછી ઋષિએ પાણી અને ભોજન પણ એ જ રીતે માંગ્યાં.
13.87.26
तमपृच्छत्ततो राजा कुशिकः प्रणतस्तदा ।
किमन्नजातमिष्टं ते किमुपस्थापयाम्यहम् ॥ १३.८७.२६ ॥
ત્યારે નમ્ર થઈને રાજા કુશિકે તેમને પૂછ્યું, "તમને કયું અન્ન પ્રિય છે? હું શું તૈયાર કરાવું?"
13.87.27
ततः स परया प्रीत्या प्रत्युवाच नराधिपम् ।
औपपत्तिकमाहारं प्रयच्छस्वेति भारत ॥ १३.८७.२७ ॥
ત્યારે તેઓ અત્યંત પ્રસન્નતાથી રાજાને બોલ્યા, "હે ભારત, યોગ્ય આહાર આપો."
13.87.28
तद्वचः पूजयित्वा तु तथेत्याह स पार्थिवः ।
यथोपपन्नमाहारं तस्मै प्रादाज्जनाधिप ॥ १३.८७.२८ ॥
તેમના વચનનું સન્માન કરીને રાજાએ "તથાસ્તુ" કહ્યું; હે જનાધિપ, જે ઉપલબ્ધ હતું તે આહાર તેમને આપ્યો.
13.87.29
ततः स भुक्त्वा भगवन्दम्पती प्राह धर्मवित् ।
स्वप्तुमिच्छाम्यहं निद्रा बाधते मामिति प्रभो ॥ १३.८७.२९ ॥
પછી ભોજન કરીને ધર્મજ્ઞ ભગવાને તે દંપતીને કહ્યું, "હે પ્રભુ, મારે સૂવું છે; ઊંઘ મને પીડે છે."
13.87.30
ततः शय्यागृहं प्राप्य भगवानृषिसत्तमः ।
संविवेश नरेशस्तु सपत्नीकः स्थितोऽभवत् ॥ १३.८७.३० ॥
પછી શયનગૃહે પહોંચીને ભગવાન, ઋષિશ્રેષ્ઠ સૂઈ ગયા; રાજા પત્ની સહિત ઊભો રહ્યો.
13.87.31
न प्रबोध्योस्मि संसुप्त इत्युवाचाथ भार्गवः ।
संवाहितव्यौ मे पादौ जागर्तव्यं च वां निशि ॥ १३.८७.३१ ॥
"હું ગાઢ નિદ્રામાં છું, મને જગાડશો નહીં" એમ ભાર્ગવે કહ્યું; "મારા પગ દબાવો, અને રાત્રે તમે બંનેએ જાગતા રહેવું."
13.87.32
अविशङ्कस्तु कुशिकस्तथेत्येवाह धर्मवित् ।
न प्राबोधयतां तौ च दंपती रजनीक्षये ॥ १३.८७.३२ ॥
કુશિકે નિઃશંક થઈને, ધર્મજ્ઞ હોવાથી, 'એમ જ થાઓ' કહ્યું. રાત્રિના અંતે એ દંપતીએ તેમને જગાડ્યા નહિ.
13.87.33
यथादेशं महर्षेस्तु शुश्रूषापरमौ तदा ।
बभूवतुर्महाराज प्रयतावथ दम्पती ॥ १३.८७.३३ ॥
મહર્ષિના આદેશ પ્રમાણે એ બંને ત્યારે સેવામાં અત્યંત તત્પર થયાં. હે મહારાજ, એ દંપતી સંયમ અને ભક્તિથી રહ્યાં.
13.87.34
ततः स भगवान्विप्रः समादिश्य नराधिपम् ।
सुष्वापैकेन पार्श्वेन दिवसानेकविंशतिम् ॥ १३.८७.३४ ॥
પછી એ ભગવાન બ્રાહ્મણે રાજાને આજ્ઞા આપીને એકવીસ દિવસ એક જ પડખે સૂઈ રહ્યા.
13.87.35
स तु राजा निराहारः सभार्यः कुरुनन्दन ।
पर्युपासत तं हृष्टश्च्यवनाराधने रतः ॥ १३.८७.३५ ॥
હે કુરુનંદન, એ રાજા પત્ની સાથે ભોજન વિના, આનંદથી ચ્યવનની આરાધનામાં લાગીને તેમની સેવા કરતો રહ્યો.
13.87.36
भार्गवस्तु समुत्तस्थौ स्वयमेव तपोधनः ।
अकिञ्चिदुक्त्वा तु गृहान्निश्चक्राम महातपाः ॥ १३.८७.३६ ॥
ભૃગુવંશના તપોધન પોતે જ ઊભા થયા. કંઈ પણ કહ્યા વિના એ મહાતપસ્વી ઘરમાંથી બહાર નીકળી ગયા.
13.87.37
तमन्वगच्छतां तौ च क्षुधितौ श्रमकर्शितौ ।
भार्यापती मुनिश्रेष्ठस्तावेतौ नावलोकयत् ॥ १३.८७.३७ ॥
ભૂખ્યાં અને શ્રમથી થાકેલાં એ બંને, પતિ-પત્ની, તેમની પાછળ ગયાં. પણ મુનિશ્રેષ્ઠે એ બંનેની તરફ જોયું પણ નહિ.
13.87.38
तयोस्तु प्रेक्षतोऽरेव भार्गवाणां कुलोद्वहः ।
अन्तर्हितोभूद्राजेन्द्र ततो राजाऽपतत्क्षितौ ॥ १३.८७.३८ ॥
હે રાજેન્દ્ર! તે બંનેના જોતાં જ ભૃગુવંશને ધારણ કરનાર તે મુનિ અદૃશ્ય થઈ ગયા; ત્યારે રાજા ધરતી પર પડી ગયો.
13.87.39
ततो मुहूर्तादाश्वस्य सह देव्या महामुनेः ।
पुनरन्वेषणे यत्नमकरोत्स महीपतिः ॥ १३.८७.३९ ॥
પછી એક ક્ષણ પછી ભાનમાં આવીને, રાણી સાથે, તે રાજાએ તે મહામુનિને ફરી શોધવાનો પ્રયત્ન કર્યો.