มหาภารตะ · อัธยายะ 13.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.87.2
कौतूहलं मे सुमहज्जामदग्न्यं प्रति प्रभो ।
रामं धर्मभृतां श्रेष्ठं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.८७.२ ॥
ข้าแต่พระองค์ ข้าพเจ้ามีความอยากรู้อย่างยิ่งเกี่ยวกับบุตรของชมทัคนิ และเกี่ยวกับพระราม ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรม ขอพระองค์ทรงโปรดอธิบายเรื่องนี้แก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด
13.87.3
ब्राह्मे बले सुपूर्णानामेतेषां च्यवनादिनाम् ।
कथमेष समुत्पन्नो रामः सत्यपराक्रमः।
कथं ब्रह्मर्षिवंशोऽयं क्षत्रधर्मा व्यजायत ॥ १३.८७.३ ॥
พระรามผู้มีพระปรีชาสามารถอันแท้จริงนี้ ประสูติขึ้นได้อย่างไรในหมู่ผู้ที่ตั้งมั่นในอำนาจของพราหมณ์อย่างสมบูรณ์ คือท่านจยวนะและท่านอื่น ๆ ตระกูลฤๅษีพราหมณ์นี้เหตุใดจึงมีหน้าที่ของกษัตริย์ขึ้นมาได้
13.87.4
तदस्य सम्भवं राजन्निखिलेनानुकीर्तय ।
कौशिकश्च कथं वंशात्क्षात्राद्वै ब्राह्मणोऽभवत् ॥ १३.८७.४ ॥
ข้าแต่พระราชา เพราะฉะนั้นขอทรงเล่ากำเนิดของพระรามนี้โดยละเอียดทั้งหมดเถิด เหตุใดเการิกะ หรือวิศวามิตร จึงจากตระกูลกษัตริย์กลายมาเป็นพราหมณ์ได้
13.87.5
अहो प्रभावः सुमहानासीद्वै सुमहात्मनोः ।
रामस्य च नरव्याघ्र विश्वामित्रस्य चैव हि ॥ १३.८७.५ ॥
ช่างน่าอัศจรรย์! ข้าแต่นรพยัคฆ์ อานุภาพของทั้งสองผู้ยิ่งใหญ่ คือพระรามและพระวิศวามิตร นั้นยิ่งใหญ่มากจริง ๆ
13.87.6
कथं पुत्रानतिक्रम्य तेषां नप्तृष्वथाभवत् ।
एष दोषो महाप्राज्ञ तत्त्वं व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.८७.६ ॥
เหตุใดจึงข้ามบุตรของทั้งสองไปแล้วเกิดขึ้นในหมู่หลานของท่านได้ ข้าแต่ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ นี่คือความสงสัยของข้าพเจ้า ขอพระองค์ทรงอธิบายความจริงของเรื่องนี้ด้วยเถิด
13.87.7
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
च्यवनस्य च संवादं कुशिकस्य च भारत ॥ १३.८७.७ ॥
ในเรื่องนี้ ผู้รู้ยังเล่าเรื่องเก่าแก่นี้ไว้ด้วย คือบทสนทนาระหว่างท่านจยวนะกับกุศิก ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภรต
13.87.8
एतं दोषं पुरा दृष्ट्वा भार्गवश्च्यवनस्तदा ।
आगामिनं महाबुद्धिः स्ववंशे मुनिसत्तमः ॥ १३.८७.८ ॥
ในครั้งก่อน ท่านจยวนะผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษี และสืบเชื้อสายจากภฤคุ ได้เห็นความผิดพลาดนี้ที่จะเกิดขึ้นในวงศ์ของตน
13.87.9
निश्चित्य मनसा सर्वं गुणदोषबलाबलम् ।
दग्धुकामः कुलं सर्वं कुशिकानां तपोधनः ॥ १३.८७.९ ॥
ท่านได้ตัดสินใจในใจถึงคุณและโทษ ความแข็งแกร่งและความอ่อนแอทั้งหมด ฤๅษีผู้มีทรัพย์คือตบะ ปรารถนาจะเผาวงศ์ตระกูลกุศิกทั้งหมด
13.87.10
च्यवनस्तमनुप्राप्य कुशिकं वाक्यमब्रवीत् ।
वस्तुमिच्छा समुत्पन्ना त्वया सह ममानघ ॥ १३.८७.१० ॥
ท่านจยวนะเข้าไปหากุศิก แล้วกล่าวคำนี้ว่า "ข้าแต่ผู้ไร้มลทิน ข้าพเจ้ามีความปรารถนาจะอยู่ร่วมกับท่านเกิดขึ้นแล้ว"
13.87.11
भगवन्सहधर्मोऽयं पण्डितैरिह चर्यते ।
प्रदानकाले कन्यानामुच्यते च सदा बुधैः ॥ १३.८७.११ ॥
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ หน้าที่ร่วมกันนี้ นักปราชญ์ในที่นี้ย่อมปฏิบัติกัน และในเวลาที่ยกบุตรีให้แต่งงาน ผู้รู้ทั้งหลายก็กล่าวถึงเสมอ
13.87.12
यत्तु तावदतिक्रान्तं धर्मद्वारं तपोधन ।
तत्कार्यं प्रकरिष्यामि तदनुज्ञातुमर्हसि ॥ १३.८७.१२ ॥
ข้าแต่ผู้มีทรัพย์คือตบะ ส่วนประตูแห่งธรรมที่ผ่านมาแล้วนั้น ข้าพเจ้าจะกระทำกิจนั้น ขอท่านโปรดอนุญาตด้วยเถิด
13.87.13
अथासनमुपादाय च्यवनस्य महामुनेः ।
कुशिको भार्यया सार्धमाजगाम यतो मुनिः ॥ १३.८७.१३ ॥
ครั้นแล้ว กุศิกนำอาสนะมาถวายแด่มหาฤๅษีจยวนะ แล้วพร้อมด้วยภรรยาเดินไปยังที่ที่ฤๅษีอยู่
13.87.14
प्रगृह्य राजा भृङ्गारं पाद्यमस्मै न्यवेदयत् ।
कारयामास सर्वाश्च क्रियास्तस्य महात्मनः ॥ १३.८७.१४ ॥
พระราชาทรงหยิบภฤงคาร ถวายน้ำล้างเท้าแด่ท่าน และให้ทำพิธีทั้งหมดแด่ผู้มีใจยิ่งใหญ่นั้น
13.87.15
ततः स राजा च्यवनं मधुपर्कं यथाविधि ।
ग्राहयामास चाव्यग्रो महात्मा नियतव्रतः ॥ १३.८७.१५ ॥
จากนั้น พระราชาผู้ไม่กระวนกระวาย ผู้มีใจยิ่งใหญ่และรักษาพรตอย่างมั่นคง ได้ให้ท่านจยวนะรับมธุปรกะตามพิธีที่กำหนด
13.87.16
सत्कृत्य तं तथा विप्रमिदं पुनरथाब्रवीत् ।
भगवन्परवन्तौ स्वो ब्रूहि किं करवावहे ॥ १३.८७.१६ ॥
ครั้นถวายเกียรติแด่พราหมณ์ผู้นั้นเช่นนั้นแล้ว พระราชาตรัสอีกว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เราทั้งสองขึ้นอยู่กับท่าน ขอท่านบอกเถิดว่าพวกเราจะทำอะไรได้บ้าง"
13.87.17
यदि राज्यं यदि धनं यदि गाः संशितव्रत ।
यज्ञदानानि च तथा ब्रूहि सर्वं ददामि ते ॥ १३.८७.१७ ॥
"ข้าแต่ผู้รักษาพรตอย่างมั่นคง ไม่ว่าท่านต้องการราชอาณาจักร ทรัพย์สิน โค หรือพิธียัญและทาน ขอให้บอกมาเถิด ข้าจะถวายทั้งหมดแก่ท่าน"
13.87.18
इदं गृहमिदं राज्यमिदं धर्मासनं च ते ।
राजा त्वमसि शाध्युर्वीं भृत्योऽहं परवान्स्त्रिया ॥ १३.८७.१८ ॥
"เรือนนี้ ราชอาณาจักรนี้ และอาสนะแห่งธรรมนี้เป็นของท่าน ท่านเป็นพระราชา จงปกครองแผ่นดินเถิด ส่วนข้าพเจ้าเป็นผู้รับใช้ ขึ้นอยู่กับท่านพร้อมกับภรรยาของข้าพเจ้า"
13.87.19
एवमुक्ते ततो वाक्ये च्यवनो भार्गवस्तदा ।
कुशिकं प्रत्युवाचेदं मुदा परमया युतः ॥ १३.८७.१९ ॥
เมื่อคำเหล่านี้ถูกกล่าวแล้ว ท่านจยวนะผู้สืบเชื้อสายภฤคุ เต็มไปด้วยความปีติยินดีอย่างยิ่ง จึงกล่าวคำเหล่านี้แก่กุศิก
13.87.20
न राज्यं कामये राजन्न धनं न च योषितः ।
न च गा न च वै देशान्न यज्ञं श्रूयतामिदम् ॥ १३.८७.२० ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้าไม่ปรารถนาราชอาณาจักร ไม่ปรารถนาทรัพย์ ไม่ปรารถนาสตรี ไม่ปรารถนาโค ไม่ปรารถนาดินแดน และไม่ปรารถนาพิธียัญ ขอท่านฟังสิ่งนี้เถิด
13.87.21
नियमं किञ्चिदारप्स्ये युवयोर्यदि रोचते ।
परिचर्योस्मि यत्ताभ्यां युवाभ्यामविशङ्कया ॥ १३.८७.२१ ॥
หากทั้งสองพระองค์พอพระทัย ข้าพเจ้าจะรับปฏิบัติข้อวัตรบางประการ และข้าพเจ้าจะรับใช้ทั้งสองพระองค์โดยไม่ลังเล
13.87.22
एवमुक्ते तदा तेन दम्पती तौ जहर्षतुः ।
प्रत्यब्रूतां च तमृषिमेवमस्त्विति भारत ॥ १३.८७.२२ ॥
เมื่อฤๅษีกล่าวดังนี้แล้ว สามีภรรยาคู่นั้นก็ยินดียิ่งนัก และตอบฤๅษีว่า "ขอให้เป็นเช่นนั้นเถิด" ดูก่อนภารตะ
13.87.23
अथ तं कुशिको हृष्टः प्रावेशयदनुत्तमम् ।
गृहोद्देशं ततस्तस्य दर्शनीयमदर्शयत् ॥ १३.८७.२३ ॥
ลำดับนั้น กุศิกผู้ยินดีได้นำแขกผู้ประเสริฐยิ่งนั้นเข้าไปในเรือน และแสดงส่วนของบ้านที่น่าชมให้ท่านได้เห็น
13.87.24
इयं शय्या भगवतो यथाकाममिहोष्यताम् ।
प्रयतिष्यावहे प्रीतिमाहर्तुं ते तपोधन ॥ १३.८७.२४ ॥
ข้าแต่ท่านผู้ทรงพลังแห่งตบะ นี่คือที่นอนของท่าน ขอท่านพักอยู่ที่นี่ตามประสงค์เถิด ข้าพเจ้าทั้งสองจะพยายามทำให้ท่านพอใจ
13.87.25
अथ सूर्योतिचक्राम तेषां संवदतां तथा ।
अथर्षिश्चोदयामास पानमन्नं तथैव च ॥ १३.८७.२५ ॥
ขณะที่ทั้งสามกำลังสนทนากันอยู่นั้น ดวงอาทิตย์ก็เคลื่อนผ่านไป ลำดับนั้นฤๅษีก็เรียกให้นำน้ำดื่มและอาหารมาเช่นกัน
13.87.26
तमपृच्छत्ततो राजा कुशिकः प्रणतस्तदा ।
किमन्नजातमिष्टं ते किमुपस्थापयाम्यहम् ॥ १३.८७.२६ ॥
ลำดับนั้น พระราชากุศิกก้มศีรษะลงแล้วทูลถามท่านว่า "อาหารชนิดใดที่ท่านปรารถนา ข้าพเจ้าจะจัดถวายเช่นไร"
13.87.27
ततः स परया प्रीत्या प्रत्युवाच नराधिपम् ।
औपपत्तिकमाहारं प्रयच्छस्वेति भारत ॥ १३.८७.२७ ॥
ลำดับนั้น ฤๅษีด้วยความยินดีอย่างยิ่งจึงตอบพระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ว่า "ดูก่อนภารตะ ขอให้จัดอาหารที่เหมาะสมแก่ข้าพเจ้าเถิด"
13.87.28
तद्वचः पूजयित्वा तु तथेत्याह स पार्थिवः ।
यथोपपन्नमाहारं तस्मै प्रादाज्जनाधिप ॥ १३.८७.२८ ॥
พระราชาทรงรับฟังคำของท่านด้วยความเคารพ แล้วตรัสว่า "ขอให้เป็นเช่นนั้นเถิด" ดูก่อนเจ้าแห่งประชาชน แล้วทรงจัดอาหารที่มีอยู่ถวายท่าน
13.87.29
ततः स भुक्त्वा भगवन्दम्पती प्राह धर्मवित् ।
स्वप्तुमिच्छाम्यहं निद्रा बाधते मामिति प्रभो ॥ १३.८७.२९ ॥
ลำดับนั้น ท่านผู้ทรงธรรมผู้ประเสริฐเมื่อฉันอาหารแล้ว จึงกล่าวแก่สามีภรรยาคู่นั้นว่า "ข้าแต่ท่านผู้เป็นใหญ่ ข้าพเจ้าปรารถนาจะนอนหลับ ความง่วงกำลังรบกวนข้าพเจ้าอยู่"
13.87.30
ततः शय्यागृहं प्राप्य भगवानृषिसत्तमः ।
संविवेश नरेशस्तु सपत्नीकः स्थितोऽभवत् ॥ १३.८७.३० ॥
ลำดับนั้น ฤๅษีผู้ประเสริฐสุดซึ่งทรงพลังได้เข้าไปยังห้องนอนแล้วก็เอนกายลง ส่วนพระราชาพร้อมด้วยพระมเหสียังคงยืนอยู่ที่นั้น
13.87.31
न प्रबोध्योस्मि संसुप्त इत्युवाचाथ भार्गवः ।
संवाहितव्यौ मे पादौ जागर्तव्यं च वां निशि ॥ १३.८७.३१ ॥
ภารควะกล่าวว่า "ข้าพเจ้าหลับสนิทแล้ว อย่าปลุกข้าพเจ้าเลย นวดเท้าให้ข้าพเจ้า และพวกเจ้าทั้งสองต้องตื่นอยู่ตลอดคืนนี้"
13.87.32
अविशङ्कस्तु कुशिकस्तथेत्येवाह धर्मवित् ।
न प्राबोधयतां तौ च दंपती रजनीक्षये ॥ १३.८७.३२ ॥
กุศิกผู้ไม่มีความสงสัยและรู้ธรรม กล่าวว่า "ขอให้เป็นเช่นนั้นเถิด" และสามีภรรยาคู่นั้นก็มิได้ปลุกท่านเมื่อคืนผ่านไป
13.87.33
यथादेशं महर्षेस्तु शुश्रूषापरमौ तदा ।
बभूवतुर्महाराज प्रयतावथ दम्पती ॥ १३.८७.३३ ॥
ดูก่อนมหาราช สามีภรรยาคู่นั้นทำตามที่มหาฤๅษีสั่ง ปรนนิบัติท่านด้วยความทุ่มเท ดูก่อนมหาราช ทั้งสองคงมั่นอยู่ในการควบคุมตนและความอุทิศตน
13.87.34
ततः स भगवान्विप्रः समादिश्य नराधिपम् ।
सुष्वापैकेन पार्श्वेन दिवसानेकविंशतिम् ॥ १३.८७.३४ ॥
ลำดับนั้น พราหมณ์ผู้ทรงพลังได้สั่งพระราชาแล้ว ก็นอนหลับตะแคงข้างเดียวเป็นเวลายี่สิบเอ็ดวัน
13.87.35
स तु राजा निराहारः सभार्यः कुरुनन्दन ।
पर्युपासत तं हृष्टश्च्यवनाराधने रतः ॥ १३.८७.३५ ॥
ดูก่อนโอรสแห่งกุรุ พระราชานั้นพร้อมด้วยพระมเหสีถือศีลอดอาหาร ทรงปรนนิบัติท่านด้วยความยินดี ตั้งใจเอาใจฤๅษีจยวนะ
13.87.36
भार्गवस्तु समुत्तस्थौ स्वयमेव तपोधनः ।
अकिञ्चिदुक्त्वा तु गृहान्निश्चक्राम महातपाः ॥ १३.८७.३६ ॥
ฤๅษีผู้มีตบะสูงแห่งสายภฤคุลุกขึ้นเองโดยมิได้ให้ผู้ใดช่วย ท่านมิได้กล่าวสิ่งใดแล้วก็ออกจากเรือนไป
13.87.37
तमन्वगच्छतां तौ च क्षुधितौ श्रमकर्शितौ ।
भार्यापती मुनिश्रेष्ठस्तावेतौ नावलोकयत् ॥ १३.८७.३७ ॥
ทั้งสองสามีภรรยาซึ่งหิวโหยและอ่อนล้าจากความเหนื่อยยาก ตามท่านไป แต่ฤๅษีผู้ประเสริฐสุดมิได้เหลียวมองทั้งสองเลย
13.87.38
तयोस्तु प्रेक्षतोऽरेव भार्गवाणां कुलोद्वहः ।
अन्तर्हितोभूद्राजेन्द्र ततो राजाऽपतत्क्षितौ ॥ १३.८७.३८ ॥
ดูก่อนราชาแห่งกษัตริย์ ขณะที่ทั้งสองกำลังมองดูอยู่ ผู้นำแห่งสายภฤคุก็หายตัวไป แล้วพระราชาก็ล้มลงกับพื้น
13.87.39
ततो मुहूर्तादाश्वस्य सह देव्या महामुनेः ।
पुनरन्वेषणे यत्नमकरोत्स महीपतिः ॥ १३.८७.३९ ॥
ลำดับนั้น หลังจากผ่านไปครู่หนึ่ง พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดินก็ฟื้นพระองค์ขึ้น แล้วพยายามค้นหามหาฤๅษีอีกครั้งพร้อมด้วยพระมเหสี