મહાભારત · અધ્યાય 13.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.89.1
ततः स राजा रात्र्यन्ते प्रतिबुद्धो महामनाः ।
कृतपूर्वाह्णिकः प्रायात्सभार्यस्तद्वनं प्रति ॥ १३.८९.१ ॥
ત્યારે રાત્રિના અંતે જાગેલો તે મહામનસ્વી રાજા, પ્રાતઃકર્મ કરીને પત્ની સાથે તે વન તરફ ચાલ્યો.
13.89.2
ततो ददर्श नृपतिः प्रासादं सर्वकाञ्चनम् ।
मणिस्तम्भसहस्राढ्यं गन्धर्वनगरोपमम्।
तत्र दिव्यानभिप्रायान्ददर्श कुशिकस्तदा ॥ १३.८९.२ ॥
ત્યારે રાજાએ સર્વ સુવર્ણમય એક મહેલ જોયો; હજાર મણિસ્તંભોથી સમૃદ્ધ અને ગંધર્વનગર જેવો. ત્યાં કુશિકે દિવ્ય અભિપ્રાયો જોયા.
13.89.3
पर्वतान्रूप्यसानूंश्च नलिनीश्च सपङ्कजाः ।
चित्रशालाश्च विविधास्तोरणानि च भारत।
शाद्वलोपचितां भूमिं तथा काञ्चनकुट्टिमाम् ॥ १३.८९.३ ॥
પર્વતો, રૂપાના શિખરો, કમળોવાળાં સરોવરો, વિવિધ ચિત્રશાળાઓ અને તોરણો, હે ભારત, અને લીલા ઘાસથી ઢંકાયેલી સુવર્ણજડિત ભૂમિ.
13.89.4
सहकारान्प्रफुल्लांश्च केतकोद्दालकान्वरान् ।
अशोकान्सहकुन्दांश्च फुल्लांश्चैवातिमुक्तकान् ॥ १३.८९.४ ॥
સંપૂર્ણ ખીલેલાં આંબાવૃક્ષો, શ્રેષ્ઠ કેતક અને ઉદ્દાલક વૃક્ષો, અશોક, કુંદ સહિત, અને ખીલેલી અતિમુક્તક વેલો.
13.89.5
चम्पकांस्तिलकान्भव्यान्पनसान्वञ्जुलानपि ।
पुष्पितान्कर्णिकारांश्च तत्रतत्र ददर्श ह ॥ १३.८९.५ ॥
ચંપક, તિલક, સુંદર પનસ અને વંજુલ વૃક્ષો, તેમજ ખીલેલાં કર્ણિકાર વૃક્ષો તેણે ઠેરઠેર જોયાં.
13.89.6
श्यामान्वारणपुष्पांश्च तथाऽष्टपदिका लताः ।
तत्रतत्र परिक्लृप्ता ददर्श स महीपतिः ॥ १३.८९.६ ॥
શ્યામ વારણપુષ્પ વૃક્ષો અને અષ્ટપદિકા વેલો, ઠેરઠેર ગોઠવાયેલી — તે મહીપતિએ જોઈ.
13.89.7
रम्यान्पद्मोत्पलधरान्सर्वर्तुकुसुमांस्तथा ।
विमानप्रतिमांश्चापि प्रासादाञ्शैलसन्निभान् ॥ १३.८९.७ ॥
કમળ અને નીલકમળ ધારણ કરેલા, સર્વ ઋતુઓનાં ફૂલોથી યુક્ત, વિમાનો સમાન અને પર્વત જેવા ઊંચા પ્રાસાદો પણ સુંદર હતા.
13.89.8
शीतलानि च तोयानि क्वचिदुष्णानि भारत ।
आसनानि विचित्राणि शयनप्रवराणि च ॥ १३.८९.८ ॥
હે ભારત, ક્યાંક શીતળ જળ અને ક્યાંક ગરમ જળ હતું; વિચિત્ર આસનો અને ઉત્તમ શય્યાઓ પણ હતી.
13.89.9
पर्यङ्कान्रत्नसौवर्णान्परार्ध्यास्तरणास्तृतान् ।
भक्ष्यं भोज्यमनन्तं च तत्रतत्रोपकल्पितम् ॥ १३.८९.९ ॥
રત્ન અને સુવર્ણના પલંગ, અતિ મૂલ્યવાન આવરણોથી પાથરેલા; અને અપાર ભક્ષ્ય-ભોજ્ય પદાર્થો ઠેરઠેર તૈયાર કરેલા હતા.
13.89.10
वाणीवादाञ्छुकांश्चैव शारिका भृङ्गराजकान् ।
कोकिलाञ्छतपत्रांश्च सकोयष्टिककुक्कुभान् ॥ १३.८९.१० ॥
બોલતા પોપટ, મેના, ભૃંગરાજ, કોયલ, શતપત્ર અને કોયષ્ટિક-કકુભ પક્ષીઓ પણ તેમણે જોયા.
13.89.11
मयूरान्कुक्कुटांश्चापि दात्यूहाञ्जीवजीवकान् ।
चकोरान्वानरान्हंसान्सारसांश्चक्रसाह्वयान् ॥ १३.८९.११ ॥
મોર, કૂકડા, દાત્યૂહ, જીવજીવક, ચકોર, વાનરો, હંસ, સારસ અને ચક્રવાક નામના પક્ષીઓ પણ.
13.89.12
समन्ततः प्रणदतो ददर्श सुमनोहरान् ।
क्वचिदप्सरसां सङ्घान्गन्धर्वाणां च पार्थिव ॥ १३.८९.१२ ॥
ચારે તરફ ગૂંજતા અતિ મનોહર દૃશ્યો તેમણે જોયાં; હે રાજન્, ક્યાંક અપ્સરાઓના સમૂહો અને ગંધર્વોના સમૂહો પણ.
13.89.13
कान्ताभिरपरांस्तत्र परिष्वक्रान्ददर्श ह ।
न ददर्श च तान्भूयो ददर्श च पुनर्नृपः ॥ १३.८९.१३ ॥
ત્યાં તેણે પ્રિય સ્ત્રીઓથી આલિંગિત બીજાઓને જોયા. ફરી તેમને ન જોયા, અને રાજાએ ફરી તેમને જોયા.
13.89.14
गीतध्वनिं सुमधुरं तथैवाध्ययनध्वनिम् ।
हंसानसुमधुरांश्चापि तत्र शुश्राव पार्थिवः ॥ १३.८९.१४ ॥
ત્યાં રાજાએ અતિ મધુર ગીતનો ધ્વનિ, તેવી જ અધ્યયનની ધ્વનિ અને અતિ મધુર હંસોના સ્વર પણ સાંભળ્યા.
13.89.15
तं दृष्ट्वाऽत्यद्भुतं राजा मनसाऽचिन्तयत्तदा ।
स्वप्नोऽयं चित्तविभ्रंश उताहो सत्यमेव तु ॥ १३.८९.१५ ॥
તે અત્યંત અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને રાજાએ ત્યારે મનમાં વિચાર્યું: 'આ સ્વપ્ન છે, ચિત્તનો ભ્રમ છે, કે ખરેખર સત્ય જ છે?'
13.89.16
अहो सह शरीरेण प्राप्तोस्मि परमां गतिम् ।
उत्तरान्वा कुरून्पुण्यानथवाऽप्यमरावतीम् ॥ १३.८९.१६ ॥
અહો! શરીર સહિત મેં પરમ ગતિ પ્રાપ્ત કરી છે, અથવા પવિત્ર ઉત્તરકુરુઓને, અથવા અમરાવતીને.
13.89.17
किञ्चेदं महदाश्चर्यं सम्पश्यामीत्यचिन्तयत् ।
एवं सञ्चिन्तयन्नेव ददर्श मुनिपुङ्गवम् ॥ १३.८९.१७ ॥
'હું જે જોઉં છું તે શું મહાન આશ્ચર્ય છે?' એમ તેણે વિચાર્યું. આ રીતે વિચારતાં જ તેણે મુનિશ્રેષ્ઠને જોયા.
13.89.18
तस्मिन्विमाने सौवर्णे मणिस्तम्भसमाकुले ।
महार्हे शयने दिव्ये शयानं भृगुनन्दनम् ॥ १३.८९.१८ ॥
તે સુવર્ણ વિમાનમાં, મણિસ્તંભોથી ભરેલા, અતિ મૂલ્યવાન દિવ્ય શય્યા પર ભૃગુપુત્ર સૂતેલા હતા.
13.89.19
तमभ्ययात्प्रहर्षेण नरेन्द्रः सह भार्यया ।
अन्तर्हितस्ततो भूयश्च्यवनः शयनं व तत् ॥ १३.८९.१९ ॥
રાજા હર્ષથી પત્ની સાથે તેમની પાસે ગયા; પણ પછી ચ્યવન અને તે શય્યા ફરી અદૃશ્ય થઈ ગયાં.
13.89.20
ततोऽन्यस्मिन्वनोद्देशे पुनरेव ददर्श तम् ।
कौश्यां बृस्यां समासीनं जपमानं महाव्रतम् ॥ १३.८९.२० ॥
પછી વનના બીજા ભાગમાં તેણે તેમને ફરી જોયા; તેઓ કુશાસન પર બેસીને જપ કરતા મહાવ્રતી હતા.
13.89.21
एवं योगबलाद्विप्रो मोहयामास पार्थिवम् ॥ १३.८९.२१ ॥
આ રીતે યોગબળથી તે બ્રાહ્મણે રાજાને મોહિત કર્યો.
13.89.22
क्षणेन तद्वनं चैव ते चैवाप्सरसां गणाः ।
गन्धर्वाः पादपाश्चैव सर्वमन्तरधीयत ॥ १३.८९.२२ ॥
ક્ષણમાં તે વન, અપ્સરાઓના સમૂહો, ગંધર્વો અને વૃક્ષો બધું અદૃશ્ય થઈ ગયું.
13.89.23
निःशब्दमभवच्चापि गङ्गाकूलं पुनर्नृप ।
कुशवल्मीकभूयिष्ठं बभूव च यथा पुरा ॥ १३.८९.२३ ॥
હે રાજન, ગંગાનો કિનારો ફરી મૌન થઈ ગયો અને પહેલાંની જેમ કુશ અને રાફડાઓથી ભરાઈ ગયો.
13.89.24
ततः स राजा कुशिकः सभार्यस्तेन कर्मणा ।
विस्मयं परमं प्राप्तस्तद्दृष्ट्वा महदद्भुतम् ॥ १३.८९.२४ ॥
ત્યારે તે રાજા કુશિક પત્ની સહિત તે મહાન અદ્ભુત કાર્ય જોઈને અત્યંત વિસ્મિત થયા.
13.89.25
ततः प्रोवाच कुशिको भार्या हर्षसमन्वितः ।
पश्य भद्रे यथाभावाश्चित्रा दृष्टाः सुदुर्लभाः।
प्रसादाद्भृगुमुख्यस्य किमन्यत्र तपोबलात् ॥ १३.८९.२५ ॥
ત્યારે હર્ષથી ભરેલા કુશિકે પોતાની પત્નીને કહ્યું: હે કલ્યાણી, જુઓ, કેટલાં અદ્ભુત અને દુર્લભ રૂપો દેખાયાં! ભૃગુશ્રેષ્ઠની કૃપા અને તપોબળ સિવાય બીજું શું હોય?
13.89.26
तपसा तदवाप्यं हि यन्न शक्यं मनोरथैः ।
त्रैलोक्यराज्यादपि हि तप एव विशिष्यते ॥ १३.८९.२६ ॥
તપથી જે પ્રાપ્ત થાય તે મનોરથોથી પ્રાપ્ત થતું નથી. ત્રણ લોકના રાજ્ય કરતાં પણ તપ જ શ્રેષ્ઠ છે.
13.89.27
तपसा हि सुतप्तेनि क्रीडत्येष तपोधनः ।
अहो प्रभावो ब्रह्मर्षेश्च्यवनस्य महात्मनः ॥ १३.८९.२७ ॥
ઘોર તપથી આ તપોધન ક્રીડા કરે છે. અહો, મહાત્મા બ્રહ્મર્ષિ ચ્યવનનો પ્રભાવ કેટલો મહાન!
13.89.28
इच्छयैष तपोवीर्यादन्याँल्लोकान्सृजेदपि ।
ब्राह्मणा एव जायेरन्पुण्यवाग्बुद्धिकर्मणा ॥ १३.८९.२८ ॥
ઇચ્છાથી, તપોબળથી તે બીજા લોકોનું પણ સર્જન કરી શકે. પુણ્યવાણી, બુદ્ધિ અને કર્મથી બ્રાહ્મણો જ જન્મી શકે.
13.89.29
उत्सहेदिह कृत्वैव कोऽन्यो वै च्यवनादृते ।
ब्राह्मण्यं दुर्लभं लोके राज्यं हि सुलभं नरैः ॥ १३.८९.२९ ॥
અહીં ચ્યવન સિવાય બીજો કોણ આ કરવાનું સાહસ કરે? જગતમાં બ્રાહ્મણપણું દુર્લભ છે, રાજ્ય તો મનુષ્યોને સુલભ છે.
13.89.30
ब्राह्मण्यस्य प्रभावाद्धि रथे युक्तौ स्वधुर्यवत् ।
इत्येवं चिन्तयानः स विदितश्च्यवनस्य वै ॥ १३.८९.३० ॥
બ્રાહ્મણપણાના પ્રભાવથી જ, રથમાં પોતાની ધૂંસરી ઊંચકતા ઘોડાની જેમ જોડાયેલો, આ રીતે વિચારતો તે ચ્યવનને જાણીતો થયો.
13.89.31
सम्प्रेक्ष्योवाच नृपतिं क्षिप्रमागम्यतामिति ।
इत्युक्तः सहभार्यस्तु सोभ्यगच्छन्महामुनिम् ॥ १३.८९.३१ ॥
તેને જોઈને તેમણે કહ્યું, 'રાજાને ઝડપથી આવવા કહો.' એમ કહેવાતાં તે પોતાની પત્ની સાથે તે મહામુનિ પાસે ગયો.
13.89.32
शिरसा वन्दनीयं तमवन्दत च पार्थिवः ।
तस्याशिषः प्रयुज्याथ स मुनिस्तं नराधिपम्।
निषीदेत्यब्रवीद्धीमान्सान्त्वयन्पुरुषर्षभः ॥ १३.८९.३२ ॥
માથું નમાવીને વંદનીય એવા તેમને રાજાએ પ્રણામ કર્યા. પછી તે મુનિએ આશીર્વાદ આપી, 'બેસ' એમ કહ્યું; બુદ્ધિમાન, પુરુષશ્રેષ્ઠ તેને સાંત્વના આપતા બોલ્યા.
13.89.33
ततः प्रकृतिमापन्नो भार्गवो नृपते नृपम् ।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा तर्पयन्निव भारत ॥ १३.८९.३३ ॥
પછી સ્વાભાવિક સ્થિતિમાં આવેલા ભાર્ગવે, હે રાજા, રાજાને કોમળ વાણીમાં કહ્યું, જાણે તેને તૃપ્ત કરતા હોય, હે ભારત.
13.89.34
राजन्सम्यग्जितानीह पञ्चपञ्च स्वयं त्वया ।
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि कृच्छ्रान्मुक्तोसि तेन वै ॥ १३.८९.३४ ॥
હે રાજા, તેં પોતે અહીં પાંચ-પાંચ, મનને છઠ્ઠું રાખીને ઇન્દ્રિયોને સારી રીતે જીતી છે; તેથી તું કષ્ટમાંથી મુક્ત છે.
13.89.35
सम्यगाराधितः पुत्र त्वयाऽहं वदतांवर ।
न हि ते वृजितं किञ्चित्सुसूक्ष्ममपि दृश्यते ॥ १३.८९.३५ ॥
હે પુત્ર, તેં મને સારી રીતે પ્રસન્ન કર્યો છે, હે વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ; તારામાં અતિ સૂક્ષ્મ દોષ પણ દેખાતો નથી.
13.89.36
अनुजानीहि मां राजन्गमिष्यामि यथागतम् ।
प्रीतोस्मि तव राजेन्द्र वरश्च प्रतिगृह्यताम् ॥ १३.८९.३६ ॥
હે રાજા, મને જવાની અનુમતિ આપ; હું જેમ આવ્યો હતો તેમ જ પાછો જઈશ. હે રાજેન્દ્ર, હું તારાથી પ્રસન્ન છું; વરદાન પણ સ્વીકાર.
13.89.37
अग्निमध्ये गतेनेव भगवन्सन्निधौ मया ।
वर्तितं भृगुशार्दूल यन्न दग्धोस्मि तद्बहु ॥ १३.८९.३७ ॥
હે ભગવાન, ભૃગુવંશના સિંહ, આપની સમીપે હું જાણે અગ્નિની વચ્ચેથી ગયો હોઉં તેમ વર્ત્યો; બળી ન જવું એ જ ઘણું છે.
13.89.38
एष एव वरो मुख्यः प्राप्तो मे भृगुनन्दन ।
यत्प्रीतोसि ममाचारैः कुलं त्रातं च मेऽनघ ॥ १३.८९.३८ ॥
હે ભૃગુનંદન, આ જ મને મળેલો મુખ્ય વર છે; મારા આચારથી આપ પ્રસન્ન થયા, હે નિષ્પાપ, મારું કુળ પણ બચ્યું.
13.89.39
एथ मेऽन्द्रग्रहो विप्र जीविते च प्रयोजनम् ।
एतद्राज्यफलं चैव तपसश्च फलं मम ॥ १३.८९.३९ ॥
હે વિપ્ર, મારા જીવનનું પ્રયોજન આ જ છે; આ જ રાજ્યનું ફળ છે, અને આ જ મારી તપસ્યાનું ફળ છે.
13.89.40
यदि त्वं प्रीतिमान्विप्र मयि वै भृगुनन्दन ।
अस्ति मे संशयः कश्चित्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.८९.४० ॥
હે વિપ્ર, હે ભૃગુનંદન, જો આપ મારા પર પ્રીતિવાન હો, તો મારા મનમાં એક શંકા છે; તે આપ મને સમજાવવા યોગ્ય છો.