महाभारत · अध्याय 13.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.89.1
ततः स राजा रात्र्यन्ते प्रतिबुद्धो महामनाः ।
कृतपूर्वाह्णिकः प्रायात्सभार्यस्तद्वनं प्रति ॥ १३.८९.१ ॥
तेव्हा रात्रीच्या अखेरीस जागा झालेला तो महामनस्वी राजा, प्रातःकर्मे आटोपून पत्नीसह त्या वनाकडे निघाला.
13.89.2
ततो ददर्श नृपतिः प्रासादं सर्वकाञ्चनम् ।
मणिस्तम्भसहस्राढ्यं गन्धर्वनगरोपमम्।
तत्र दिव्यानभिप्रायान्ददर्श कुशिकस्तदा ॥ १३.८९.२ ॥
तेव्हा राजाने सर्वसुवर्णमय असा एक प्रासाद पाहिला; हजारो मणिस्तंभांनी समृद्ध आणि गंधर्वनगरासारखा. तेथे कुशिकाने दिव्य हेतू पाहिले.
13.89.3
पर्वतान्रूप्यसानूंश्च नलिनीश्च सपङ्कजाः ।
चित्रशालाश्च विविधास्तोरणानि च भारत।
शाद्वलोपचितां भूमिं तथा काञ्चनकुट्टिमाम् ॥ १३.८९.३ ॥
पर्वत, रौप्यशिखरे, कमळांनी युक्त सरोवरे, विविध चित्रशाळा आणि तोरणे, हे भारता, आणि हरळीने आच्छादलेली सोन्याने मढवलेली भूमी.
13.89.4
सहकारान्प्रफुल्लांश्च केतकोद्दालकान्वरान् ।
अशोकान्सहकुन्दांश्च फुल्लांश्चैवातिमुक्तकान् ॥ १३.८९.४ ॥
पूर्ण फुललेले आंबे, श्रेष्ठ केतक आणि उद्दालक वृक्ष, अशोक, कुंदासह, आणि फुललेल्या अतिमुक्तक वेली.
13.89.5
चम्पकांस्तिलकान्भव्यान्पनसान्वञ्जुलानपि ।
पुष्पितान्कर्णिकारांश्च तत्रतत्र ददर्श ह ॥ १३.८९.५ ॥
चंपक, तिलक, सुंदर पनस आणि वंजुल वृक्ष, तसेच फुललेले कर्णिकार वृक्ष त्याने ठिकठिकाणी पाहिले.
13.89.6
श्यामान्वारणपुष्पांश्च तथाऽष्टपदिका लताः ।
तत्रतत्र परिक्लृप्ता ददर्श स महीपतिः ॥ १३.८९.६ ॥
श्याम वारणपुष्प वृक्ष आणि अष्टपदिका वेली, ठिकठिकाणी मांडलेल्या — त्या महीपतीने पाहिल्या.
13.89.7
रम्यान्पद्मोत्पलधरान्सर्वर्तुकुसुमांस्तथा ।
विमानप्रतिमांश्चापि प्रासादाञ्शैलसन्निभान् ॥ १३.८९.७ ॥
कमळे व नीलकमळे धारण केलेले, सर्व ऋतूंच्या फुलांनी युक्त, विमानांसारखे आणि पर्वतांसारखे उंच प्रासादही सुंदर होते.
13.89.8
शीतलानि च तोयानि क्वचिदुष्णानि भारत ।
आसनानि विचित्राणि शयनप्रवराणि च ॥ १३.८९.८ ॥
हे भारता, कुठे थंड पाणी तर कुठे गरम पाणी होते; विचित्र आसने व उत्तम शय्याही होत्या.
13.89.9
पर्यङ्कान्रत्नसौवर्णान्परार्ध्यास्तरणास्तृतान् ।
भक्ष्यं भोज्यमनन्तं च तत्रतत्रोपकल्पितम् ॥ १३.८९.९ ॥
रत्ने व सोन्याचे पलंग, अत्यंत मौल्यवान आच्छादनांनी अंथरलेले; आणि अपार भक्ष्य-भोज्य पदार्थ जागोजागी तयार ठेवलेले होते.
13.89.10
वाणीवादाञ्छुकांश्चैव शारिका भृङ्गराजकान् ।
कोकिलाञ्छतपत्रांश्च सकोयष्टिककुक्कुभान् ॥ १३.८९.१० ॥
बोलणारे पोपट, मैना, भृंगराज, कोकिळा, शतपत्र आणि कोयष्टिक-ककुभ पक्षीही त्याने पाहिले.
13.89.11
मयूरान्कुक्कुटांश्चापि दात्यूहाञ्जीवजीवकान् ।
चकोरान्वानरान्हंसान्सारसांश्चक्रसाह्वयान् ॥ १३.८९.११ ॥
मोर, कोंबड्या, दात्यूह, जीवजीवक, चकोर, वानरे, हंस, सारस आणि चक्रवाक नावाचे पक्षीही.
13.89.12
समन्ततः प्रणदतो ददर्श सुमनोहरान् ।
क्वचिदप्सरसां सङ्घान्गन्धर्वाणां च पार्थिव ॥ १३.८९.१२ ॥
चोहीकडे निनादणारे अत्यंत मनोहर दृश्य त्याने पाहिले; हे राजा, कुठे अप्सरांचे समूह तर कुठे गंधर्वांचे समूह होते.
13.89.13
कान्ताभिरपरांस्तत्र परिष्वक्रान्ददर्श ह ।
न ददर्श च तान्भूयो ददर्श च पुनर्नृपः ॥ १३.८९.१३ ॥
तेथे त्याने प्रियकर स्त्रियांनी आलिंगन दिलेल्या इतरांना पाहिले. पुन्हा त्यांना पाहिले नाही, आणि राजाने पुन्हा त्यांना पाहिले.
13.89.14
गीतध्वनिं सुमधुरं तथैवाध्ययनध्वनिम् ।
हंसानसुमधुरांश्चापि तत्र शुश्राव पार्थिवः ॥ १३.८९.१४ ॥
तेथे राजाने अत्यंत मधुर गीताचा ध्वनी, तसाच अध्ययनाचा ध्वनी आणि अत्यंत मधुर हंसांचे स्वरही ऐकले.
13.89.15
तं दृष्ट्वाऽत्यद्भुतं राजा मनसाऽचिन्तयत्तदा ।
स्वप्नोऽयं चित्तविभ्रंश उताहो सत्यमेव तु ॥ १३.८९.१५ ॥
ते अत्यद्भुत पाहून राजा तेव्हा मनात विचार करू लागला: 'हे स्वप्न आहे का, चित्तविभ्रम आहे का? की खरोखरच सत्य आहे?'
13.89.16
अहो सह शरीरेण प्राप्तोस्मि परमां गतिम् ।
उत्तरान्वा कुरून्पुण्यानथवाऽप्यमरावतीम् ॥ १३.८९.१६ ॥
अहो! शरीरासह मी परम गती प्राप्त केली आहे, किंवा पवित्र उत्तरकुरूंना, अथवा अमरावतीला.
13.89.17
किञ्चेदं महदाश्चर्यं सम्पश्यामीत्यचिन्तयत् ।
एवं सञ्चिन्तयन्नेव ददर्श मुनिपुङ्गवम् ॥ १३.८९.१७ ॥
'मी पाहत आहे हे काय मोठे आश्चर्य?' असा त्याने विचार केला. असा विचार करताना त्याने मुनिश्रेष्ठांना पाहिले.
13.89.18
तस्मिन्विमाने सौवर्णे मणिस्तम्भसमाकुले ।
महार्हे शयने दिव्ये शयानं भृगुनन्दनम् ॥ १३.८९.१८ ॥
त्या सुवर्ण विमानात, मणिस्तंभांनी भरलेल्या, अत्यमूल्य दिव्य शय्येवर भृगुपुत्र निजलेले होते.
13.89.19
तमभ्ययात्प्रहर्षेण नरेन्द्रः सह भार्यया ।
अन्तर्हितस्ततो भूयश्च्यवनः शयनं व तत् ॥ १३.८९.१९ ॥
राजा हर्षाने पत्नीसह त्याच्याजवळ गेला; पण नंतर च्यवन आणि ती शय्या पुन्हा अदृश्य झाली.
13.89.20
ततोऽन्यस्मिन्वनोद्देशे पुनरेव ददर्श तम् ।
कौश्यां बृस्यां समासीनं जपमानं महाव्रतम् ॥ १३.८९.२० ॥
नंतर वनातील दुसऱ्या भागात त्याने त्याला पुन्हा पाहिले; तो कुशासनावर बसून जप करणारा महाव्रती होता.
13.89.21
एवं योगबलाद्विप्रो मोहयामास पार्थिवम् ॥ १३.८९.२१ ॥
अशा प्रकारे योगबलाने त्या ब्राह्मणाने राजाला मोहित केले.
13.89.22
क्षणेन तद्वनं चैव ते चैवाप्सरसां गणाः ।
गन्धर्वाः पादपाश्चैव सर्वमन्तरधीयत ॥ १३.८९.२२ ॥
क्षणात ते वन, अप्सरांचे समूह, गंधर्व आणि वृक्ष सर्व अदृश्य झाले.
13.89.23
निःशब्दमभवच्चापि गङ्गाकूलं पुनर्नृप ।
कुशवल्मीकभूयिष्ठं बभूव च यथा पुरा ॥ १३.८९.२३ ॥
हे नृपा, गंगेचा किनारा पुन्हा निःशब्द झाला आणि पूर्वीप्रमाणे कुश व वारुळांनी भरून गेला.
13.89.24
ततः स राजा कुशिकः सभार्यस्तेन कर्मणा ।
विस्मयं परमं प्राप्तस्तद्दृष्ट्वा महदद्भुतम् ॥ १३.८९.२४ ॥
तेव्हा तो राजा कुशिक पत्नीसह त्या महान अद्भुत कर्माने अत्यंत चकित झाला.
13.89.25
ततः प्रोवाच कुशिको भार्या हर्षसमन्वितः ।
पश्य भद्रे यथाभावाश्चित्रा दृष्टाः सुदुर्लभाः।
प्रसादाद्भृगुमुख्यस्य किमन्यत्र तपोबलात् ॥ १३.८९.२५ ॥
तेव्हा आनंदाने भरलेला कुशिक आपल्या पत्नीला म्हणाला: हे कल्याणी, पाहा, किती दुर्लभ आणि अद्भुत रूपे दिसली! भृगुश्रेष्ठाच्या कृपेशिवाय, तपोबलाशिवाय आणखी काय असू शकते?
13.89.26
तपसा तदवाप्यं हि यन्न शक्यं मनोरथैः ।
त्रैलोक्यराज्यादपि हि तप एव विशिष्यते ॥ १३.८९.२६ ॥
तपाने जे मिळते ते मनोरथांनी मिळत नाही. त्रैलोक्याच्या राज्यापेक्षाही तपच श्रेष्ठ ठरते.
13.89.27
तपसा हि सुतप्तेनि क्रीडत्येष तपोधनः ।
अहो प्रभावो ब्रह्मर्षेश्च्यवनस्य महात्मनः ॥ १३.८९.२७ ॥
कठोर तपाने हा तपोधन खेळतो. अहो, महात्मा ब्रह्मर्षी च्यवनाचा प्रभाव किती मोठा!
13.89.28
इच्छयैष तपोवीर्यादन्याँल्लोकान्सृजेदपि ।
ब्राह्मणा एव जायेरन्पुण्यवाग्बुद्धिकर्मणा ॥ १३.८९.२८ ॥
इच्छेने, तपोबलाने तो इतर लोकही निर्माण करू शकतो. पुण्य वाणी, बुद्धी व कर्माने ब्राह्मणच जन्मू शकतात.
13.89.29
उत्सहेदिह कृत्वैव कोऽन्यो वै च्यवनादृते ।
ब्राह्मण्यं दुर्लभं लोके राज्यं हि सुलभं नरैः ॥ १३.८९.२९ ॥
येथे च्यवनाशिवाय दुसरा कोण हे करण्याचे धाडस करील? जगात ब्राह्मण्य दुर्लभ आहे, राज्य मात्र माणसांना सुलभ आहे.
13.89.30
ब्राह्मण्यस्य प्रभावाद्धि रथे युक्तौ स्वधुर्यवत् ।
इत्येवं चिन्तयानः स विदितश्च्यवनस्य वै ॥ १३.८९.३० ॥
ब्राह्मण्याच्या प्रभावानेच, रथात आपल्या धुरेला जुंपलेल्या घोड्यांप्रमाणे जोडलेला, असा विचार करत तो च्यवनाला ज्ञात झाला.
13.89.31
सम्प्रेक्ष्योवाच नृपतिं क्षिप्रमागम्यतामिति ।
इत्युक्तः सहभार्यस्तु सोभ्यगच्छन्महामुनिम् ॥ १३.८९.३१ ॥
त्याला पाहून तो म्हणाला, 'राजाला लवकर येण्यास सांगा.' असे सांगितल्यावर तो पत्नीसह त्या महामुनींकडे गेला.
13.89.32
शिरसा वन्दनीयं तमवन्दत च पार्थिवः ।
तस्याशिषः प्रयुज्याथ स मुनिस्तं नराधिपम्।
निषीदेत्यब्रवीद्धीमान्सान्त्वयन्पुरुषर्षभः ॥ १३.८९.३२ ॥
मस्तक लववून वंदनीय अशा त्यांना राजाने नमस्कार केला. मग त्या मुनींनी आशीर्वाद देऊन, 'बस' असे म्हटले; बुद्धिमान, पुरुषश्रेष्ठ त्याला सांत्वन देत म्हणाले.
13.89.33
ततः प्रकृतिमापन्नो भार्गवो नृपते नृपम् ।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा तर्पयन्निव भारत ॥ १३.८९.३३ ॥
मग सहज स्थितीत आलेले भार्गव, हे राजा, राजाशी मृदू वाणीने बोलले, जणू त्याला तृप्त करीत, हे भारता.
13.89.34
राजन्सम्यग्जितानीह पञ्चपञ्च स्वयं त्वया ।
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि कृच्छ्रान्मुक्तोसि तेन वै ॥ १३.८९.३४ ॥
हे राजा, तू स्वतः येथे पाच-पाच, मनाला सहावे करून इंद्रिये उत्तमरीत्या जिंकली आहेस; त्यामुळे तू संकटातून मुक्त आहेस.
13.89.35
सम्यगाराधितः पुत्र त्वयाऽहं वदतांवर ।
न हि ते वृजितं किञ्चित्सुसूक्ष्ममपि दृश्यते ॥ १३.८९.३५ ॥
हे पुत्रा, तू मला उत्तम प्रकारे प्रसन्न केलेस, हे वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठा; तुझ्यात अत्यंत सूक्ष्म दोषही दिसत नाही.
13.89.36
अनुजानीहि मां राजन्गमिष्यामि यथागतम् ।
प्रीतोस्मि तव राजेन्द्र वरश्च प्रतिगृह्यताम् ॥ १३.८९.३६ ॥
हे राजा, मला जाण्याची अनुमती दे; मी जसा आलो तसाच परत जाईन. हे राजेंद्रा, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; वरही स्वीकार.
13.89.37
अग्निमध्ये गतेनेव भगवन्सन्निधौ मया ।
वर्तितं भृगुशार्दूल यन्न दग्धोस्मि तद्बहु ॥ १३.८९.३७ ॥
हे भगवान, भृगुवंशातील सिंहा, आपल्या सान्निध्यात मी जणू अग्नीच्या मध्यातून गेल्यासारखा वागलो; जळून गेलो नाही हेच पुष्कळ आहे.
13.89.38
एष एव वरो मुख्यः प्राप्तो मे भृगुनन्दन ।
यत्प्रीतोसि ममाचारैः कुलं त्रातं च मेऽनघ ॥ १३.८९.३८ ॥
हे भृगुनंदना, हाच मला मिळालेला मुख्य वर आहे; माझ्या आचरणाने आपण प्रसन्न झालात, हे निष्पाप, माझे कुलही वाचले.
13.89.39
एथ मेऽन्द्रग्रहो विप्र जीविते च प्रयोजनम् ।
एतद्राज्यफलं चैव तपसश्च फलं मम ॥ १३.८९.३९ ॥
हे विप्रा, माझ्या जीवनाचे प्रयोजन हेच आहे; हेच राज्याचे फळ आणि माझ्या तपाचेही फळ आहे.
13.89.40
यदि त्वं प्रीतिमान्विप्र मयि वै भृगुनन्दन ।
अस्ति मे संशयः कश्चित्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.८९.४० ॥
हे विप्रा, हे भृगुनंदना, आपण माझ्यावर प्रेम करत असाल तर माझ्या मनात एक शंका आहे; ती आपण मला समजावून सांगावी.