マハーバーラタ · 章 13.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.9.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वसास्त्रविशारद ।
दैवे पुरुषकारे च किंस्विच्छ्रेष्ठतरं भवेत् ॥ १३.९.१ ॥
大いなる叡智を持ち、あらゆる学問に通じた祖父よ、運命と人の努力のうち、どちらがより優れているのでしょうか。
13.9.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
वसिष्ठस्य च संवादं ब्रह्मणश्च युधिष्ठिर ॥ १३.९.२ ॥
ユディシュティラよ、この件についても人々は、ヴァシシュタとブラフマーの間の、この古い物語を語ります。
13.9.3
दैवमानुषयोः किंस्वित्कर्मणोः श्रेष्ठमित्युत ।
पुरा वसिष्ठो भगवान्पितामहमपृच्छत ॥ १३.९.३ ॥
昔、尊きヴァシシュタは祖父に、運命による行いと人の行いのどちらがより優れているかを尋ねました。
13.9.4
ततः पद्मोद्भवो राजन्देवदेवः पितामहः ।
उवाच मधुरं वाक्यमर्थवद्धेतुभूषितम् ॥ १३.९.४ ॥
王よ、そのとき蓮より生まれた神々の神、祖父は、意味に満ち理によって飾られた甘美な言葉を語りました。
13.9.5
बीजतो ह्यङ्कुरोत्पत्तिरङ्कुरात्पर्णसम्भवः ।
पर्णान्नालाः प्रसूयन्ते नालात्स्कन्धः प्रवर्तते ॥ १३.९.५ ॥
種から芽が生じ、芽から葉が生じ、葉から茎が生まれ、茎から幹が伸びて現れる。
13.9.6
स्कन्धात्प्रवर्तते पुष्पं पुष्पात्संवर्धते फलम् ।
फलान्निर्वर्तते बीजं बीजात्स्यात्सम्भवः पुनः ॥ १३.९.६ ॥
幹から花が生じ、花から実が育ち、実から種が生じ、種からまた生まれ出る。
13.9.7
नाबीजं जायते किञ्चिन्न बीजेने विना फलम् ।
बीजाद्बीजं प्रभवति नाबीजं विद्यते फलम् ॥ १३.९.७ ॥
種子なくして何ものも生じず、種子なくして果実もない。種子からは種子が生じる。種子なしには果実は見いだされない。
13.9.8
यादृशं वपते बीजं क्षेत्रमासाद्य वापकः ।
सुकृते दुष्कृते वाऽपि तादृशं लभते फलम् ॥ १३.९.८ ॥
種をまく者は田にどのような種を蒔いても、その種に応じた実を得る。善い行いによるものであれ、悪い行いによるものであれ。
13.9.9
यथा बीजं विना क्षेत्रमुप्तं भवति निष्फलम् ।
तथा पुरुषकारेण विना दैवं न सिध्यति ॥ १३.९.९ ॥
種なしに田に蒔かれたものが実らないように、人の努力なしには運命は成就しない。
13.9.10
क्षेत्रं पुरुषकारस्तु दैवं बीजमुदाहृतम् ।
क्षेत्रबीजसमायोगात्ततः सस्यं समृद्ध्यते ॥ १३.९.१० ॥
人の努力は田であり、運命は種であると説かれる。田と種が合わさって、作物は豊かに育つ。
13.9.11
कर्मणः फलनिर्वृत्तिं स्वयमश्नाति कारकः ।
प्रत्यक्षं दृश्यते लोके कृतस्याप्यकृतस्य च ॥ १३.९.११ ॥
行為者自身が、その行為がもたらす果報を享受する。これは世間で明らかに見られる。すでになされたことにも、なされなかったことにも。
13.9.12
शुभेन कर्मणा सौख्यं दुःखं पापेन कर्मणा ।
कृतं सर्वत्र लभते नाकृतं भुज्यते क्वचित् ॥ १३.९.१२ ॥
善い行いによって幸福が、悪い行いによって苦しみが生じる。なされた行為はどこででも果報をもたらし、なされなかった行為は決して享受されることはない。
13.9.13
कृती सर्वत्र लभते प्रतिष्ठां भाग्यवीक्षितः ।
अकृती लभते भ्रष्टः क्षते क्षारावसेचनम् ॥ १३.९.१३ ॥
行う者はどこでも名誉を得、幸運が彼を見守る。行わぬ者は落ちぶれ、傷口に灰汁を注がれるようなものである。
13.9.14
तपसा रूपसौभाग्यं रत्नानि विविधानि च ।
प्राप्यते कर्मणा सर्वं न दैवादकृतात्मना ॥ १३.९.१४ ॥
苦行によって美しさ、幸運、さまざまな宝玉も得られる。すべては行為によって得られ、行為しなかった者が運命によって得るのではない。
13.9.15
तथा स्वर्गश्च भोगश्च निष्ठा या च मनीषिता ।
सर्वं पुरुषकारेण कृतेनेहोपलभ्यते ॥ १३.९.१५ ॥
同様に、天界、享楽、賢者が望む確固たる目標も、人の努力と行われた行為によってこの世で得られる。
13.9.16
ज्योतींषि त्रिदशा नागा यक्षाश्चन्द्रार्कमारुताः ।
सर्वे पुरुषकारेण मानुष्याद्देवतां गताः ॥ १३.९.१६ ॥
星々、三十三の神々、ナーガ、ヤクシャ、月、太陽、風――これらはすべて人の努力によって、人間の状態から神性へと至った。
13.9.17
अर्थो वा मित्रवर्गो वा ऐश्वर्यं वा कुलान्वितम् ।
श्रीश्चापि दुर्लभा भोक्तुं तथैवाकृतकर्मभिः ॥ १३.९.१७ ॥
富、友人の輪、高貴な家柄と結びついた権勢、あるいは幸運そのものでさえ、行為しなかった者には享受しがたい。
13.9.18
शौचेन लभते विप्रः क्षत्रियो विक्रमेण तु ।
वैश्यः पुरुषकारेण शूद्रः शुश्रूषया श्रियम् ॥ १३.९.१८ ॥
バラモンは清浄によって、クシャトリヤは武勇によって、ヴァイシャは人の努力によって、シュードラは奉仕によって吉祥を得る。
13.9.19
नादातारं भजन्त्यर्था न क्लीबं नापि निष्क्रियम् ।
नाकर्मशीलं नाशूरं तथा नैवातपस्विनम् ॥ १३.९.१९ ॥
富は与えぬ者、男らしくない者、無為の者、行いを好まぬ者、勇敢でない者、苦行をしない者には近づかない。
13.9.20
येन लोकास्त्रयः सृष्टा दैत्याः सर्वाश्च देवताः ।
स एष भगवान्विष्णुः समुद्रे तप्यते तपः ॥ १३.९.२० ॥
三界とダイティヤと諸神を創造したまさにそのバガヴァーン・ヴィシュヌが、海の中で苦行をしている。
13.9.21
स्वं चेत्कर्मफलं न स्यात्सर्वमेवाफलं भवेत् ।
लोको दैवं समालक्ष्य उदासीनो भवेद्यदि ॥ १३.९.२१ ॥
もし自分の行為の果報がなければ、すべては無益となる。人々が運命ばかりを見て無関心になれば……
13.9.22
अकृत्वा मानुषं कर्म यो दैवमनुवर्तते ।
वृथा श्राम्यति सम्प्राप्य पतिं क्लीबमिवाङ्गना ॥ १३.९.२२ ॥
人の行為をせずに運命に従う者は、不能の夫を得た女のように、無駄に苦労する。
13.9.23
न तथा मानुषे लोके फलमस्ति शुभाशुभे ।
यथा त्रिदशलोके हि फलमल्पेन जायते ॥ १३.९.२३ ॥
人間界における善悪の果報は、わずかな努力で実を結ぶ三十三天界のようではない。
13.9.24
कृतः पुरुषकारस्तु दैवमेवानुवर्तते ।
न दैवमकृते किञ्चित्कस्यचिद्दातुमर्हति ॥ १३.९.२४ ॥
しかし人の努力がなされてこそ、運命も従うのである。努力がなされなければ、運命は誰にも何も与えられない。
13.9.25
यथा स्थानान्यनित्यानि दृश्यन्ते दैवतेष्वपि ।
कथं कर्म विना दैवं स्थास्यति स्थापयिष्यतः ॥ १३.९.२५ ॥
神々の地位さえも無常に見えるように、行為なしに運命はどうして存続するのか、そしてそれを確立しようとする者はどうして確立するのか。
13.9.26
न दैवतानि लोकेऽस्मिन्व्यापारं यान्ति कस्यचित् ।
व्यासङ्गं जनयन्त्युग्रमात्माभिभवशङ्कया ॥ १३.९.२६ ॥
この世で神々は誰の行いにも入り込まない。自らが打ち負かされることへの恐れから、人を激しい執着へと陥れる。
13.9.27
ऋषीणां देवतानां च सदा भवति विग्रहः ।
कस्य वाचा ह्यदैवं स्याद्यतो दैवं प्रवर्तते ॥ १३.९.२७ ॥
聖仙と神々の間には常に対立がある。誰の言葉によって非運命があり得るのか、そこから運命が生じるのに。
13.9.28
कथं तस्य समुत्पत्तिर्यतो दैवं प्रवर्तते ।
एवं त्रिदशलोकेऽपि प्राप्यते परमं सुखम् ॥ १३.९.२८ ॥
運命を生じさせるものは、どのように生じるのか。このように、三十三天の世界においてさえ最高の幸福は得られる。
13.9.29
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ।
आत्मैव ह्यात्मनः साक्षी कृतस्याप्यकृतस्य च ॥ १३.९.२९ ॥
自己こそ自分の友であり、自己こそ自分の敵である。自己こそ自分の証人である、行ったことにも行わなかったことにも。
13.9.30
कृतं च विकृतं किञ्चित्सिद्ध्यते गुरुकर्मणा ।
सुकृतं दुष्कृतं कर्म अकृतार्थं प्रपद्यते ॥ १३.९.३० ॥
為されたことも損なわれたこともある事は、重い行為によって成就する。善行も悪行も、目的が果たされなくとも果報に至る。
13.9.31
देवानां शरणं पुण्यं सर्वं पुण्यैरवाप्यते ।
पुण्यहीनं नरं प्राप्य किं दैवं प्रकरिष्यति ॥ १३.९.३१ ॥
神々の庇護は功徳であり、すべては功徳によって得られる。功徳のない人に出会えば、運命（daiva）は何をなすだろうか。
13.9.32
पुरा ययातिर्विभ्रष्टश्च्यावितः पतितः क्षितौ ।
पुनरारोपितः स्वर्गं दौहित्रैः पुण्यकर्मभिः ॥ १३.९.३२ ॥
昔、ヤヤーティは天から落ちて地に倒れた。しかし功徳ある行いをした孫たちが、彼を再び天へ引き上げた。
13.9.33
पुरूरवाश्च राजर्षिर्द्विजैरभिहितः पुरा ।
ऐल इत्यभिविख्यातः स्वर्गं प्राप्तो महीपतिः ॥ १३.९.३३ ॥
昔、バラモンたちによって「アイラ」の名で名高いと告げられた王仙プルーラヴァスは、その地の主として天界に至った。
13.9.34
अश्वमेधादिभिर्यज्ञैः सत्कृतः कोसलाधिपः ।
महर्षिशापात्सौदासः पुरुषादत्वमागतः ॥ १३.९.३४ ॥
アシュヴァメーダなどの祭祀で尊敬されたコーサラの王サウダーサは、大仙の呪いによって人食いの身となった。
13.9.35
अश्वत्थामा च रामश्च मुनिपुत्रौ धनुर्धरौ ।
न गच्छतः स्वर्गलोकं वेददृष्टेन कर्मणा ॥ १३.९.३५ ॥
アシュヴァッターマンとラーマは、いずれも聖者の子であり弓の使い手であるが、ヴェーダに説かれた行為によっては天界へ行かない。
13.9.36
वसुर्यज्ञशतैरिष्ट्वा द्वितीय इव वासवः ।
मिथ्याभिधानेनैकेन रसातलतलं गतः ॥ १३.९.३६ ॥
百の祭祀を行い、第二のインドラのようになったヴァス王は、ただ一つの偽りの言葉によってラサータラの深みへ落ちていった。
13.9.37
बलिर्वैरोचनिर्बद्धो धर्मपाशेन दैवतैः ।
विष्णोः पुरुषकारेण पातालसदनः कृपः ॥ १३.९.३७ ॥
ヴィローチャナの子バリは、神々によってダルマの縄で縛られ、ヴィシュヌの人力によって冥界の住人となった。哀れな者である。
13.9.38
शक्रस्याथ रथोपस्थे विष्ठितो जनमेजयः ।
द्विजस्त्रीणां वधं कृत्वा किं दैवेन न वारितः ॥ १३.९.३८ ॥
インドラの戦車の座に坐したジャナメージャヤは、バラモンの女たちを殺したのに、なぜ運命はそれを止めなかったのか。
13.9.39
अज्ञानाद्ब्राह्मणं हत्वा स्पृष्टो बालवधेन च ।
वैशंपायनविप्रर्षिः किं दैवेन न वारितः ॥ १३.९.३९ ॥
無知からバラモンを殺し、子殺しの罪にも触れた婆羅門の聖仙ヴァイシャンパーヤナを、なぜ運命は止めなかったのか。
13.9.40
गोप्रदानेन मिथ्या च ब्राह्मणेभ्यो महामखे ।
पुरा नृगश्च राजर्षिः कृकलासत्वमागतः ॥ १३.९.४० ॥
大祭で、バラモンたちに牛の布施をすると偽ったため、昔、王仙ヌリガはトカゲの身となった。
13.9.41
धुन्धुमारश्च राजर्षिः सत्रेष्वेव जरां गतः ।
प्रीतिदायं परित्यज्य सुष्वाप स गिरिव्रजे ॥ १३.९.४१ ॥
王仙ドゥンドゥマーラもまた祭祀の集会で老いを迎え、喜びの布施を捨てて、ギリヴラジャで眠った。
13.9.42
पाण्डवानां हृतं राज्यं धार्तराष्ट्रैर्महाबलैः ।
पुनः प्रत्याहृतं चैव न दैवाद्भुजसंश्रयात् ॥ १३.९.४२ ॥
パーンダヴァの王国は、強大なドリタラーシュトラの息子たちに奪われた。そしてそれを取り戻したのは運命によってではなく、腕力に頼ったからである。
13.9.43
तपोनियमसंयुक्ता मुनयः संशितव्रताः ।
किं ते दैवबलाच्छापमुत्सृजन्ते न कर्मणा ॥ १३.९.४३ ॥
苦行と戒律に徹し、誓いを固く守る聖者たちは、なぜ行為ではなく運命の力によって呪いを放つのか。
13.9.44
पापमुत्सृजते लोके सर्वं प्राप्य सुदुर्लभम् ।
लोभमोहसमापन्नं न दैवं त्रायते नरम् ॥ १३.९.४४ ॥
世で極めて得がたいすべてを得ながら悪を行い、貪りと迷いに囚われた人を、運命は守らない。
13.9.45
यथाऽऽग्निः पवनोद्भूतः सुसूक्ष्मोऽपि महान्भवेत् ।
तथा कर्मसमायुक्तं दैवं साधु विवर्धते ॥ १३.९.४५ ॥
風に煽られた火は、きわめて小さくとも大きくなる。同様に、行為と結びついた運命はよく育つ。
13.9.46
यथा तैलक्षयाद्दीपः प्रम्लानिमुपगच्छति ।
तथा कर्मक्षयाद्दैवं प्रम्लानिमुपगच्छति ॥ १३.९.४६ ॥
油が尽きれば灯火が衰えるように、行為が尽きれば運命も衰える。
13.9.47
विपुलमपि धनौघं प्राप्य भोगान्त्रियो वा ।
पुरुष इह न शक्तः कर्महीनो हि भोक्तुम्।
सुविहितमपि चार्थं दैवते रक्ष्यमाणं ।
पुरुष इह महात्मा प्राप्नुते नित्ययुक्तः ॥ १३.९.४७ ॥
この世で人は莫大な富や女性の快楽を得ても、行為を欠けば享受することはできない。よく整えられ、運命に守られた富は、常に励む大いなる魂の人がここで得るのである。
13.9.48
व्ययगुमपि साधुं कर्मणा संश्रयन्ते ।
भवती मनुजलोकाद्दैवलोको विशिष्टः।
बहुतरसुसमृद्ध्या मानुषाणां गृहाणि ।
पितृवनभवनाभं दृश्यते चामराणाम् ॥ १३.९.४८ ॥
富の山を持つ善人でさえ行為によって拠り所を得る。神々の世界は人間の世界より優れている。大いなる繁栄によって、人々の家は祖霊の森の住まいのように見え、不死者の家もまた同様である。
13.9.49
न च फलति विकर्मा जीवलोके न दैवं ।
व्यपनयति विमार्गं नास्ति दैवे प्रभुत्वम्।
गुरुमिव कृतमग्र्यं कर्म संयाति दैवं ।
नयति पुरुषकारः सञ्चितस्तत्रतत्र ॥ १३.९.४९ ॥
生き物の世界では悪行は実を結ばず、運命も誤った道を取り除かない；運命には支配力がない。重荷のように行われた優れた行為は運命と共に進み、積み重ねられた人の努力がそれをあちこちへ導く。
13.9.50
एतत्ते सर्वमाख्यातं मया वै मुनिसत्तम ।
फलं पुरुषकारस्य सदा संदृश्य तत्त्वतः ॥ १३.९.५० ॥
聖者の中の最上の者よ、私はこれらすべてをあなたに語った。人の努力の果実を常に真実に見てきたのだから。
13.9.51
अभ्युत्थानेन दैवस्य समारब्धेन केनचित् ।
विधिना कर्मणा चैव स्वर्गमार्गमवाप्नुयात् ॥ १३.९.५१ ॥
誰かが運命に抗して起こした努力と、規則に従って行われた行為によって、人は天への道を得るべきである。