ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.9.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वसास्त्रविशारद ।
दैवे पुरुषकारे च किंस्विच्छ्रेष्ठतरं भवेत् ॥ १३.९.१ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ, ਸਰਬਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਸ਼ਾਰਦ, ਦੈਵ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਕਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ?
13.9.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
वसिष्ठस्य च संवादं ब्रह्मणश्च युधिष्ठिर ॥ १३.९.२ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੋਕ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਵਾਦ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
13.9.3
दैवमानुषयोः किंस्वित्कर्मणोः श्रेष्ठमित्युत ।
पुरा वसिष्ठो भगवान्पितामहमपृच्छत ॥ १३.९.३ ॥
ਦੈਵ ਅਤੇ ਮਾਨੁਸ਼ ਕਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਭਗਵਾਨ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
13.9.4
ततः पद्मोद्भवो राजन्देवदेवः पितामहः ।
उवाच मधुरं वाक्यमर्थवद्धेतुभूषितम् ॥ १३.९.४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਅਰਥ-ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਹੇਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਮਧੁਰ ਵਚਨ ਕਹੇ।
13.9.5
बीजतो ह्यङ्कुरोत्पत्तिरङ्कुरात्पर्णसम्भवः ।
पर्णान्नालाः प्रसूयन्ते नालात्स्कन्धः प्रवर्तते ॥ १३.९.५ ॥
ਬੀਜ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਕੁਰ ਉੱਗਦਾ ਹੈ; ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ ਪੱਤਾ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਨਾਲ ਤੋਂ ਤਣਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
13.9.6
स्कन्धात्प्रवर्तते पुष्पं पुष्पात्संवर्धते फलम् ।
फलान्निर्वर्तते बीजं बीजात्स्यात्सम्भवः पुनः ॥ १३.९.६ ॥
ਤਣੇ ਤੋਂ ਫੁੱਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਫਲ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਫਲ ਤੋਂ ਬੀਜ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਬੀਜ ਤੋਂ ਫਿਰ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
13.9.7
नाबीजं जायते किञ्चिन्न बीजेने विना फलम् ।
बीजाद्बीजं प्रभवति नाबीजं विद्यते फलम् ॥ १३.९.७ ॥
ਬੀਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਜੰਮਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਫਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਬੀਜ ਤੋਂ ਹੀ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬੀਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
13.9.8
यादृशं वपते बीजं क्षेत्रमासाद्य वापकः ।
सुकृते दुष्कृते वाऽपि तादृशं लभते फलम् ॥ १३.९.८ ॥
ਬੀਜਣ ਵਾਲਾ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬੀਜ ਬੀਜਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ।
13.9.9
यथा बीजं विना क्षेत्रमुप्तं भवति निष्फलम् ।
तथा पुरुषकारेण विना दैवं न सिध्यति ॥ १३.९.९ ॥
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਬੀਜਿਆ ਗਿਆ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੈਵ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
13.9.10
क्षेत्रं पुरुषकारस्तु दैवं बीजमुदाहृतम् ।
क्षेत्रबीजसमायोगात्ततः सस्यं समृद्ध्यते ॥ १३.९.१० ॥
ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਖੇਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੈਵ ਬੀਜ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੇਤ ਤੇ ਬੀਜ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਹੀ ਫਸਲ ਵਧਦੀ-ਫੁੱਲਦੀ ਹੈ।
13.9.11
कर्मणः फलनिर्वृत्तिं स्वयमश्नाति कारकः ।
प्रत्यक्षं दृश्यते लोके कृतस्याप्यकृतस्य च ॥ १३.९.११ ॥
ਕਰਤਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ — ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਵੀ ਤੇ ਨਾ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਵੀ।
13.9.12
शुभेन कर्मणा सौख्यं दुःखं पापेन कर्मणा ।
कृतं सर्वत्र लभते नाकृतं भुज्यते क्वचित् ॥ १३.९.१२ ॥
ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੁਖ ਅਤੇ ਪਾਪ ਕਰਮ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਹਰ ਥਾਂ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਕਦੇ ਭੋਗਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
13.9.13
कृती सर्वत्र लभते प्रतिष्ठां भाग्यवीक्षितः ।
अकृती लभते भ्रष्टः क्षते क्षारावसेचनम् ॥ १३.९.१३ ॥
ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਥਾਂ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਗ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਉੱਤੇ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ।
13.9.14
तपसा रूपसौभाग्यं रत्नानि विविधानि च ।
प्राप्यते कर्मणा सर्वं न दैवादकृतात्मना ॥ १३.९.१४ ॥
ਤਪ ਨਾਲ ਰੂਪ, ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਤਨ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੈਵ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
13.9.15
तथा स्वर्गश्च भोगश्च निष्ठा या च मनीषिता ।
सर्वं पुरुषकारेण कृतेनेहोपलभ्यते ॥ १३.९.१५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਰਗ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਤ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਠਾ - ਇਹ ਸਭ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਅਤੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
13.9.16
ज्योतींषि त्रिदशा नागा यक्षाश्चन्द्रार्कमारुताः ।
सर्वे पुरुषकारेण मानुष्याद्देवतां गताः ॥ १३.९.१६ ॥
ਜੋਤਿਸ਼ ਪਿੰਡ, ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਦੇਵਤੇ, ਨਾਗ, ਯਕਸ਼, ਚੰਦਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹਵਾਵਾਂ - ਇਹ ਸਭ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੋਂ ਦੇਵਤਾ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।
13.9.17
अर्थो वा मित्रवर्गो वा ऐश्वर्यं वा कुलान्वितम् ।
श्रीश्चापि दुर्लभा भोक्तुं तथैवाकृतकर्मभिः ॥ १३.९.१७ ॥
ਧਨ ਹੋਵੇ, ਮਿੱਤਰ-ਮੰਡਲੀ ਹੋਵੇ, ਕੁਲੀਨ ਐਸ਼ਵਰਜ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਵੀ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਭੋਗਣਾ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।
13.9.18
शौचेन लभते विप्रः क्षत्रियो विक्रमेण तु ।
वैश्यः पुरुषकारेण शूद्रः शुश्रूषया श्रियम् ॥ १३.९.१८ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ, ਖੱਤਰੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ, ਵੈਸ਼ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.9.19
नादातारं भजन्त्यर्था न क्लीबं नापि निष्क्रियम् ।
नाकर्मशीलं नाशूरं तथा नैवातपस्विनम् ॥ १३.९.१९ ॥
ਜੋ ਦਾਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਪੁੰਸਕ, ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ, ਕਰਮਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ, ਸੂਰਮਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਕੋਲ ਧਨ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
13.9.20
येन लोकास्त्रयः सृष्टा दैत्याः सर्वाश्च देवताः ।
स एष भगवान्विष्णुः समुद्रे तप्यते तपः ॥ १३.९.२० ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ, ਦੈਂਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਰਚੇ, ਉਹੀ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
13.9.21
स्वं चेत्कर्मफलं न स्यात्सर्वमेवाफलं भवेत् ।
लोको दैवं समालक्ष्य उदासीनो भवेद्यदि ॥ १३.९.२१ ॥
ਜੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬੇਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇ ਲੋਕ ਦੈਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਦਾਸੀਨ ਹੋ ਜਾਣ…
13.9.22
अकृत्वा मानुषं कर्म यो दैवमनुवर्तते ।
वृथा श्राम्यति सम्प्राप्य पतिं क्लीबमिवाङ्गना ॥ १३.९.२२ ॥
ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਦੈਵ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਪੁੰਸਕ ਪਤੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਵਾਂਗ ਵਿਅਰਥ ਥੱਕਦਾ ਹੈ।
13.9.23
न तथा मानुषे लोके फलमस्ति शुभाशुभे ।
यथा त्रिदशलोके हि फलमल्पेन जायते ॥ १३.९.२३ ॥
ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਲੋਕ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ; ਉੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਫਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।
13.9.24
कृतः पुरुषकारस्तु दैवमेवानुवर्तते ।
न दैवमकृते किञ्चित्कस्यचिद्दातुमर्हति ॥ १३.९.२४ ॥
ਪਰ ਪੁਰਖਾਰਥ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਦੈਵ ਵੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਤਨ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੈਵ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।
13.9.25
यथा स्थानान्यनित्यानि दृश्यन्ते दैवतेष्वपि ।
कथं कर्म विना दैवं स्थास्यति स्थापयिष्यतः ॥ १३.९.२५ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਦਵੀਆਂ ਅਨਿੱਤ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਰਮ ਬਿਨਾਂ ਦੈਵ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇਗਾ?
13.9.26
न दैवतानि लोकेऽस्मिन्व्यापारं यान्ति कस्यचित् ।
व्यासङ्गं जनयन्त्युग्रमात्माभिभवशङ्कया ॥ १३.९.२६ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ; ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੀਬਰ ਲਗਾਵ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
13.9.27
ऋषीणां देवतानां च सदा भवति विग्रहः ।
कस्य वाचा ह्यदैवं स्याद्यतो दैवं प्रवर्तते ॥ १३.९.२७ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਅਦੈਵ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੈਵ ਪ੍ਰਵਰਤਦਾ ਹੈ?
13.9.28
कथं तस्य समुत्पत्तिर्यतो दैवं प्रवर्तते ।
एवं त्रिदशलोकेऽपि प्राप्यते परमं सुखम् ॥ १३.९.२८ ॥
ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੈਵ ਪ੍ਰਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕਿਵੇਂ? ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਮ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.9.29
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ।
आत्मैव ह्यात्मनः साक्षी कृतस्याप्यकृतस्य च ॥ १३.९.२९ ॥
ਆਤਮਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ, ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨਾ ਕੀਤੇ ਦਾ ਵੀ।
13.9.30
कृतं च विकृतं किञ्चित्सिद्ध्यते गुरुकर्मणा ।
सुकृतं दुष्कृतं कर्म अकृतार्थं प्रपद्यते ॥ १३.९.३० ॥
ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਗੜਿਆ ਕੋਈ ਕੰਮ ਭਾਰੀ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮ ਬਿਨਾਂ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋਏ ਵੀ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
13.9.31
देवानां शरणं पुण्यं सर्वं पुण्यैरवाप्यते ।
पुण्यहीनं नरं प्राप्य किं दैवं प्रकरिष्यति ॥ १३.९.३१ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਪੁੰਨ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਪੁੰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੁੰਨਹੀਣ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਦੈਵ ਕੀ ਕਰੇਗਾ?
13.9.32
पुरा ययातिर्विभ्रष्टश्च्यावितः पतितः क्षितौ ।
पुनरारोपितः स्वर्गं दौहित्रैः पुण्यकर्मभिः ॥ १३.९.३२ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਯਯਾਤੀ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਪਿਆ; ਪੁੰਨ-ਕਰਮੀ ਦੋਹਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।
13.9.33
पुरूरवाश्च राजर्षिर्द्विजैरभिहितः पुरा ।
ऐल इत्यभिविख्यातः स्वर्गं प्राप्तो महीपतिः ॥ १३.९.३३ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਪੁਰੂਰਵਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ 'ਐਲ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੱਸਿਆ; ਉਹ ਮਹੀਪਤੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
13.9.34
अश्वमेधादिभिर्यज्ञैः सत्कृतः कोसलाधिपः ।
महर्षिशापात्सौदासः पुरुषादत्वमागतः ॥ १३.९.३४ ॥
ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਆਦਿ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੋਸਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੌਦਾਸ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਨਰਭਕਸ਼ੀ ਬਣ ਗਿਆ।
13.9.35
अश्वत्थामा च रामश्च मुनिपुत्रौ धनुर्धरौ ।
न गच्छतः स्वर्गलोकं वेददृष्टेन कर्मणा ॥ १३.९.३५ ॥
ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਅਤੇ ਰਾਮ — ਦੋਵੇਂ ਮੁਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀ — ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
13.9.36
वसुर्यज्ञशतैरिष्ट्वा द्वितीय इव वासवः ।
मिथ्याभिधानेनैकेन रसातलतलं गतः ॥ १३.९.३६ ॥
ਸੌ ਯੱਗ ਕਰ ਕੇ ਵਸੂ ਦੂਜੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਇੱਕ ਝੂਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਉਹ ਰਸਾਤਲ ਦੀ ਤਲ-ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
13.9.37
बलिर्वैरोचनिर्बद्धो धर्मपाशेन दैवतैः ।
विष्णोः पुरुषकारेण पातालसदनः कृपः ॥ १३.९.३७ ॥
ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਤਾਲਵਾਸੀ ਹੋਇਆ।
13.9.38
शक्रस्याथ रथोपस्थे विष्ठितो जनमेजयः ।
द्विजस्त्रीणां वधं कृत्वा किं दैवेन न वारितः ॥ १३.९.३८ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਬੈਠਕ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਦੈਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰੋਕਿਆ?
13.9.39
अज्ञानाद्ब्राह्मणं हत्वा स्पृष्टो बालवधेन च ।
वैशंपायनविप्रर्षिः किं दैवेन न वारितः ॥ १३.९.३९ ॥
ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਬਾਲ-ਵਧ ਨਾਲ ਵੀ ਛੂਹੇ ਹੋਏ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੂੰ ਦੈਵ ਨੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰੋਕਿਆ?
13.9.40
गोप्रदानेन मिथ्या च ब्राह्मणेभ्यो महामखे ।
पुरा नृगश्च राजर्षिः कृकलासत्वमागतः ॥ १३.९.४० ॥
ਮਹਾਯਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗੋਦਾਨ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਕਰਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਨ੍ਰਿਗ ਗਿਰਗਿਟ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
13.9.41
धुन्धुमारश्च राजर्षिः सत्रेष्वेव जरां गतः ।
प्रीतिदायं परित्यज्य सुष्वाप स गिरिव्रजे ॥ १३.९.४१ ॥
ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਧੁੰਧੁਮਾਰ ਸੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਪ੍ਰੀਤੀ-ਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਗਿਰਿਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਸੌਂ ਗਿਆ।
13.9.42
पाण्डवानां हृतं राज्यं धार्तराष्ट्रैर्महाबलैः ।
पुनः प्रत्याहृतं चैव न दैवाद्भुजसंश्रयात् ॥ १३.९.४२ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਮਹਾਬਲੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਖੋਹ ਲਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਦੈਵ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਗਿਆ।
13.9.43
तपोनियमसंयुक्ता मुनयः संशितव्रताः ।
किं ते दैवबलाच्छापमुत्सृजन्ते न कर्मणा ॥ १३.९.४३ ॥
ਤਪ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਕਠੋਰ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਦੈਵ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਰਾਪ ਕਿਉਂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ?
13.9.44
पापमुत्सृजते लोके सर्वं प्राप्य सुदुर्लभम् ।
लोभमोहसमापन्नं न दैवं त्रायते नरम् ॥ १३.९.४४ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜੋ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੈਵ ਨਹੀਂ ਬਚਾਉਂਦਾ।
13.9.45
यथाऽऽग्निः पवनोद्भूतः सुसूक्ष्मोऽपि महान्भवेत् ।
तथा कर्मसमायुक्तं दैवं साधु विवर्धते ॥ १३.९.४५ ॥
ਹਵਾ ਨਾਲ ਭੜਕੀ ਅੱਗ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਦੈਵ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦਾ ਹੈ।
13.9.46
यथा तैलक्षयाद्दीपः प्रम्लानिमुपगच्छति ।
तथा कर्मक्षयाद्दैवं प्रम्लानिमुपगच्छति ॥ १३.९.४६ ॥
ਤੇਲ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕਰਮ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਦੈਵ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.9.47
विपुलमपि धनौघं प्राप्य भोगान्त्रियो वा ।
पुरुष इह न शक्तः कर्महीनो हि भोक्तुम्।
सुविहितमपि चार्थं दैवते रक्ष्यमाणं ।
पुरुष इह महात्मा प्राप्नुते नित्ययुक्तः ॥ १३.९.४७ ॥
ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੀ ਧਨ-ਰਾਸ਼ੀ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ-ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵੀ, ਕਰਮਹੀਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੈਵ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਧਨ, ਸਦਾ ਲੱਗਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਤਮਾ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.9.48
व्ययगुमपि साधुं कर्मणा संश्रयन्ते ।
भवती मनुजलोकाद्दैवलोको विशिष्टः।
बहुतरसुसमृद्ध्या मानुषाणां गृहाणि ।
पितृवनभवनाभं दृश्यते चामराणाम् ॥ १३.९.४८ ॥
ਧਨ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂ ਵੀ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਲੋਕ ਨਾਲੋਂ ਦੇਵਲੋਕ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਵਣ-ਭਵਨਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਵੀ।
13.9.49
न च फलति विकर्मा जीवलोके न दैवं ।
व्यपनयति विमार्गं नास्ति दैवे प्रभुत्वम्।
गुरुमिव कृतमग्र्यं कर्म संयाति दैवं ।
नयति पुरुषकारः सञ्चितस्तत्रतत्र ॥ १३.९.४९ ॥
ਜੀਵ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰਮ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੈਵ ਗਲਤ ਰਾਹ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੈਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਨਹੀਂ। ਬੋਝ ਵਾਂਗ ਕੀਤਾ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਦੈਵ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਸੰਚਿਤ ਪੁਰਸ਼ਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.9.50
एतत्ते सर्वमाख्यातं मया वै मुनिसत्तम ।
फलं पुरुषकारस्य सदा संदृश्य तत्त्वतः ॥ १३.९.५० ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਪੁਰਸ਼ਕਾਰ ਦਾ ਫਲ ਸਦਾ ਯਥਾਰਥ ਵੇਖ ਕੇ।
13.9.51
अभ्युत्थानेन दैवस्य समारब्धेन केनचित् ।
विधिना कर्मणा चैव स्वर्गमार्गमवाप्नुयात् ॥ १३.९.५१ ॥
ਦੈਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਾਹ ਪਾਵੇ।