మహాభారతం · అధ్యాయం 13.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.9.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वसास्त्रविशारद ।
दैवे पुरुषकारे च किंस्विच्छ्रेष्ठतरं भवेत् ॥ १३.९.१ ॥
పితామహా, మహాప్రాజ్ఞా, సర్వశాస్త్రవిశారదా, దైవం, పురుషకారం — వీటిలో ఏది శ్రేష్ఠతరమైనది?
13.9.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
वसिष्ठस्य च संवादं ब्रह्मणश्च युधिष्ठिर ॥ १३.९.२ ॥
యుధిష్ఠిరా, ఈ విషయంలో కూడా ప్రజలు వసిష్ఠుడు, బ్రహ్మల మధ్య జరిగిన ఈ పురాతన సంవాదాన్ని చెబుతారు.
13.9.3
दैवमानुषयोः किंस्वित्कर्मणोः श्रेष्ठमित्युत ।
पुरा वसिष्ठो भगवान्पितामहमपृच्छत ॥ १३.९.३ ॥
దైవ, మానుష కర్మలలో ఏది శ్రేష్ఠమైనదని, పూర్వం భగవంతుడైన వసిష్ఠుడు పితామహుని అడిగాడు.
13.9.4
ततः पद्मोद्भवो राजन्देवदेवः पितामहः ।
उवाच मधुरं वाक्यमर्थवद्धेतुभूषितम् ॥ १३.९.४ ॥
రాజా, అప్పుడు పద్మంలో జన్మించిన దేవదేవుడైన పితామహుడు అర్థవంతమైన, హేతువులతో అలంకరించబడిన మధురవాక్యాన్ని పలికాడు.
13.9.5
बीजतो ह्यङ्कुरोत्पत्तिरङ्कुरात्पर्णसम्भवः ।
पर्णान्नालाः प्रसूयन्ते नालात्स्कन्धः प्रवर्तते ॥ १३.९.५ ॥
విత్తనం నుండే మొలక పుడుతుంది; మొలక నుండి ఆకు పుడుతుంది; ఆకుల నుండి కాడలు వస్తాయి; కాండం నుండి స్కంధం పెరుగుతుంది.
13.9.6
स्कन्धात्प्रवर्तते पुष्पं पुष्पात्संवर्धते फलम् ।
फलान्निर्वर्तते बीजं बीजात्स्यात्सम्भवः पुनः ॥ १३.९.६ ॥
కాండం నుండి పువ్వు వస్తుంది; పువ్వు నుండి ఫలం పెరుగుతుంది; ఫలం నుండి బీజం ఏర్పడుతుంది; బీజం నుండి మళ్లీ ఉత్పత్తి కలుగుతుంది.
13.9.7
नाबीजं जायते किञ्चिन्न बीजेने विना फलम् ।
बीजाद्बीजं प्रभवति नाबीजं विद्यते फलम् ॥ १३.९.७ ॥
బీజం లేకుండా ఏదీ పుట్టదు, బీజం లేకుండా ఫలం లేదు. బీజం నుండే బీజం పుడుతుంది; బీజం లేకుండా ఫలం కనిపించదు.
13.9.8
यादृशं वपते बीजं क्षेत्रमासाद्य वापकः ।
सुकृते दुष्कृते वाऽपि तादृशं लभते फलम् ॥ १३.९.८ ॥
విత్తేవాడు క్షేత్రంలో ఎలాంటి బీజాన్ని నాటుతాడో, అలాంటి ఫలాన్నే పొందుతాడు — అది మంచి పనైనా చెడ్డ పనైనా.
13.9.9
यथा बीजं विना क्षेत्रमुप्तं भवति निष्फलम् ।
तथा पुरुषकारेण विना दैवं न सिध्यति ॥ १३.९.९ ॥
బీజం లేకుండా క్షేత్రంలో నాటినది ఫలించనట్టే, పురుషప్రయత్నం లేకుండా దైవం సిద్ధించదు.
13.9.10
क्षेत्रं पुरुषकारस्तु दैवं बीजमुदाहृतम् ।
क्षेत्रबीजसमायोगात्ततः सस्यं समृद्ध्यते ॥ १३.९.१० ॥
పురుషప్రయత్నం క్షేత్రమని, దైవం బీజమని చెప్పబడింది. క్షేత్రం, బీజం కలిసినప్పుడే పంట వృద్ధి చెందుతుంది.
13.9.11
कर्मणः फलनिर्वृत्तिं स्वयमश्नाति कारकः ।
प्रत्यक्षं दृश्यते लोके कृतस्याप्यकृतस्य च ॥ १३.९.११ ॥
కర్త తానే తన కర్మఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు. లోకంలో ఇది ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తుంది — చేసినదానికీ, చేయనిదానికీ కూడా.
13.9.12
शुभेन कर्मणा सौख्यं दुःखं पापेन कर्मणा ।
कृतं सर्वत्र लभते नाकृतं भुज्यते क्वचित् ॥ १३.९.१२ ॥
శుభకర్మతో సౌఖ్యం, పాపకర్మతో దుఃఖం కలుగుతాయి. చేసిన కర్మ అన్ని చోట్లా ఫలం ఇస్తుంది; చేయని కర్మఫలం ఎప్పుడూ అనుభవింపబడదు.
13.9.13
कृती सर्वत्र लभते प्रतिष्ठां भाग्यवीक्षितः ।
अकृती लभते भ्रष्टः क्षते क्षारावसेचनम् ॥ १३.९.१३ ॥
కర్మ చేసేవాడు ప్రతిచోటా గౌరవాన్ని పొందుతాడు; భాగ్యం అతనిని చూస్తుంది. కర్మ చేయనివాడు పతితుడై, గాయంపై క్షారజలం చల్లినట్లు బాధపడతాడు.
13.9.14
तपसा रूपसौभाग्यं रत्नानि विविधानि च ।
प्राप्यते कर्मणा सर्वं न दैवादकृतात्मना ॥ १३.९.१४ ॥
తపస్సుతో రూపం, సౌభాగ్యం, అనేక రకాల రత్నాలు కూడా లభిస్తాయి. అన్నీ కర్మ ద్వారానే లభిస్తాయి; కర్మ చేయనివానికి దైవం వల్ల కాదు.
13.9.15
तथा स्वर्गश्च भोगश्च निष्ठा या च मनीषिता ।
सर्वं पुरुषकारेण कृतेनेहोपलभ्यते ॥ १३.९.१५ ॥
అలాగే స్వర్గం, భోగం, జ్ఞానులు కోరే స్థిరమైన లక్ష్యం - ఇవన్నీ పురుషప్రయత్నం వల్ల, చేసిన కర్మ వల్ల ఇక్కడే లభిస్తాయి.
13.9.16
ज्योतींषि त्रिदशा नागा यक्षाश्चन्द्रार्कमारुताः ।
सर्वे पुरुषकारेण मानुष्याद्देवतां गताः ॥ १३.९.१६ ॥
జ్యోతిష్కులు, త్రిదశ దేవతలు, నాగులు, యక్షులు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, వాయువులు - వీరందరూ పురుషప్రయత్నంతో మనుష్యత్వం నుండి దేవత్వం పొందారు.
13.9.17
अर्थो वा मित्रवर्गो वा ऐश्वर्यं वा कुलान्वितम् ।
श्रीश्चापि दुर्लभा भोक्तुं तथैवाकृतकर्मभिः ॥ १३.९.१७ ॥
ధనమైనా, మిత్రవర్గమైనా, కులీనమైన ఐశ్వర్యమైనా, శ్రీ కూడా - కర్మ చేయనివారికి వాటిని అనుభవించడం దుర్లభం.
13.9.18
शौचेन लभते विप्रः क्षत्रियो विक्रमेण तु ।
वैश्यः पुरुषकारेण शूद्रः शुश्रूषया श्रियम् ॥ १३.९.१८ ॥
బ్రాహ్మణుడు శౌచం వల్ల, క్షత్రియుడు పరాక్రమం వల్ల, వైశ్యుడు పురుషప్రయత్నం వల్ల, శూద్రుడు సేవ వల్ల శ్రీని పొందుతాడు.
13.9.19
नादातारं भजन्त्यर्था न क्लीबं नापि निष्क्रियम् ।
नाकर्मशीलं नाशूरं तथा नैवातपस्विनम् ॥ १३.९.१९ ॥
ఐశ్వర్యం దానం చేయనివాడిని, నపుంసకుడిని, నిష్క్రియుడిని, కర్మశీలం లేనివాడిని, శూరుడు కానివాడిని, తపస్సు లేనివాడిని ఆశ్రయించదు.
13.9.20
येन लोकास्त्रयः सृष्टा दैत्याः सर्वाश्च देवताः ।
स एष भगवान्विष्णुः समुद्रे तप्यते तपः ॥ १३.९.२० ॥
మూడు లోకాలను, దైత్యులను, సమస్త దేవతలను సృష్టించినవాడు ఆ భగవంతుడు విష్ణువే సముద్రంలో తపస్సు చేస్తున్నాడు.
13.9.21
स्वं चेत्कर्मफलं न स्यात्सर्वमेवाफलं भवेत् ।
लोको दैवं समालक्ष्य उदासीनो भवेद्यदि ॥ १३.९.२१ ॥
తన కర్మఫలం లేకపోతే అంతా ఫలితం లేనిదిగా మారుతుంది. ప్రజలు దైవాన్నే చూసి ఉదాసీనులైతే…
13.9.22
अकृत्वा मानुषं कर्म यो दैवमनुवर्तते ।
वृथा श्राम्यति सम्प्राप्य पतिं क्लीबमिवाङ्गना ॥ १३.९.२२ ॥
మానవ కర్మ చేయకుండా దైవాన్నే అనుసరించేవాడు, నపుంసక భర్తను పొందిన స్త్రీలా వ్యర్థంగా శ్రమిస్తాడు.
13.9.23
न तथा मानुषे लोके फलमस्ति शुभाशुभे ।
यथा त्रिदशलोके हि फलमल्पेन जायते ॥ १३.९.२३ ॥
మానవ లోకంలో శుభాశుభ కర్మల ఫలం దేవలోకంలో ఉన్నట్లు ఉండదు; అక్కడ కొద్ది ప్రయత్నంతోనే ఫలం కలుగుతుంది.
13.9.24
कृतः पुरुषकारस्तु दैवमेवानुवर्तते ।
न दैवमकृते किञ्चित्कस्यचिद्दातुमर्हति ॥ १३.९.२४ ॥
కానీ పురుష ప్రయత్నం చేసినప్పుడే దైవం కూడా అనుసరిస్తుంది. ప్రయత్నం చేయకపోతే దైవం ఎవరికీ ఏమీ ఇవ్వజాలదు.
13.9.25
यथा स्थानान्यनित्यानि दृश्यन्ते दैवतेष्वपि ।
कथं कर्म विना दैवं स्थास्यति स्थापयिष्यतः ॥ १३.९.२५ ॥
దేవతలలో కూడా స్థానాలు అనిత్యమైనవిగా కనిపిస్తాయి. కర్మ లేకుండా దైవం ఎలా నిలుస్తుంది, దానిని స్థాపించువాడు ఎలా స్థాపిస్తాడు?
13.9.26
न दैवतानि लोकेऽस्मिन्व्यापारं यान्ति कस्यचित् ।
व्यासङ्गं जनयन्त्युग्रमात्माभिभवशङ्कया ॥ १३.९.२६ ॥
ఈ లోకంలో దేవతలు ఎవరి కార్యంలోనూ జోక్యం చేసుకోరు; తమ ఓటమి భయంతో వారు ఒకరిని తీవ్రమైన ఆసక్తిలో ముంచుతారు.
13.9.27
ऋषीणां देवतानां च सदा भवति विग्रहः ।
कस्य वाचा ह्यदैवं स्याद्यतो दैवं प्रवर्तते ॥ १३.९.२७ ॥
ఋషులకు, దేవతలకు మధ్య ఎప్పుడూ విరోధం ఉంటుంది. ఎవరి మాటతో అదైవం అవుతుంది, దేని నుండి దైవం ప్రవర్తిస్తుంది?
13.9.28
कथं तस्य समुत्पत्तिर्यतो दैवं प्रवर्तते ।
एवं त्रिदशलोकेऽपि प्राप्यते परमं सुखम् ॥ १३.९.२८ ॥
దైవం దేని నుండి ప్రవర్తిస్తుందో దాని పుట్టుక ఎలా? ఈ విధంగానే త్రిదశ లోకంలో కూడా పరమ సుఖం పొందబడుతుంది.
13.9.29
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ।
आत्मैव ह्यात्मनः साक्षी कृतस्याप्यकृतस्य च ॥ १३.९.२९ ॥
ఆత్మే ఆత్మకు బంధువు; ఆత్మే ఆత్మకు శత్రువు. ఆత్మే ఆత్మకు సాక్షి, చేసినదానికీ చేయనిదానికీ కూడా.
13.9.30
कृतं च विकृतं किञ्चित्सिद्ध्यते गुरुकर्मणा ।
सुकृतं दुष्कृतं कर्म अकृतार्थं प्रपद्यते ॥ १३.९.३० ॥
చేసినదీ చెడిపోయినదీ ఏదైనా గురు కర్మ వల్ల సిద్ధిస్తుంది. సుకృతము, దుష్కృతము అనే కర్మలు ఫలం సిద్ధించకపోయినా ఫలాన్ని పొందుతాయి.
13.9.31
देवानां शरणं पुण्यं सर्वं पुण्यैरवाप्यते ।
पुण्यहीनं नरं प्राप्य किं दैवं प्रकरिष्यति ॥ १३.९.३१ ॥
దేవతలకు శరణ్యం పుణ్యమే; అన్నీ పుణ్యాల ద్వారానే లభిస్తాయి. పుణ్యహీనుడైన మనిషిని పొందితే దైవం ఏం చేయగలదు?
13.9.32
पुरा ययातिर्विभ्रष्टश्च्यावितः पतितः क्षितौ ।
पुनरारोपितः स्वर्गं दौहित्रैः पुण्यकर्मभिः ॥ १३.९.३२ ॥
పూర్వం యయాతి స్వర్గం నుండి పడిపోయి భూమిపై పడ్డాడు; పుణ్యకర్ములైన మనవల చేత అతడు మళ్లీ స్వర్గానికి చేర్చబడ్డాడు.
13.9.33
पुरूरवाश्च राजर्षिर्द्विजैरभिहितः पुरा ।
ऐल इत्यभिविख्यातः स्वर्गं प्राप्तो महीपतिः ॥ १३.९.३३ ॥
పూర్వం రాజర్షి పురూరవుడు ఐలుడనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడని బ్రాహ్మణులచే చెప్పబడ్డాడు; ఆ భూపతి స్వర్గాన్ని పొందాడు.
13.9.34
अश्वमेधादिभिर्यज्ञैः सत्कृतः कोसलाधिपः ।
महर्षिशापात्सौदासः पुरुषादत्वमागतः ॥ १३.९.३४ ॥
అశ్వమేధ వంటి యజ్ఞాలతో గౌరవించబడిన కోసల రాజు సౌదాసుడు మహర్షి శాపం వల్ల నరభక్షకుడయ్యాడు.
13.9.35
अश्वत्थामा च रामश्च मुनिपुत्रौ धनुर्धरौ ।
न गच्छतः स्वर्गलोकं वेददृष्टेन कर्मणा ॥ १३.९.३५ ॥
అశ్వత్థామ, రాముడు — ఇద్దరూ మునిపుత్రులు, ధనుర్ధరులు — వేదంలో చెప్పిన కర్మ ద్వారా స్వర్గలోకానికి వెళ్లరు.
13.9.36
वसुर्यज्ञशतैरिष्ट्वा द्वितीय इव वासवः ।
मिथ्याभिधानेनैकेन रसातलतलं गतः ॥ १३.९.३६ ॥
వందల యజ్ఞాలు చేసి వసువు రెండవ ఇంద్రునిలా అయ్యాడు; కానీ ఒకే ఒక్క అబద్ధపు మాటతో అతడు రసాతలపు లోతుకు పడిపోయాడు.
13.9.37
बलिर्वैरोचनिर्बद्धो धर्मपाशेन दैवतैः ।
विष्णोः पुरुषकारेण पातालसदनः कृपः ॥ १३.९.३७ ॥
విరోచనుని కుమారుడు బలి దేవతలచే ధర్మపాశంతో బంధించబడ్డాడు; విష్ణువు పురుషకారం వల్ల అతడు పాతాళవాసి అయ్యాడు.
13.9.38
शक्रस्याथ रथोपस्थे विष्ठितो जनमेजयः ।
द्विजस्त्रीणां वधं कृत्वा किं दैवेन न वारितः ॥ १३.९.३८ ॥
ఇంద్రుని రథపీఠంపై కూర్చున్న జనమేజయుడు బ్రాహ్మణ స్త్రీలను వధించినా దైవం అతన్ని ఎందుకు ఆపలేదు?
13.9.39
अज्ञानाद्ब्राह्मणं हत्वा स्पृष्टो बालवधेन च ।
वैशंपायनविप्रर्षिः किं दैवेन न वारितः ॥ १३.९.३९ ॥
అజ్ఞానంతో బ్రాహ్మణుని చంపి, బాలవధతో కూడా స్పృశించబడిన విప్రర్షి వైశంపాయనుడిని దైవం ఎందుకు ఆపలేదు?
13.9.40
गोप्रदानेन मिथ्या च ब्राह्मणेभ्यो महामखे ।
पुरा नृगश्च राजर्षिः कृकलासत्वमागतः ॥ १३.९.४० ॥
మహాయజ్ఞంలో బ్రాహ్మణులకు గోదానం పేరుతో అబద్ధం చెప్పడంవల్ల పూర్వం రాజర్షి నృగుడు ఊసరవెల్లి స్థితిని పొందాడు.
13.9.41
धुन्धुमारश्च राजर्षिः सत्रेष्वेव जरां गतः ।
प्रीतिदायं परित्यज्य सुष्वाप स गिरिव्रजे ॥ १३.९.४१ ॥
రాజర్షి ధుంధుమారుడు సత్రాలలోనే వృద్ధాప్యం పొందాడు; ప్రీతిదానాన్ని వదిలి అతడు గిరివ్రజంలో నిద్రించాడు.
13.9.42
पाण्डवानां हृतं राज्यं धार्तराष्ट्रैर्महाबलैः ।
पुनः प्रत्याहृतं चैव न दैवाद्भुजसंश्रयात् ॥ १३.९.४२ ॥
పాండవుల రాజ్యం మహాబలురైన ధృతరాష్ట్ర కుమారులచే అపహరించబడింది; మళ్లీ అది దైవం వల్ల కాదు, బాహుబలాన్ని ఆశ్రయించడం వల్లనే తిరిగి పొందబడింది.
13.9.43
तपोनियमसंयुक्ता मुनयः संशितव्रताः ।
किं ते दैवबलाच्छापमुत्सृजन्ते न कर्मणा ॥ १३.९.४३ ॥
తపస్సు, నియమాలతో కూడిన, కఠిన వ్రతాలు పాటించే మునులు ఎందుకు దైవబలంతో శాపాన్ని విడుదల చేస్తారు, కర్మతో కాదా?
13.9.44
पापमुत्सृजते लोके सर्वं प्राप्य सुदुर्लभम् ।
लोभमोहसमापन्नं न दैवं त्रायते नरम् ॥ १३.९.४४ ॥
లోకంలో అత్యంత దుర్లభమైనదంతా పొంది కూడా పాపం చేసి, లోభ మోహాల్లో చిక్కుకున్న మనిషిని దైవం రక్షించదు.
13.9.45
यथाऽऽग्निः पवनोद्भूतः सुसूक्ष्मोऽपि महान्भवेत् ।
तथा कर्मसमायुक्तं दैवं साधु विवर्धते ॥ १३.९.४५ ॥
గాలి రేపిన అగ్ని చాలా చిన్నదైనా పెద్దదవుతుంది; అలాగే కర్మతో కూడిన దైవం చక్కగా వృద్ధి చెందుతుంది.
13.9.46
यथा तैलक्षयाद्दीपः प्रम्लानिमुपगच्छति ।
तथा कर्मक्षयाद्दैवं प्रम्लानिमुपगच्छति ॥ १३.९.४६ ॥
నూనె తగ్గిపోవడంతో దీపం మసకబారినట్లు, కర్మ క్షీణించడంతో దైవం మసకబారుతుంది.
13.9.47
विपुलमपि धनौघं प्राप्य भोगान्त्रियो वा ।
पुरुष इह न शक्तः कर्महीनो हि भोक्तुम्।
सुविहितमपि चार्थं दैवते रक्ष्यमाणं ।
पुरुष इह महात्मा प्राप्नुते नित्ययुक्तः ॥ १३.९.४७ ॥
ఇక్కడ ఒక మనిషి విపులమైన ధనరాశిని లేదా స్త్రీ సుఖాలను పొందినా, కర్మ లేనివాడు వాటిని అనుభవించలేడు. చక్కగా ఏర్పరచిన, దైవంచే రక్షించబడిన ధనాన్ని, ఎల్లప్పుడూ యత్నించే మహాత్ముడు ఇక్కడ పొందుతాడు.
13.9.48
व्ययगुमपि साधुं कर्मणा संश्रयन्ते ।
भवती मनुजलोकाद्दैवलोको विशिष्टः।
बहुतरसुसमृद्ध्या मानुषाणां गृहाणि ।
पितृवनभवनाभं दृश्यते चामराणाम् ॥ १३.९.४८ ॥
ధన రాశులు కలవారైనా సాధువులు కర్మ ద్వారానే ఆశ్రయాన్ని పొందుతారు. మానవలోకం కంటే దేవలోకం విశిష్టమైనది. మానవుల ఇళ్ళు అధిక సమృద్ధితో పితృవనగృహాల వలె కనిపిస్తాయి, అమరులవిగా కూడా.
13.9.49
न च फलति विकर्मा जीवलोके न दैवं ।
व्यपनयति विमार्गं नास्ति दैवे प्रभुत्वम्।
गुरुमिव कृतमग्र्यं कर्म संयाति दैवं ।
नयति पुरुषकारः सञ्चितस्तत्रतत्र ॥ १३.९.४९ ॥
జీవలోకంలో దుష్కర్మ ఫలించదు; దైవం కూడా తప్పు మార్గాన్ని తొలగించదు; దైవంలో ప్రభుత్వం లేదు. భారమైన వస్తువులా చేసిన శ్రేష్ఠమైన కర్మ దైవంతో కలిసి సాగుతుంది; సంచితమైన పురుషకారం దానిని అక్కడక్కడ నడిపిస్తుంది.
13.9.50
एतत्ते सर्वमाख्यातं मया वै मुनिसत्तम ।
फलं पुरुषकारस्य सदा संदृश्य तत्त्वतः ॥ १३.९.५० ॥
మునిశ్రేష్ఠా, ఇదంతా నేను నీకు చెప్పాను—పురుషకారం యొక్క ఫలాన్ని ఎల్లప్పుడూ యథార్థంగా చూసి.
13.9.51
अभ्युत्थानेन दैवस्य समारब्धेन केनचित् ।
विधिना कर्मणा चैव स्वर्गमार्गमवाप्नुयात् ॥ १३.९.५१ ॥
దైవానికి వ్యతిరేకంగా ఎవరో ప్రారంభించిన ప్రయత్నంతో, విధి ప్రకారం చేసిన కర్మ ద్వారానే ఒకరు స్వర్గమార్గాన్ని పొందాలి.