મહાભારત · અધ્યાય 13.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.92.1
मुह्यामीति निशम्याद्य चिन्तयानः पुनःपुनः ।
हीनां पार्थिवसिंहैस्तैः श्रीमद्भिः पृथिवीमिमाम् ॥ १३.९२.१ ॥
"હું મોહિત થાઉં છું" એમ સાંભળીને, આજે વારંવાર ચિંતન કરતા યુધિષ્ઠિરે એ શ્રીમાન રાજસિંહોથી વિહોણી આ પૃથ્વી જોઈ.
13.92.2
प्राप्य राज्यानि शतशो महीं जित्वाऽपि भारत ।
कोटिशः पुरुषान्हत्वा परितप्ये पितामह ॥ १३.९२.२ ॥
હે ભારત, સેંકડો રાજ્યો મેળવીને અને પૃથ્વી જીતીને પણ, હે પિતામહ, કરોડો પુરુષોને મારીને હું સંતાપ પામું છું.
13.92.3
का नु तासां वरस्त्रीणामवस्थाऽद्य भविष्यति ।
या हीनाः पतिभिः पुत्रैर्मातुलैर्भ्रातृभिस्तथा ॥ १३.९२.३ ॥
પતિ, પુત્રો, મામા અને ભાઈઓથી વિહોણી એ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓની દશા હવે કેવી થશે?
13.92.4
वयं हि तान्कुरुन्हत्वा ज्ञातींश्च सुहृदोऽपि च ।
अवाक्शीर्षाः पतिष्यामो नरके नात्रं संशयः ॥ १३.९२.४ ॥
એ કુરુઓને, સગાંઓને અને મિત્રોને પણ મારીને આપણે ઊંધા માથે નરકમાં પડીશું — એમાં સંશય નથી.
13.92.5
शरीरं योक्तुमिच्छामि तपसोग्रेण भारत ।
उपदिष्टमिहेच्छामि तत्त्वतोऽहं विशाम्पते ॥ १३.९२.५ ॥
હે ભારત, કઠોર તપથી શરીરને નિયમિત કરવાની મારી ઇચ્છા છે; હે પ્રજાપતિ, અહીં ઉપદેશાયેલું હું તત્ત્વતઃ જાણવા ઇચ્છું છું.
13.92.6
युधिष्ठिरस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा भीष्मो महामनाः ।
परीक्ष्य निपुणं बुद्ध्या युधिष्ठिरमभाषत ॥ १३.९२.६ ॥
યુધિષ્ઠિરનું એ વચન સાંભળીને મહામનસ્ક ભીષ્મે બુદ્ધિથી તેની નિપુણતાથી પરીક્ષા કરીને યુધિષ્ઠિરને કહ્યું.
13.92.7
रहस्यमद्भुतं चैव शृणु वक्ष्यामि भारत ।
या गतिः प्राप्यते वेन प्रेत्यभावे विशाम्पते ॥ १३.९२.७ ॥
હે ભારત, હું તને એક અદ્ભુત રહસ્ય કહીશ, સાંભળ. હે પ્રજાપતિ, મૃત્યુ પછી કઈ ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે તે.
13.92.8
तपसा प्राप्यते स्वर्गस्तपसा प्राप्यते यशः ।
आयुःप्रकर्षो भोगाश्च लभ्यन्ते तपसा विभो ॥ १३.९२.८ ॥
તપથી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે, તપથી યશ પ્રાપ્ત થાય છે. હે વિભો, તપથી દીર્ઘાયુ અને ભોગો પણ પ્રાપ્ત થાય છે.
13.92.9
ज्ञानं विज्ञानमारोग्यं रूपं सम्पत्तथैव च ।
सौभाग्यं चैव तपसा प्राप्यते भरतर्षभ ॥ १३.९२.९ ॥
જ્ઞાન, વિજ્ઞાન, આરોગ્ય, રૂપ, સંપત્તિ અને તેવી જ રીતે સૌભાગ્ય પણ તપથી પ્રાપ્ત થાય છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
13.92.10
धनं प्राप्नोति तपसा मौनं ज्ञानं प्रयच्छति ।
उपभोगांस्तु दानेन ब्रह्मचर्येण जीवितम् ॥ १३.९२.१० ॥
તપથી ધન મળે છે, મૌન જ્ઞાન આપે છે. દાનથી ભોગ, બ્રહ્મચર્યથી દીર્ઘ જીવન.
13.92.11
अहिंसायाः फलं रूपं दीक्षाया जन्म वै कुले ।
फलमूलाशनाद्राज्यं स्वर्गः पर्णशनाद्भवेत् ॥ १३.९२.११ ॥
અહિંસાનું ફળ રૂપ છે, દીક્ષાનું ફળ ઉત્તમ કુળમાં જન્મ. ફળમૂળ ખાવાથી રાજ્ય, પાંદડાં ખાવાથી સ્વર્ગ.
13.92.12
पयोभक्षो दिवं याति दानेन द्रविणाधिकः ।
गुरुशुश्रूषया विद्या नित्यश्राद्धेन सन्ततिः ॥ १३.९२.१२ ॥
દૂધ પીનાર સ્વર્ગે જાય છે, દાનથી ધનમાં અધિક થાય છે. ગુરુસેવાથી વિદ્યા, નિત્ય શ્રાદ્ધથી સંતતિ.
13.92.13
गवाढ्यः शाकदीक्षाभिः स्वर्गमाहुस्तृणाशनात् ।
स्त्रियस्त्रिषवण्सनानाद्वायुं पीत्वा क्रतुं लभेत् ॥ १३.९२.१३ ॥
ગોસંપત્તિથી સમૃદ્ધ પુરુષ શાકવ્રતોથી, ઘાસ ખાવાથી સ્વર્ગ પામે છે એમ કહેવાય છે; સ્ત્રી ત્રણ સંધ્યાએ સ્નાન કરવાથી, વાયુ પીને યજ્ઞફળ પામે છે.
13.92.14
नित्यस्नायी दीर्घजीवी सन्ध्ये तु द्वे जपन्द्विजः ।
मन्त्रं साधयतो राजन्नाकपृष्ठमनाशने ॥ १३.९२.१४ ॥
નિત્ય સ્નાન કરનાર, બંને સંધ્યાએ જપ કરનાર દ્વિજ દીર્ઘાયુ થાય છે; હે રાજન્, મંત્રસિદ્ધિ સાધનાર ઉપવાસથી સ્વર્ગના શિખરે પહોંચે છે.
13.92.15
स्थण्डिलेषु शयानानां गृहाणि शयनानि च ।
चीरवल्कलवासोभिर्वासांस्याभाणानि च ॥ १३.९२.१५ ॥
ભૂમિ પર સૂનારાઓ માટે ઘરો અને શય્યાઓ; ચીર અને વલ્કલના વસ્ત્રો સાથે વસ્ત્રો અને પાત્રો.
13.92.16
शय्यासनानि यानानि योगयुक्ते तपोधने ।
अग्निप्रवेशे नियतं ब्रह्मलोके महीयते ॥ १३.९२.१६ ॥
યોગમાં સ્થિર તપોધનને શય્યાઓ, આસનો, વાહનો; અગ્નિપ્રવેશ કરનાર નિશ્ચિતપણે બ્રહ્મલોકમાં સન્માન પામે છે.
13.92.17
रसानां प्रतिसंहारात्सौभाग्यमिह विन्दति ।
आमिषप्रतिसंहारात्प्रजा ह्यायुष्मती भवेत् ॥ १३.९२.१७ ॥
રસોના ત્યાગથી અહીં સૌભાગ્ય મળે છે; માંસના ત્યાગથી પ્રજા નિશ્ચિતપણે દીર્ઘાયુ થાય છે.
13.92.18
उदवासं वसेद्यस्तु स नराधिपतिर्भवेत् ।
सत्यवादी नरश्रेष्ठ दैवतैः सह मोदते ॥ १३.९२.१८ ॥
જે પાણીમાં વાસ કરે છે તે નરાધિપતિ થાય છે; હે નરશ્રેષ્ઠ, સત્યવાદી દેવો સાથે આનંદ કરે છે.
13.92.19
कीर्तिर्भवति दानेन तथाऽऽरोग्यमहिंसया ।
द्विजशुश्रूषया राज्यं द्विजत्वं चापि पुष्कलम् ॥ १३.९२.१९ ॥
દાનથી કીર્તિ થાય છે, અને અહિંસાથી આરોગ્ય. દ્વિજોની સેવાથી રાજ્ય અને પુષ્કળ દ્વિજત્વ પણ મળે છે.
13.92.20
पानीयस्य प्रदानेन कीर्तिर्भवति शाश्वती ।
अन्नस्य तु प्रदानेन तृप्यन्ते कामभोगतः ॥ १३.९२.२० ॥
પાણીના દાનથી શાશ્વત કીર્તિ થાય છે. અન્નના દાનથી મનુષ્યો ઇચ્છિત ભોગોથી તૃપ્ત થાય છે.
13.92.21
सान्त्वदः सर्वभूतानां सर्वशोकैर्विमुच्यते ।
देवशुश्रूषया राज्यं दिव्यं रूपं निगच्छति ॥ १३.९२.२१ ॥
જે સર્વ ભૂતોને સાંત્વના આપે છે, તે સર્વ શોકથી મુક્ત થાય છે. દેવોની સેવાથી રાજ્ય અને દિવ્ય રૂપ પ્રાપ્ત થાય છે.
13.92.22
दीपालोकप्रदानेन चक्षुष्मान्बुद्धिमान्भवेत् ।
प्रेक्षणीयप्रदानेन स्मृतिं मेधां च विन्दति ॥ १३.९२.२२ ॥
દીપના પ્રકાશનું દાન કરવાથી માણસ દૃષ્ટિવંત અને બુદ્ધિમાન બને છે. જોવા યોગ્ય વસ્તુઓનું દાન કરવાથી તેને સ્મૃતિ અને મેધા મળે છે.
13.92.23
गन्धमाल्यप्रदानेन कीर्तिर्भवति पुष्कला ।
केशश्मश्रू धारंयतामग्र्या भवति सन्ततिः ॥ १३.९२.२३ ॥
ગંધ અને માળાના દાનથી પુષ્કળ કીર્તિ થાય છે. વાળ અને દાઢી ધારણ કરનારાઓને શ્રેષ્ઠ સંતતિ થાય છે.
13.92.24
उपवासं च दीक्षां च अभिषेकं च पार्थिव ।
कृत्वा द्वादशवर्षाणि वीरस्थानाद्विशिष्यते ॥ १३.९२.२४ ॥
હે રાજન! ઉપવાસ, દીક્ષા અને અભિષેક કરીને બાર વર્ષ સુધી (વ્રત) પાળનાર વીરસ્થાનથી પણ શ્રેષ્ઠ બને છે.
13.92.25
दासीदासमलङ्कारान्क्षेत्राणि च गृहाणि च ।
ब्रह्मदेयां सुतां दत्त्वा प्राप्नोति मनुजर्षभ ॥ १३.९२.२५ ॥
દાસ-દાસીઓ, અલંકારો, ખેતરો અને ઘરો, તથા બ્રાહ્મણને દાનમાં આપેલી કન્યા દાન કરીને, હે મનુજશ્રેષ્ઠ, (મનુષ્ય) પ્રાપ્ત કરે છે.
13.92.26
क्रतुभिश्चोपवासैश्च त्रिदिवं याति भारत ।
लभते च शिवं ज्ञानं फलपुष्पप्रदो नरः ॥ १३.९२.२६ ॥
યજ્ઞો અને ઉપવાસો દ્વારા, હે ભારત, મનુષ્ય સ્વર્ગમાં જાય છે; કલ્યાણકારી જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે; ફળ-ફૂલ આપનાર મનુષ્ય (પણ એ જ પામે છે).
13.92.27
सुवर्णशृङ्गैस्तु विराजितानां ।
गवां सहस्रस्य नरः प्रदानात्।
प्राप्नोति पुण्यं दिवि देवलोक-
मित्येवमाहुर्दिवि वेदसङ्घाः ॥ १३.९२.२७ ॥
સોનાના શિંગડાંથી શોભિત હજાર ગાયોનું દાન કરવાથી મનુષ્ય સ્વર્ગમાં પુણ્ય અને દેવલોક પ્રાપ્ત કરે છે—એમ સ્વર્ગમાં વેદસંઘો કહે છે.
13.92.28
प्रयच्छते यः कपिलां सवत्सां ।
कांस्योपदोहां कनकाग्रशृङ्गीम्।
तैस्तैर्गुणैः कामदुघाऽस्य भूत्वा ।
नरं प्रदातारमुपैति सा गौः ॥ १३.९२.२८ ॥
વાછરડા સહિત, કાંસાનું દોહનપાત્ર અને સોનાના અગ્રભાગવાળાં શિંગડાં ધરાવતી કપિલા ગાય જે દાન કરે છે—તે ગાય તે તે ગુણો સાથે કામધેનુ બનીને તે દાતા મનુષ્યની પાસે આવે છે.
13.92.29
यावन्ति रोमाणि भवन्ति धेन्वा-
स्तावत्फलं प्राप्य स गोप्रदानात्।
पुत्रांश्च पौत्रांश्च कुलं च सर्व-
मासप्तमं तारयते परत्र ॥ १३.९२.२९ ॥
ગાયના શરીર પર જેટલા રોમ હોય છે, તેટલું ફળ ગોદાનથી પ્રાપ્ત કરીને, તે પુત્રો, પૌત્રો અને સાતમી પેઢી સુધીના સમગ્ર કુળને પરલોકમાં તારે છે.
13.92.30
सदक्षिणां काञ्चनचारुशृङ्गीं ।
कांस्योपदोहां द्रविणोत्तरीयाम्।
धेनुं तिलानां ददतो द्विजाय ।
लोका वसूनां सुलभा भवन्ति ॥ १३.९२.३० ॥
દક્ષિણા સહિત, સુંદર સોનેરી શિંગડાવાળી, કાંસાનું દોહનપાત્ર અને ધનરૂપી ઉત્તરીય ધરાવતી ધેનુ તલ સાથે બ્રાહ્મણને આપનારને વસુઓના લોક સુલભ થાય છે.
13.92.31
स्वकर्मभिर्मानवं संनिरुद्धं ।
तीव्रान्धकारे नरके पतन्तम्।
मंहार्णवे नौरिव वायुयुक्ता ।
दानं गवां तारयते परत्र ॥ १३.९२.३१ ॥
પોતાના કર્મોથી બંધાયેલા, ઘોર અંધકારવાળા નરકમાં પડતા માનવને, મહાસાગરમાં પવનથી ચાલતી નાવની જેમ, ગોદાન પરલોકમાં તારે છે.
13.92.32
यो ब्रह्मदेयां तु ददाति कन्यां ।
भूमिप्रदानं च करोति विप्रे।
ददाति चान्नं विधिवच्च यश्च ।
स लोकमाप्नोति पुरंदरस्य ॥ १३.९२.३२ ॥
જે બ્રાહ્મણને બ્રહ્મદેય કન્યા આપે છે, ભૂમિદાન કરે છે અને વિપ્રને વિધિપૂર્વક અન્ન આપે છે, તે ઇન્દ્રના લોકને પામે છે.
13.92.33
नैवेशिकं सर्वगुणोपपन्नं ।
ददाति वै यस्तु नरो द्विजाय।
स्वाध्यायचारित्र्यगुणान्विताय ।
तस्यापि लोकाः कुरुषूत्तरेषु ॥ १३.९२.३३ ॥
જે મનુષ્ય સ્વાધ્યાય અને સદાચારના ગુણોથી યુક્ત દ્વિજને સર્વગુણસંપન્ન નૈવેશિક (યોગ્ય) વસ્તુ આપે છે, તેના માટે પણ ઉત્તર કુરુઓના લોક છે.
13.92.34
धुर्यप्रदानेन गवां तथा वै ।
लोकानवाप्नोति नरो वसूनाम्।
स्वर्गाय चाहुस्तु हिरण्यदानं ।
ततो विशिष्टं कनकप्रदानम् ॥ १३.९२.३४ ॥
ધુરા ખેંચનારા બળદ અને ગાયો આપવાથી મનુષ્ય વસુઓના લોક પામે છે. સ્વર્ગ માટે હિરણ્યદાન કહેવાયું છે; પરંતુ કનકદાન તેનાથી પણ વિશિષ્ટ છે.
13.92.35
छत्रप्रदानेन गृहं वरिष्ठं ।
यानं तथोपानहसम्प्रदाने।
वस्रप्रदानेन फलं सुरूपं ।
गन्धप्रदानात्सुरभिर्नरः स्यात् ॥ १३.९२.३५ ॥
છત્રના દાનથી શ્રેષ્ઠ ઘર મળે છે; ઉપાનહના દાનથી વાહન મળે છે; વસ્ત્રના દાનથી સુંદર રૂપનું ફળ મળે છે; ગંધના દાનથી માણસ સુગંધિત થાય છે.
13.92.36
पुष्पोपगं वाऽथ फलोपगं वा ।
यः पादपं स्पर्शयते द्विजाय।
सश्रीकमृद्धं बहुरत्नपूर्णं ।
लभत्ययत्नोपगतं गृहं वै ॥ १३.९२.३६ ॥
ફૂલ કે ફળવાળું વૃક્ષ જે બ્રાહ્મણને સ્પર્શ કરાવે છે, તે પ્રયાસ વિના મળેલું, શ્રીયુક્ત, સમૃદ્ધ, અનેક રત્નોથી ભરેલું ઘર પામે છે.
13.92.37
भक्ष्यान्नपानीयरसप्रदाता ।
सर्वान्समाप्नोति रसान्प्रकामम्।
प्रतिश्रयाच्छानसम्प्रदाता ।
प्राप्नोति तान्येव न संशयोऽत्र ॥ १३.९२.३७ ॥
ભક્ષ્ય, અન્ન, પેય અને રસનો દાતા બધા રસ ઇચ્છા પ્રમાણે મેળવે છે. આશ્રય અને શય્યાનો દાતા પણ તે જ મેળવે છે; એમાં સંશય નથી.
13.92.38
स्रग्धूपगन्धाननुलेपनानि ।
स्नानानि माल्यानि च मानवो यः।
दद्याद्द्विजेभ्यः स भवेदरोग-
स्तथाऽभिरूपश्च नरेन्द्रलोके ॥ १३.९२.३८ ॥
માળા, ધૂપ, ગંધ, અનુલેપન, સ્નાનસામગ્રી અને ફૂલો બ્રાહ્મણોને દાન કરનાર માણસ રોગરહિત થાય છે, અને રાજલોકમાં પણ સુંદર થાય છે.
13.92.39
बीजैरशून्यं शयनैरुपेतं ।
दद्याद्गृहं यः पुरुषो द्विजाय।
पुण्याभिरामं बहुरत्नपूर्णं ।
लभत्यधिष्ठानवरं स राजन् ॥ १३.९२.३९ ॥
હે રાજન! બીજથી ભરેલું, શય્યાઓથી સજ્જ, પુણ્યથી રમણીય, અનેક રત્નોથી ભરેલું ઘર જે પુરુષ બ્રાહ્મણને દાન કરે છે, તે શ્રેષ્ઠ નિવાસ પામે છે.
13.92.40
सुगन्धचित्रास्तरणोपधानं ।
दद्यान्नरो यः शयनं द्विजाय।
रूपान्वितां पक्षवतीं मनोज्ञां ।
भार्यामयत्नोपगतां लभेत्सः ॥ १३.९२.४० ॥
સુગંધિત, રંગબેરંગી બિછાના અને ઓશીકાંવાળી શય્યા જે માણસ બ્રાહ્મણને દાનમાં આપે છે, તેને રૂપવતી, સ્વજનોથી યુક્ત, મનોહર પત્ની વિના પ્રયત્ને મળે છે.
13.92.41
पितामहस्यानवरो वीरशायी भवेन्नरः ।
नाधिकं विद्यते यस्मादित्याहुः परमर्षयः ॥ १३.९२.४१ ॥
પિતામહ જેટલો કોઈ માણસ વીરશય્યા પર સૂનારો બની શકે છે; આનાથી વધુ કંઈ નથી, એમ પરમ ઋષિઓ કહે છે.
13.92.42
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रीतात्मा कुरुनन्दनः ।
नाश्रमेऽरोचयद्वासं वीरमार्गाभिकाङ्क्षया ॥ १३.९२.४२ ॥
તેમનું એ વચન સાંભળીને, પ્રસન્ન મનવાળા કુરુનંદન વીરમાર્ગની અભિલાષાથી આશ્રમમાં રહેવાનું પસંદ ન કર્યું.
13.92.43
ततो युधिष्ठिरः प्राह पाण्डवान्पुरुषर्षभ ।
पितामहस्य यद्वाक्यं तद्वो रोचत्विति प्रभुः ॥ १३.९२.४३ ॥
પછી પુરુષશ્રેષ્ઠ પ્રભુ યુધિષ્ઠિરે પાંડવોને કહ્યું, 'પિતામહનું જે વચન છે, તે તમને રુચે.'
13.92.44
ततस्तु पाण्डवाः सर्वे द्रौपदी च यशस्विनी ।
युधिष्ठिरस्य तद्वाक्यं बाढमित्यभ्यपूजयन् ॥ १३.९२.४४ ॥
ત્યારે બધા પાંડવો અને યશસ્વિની દ્રૌપદીએ યુધિષ્ઠિરના એ વચનને 'બાઢમ્, એમ જ થાઓ' કહીને સન્માન્યું.