મહાભારત · અધ્યાય 13.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.94.1
यानीमानि बहिर्वेद्यां दानानि परिचक्षते ।
तेभ्यो विशिष्टं किं दानं मतं ते कुरुपुङ्गव ॥ १३.९४.१ ॥
વેદીની બહાર જે દાન કહેવાય છે, તેમના કરતાં શ્રેષ્ઠ કયું દાન તમારા મતે છે, હે કુરુશ્રેષ્ઠ?
13.94.2
कौतूहलं हि परमं तत्र मे विद्यते प्रभो ।
दातारं दत्तमन्वेति यद्दानं तत्प्रचक्ष्व मे ॥ १३.९४.२ ॥
હે પ્રભુ, આ વિષયમાં મને અત્યંત કુતૂહલ છે. જે દાન આપેલું હોવા છતાં દાતાની પાછળ જાય છે, તે દાન મને કહો.
13.94.3
अभयं सर्वभूतेभ्यो व्यसने चाप्यनुग्रहः ।
यच्चाभिलषितं दद्यात्तृषितायाभियाचते ॥ १३.९४.३ ॥
સર્વ પ્રાણીઓને અભય આપવું, સંકટમાં કૃપા કરવી, અને તરસ્યો માગે ત્યારે તેને ઇચ્છિત વસ્તુ આપવી.
13.94.4
भरणे पुत्रदाराणां तद्दानं श्रेष्ठमुच्यते ।
दत्तं दातारमन्वेति तद्दानं भरतर्षभ ॥ १३.९४.४ ॥
પુત્રો અને પત્નીના ભરણપોષણમાં જે દાન થાય છે તે શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે. આપેલું તે દાન દાતાની પાછળ જાય છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
13.94.5
हिरण्यदानं गोदानं पृथिवीदानमेव च ।
एतानि वै पवित्राणि तारयन्त्यपि दुष्कृतात् ॥ १३.९४.५ ॥
સુવર્ણદાન, ગોદાન અને ભૂમિદાન પણ - આ ખરેખર પવિત્ર છે, દુષ્કૃત્યોથી પણ તારે છે.
13.94.6
एतानि पुरुषव्याघ्र साधुभ्यो देहि नित्यदा ।
दानानि हि नरं पापान्मोक्षयन्ति न संशयः ॥ १३.९४.६ ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્ર, આ દાન સદા સાધુઓને આપો. દાન ખરેખર માણસને પાપથી મુક્ત કરે છે, એમાં સંશય નથી.
13.94.7
यद्यदिष्टतमं लोके यच्चास्य दयितं गृहे ।
तत्तद्गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता ॥ १३.९४.७ ॥
જગતમાં જે સૌથી પ્રિય હોય અને ઘરમાં જે પ્રિય હોય, તે ગુણવાનને આપવું; અક્ષય ફળની ઇચ્છા રાખનારે એમ કરવું.
13.94.8
प्रियाणि लभते नित्यं प्रियदः प्रियकृत्तथा ।
प्रियो भवति भूतानामिह चैव परत्र च ॥ १३.९४.८ ॥
પ્રિય આપનાર અને પ્રિય કરનાર સદા પ્રિય વસ્તુઓ પામે છે; તે અહીં અને પરલોકમાં પ્રાણીઓને પ્રિય થાય છે.
13.94.9
याचमानमभीमानादनासक्तमकिञ्चनम् ।
यो नार्चति यथाशक्ति स नृशंसो युधिष्ठिर ॥ १३.९४.९ ॥
હે યુધિષ્ઠિર! જે અભિમાન વિનાના, અનાસક્ત અને નિર્ધન યાચકને પોતાની શક્તિ મુજબ સત્કારતો નથી, તે નિર્દય છે.
13.94.10
अमित्रमपि चेद्दीनं शरणैषिणमागतम् ।
व्यसने योऽनुगृह्णाति स वै पुरुषसत्तमः ॥ १३.९४.१० ॥
શત્રુ પણ જો દીન થઈને શરણ શોધીને આવ્યો હોય, અને જે આપત્તિમાં તેના પર કૃપા કરે, તે જ શ્રેષ્ઠ પુરુષ છે.
13.94.11
कृशाय कृतविद्याय वृत्तिक्षीणाय सीदते ।
अपहन्यात्क्षुधां यस्तु न तेन पुरुषः समः ॥ १३.९४.११ ॥
કૃશ, વિદ્યાવાન, આજીવિકા ક્ષીણ થઈને દુઃખમાં ડૂબેલાની ભૂખ જે દૂર કરતો નથી, તે મનુષ્ય સમાન નથી.
13.94.12
क्रियानियमितान्साधुन्पुत्रदारैश्च कर्शितान् ।
अयाचमानान्कौन्तेय सर्वोपायैर्निमन्त्रयेत् ॥ १३.९४.१२ ॥
હે કૌંતેય! કર્મનિયમોથી નિયંત્રિત સાધુઓ અને પુત્ર-પત્નીઓથી કૃશ થયેલા લોકો યાચના કરતા નથી; તેમને સર્વ ઉપાયોથી નિમંત્રિત કરવા જોઈએ.
13.94.13
आशिषं ये न देवेषु न च मर्त्येषु कुर्वते ।
अर्हन्तो नित्यसत्वस्था यथालब्धोपजीविनः ॥ १३.९४.१३ ॥
જેઓ દેવોમાં કે મનુષ્યોમાં આશીર્વાદ આપતા નથી, તેઓ પૂજ્ય, સદા સત્ત્વમાં સ્થિત અને જે મળે તેના પર જીવનાર છે.
13.94.14
आशीविषसमेभ्यश्च तेभ्यो रक्षस्व भारत ।
तान्युक्तैरुपजिज्ञास्य भोगैर्निर्वप रक्ष च ॥ १३.९४.१४ ॥
હે ભારત, ઝેરી સર્પો સમાન તેમનાથી પોતાની રક્ષા કર. યોગ્ય રીતે પૂછપરછ કરીને ભોગોથી તેમને અર્પણ કર અને તેમનું રક્ષણ કર.
13.94.15
कृतैरावसथैर्नित्यं सप्रेष्यैः सपरिच्छदैः ।
निमन्त्रयेथाः कौरव्य सर्वभूतसुखावहैः ॥ १३.९४.१५ ॥
હે કૌરવ્ય, સદા સેવકો અને સામગ્રી સહિત તૈયાર કરેલા, સર્વ પ્રાણીઓને સુખ આપનારા નિવાસોથી તેમને નિમંત્રણ આપ.
13.94.16
यदि ते प्रतिगृह्णीयुः श्रद्धापूतं युधिष्ठिर ।
कार्यमित्येव मन्वाना धार्मिकाः पुण्यकर्मिणः ॥ १३.९४.१६ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, જો તેઓ શ્રદ્ધાથી પવિત્ર થયેલું દાન સ્વીકારે, એને કર્તવ્ય માનીને, તો તેઓ ધાર્મિક અને પુણ્યકર્મી છે.
13.94.17
विद्यास्नाता व्रतस्नाता धर्ममाश्रित्य जीविनः ।
गूढस्वाध्यायतपसो ब्राह्म्णाः संशितव्रताः ॥ १३.९४.१७ ॥
વિદ્યામાં સ્નાત, વ્રતમાં સ્નાત, ધર્મનો આશ્રય લઈને જીવનારા, ગુપ્ત સ્વાધ્યાય અને તપવાળા, દૃઢવ્રતી બ્રાહ્મણો.
13.94.18
तेषु शुद्धेषु दान्तेषु स्वदारनिरतेषु च ।
यत्करिष्यसि कल्याणं तत्ते लोके युधाम्पते ॥ १३.९४.१८ ॥
તે શુદ્ધ, દાંત અને પોતાની પત્નીમાં રત બ્રાહ્મણો પ્રત્યે તું જે કલ્યાણ કરીશ, હે યુધાંપતિ, તે તને આ લોકમાં મળશે.
13.94.19
यथाऽग्निहोत्रं सुहुतं सायम्प्रातर्द्विजातिना ।
तथा भवति दत्तं वै विद्वद्भ्यो यत्कृतात्मना ॥ १३.९४.१९ ॥
દ્વિજાતિ સવાર-સાંજ સારી રીતે આપેલી અગ્નિહોત્ર આહુતિ જેમ ફળે છે, તેમ સંયમી આત્માએ વિદ્વાનોને આપેલું દાન પણ ફળે છે.
13.94.20
एष ते विततो यज्ञः श्रद्धापूतः सदक्षिणः ।
विशिष्टः सर्वयज्ञेभ्यो ददतस्तात वर्तताम् ॥ १३.९४.२० ॥
હે વત્સ, આ તારો વિસ્તૃત યજ્ઞ છે; શ્રદ્ધાથી પવિત્ર અને દક્ષિણા સહિત. દાન આપનાર માટે આ બધા યજ્ઞોથી શ્રેષ્ઠ બનીને ચાલે.
13.94.21
निवापो दानसदृशः सदृशेषु युधिष्ठिर ।
निवेदयन्पूजयन्वै तेष्वानृण्यं निगच्छति ॥ १३.९४.२१ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, યોગ્ય વ્યક્તિઓને આપેલું નિવાપ દાન સમાન છે; તેમને અર્પણ અને પૂજન કરનાર તેમના ઋણથી મુક્ત થાય છે.
13.94.22
य एवं नैव कुप्यन्ते न लुभ्यन्ति तृणेष्वपि ।
त एव नः पूज्यतमा ये चापि प्रियवादिनः ॥ १३.९४.२२ ॥
જેઓ આ રીતે ક્રોધ કરતા નથી, તરણા પર પણ લોભ કરતા નથી, અને જે પ્રિય વચન બોલે છે, તેઓ જ આપણા માટે સૌથી પૂજ્ય છે.
13.94.23
ये नो न बहुमन्यन्ते न प्रवर्तन्ति याचने ।
पुत्रवत्परिपाल्यास्ते नमस्तेभ्यस्तथाऽभयम् ॥ १३.९४.२३ ॥
જેઓ આપણને બહુ માન આપતા નથી, અને યાચનામાં પ્રવૃત્ત થતા નથી, તેઓ પુત્રની જેમ રક્ષણ કરવા યોગ્ય છે. તેમને નમસ્કાર, તેમને અભય.
13.94.24
ऋत्विक्पुरोहिताचार्या मृदुधर्मपरा हि ये ।
क्षात्रेणापि हि संसृष्टं तेजः शाम्यति तेष्वपि ॥ १३.९४.२४ ॥
મૃદુ ધર્મમાં નિરત ઋત્વિજો, પુરોહિતો અને આચાર્યોમાં ક્ષાત્રતેજ સાથે ભળેલું તેજ પણ શમી જાય છે.
13.94.25
ईश्वरो बलवानस्मि राजाऽस्मीति युधिष्ठिर ।
ब्राह्मणान्मास्म पर्यासीर्वासोभिरशनेन च ॥ १३.९४.२५ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, ‘હું બળવાન ઈશ્વર છું, હું રાજા છું’ એમ વિચારીને બ્રાહ્મણોની અવગણના ન કરજે; વસ્ત્ર કે ભોજનથી પણ તેમને ઉપેક્ષિત ન કરજે.
13.94.26
यच्छोभार्थं बलार्तं वा वित्तमस्ति तवानघ ।
तेन ते ब्राह्मणाः पूज्याः स्वधर्ममनुतिष्ठता ॥ १३.९४.२६ ॥
હે નિષ્પાપ, શોભા માટે કે બળ માટે તારી પાસે જે ધન છે, તેનાથી સ્વધર્મનું પાલન કરતાં તારે બ્રાહ્મણોનો સત્કાર કરવો જોઈએ.
13.94.27
नमस्कार्यास्तथा विप्रा वर्तमाना यथातथम् ।
यथासुखं यथोत्साहं ललन्तु त्वयि पुत्रवत् ॥ १३.९४.२७ ॥
બ્રાહ્મણો ખરેખર જેવા છે અને જેમ વર્તે છે, તેમ જ તેમને નમસ્કાર કરવા જોઈએ; તેઓ સુખપૂર્વક અને ઉત્સાહથી તારી પાસે પુત્રની જેમ આનંદ માણે.
13.94.28
को ह्यक्षयप्रसादानां सुहृदामल्पतोषिणाम् ।
वृत्तिमर्हत्युपक्षेप्तुं त्वदन्यः कुरुसत्तम ॥ १३.९४.२८ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, અક્ષય કૃપાવાળા અને થોડામાં સંતુષ્ટ થતા મિત્રોની આજીવિકા રોકવા યોગ્ય તારા સિવાય બીજો કોણ છે?
13.94.29
यथाऽपत्याश्रयो धर्मः स्त्रीणां लोके सनातनः ।
सदैव सा गतिर्नान्या तथाऽस्माकं द्विजातयः ॥ १३.९४.२९ ॥
જેમ સંતાન પર આધાર રાખવો એ જગતમાં સ્ત્રીઓનો સનાતન ધર્મ છે અને તેમનો સદા એ જ આશ્રય છે, બીજો નહીં; તેમ અમારા માટે દ્વિજો જ આશ્રય છે.
13.94.30
यदि नो ब्राह्मणास्तात संत्यजेयुरपूजिताः ।
पश्यन्तो दारुणं कर्म सततं क्षत्रिये स्थितम् ॥ १३.९४.३० ॥
હે તાત, જો બ્રાહ્મણો અમારા દ્વારા પૂજાયા વિના અમને ત્યાગી દે, અને ક્ષત્રિયમાં સતત રહેલું એ ભયંકર કર્મ જોઈને તેઓ એમ કરે—
13.94.31
अवेदानामकीर्तीनामलोकानामयज्विनाम् ।
कोनु स्याज्जीवितेनार्थस्तद्धिनो ब्राह्मणाश्रयम् ॥ १३.९४.३१ ॥
જેઓ વેદવિહીન, કીર્તિહીન, લોકહીન અને યજ્ઞ ન કરનારા છે, તેમના જીવનનો શો અર્થ? આપણું જીવન બ્રાહ્મણોના આશ્રયે છે.
13.94.32
अत्र ते वर्तयिष्यामि यथा धर्मं सनातनम् ।
राजन्यो ब्राह्मणान्राजन्पुरा परिचचार ह।
वैश्यो राजन्यमित्येव शूद्रो वैश्यमिति श्रुतिः ॥ १३.९४.३२ ॥
અહીં હું તને સનાતન ધર્મ કહીશ. હે રાજન્, પૂર્વે ક્ષત્રિય બ્રાહ્મણોની સેવા કરતો; વૈશ્ય ક્ષત્રિયની અને શૂદ્ર વૈશ્યની સેવા કરતો, એવી શ્રુતિ છે.
13.94.33
दूराच्छूद्रेणोपचर्यो ब्राह्मणोऽग्निरिव ज्वलन् ।
संस्पर्शपरिचर्यसल्तु वैश्येन क्षत्रियेण च ॥ १३.९४.३३ ॥
શૂદ્રે બ્રાહ્મણની બળતી અગ્નિની જેમ દૂરથી સેવા કરવી; પણ વૈશ્ય અને ક્ષત્રિય નજીક રહીને સ્પર્શ દ્વારા સેવા કરી શકે.
13.94.34
मृदुभावान्सत्यशीलान्सत्यधर्मानुपालकान् ।
आशीविषानिव क्रुद्धांस्तानुपाचरत द्विजान् ॥ १३.९४.३४ ॥
મૃદુ સ્વભાવ, સત્યશીલ અને સત્યધર્મ પાળનારા એ દ્વિજોની સેવા કરો; ક્રોધે ભરાયેલા હોય ત્યારે ઝેરી સાપની પાસે જાઓ તેમ તેમની પાસે જાઓ.
13.94.35
अपरेषां परेषां च परेभ्यश्चापि ये परे ।
क्षत्रियाणां प्रतपतां तेजसा च बलेन च।
ब्राह्मणेष्वेव शाम्यन्ति तेजांसि च तपांसि च ॥ १३.९४.३५ ॥
તેજ અને બળથી પ્રતાપી ક્ષત્રિયોનું, અન્યોનું અને તેમનાથી પણ શ્રેષ્ઠોનું તેજ અને તપ બ્રાહ્મણોમાં જ શાંત થાય છે.
13.94.36
न मे पिता प्रियतरो न त्वं तात तथा प्रियः ।
न मे पितुः पिता राजन्न चात्मा न च जीवितम् ॥ १३.९४.३६ ॥
પ્રિય વત્સ, મને પિતા પણ એટલા પ્રિય નથી, તું પણ એટલો પ્રિય નથી. હે રાજન્, મારા પિતાના પિતા પણ નહીં, મારો આત્મા પણ નહીં, કે મારું જીવન પણ નહીં.
13.94.37
त्वत्तश्च मे प्रियतरः पृथिव्यां नास्ति कश्चन ।
त्वत्तोऽपि मे प्रियतरा ब्राह्मणा भरतर्षभ ॥ १३.९४.३७ ॥
પૃથ્વી પર તારા કરતાં મને વધુ પ્રિય કોઈ નથી. હે ભરતર્ષભ, તારા કરતાં પણ મને બ્રાહ્મણો વધુ પ્રિય છે.
13.94.38
ब्रवीमि सत्यमेतच्च यथाऽहं पाण्डुनन्दन ।
तेन सत्येन गच्छेयं लोकान्यत्र स शान्तनुः ॥ १३.९४.३८ ॥
હે પાંડુનંદન, હું જે કહું છું તે સત્ય છે. તે સત્યના બળે હું જ્યાં શાંતનુ છે તે લોકોમાં જાઉં.
13.94.39
पश्येयं च सतां लोकाञ्छुचीन्ब्रह्मपुरस्कृतान् ।
तत्र मे तात गन्तव्यमह्नाय च चिराय च ॥ १३.९४.३९ ॥
બ્રાહ્મણો દ્વારા સન્માનિત સજ્જનોના પવિત્ર લોક હું જોઉં. હે તાત, ત્યાં મારે દિવસો સુધી અને લાંબા સમય સુધી જવાનું છે.
13.94.40
सोहमेतादृशान्लोकान्दृष्ट्वा भरतसत्तम ।
यन्मे कृतं ब्राह्मणेषु न तप्ये तेन पार्थिव ॥ १३.९४.४० ॥
હે ભરતસત્તમ, આવા લોકો જોયા પછી પણ, હે રાજન, બ્રાહ્મણો પ્રત્યે મેં જે કર્યું તેનો મને પસ્તાવો નથી.