महाभारत · अध्याय 13.95
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.95.1
यौ च स्यातां चरणेनोपपन्नौ ।
यौ विद्यया सदृशौ जन्मना च।
ताभ्यां दानं कतरस्मै विशिष्ट-
मयाचमानाय च याचते च ॥ १३.९५.१ ॥
जे दोघे आचाराने युक्त, विद्या आणि जन्मात समान आहेत, त्यांपैकी दान कोणाला देणे अधिक श्रेष्ठ—जो याचना करत नाही त्याला की जो याचना करतो त्याला?
13.95.2
श्रेयो वै याचतः पार्थ दानमाहुरयाचते ।
अर्हत्तमो वै धृतिमान्कृपणादकृतात्मनः ॥ १३.९५.२ ॥
हे पार्था, याचना करणाऱ्याला दान देणे श्रेष्ठ असे म्हणतात; जो याचना करत नाही तो अधिक योग्य आणि धैर्यवान आहे—कृपण आणि असंयमी नसलेला.
13.95.3
क्षत्रियो रक्षणधृतिर्ब्राह्मणोऽनर्थनाधृतिः ।
ब्राह्मणो धृतिमान्विद्वान्देवान्प्रीणाति तुष्टिमान् ॥ १३.९५.३ ॥
क्षत्रिय रक्षणात दृढ असतो; ब्राह्मण अनर्थ (लाभाची इच्छा) न करण्यात दृढ असतो. धैर्यवान, विद्वान व संतुष्ट ब्राह्मण देवांना प्रसन्न करतो.
13.95.4
याच्यमाहुरनीशस्य अतिहारं च भारत ।
उद्वेजयन्ति याचन्ति यदा भूतानि दस्युवत् ॥ १३.९५.४ ॥
हे भरता, असमर्थाकडे याचना करणे आणि अति घेणे याला याचना म्हटले जाते; प्राणी याचना करतात तेव्हा ते दरोडेखोरांप्रमाणे इतरांना अस्वस्थ करतात.
13.95.5
म्रियते याचमानो वै तमनु म्रियतेऽददत् ।
ददत्संजीवयत्येनमात्मानं च युधिष्ठिर ॥ १३.९५.५ ॥
याचना करणारा खरोखर मरतो; न देणारा त्याच्या मागून मरतो. पण देणारा त्याला आणि स्वतःलाही जिवंत करतो, हे युधिष्ठिरा.
13.95.6
आनृशंस्यं परो धर्मो याचते यत्प्रदीयते ।
अयाचतः सीदमानान्सर्वोपायैर्निमन्त्रयेत् ॥ १३.९५.६ ॥
करुणा हा परम धर्म आहे; याचना केली असता जे दिले जाते आणि याचना न करताही जे दुःख भोगत आहेत, त्यांना सर्व उपायांनी बोलावून (मदत करावी).
13.95.7
यदि वै तादृशा राष्ट्रे वसेयुस्ते द्विजोत्तमाः ।
भस्मच्छन्नानिवाग्नींस्तान्बुध्येथास्त्वं प्रयत्नतः ॥ १३.९५.७ ॥
असे श्रेष्ठ द्विज राष्ट्रात वास्तव्य करत असतील तर राखेने झाकलेल्या अग्नींप्रमाणे त्यांना तू प्रयत्नपूर्वक ओळख.
13.95.8
तपसा दीप्यमानास्ते दहेयुः पृथिवीमपि ।
अपूज्यमानाः कौरव्य पूजार्हास्तु तथाविधाः ॥ १३.९५.८ ॥
तपाने तेजस्वी असे ते, हे कौरव्या, अपमानित झाले तर पृथ्वीलाही जाळू शकतात; पण असेच लोक पूजनीय आहेत.
13.95.9
पूज्या हि ज्ञानविज्ञानतपोयोगसमन्विताः ।
तेभ्यः पूजां प्रयुञ्जीथा ब्राह्मणेभ्यः परन्तपः ॥ १३.९५.९ ॥
ज्ञान, विज्ञान, तप आणि योग यांनी युक्त लोक निश्चितच पूज्य आहेत; हे परंतप, त्या ब्राह्मणांचा सन्मान कर.
13.95.10
ददद्बहुविधान्देयानुपच्छन्दयते च तान् ॥ १३.९५.१० ॥
अनेक प्रकारच्या देण्यायोग्य वस्तू देऊन आणि त्यांना विनंती करूनही.
13.95.11
यदग्निहोत्रे सुहुते सायंप्रातर्भवेत्फलम् ।
विद्यावेदव्रतवति तद्दानफलमुच्यते ॥ १३.९५.११ ॥
सकाळ-संध्याकाळ नीट हुतलेल्या अग्निहोत्रात जे फळ मिळते, तेच विद्या, वेद आणि व्रत असलेल्याला दिलेल्या दानाचे फळ असे सांगितले जाते.
13.95.12
विद्यावेदव्रतस्नाता न व्यापाश्रयजीविनः ।
गूढस्वाध्यायतपसो ब्राह्मणान्संशितव्रतान् ॥ १३.९५.१२ ॥
विद्या, वेद आणि व्रत यांत स्नात केलेले, सांसारिक आश्रयावर जगत नसलेले, गुप्त स्वाध्याय आणि तप असलेले, दृढव्रती ब्राह्मण.
13.95.13
कृतैरावसथैर्हृद्यैः सप्रेष्यैः सपरिच्छदैः ।
निमन्त्रयेथाः कौरव्य कामैश्चान्यैर्द्विजोत्तमान् ॥ १३.९५.१३ ॥
हे कौरव्या, सेवक आणि सामग्रीसह तयार केलेल्या सुंदर निवासस्थानांनी आणि इतर इष्ट वस्तूंनी श्रेष्ठ द्विजांना निमंत्रित कर.
13.95.14
अपि ते प्रतिगृह्णीयुः श्रद्धोपेतं युधिष्ठिर ।
कार्यमित्येव मन्वाना धर्मज्ञाः सूक्ष्मदर्शिनः ॥ १३.९५.१४ ॥
हे युधिष्ठिरा, श्रद्धेने दिलेले तुझे दान ते स्वीकारोत; हे कर्तव्य आहे असे मानून, धर्मज्ञ आणि सूक्ष्मदर्शी असे ते.
13.95.15
अपि ते ब्राह्मणा भुक्त्वा गताः सोद्धरणान्गृहान् ।
येषां दाराः प्रतीक्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षकाः ॥ १३.९५.१५ ॥
तुझे ब्राह्मण भोजन करून, उरलेले घेऊन आपल्या घरी गेले काय? ज्यांच्या पत्नी पावसाच्या ढगाची वाट पाहणाऱ्या शेतकऱ्यांप्रमाणे त्यांची वाट पाहत आहेत.
13.95.16
अन्नानि प्रातःसवने नियता ब्रह्मचारिणः ।
ब्राह्मणास्तात भुञ्जानास्त्रेताग्निं प्रीणयन्त्युत ॥ १३.९५.१६ ॥
प्रिय पुत्रा, प्रातःसवनात नियमनिष्ठ ब्रह्मचारी ब्राह्मण अन्न सेवन करून त्रेताग्नीला तृप्त करतात.
13.95.17
माध्यंदिनं ते सवनं ददतस्तात वर्तताम् ।
गोहिरण्यानि वासांसि तेनेन्द्रः प्रीयतां तव ॥ १३.९५.१७ ॥
हे पुत्रा, तू दान देत असता तुझे मध्याह्नसवन चालू राहो; गाई, सोने आणि वस्त्रे देऊन इंद्र तुझ्यावर प्रसन्न होवो.
13.95.18
तृतीयं सवनं ते वै वैश्वदेवं युधिष्ठिर ।
यद्देवेभ्यः पितृभ्यश्च विप्रेभ्यश्च प्रयच्छसि ॥ १३.९५.१८ ॥
हे युधिष्ठिरा, तुझे तिसरे सवन वैश्वदेव आहे; देव, पितर आणि ब्राह्मण यांना तू जे अर्पण करतोस ते.
13.95.19
अहिंसा सर्वभूतेभ्यः संविभागश्च सर्वशः ।
दमस्त्यागो धृतिः सत्यं भवत्यवभृथाय ते ॥ १३.९५.१९ ॥
सर्व भूतांप्रती अहिंसा, सर्व प्रकारे वाटणी, दम, त्याग, धृती आणि सत्य — हेच तुझे अवभृथ स्नान होय.
13.95.20
एथ ते चिततो यज्ञः श्रद्धापूतः सदक्षिणः ।
विशिष्टः सर्वयज्ञानां नित्यं तात प्रवर्तताम् ॥ १३.९५.२० ॥
तुझा हा यज्ञ चांगला संपादित, श्रद्धेने पवित्र, दक्षिणेसह युक्त आणि सर्व यज्ञांमध्ये श्रेष्ठ आहे. हे तात, तो सदैव चालू राहो.