મહાભારત · અધ્યાય 13.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.97.1
इदं देयमिदं देयमितीयं श्रुतिचोदनात् ।
बहुदेयाश्च राजानः किंस्विद्देयमनुत्तमम् ॥ १३.९७.१ ॥
આ આપવું જોઈએ, આ આપવું જોઈએ — શ્રુતિના વિધાનથી આમ કહેવાયું છે. રાજાઓએ આપવા યોગ્ય ઘણું છે; તો શ્રેષ્ઠ દાન કયું?
13.97.2
अति दानानि सर्वाणि पृथिवीदानमुच्यते ।
अचला ह्यक्षया भूमिर्दोग्ध्री कामानिहोत्तमान् ॥ १३.९७.२ ॥
બધા દાનોથી ઉપર ભૂમિદાન કહેવાય છે, કારણ કે પૃથ્વી અચળ અને અક્ષય છે, અહીં ઉત્તમ કામનાઓ દોહનારી ગાય છે.
13.97.3
दोग्ध्री वासांसि रत्नानि पशून्व्रीहियवांस्तथा ।
भूमिदः सर्वभूतेषु शाश्वतीरेधते समाः ॥ १३.९७.३ ॥
ભૂમિદાતા સર્વ પ્રાણીઓમાં વસ્ત્ર, રત્ન, પશુ, ચોખા અને જવ આપનારી ગાય જેવો છે; તે શાશ્વત વર્ષો સુધી વધે છે.
13.97.4
यावद्भूमेरायुरिह तावद्भूमिद एधते ।
न भूमिदानादस्तीह परं किञ्चिद्युधिष्ठिर ॥ १३.९७.४ ॥
જ્યાં સુધી આ પૃથ્વીનું આયુષ્ય છે ત્યાં સુધી ભૂમિદાતા વધે છે. હે યુધિષ્ઠિર, અહીં ભૂમિદાનથી ચડિયાતું કંઈ નથી.
13.97.5
अप्यल्पं प्रददुः सर्वे पृथिव्या इति नः श्रुतम् ।
भूमिमेव ददुः सर्वे भूमिं ते भुञ्जते जनाः ॥ १३.९७.५ ॥
અમે સાંભળ્યું છે કે પૃથ્વીનો થોડો ભાગ પણ બધાએ દાન આપ્યો; જેમણે ભૂમિ જ દાન કરી તેઓ ભૂમિનો જ ઉપભોગ કરે છે.
13.97.6
स्वकर्मैवोपजीवन्ति नरा इह परत्र च ।
भूमिः पतिं महादेवी दातारं कुरुते प्रियम् ॥ १३.९७.६ ॥
માણસો અહીં અને પરલોકમાં પોતાના કર્મથી જ જીવે છે. ભૂમિ, મહાદેવી, દાતાને પોતાનો પ્રિય પતિ બનાવે છે.
13.97.7
य एतां दक्षिणां दद्यादक्षयां राजसत्तम ।
पुनर्नरत्वं सम्प्राप्य भवेत्स पृथिवीपतिः ॥ १३.९७.७ ॥
હે રાજશ્રેષ્ઠ, જે આ અક્ષય દક્ષિણા (ભૂમિદાન) આપે છે, તે ફરી મનુષ્ય જન્મ પામીને પૃથ્વીનો સ્વામી થાય છે.
13.97.8
यथा दानं तथा भोग इति धर्मेषु निश्चयः ।
सङ्ग्रामे वा तनुं जह्याद्दद्याच्च पृथिवीमिमांम् ॥ १३.९७.८ ॥
જેવું દાન, તેવો ભોગ—ધર્મોમાં આ જ નિશ્ચય છે. યુદ્ધમાં દેહ ત્યજવો, અથવા આ પૃથ્વીનું દાન કરવું.
13.97.9
इत्येतत्क्षत्रबन्धूनां वदन्ति परमाशिषः ।
पुनाति दत्ता पृथिवी दातारमिति शुश्रुम ॥ १३.९७.९ ॥
ક્ષત્રિય બંધુઓ આ જ કહે છે—આ પરમ આશીર્વાદ છે. આપેલી ધરતી દાતાને પવિત્ર કરે છે, એવું અમે સાંભળ્યું છે.
13.97.10
अपि पापसमाचारं ब्रह्मघ्नमपि चानृतम् ।
सैव पापं प्लावयति सैव पापात्प्रमोचयेत् ॥ १३.९७.१० ॥
પાપાચરણી હોય, બ્રાહ્મણ-હત્યારો હોય, જૂઠો હોય—એ જ પૃથ્વી તેનું પાપ ધોઈ નાખે છે અને પાપથી મુક્ત કરે છે.
13.97.11
अपि पापकृतां राज्ञां प्रतिगृह्णन्ति साधवः ।
पृथिवीं नान्यदिच्छन्ति पावनं जगती यतः ॥ १३.९७.११ ॥
પાપ કરેલા રાજાઓનું દાન પણ સજ્જનો સ્વીકારે છે; તેઓ આ પૃથ્વી સિવાય બીજું કંઈ ઇચ્છતા નથી, કારણ કે આ જગતી પાવન કરનારી છે.
13.97.12
नामास्याः प्रियदत्तेति गुह्यं देव्याः सनातनम् ।
दानं वाऽप्यथवाऽदानं नामास्याः प्रथमप्रियम् ॥ १३.९७.१२ ॥
દેવી (પૃથ્વી)નું આ ગુહ્ય અને સનાતન નામ 'પ્રિયદત્તા' છે. દાન હોય કે અદાન, તેનું પ્રથમ પ્રિય નામ આ જ છે.
13.97.13
य एतां विदुषे दद्यात्पृथिवीं पृथिवीपतिः ।
पृथिव्यामेतदिष्टं स राजा राज्यमितो व्रजेत् ॥ १३.९७.१३ ॥
જે પૃથ્વીપતિ આ પૃથ્વી વિદ્વાનને દાન કરે છે, તે પૃથ્વી પર પ્રિય રાજા થઈ અહીંથી રાજ્ય પામે છે.
13.97.14
पुनश्चासौ जनिं प्राप्य राजवत्स्यान्न संशयः ।
तस्मात्प्राप्यैव पृथिवीं दद्याद्विप्राय पार्थिवः ॥ १३.९७.१४ ॥
ફરી તે જન્મ પામીને રાજા જેવો થશે, તેમાં સંદેહ નથી. તેથી રાજાએ પૃથ્વી મેળવીને જ બ્રાહ્મણને દાન આપવું.
13.97.15
नाभूमिपतिना भूमिरधिष्ठेया कथञ्चन ।
न च वस्त्रेणि वा गूहेदन्तर्धानेन वा चरेत् ॥ १३.९७.१५ ॥
જે ભૂપતિ નથી તેણે કોઈ પણ રીતે ભૂમિ પર અધિકાર ન કરવો; વસ્ત્રથી તેને ઢાંકવી નહીં, કે અદૃશ્ય થઈને વિચરવું નહીં.
13.97.16
ये चान्ये भूमिमिच्छेयुः कुर्युरेवं न संशयः ।
यः साधोर्भूमिमादत्ते न भूमिं विन्दते तु सः ॥ १३.९७.१६ ॥
જે બીજા પણ ભૂમિ ઇચ્છે, તેમણે પણ એ જ રીતે કરવું, તેમાં સંદેહ નથી. જે સાધુની ભૂમિ લે છે તેને ભૂમિ મળતી નથી.
13.97.17
भूमिं दत्त्वा तु साधुभ्यो विन्दते भूमिमुत्तमाम् ।
प्रेत्य चेह च धर्मात्मा सम्प्राप्नोति महद्यशः ॥ १३.९७.१७ ॥
સાધુઓને ભૂમિ દાન આપીને માણસ ઉત્તમ ભૂમિ મેળવે છે; મૃત્યુ પછી અને અહીં પણ ધર્માત્મા મહાન યશ પામે છે.
13.97.18
एकाहारकरीं दत्त्वा षष्ठिसाहस्रमूर्ध्वगः ।
तावत्या हरणे पृथ्व्या नरकं द्विगुणोत्तरम् ॥ १३.९७.१८ ॥
એક ટંકનો ચારો આપનારી ગાય દાન કરનાર સાઠ હજાર વર્ષ ઊર્ધ્વગતિ પામે છે; એટલી ભૂમિ હરણ કરવાથી નરક તેનાથી બમણું વધારે થાય છે.
13.97.19
यस्य विप्रास्तु शंसन्ति साधोर्भूमिं सदैव हि ।
न तस्य शत्रवो राजन्प्रशंसन्ति वसुन्धराम् ॥ १३.९७.१९ ॥
બ્રાહ્મણો જેના વિશે સાધુને ભૂમિદાનની સદા પ્રશંસા કરે છે, હે રાજન, તેના શત્રુઓ પણ વસુંધરાની પ્રશંસા કરે છે.
13.97.20
यत्किञ्चित्पुरुषः पापं कुरुते वृत्तिकर्शितः ।
अपि गोचर्ममात्रेण भूमिदानेन पूयते ॥ १३.९७.२० ॥
આજીવિકાથી ક્ષીણ થયેલો માણસ ગમે તે પાપ કરે, તોપણ ગાયના ચામડા જેટલા ભૂમિદાનથી તે શુદ્ધ થાય છે.
13.97.21
येऽपि सङ्गीर्णाकर्माणो राजानो रौद्रकर्मिणः ।
तेभ्यः पवित्रमाख्येयं भूमिदानमनुत्तमम् ॥ १३.९७.२१ ॥
મિશ્ર કર્મો અને ક્રૂર કર્મો કરનારા રાજાઓ માટે પણ ભૂમિદાન જ સર્વોત્તમ પવિત્રકર્તા કહેવું જોઈએ.
13.97.22
अल्पान्तरमिदं शश्वत्पुराणा मेनिरे जनाः ।
यो यजेताश्वमेधेन दद्याद्वा साधवे महीम् ॥ १३.९७.२२ ॥
આમાં થોડો જ તફાવત છે એમ પ્રાચીન લોકો હંમેશાં માનતા હતા: જે અશ્વમેધ યજ્ઞ કરે, અથવા જે સાધુને પૃથ્વી દાન કરે.
13.97.23
अपि चेत्सुकृतं कृत्वा शङ्केरन्नपि पण्डिताः ।
अशंक्यमेकमेवैतद्भूमिदानमनुत्तमम् ॥ १३.९७.२३ ॥
સત્કર્મ કર્યા પછી પણ પંડિતો શંકા કરે, તોપણ આ એક જ, ભૂમિદાન સર્વોત્તમ છે; તેમાં શંકા નથી.
13.97.24
सुवर्णं रजतं वस्त्रं मणिमुक्तावसूनि च ।
सर्वमेतन्महाप्राज्ञो ददाति वसुधां ददत् ॥ १३.९७.२४ ॥
સોનું, ચાંદી, વસ્ત્ર, મણિ, મોતી અને ધન, આ બધું મહાપ્રાજ્ઞ માણસ પૃથ્વીનું દાન આપતાં જ આપે છે.
13.97.25
तपो यज्ञः श्रुतं शीलमलोभः सत्यसन्धता ।
गुरुदैवतपूजा च एता वर्तन्ति भूमिदम् ॥ १३.९७.२५ ॥
તપ, યજ્ઞ, શ્રુત, શીલ, અલોભ, સત્યસંધતા અને ગુરુ-દેવતા પૂજન — આ બધું ભૂમિદાતામાં રહે છે.
13.97.26
भर्तुनिःश्रेयसे युक्तास्त्यक्तात्मानो रणे हताः ।
ब्रह्मलोकगताः सिद्धा नातिक्रामन्ति भूमिदम् ॥ १३.९७.२६ ॥
સ્વામીના કલ્યાણ માટે સમર્પિત થઈ, રણમાં પ્રાણ ત્યજી હણાયેલા — બ્રહ્મલોક પામેલા સિદ્ધો પણ ભૂમિદાતાને ઓળંગતા નથી.
13.97.27
यथा जनित्री स्वं पुत्रं क्षीरेण भरते सदा ।
अनुगृह्णाति दातारं तथा सर्वरसैर्मही ॥ १३.९७.२७ ॥
માતા જેમ હંમેશા પોતાના પુત્રને દૂધથી પોષે છે, તેમ પૃથ્વી સર્વ રસોથી દાતા પર અનુગ્રહ કરે છે.
13.97.28
मृत्युर्वैकिंकरो दण्डस्तापो वह्नेः सुदारुणः ।
घोराश्च वारुणाः पाशा नोपसर्पन्ति भूमिदम् ॥ १३.९७.२८ ॥
મૃત્યુ, યમનો દંડ, અગ્નિનો અતિ ભયંકર તાપ અને વરુણના ઘોર પાશ — આ ભૂમિદાતા પાસે આવતા નથી.
13.97.29
पितॄंश्च पितृलोकस्थान्देवलोके च देवताः ।
सन्तर्पयति शान्तात्मा यो ददाति वसुन्धराम् ॥ १३.९७.२९ ॥
શાંત મનનો જે માણસ પૃથ્વીનું દાન કરે છે, તે પિતૃલોકના પિતૃઓને અને દેવલોકના દેવતાઓને તૃપ્ત કરે છે.
13.97.30
कृशाय म्रियमाणाय वृत्तिग्लानाय सीदते ।
भूमिं वृत्तिकरीं दत्त्वा सत्री भवति मानवः ॥ १३.९७.३० ॥
કૃશ, મૃત્યુ પામતા, આજીવિકાના અભાવે નબળા પડેલા અને ડૂબતાને આજીવિકા આપતી ભૂમિનું દાન કરી માણસ દાતા બને છે.
13.97.31
यथा धावति गौर्वत्सं स्रवन्ती वत्सला पयः ।
एवमेव महाभाग भूमिर्भरति भूमिदम् ॥ १३.९७.३१ ॥
જેમ ગાય પોતાના વાછરડા તરફ દોડે છે અને પ્રેમથી દૂધ વહાવે છે, તેમ જ, હે મહાભાગ, ભૂમિ ભૂમિદાતાનું પોષણ કરે છે.
13.97.32
हलकृष्टां महीं दत्त्वा सबीजां सफलामपि ।
सोदकं वाऽपि शरणं तथा भवति कामदः ॥ १३.९७.३२ ॥
હળથી ખેડાયેલી, બીજ અને ફળ સહિતની, અથવા પાણી સહિતની ભૂમિ દાન આપવાથી તે આશ્રય અને કામનાપૂરક બને છે.
13.97.33
ब्राह्मणं वृत्तसम्पन्नमाहिताग्निं शुचिव्रतम् ।
नरः प्रतिग्राह्य महीं न याति यमसादनम् ॥ १३.९७.३३ ॥
સદાચારસંપન્ન, અગ્નિહોત્રી અને શુદ્ધ વ્રતધારી બ્રાહ્મણને ભૂમિ દાન આપનાર મનુષ્ય યમલોકે જતો નથી.
13.97.34
यथा चन्द्रमसो वृद्धिरहन्यहनि जायते ।
तथा भूमिकृतं दानं सस्येसस्ये विवर्धते ॥ १३.९७.३४ ॥
ચંદ્રની વૃદ્ધિ જેમ દરરોજ થાય છે, તેમ ભૂમિદાનનું ફળ દરેક પાકમાં વધે છે.
13.97.35
अत्र गाथा भूमिगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
याः श्रुत्वा जामदग्न्येन दत्ता भूः काश्यपाय वै ॥ १३.९७.३५ ॥
અહીં પુરાણજ્ઞો ભૂમિએ ગાયેલી ગાથાઓનું કીર્તન કરે છે; જેને સાંભળીને જમદગ્નિના પુત્રે ભૂમિ કશ્યપને દાન આપી.
13.97.36
मामेवादत्त मां दत्त मां दत्त्वा मामवाप्स्यथ ।
अस्मिँल्लोके परे चैव तद्दत्तं जायते पुनः ॥ १३.९७.३६ ॥
'મને જ લો, મને જ આપો, મને દાન આપીને મને જ પામશો' — આ લોકમાં અને પરલોકમાં એ દાન ફરી ફળે છે.
13.97.37
य इमां व्याहृतिं वेद ब्राह्मणो वेदसम्मिताम् ।
श्राद्धस्य हूयमानस्य ब्रह्मभूयं स गच्छति ॥ १३.९७.३७ ॥
વેદ સમાન આ વ્યાહૃતિ જે બ્રાહ્મણ જાણે છે, તે શ્રાદ્ધમાં હોમ થતો હોય ત્યારે બ્રહ્મભાવ પામે છે.
13.97.38
कृत्यानामभिशप्तानामरिष्टशमनं महत् ।
प्रायश्चित्तं महीं दत्त्वा पुनात्युभयतो दश ॥ १३.९७.३८ ॥
કૃત્યાઓ અને શાપથી પીડિતો માટે અનિષ્ટ-શમનનું આ મહાન પ્રાયશ્ચિત્ત છે; પૃથ્વીનું દાન આપીને તે બંને બાજુની દસ પેઢીઓને પવિત્ર કરે છે.
13.97.39
पुनाति य इदं वेद वेदवादं तथैव च ।
प्रकृतिः सर्वभूतानां भूमिर्वै शाश्वती मता ॥ १३.९७.३९ ॥
આ અને વેદવાદ જે જાણે છે તે પવિત્ર થાય છે. પૃથ્વી જ સર્વભૂતોની પ્રકૃતિ છે; તે શાશ્વત મનાય છે.
13.97.40
अभिषिच्यैव नृपतिं श्रावयेदिममागमम् ।
यथा श्रुत्वा महीं दद्यान्नादद्यात्साधुतश्च तां ॥ १३.९७.४० ॥
રાજાનો અભિષેક કરીને તેને આ આગમ સંભળાવવું; સાંભળીને તેણે પૃથ્વીનું દાન આપવું, અયોગ્ય રીતે તે ગ્રહણ ન કરવું.
13.97.41
सोऽयं कृत्स्नो ब्राह्मणार्थो राजार्थश्चाप्यसंशयः ।
राजा हि धर्मकुशलः प्रथमं भूतिलक्षणम् ॥ १३.९७.४१ ॥
આ સંપૂર્ણ વિષય બ્રાહ્મણો અને રાજા બંનેના હિતનો છે, એમાં સંશય નથી. ધર્મકુશળ રાજા જ સમૃદ્ધિનું પ્રથમ લક્ષણ છે.
13.97.42
अथ येषामधर्मज्ञो राजा भवति नास्तिकः ।
न ते सुखं प्रबुध्यन्ति न सुखं प्रस्वपन्ति च ॥ १३.९७.४२ ॥
જેમનો રાજા અધર્મને ન જાણનાર અને નાસ્તિક હોય છે, તેઓ સુખેથી જાગતા નથી અને સુખેથી સૂતા પણ નથી.
13.97.43
सदा भवन्ति चोद्विग्नास्तस्य दुश्चरितैर्नराः ।
योगक्षेमा हि बहवो राष्ट्रं नास्याविशन्ति तत् ॥ १३.९७.४३ ॥
તેના દુરાચારથી લોકો સદા ઉદ્વિગ્ન રહે છે; તેના રાષ્ટ્રમાં ઘણા યોગક્ષેમ પ્રવેશતા નથી.
13.97.44
अथ येषां पुनः प्राज्ञो राजा भवति धार्मिकः ।
सुखं ते प्रतिबुध्यन्ते सुसुखं प्रस्वपन्ति च ॥ १३.९७.४४ ॥
પરંતુ જેમનો રાજા પ્રાજ્ઞ અને ધાર્મિક હોય છે, તેઓ સુખપૂર્વક જાગે છે અને અત્યંત સુખપૂર્વક સૂએ છે.
13.97.45
तस्य राज्ञः शुभे राज्ये कर्मभिर्निर्वृता नराः ।
योगक्षेमेण वृष्ट्या च विवर्धन्ते स्वकर्मभिः ॥ १३.९७.४५ ॥
તે રાજાના શુભ રાજ્યમાં લોકો પોતાનાં કર્મોથી તૃપ્ત રહે છે; યોગક્ષેમ અને વરસાદથી તેઓ પોતાનાં કર્મો વડે વૃદ્ધિ પામે છે.
13.97.46
स कुलीनः स पुरुषः स बन्धुः स च पुण्यकृत् ।
स दाता स च विक्रान्तो यो ददाति वसुन्धरां ॥ १३.९७.४६ ॥
જે પૃથ્વીનું દાન કરે છે તે જ કુલીન, તે જ પુરુષ, તે જ બંધુ, તે જ પુણ્યકર્તા, તે જ દાતા અને તે જ પરાક્રમી છે.
13.97.47
आदित्या इव दीप्यन्ते तेजसा भुवि मानवाः ।
ददन्ति वसुधां स्फीतां ये वेदविदुषि द्विजे ॥ १३.९७.४७ ॥
પૃથ્વી પર માણસો સૂર્યોની જેમ તેજથી ચમકે છે; જેઓ વેદજ્ઞ દ્વિજને સમૃદ્ધ પૃથ્વીનું દાન કરે છે.
13.97.48
यथा सस्यानि रोहन्ति प्रकीर्णानि महीतले ।
तथा कामाः प्ररोहन्ति भूमिदानसमार्जिताः ॥ १३.९७.४८ ॥
પૃથ્વીની સપાટી પર વિખરાયેલા બીજ જેમ ઊગે છે, તેમ ભૂમિદાનથી પ્રાપ્ત કામનાઓ ઊગે છે.
13.97.49
आदित्यो वरुणो विष्णुर्ब्रह्मा सोमो हुताशनः ।
शूलिपाणिश्च भगवान्प्रतिनन्दन्ति भूमिदम् ॥ १३.९७.४९ ॥
સૂર્ય, વરુણ, વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, સોમ, અગ્નિ અને ત્રિશૂલધારી ભગવાન પણ ભૂમિદાતાનું અભિનંદન કરે છે.
13.97.50
भूमौ जायन्ति पुरुषा भूमौ निष्ठां व्रजन्ति च ।
चतुर्विधो हि लोकोऽयं योऽयं भूमिगुणात्मकः ॥ १३.९७.५० ॥
મનુષ્યો પૃથ્વી પર જન્મે છે અને પૃથ્વી પર જ પોતાની અંતિમ સ્થિતિ પામે છે. ભૂમિગુણાત્મક આ ચાર પ્રકારનો લોક આવો જ છે.
13.97.51
एषा माता पिता चैव जगतः पृथिवीपते ।
नानया सदृशं भूतं किञ्चिदस्ति जनाधिप ॥ १३.९७.५१ ॥
આ પૃથ્વી જ જગતની માતા અને પિતા છે, હે પૃથ્વીપતિ. હે જનાધિપ, તેના જેવું કોઈ પ્રાણી નથી.
13.97.52
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बृहस्पतेश्च संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥ १३.९७.५२ ॥
આ વિષયમાં પણ પ્રાચીન ઇતિહાસનું ઉદાહરણ આપે છે, હે યુધિષ્ઠિર: બૃહસ્પતિ અને ઇન્દ્રનો સંવાદ.
13.97.53
इष्ट्वा क्रतुशतेनाथ महता दक्षिणावता ।
मघवा वाग्विदांश्रेष्ठं पप्रच्छेदं बृहस्पतिम् ॥ १३.९७.५३ ॥
સો યજ્ઞો કરીને, મહાન દક્ષિણા આપીને, મઘવાન ઇન્દ્રે વાણીના જાણકારોમાં શ્રેષ્ઠ બૃહસ્પતિને આ પૂછ્યું.
13.97.54
भगवन्केन दानेन स्वर्गतः सुखमेधते ।
यदक्षयमहार्यं च तद्ब्रूहि वदतांवर ॥ १३.९७.५४ ॥
હે ભગવન, કયા દાનથી સ્વર્ગે જનાર સુખમાં વૃદ્ધિ પામે છે? જે અક્ષય અને અતિ શ્રેષ્ઠ છે તે શું છે? હે વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તે કહો.
13.97.55
इत्युक्तृः स सुरेन्द्रेण ततो देवपुलोहितः ।
बृहस्पतिर्बृहत्तेजाः प्रत्युवाच शतक्रतुम् ॥ १३.९७.५५ ॥
દેવેન્દ્રે આમ કહ્યા પછી દેવોના પુરોહિત, મહાતેજસ્વી બૃહસ્પતિએ શતક્રતુ (ઇન્દ્ર)ને ઉત્તર આપ્યો.
13.97.56
सुवर्णदानं गोदानं भूमिदानं च वृत्रहन् ।
विद्यादानं च कन्यानां दानं पापहरं परम्।
दददेतान्महाप्राज्ञः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १३.९७.५६ ॥
સુવર્ણદાન, ગોદાન, ભૂમિદાન, વિદ્યાદાન અને કન્યાદાન — આ પાપહર શ્રેષ્ઠ દાનો છે. હે વૃત્રહંતા, જે મહાપ્રાજ્ઞ આ આપે છે તે બધાં પાપોથી મુક્ત થાય છે.
13.97.57
न भूमिदानाद्देवेन्द्र परं किञ्चिदिति प्रभो ।
विशिष्टमिति मन्येऽहं यता प्राहुर्मनीषिणः ॥ १३.९७.५७ ॥
હે દેવેન્દ્ર, હે પ્રભુ, ભૂમિદાન કરતાં ચઢિયાતું કંઈ નથી. મનીષીઓ એમ જ કહે છે, તેથી હું તેને વિશિષ્ટ માનું છું.
13.97.58
ब्राह्मणार्थे गवार्थे वा राष्ट्रघातेऽथ स्वामिनः ।
कुलस्त्रीणां परिभवे मृतास्ते भूमिपैः समाः ॥ १३.९७.५८ ॥
બ્રાહ્મણો માટે, ગાયો માટે, રાષ્ટ્રના નાશમાં, અથવા સ્વામી માટે, અથવા કુળસ્ત્રીઓના અપમાનમાં જે મૃત્યુ પામ્યા, તેઓ રાજાઓ સમાન છે.
13.97.59
ये शूरा निहता युद्धे स्वर्याता रणगृद्धिनः ।
सर्वे ते विबुधश्रेष्ठ नातिक्रामन्ति भूमिदम् ॥ १३.९७.५९ ॥
યુદ્ધમાં માર્યા ગયેલા, રણોત્સાહી જે શૂરવીરો સ્વર્ગે ગયા, હે દેવશ્રેષ્ઠ, તેઓ બધા ભૂમિદાતાને ઓળંગી શકતા નથી.
13.97.60
भर्तुर्निःश्रेयसे युक्तास्त्यक्तात्मानो रणे हताः ।
ब्राह्मलोकगता युक्ता नातिक्रामन्ति भूमिदम् ॥ १३.९७.६० ॥
સ્વામીના પરમ કલ્યાણમાં યુક્ત, રણમાં પ્રાણ ત્યાગી માર્યા ગયેલા, બ્રહ્મલોક પામેલા યોદ્ધાઓ પણ ભૂમિદાતાને ઓળંગતા નથી.
13.97.61
पञ्च पूर्वा हि पुरुषाः षडन्ये वसुधां गताः ।
एकादश ददद्भूमिं परित्रातीह मानवः ॥ १३.९७.६१ ॥
પૂર્વેના પાંચ પુરુષો અને બીજા છ જણ ભૂમિને પામ્યા. ભૂમિનું દાન કરનાર મનુષ્ય અહીં અગિયાર (પેઢીઓ)નો ઉદ્ધાર કરે છે.
13.97.62
रत्नोपकीर्णां वसुधां यो ददाति पुरंदर ।
स मुक्तः सर्वकलुषैः स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.९७.६२ ॥
હે પુરંદર, રત્નોથી ભરેલી ભૂમિનું જે દાન કરે છે, તે બધાં પાપોથી મુક્ત થઈ સ્વર્ગલોકમાં માન પામે છે.
13.97.63
महीं स्फीतां ददद्राजन्सर्वकामगुणान्विताम् ।
राजाधिराजो भवति तद्धि दानमनुत्तमम् ॥ १३.९७.६३ ॥
હે રાજન, સર્વ ઇચ્છિત ગુણોથી યુક્ત સમૃદ્ધ ભૂમિનું જે દાન કરે છે, તે રાજાધિરાજ બને છે; તે જ શ્રેષ્ઠ દાન છે.
13.97.64
सर्वकामसमायुक्तां काश्यपीं यः प्रयच्छति ।
सर्वभूतानि मन्यन्ते मां ददातीति वासव ॥ १३.९७.६४ ॥
સર્વ કામનાઓથી યુક્ત કશ્યપી (ભૂમિ)નું જે દાન કરે છે, તેને સર્વ પ્રાણીઓ 'આ મને (ભૂમિ) આપે છે' એમ માને છે, હે વાસવ.
13.97.65
सर्वकामदुघां धेनुं सर्वकामगुणान्विताम् ।
ददाति यः सहस्राक्ष स्वर्गं याति स मानवः ॥ १३.९७.६५ ॥
હે સહસ્રાક્ષ, સર્વ કામનાઓ પૂરી કરનારી, સર્વ ઇચ્છિત ગુણોથી યુક્ત ધેનુનું જે દાન કરે છે તે મનુષ્ય સ્વર્ગે જાય છે.
13.97.66
मधुसर्पिःप्रवाहिण्यः पयोदधिवहास्तथा ।
सरितस्तपर्यन्तीह सुरेन्द्र वसुधाप्रदम् ॥ १३.९७.६६ ॥
હે સુરેન્દ્ર, મધ અને ઘી વહેવડાવતી, દૂધ અને દહીં વહન કરતી નદીઓ અહીં ભૂમિદાતાને તૃપ્ત કરે છે.
13.97.67
भूमिप्रदानान्नृपतिर्मुच्यते सर्वकिल्बिषात् ।
न हि भूमिप्रदानेन दानमन्यद्विशिष्यते ॥ १३.९७.६७ ॥
ભૂમિદાનથી રાજા સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. ખરેખર ભૂમિદાન કરતાં શ્રેષ્ઠ બીજું કોઈ દાન નથી.
13.97.68
ददाति यः समुन्द्रान्तां पृथिवीं शस्त्रनिर्जिताम् ।
तं जनाः कथयन्तीह यावद्धरति गौरियम् ॥ १३.९७.६८ ॥
શસ્ત્રોથી જીતેલી, સમુદ્ર સુધી ફેલાયેલી પૃથ્વીનું જે દાન કરે છે, આ પૃથ્વી-ગાય જ્યાં સુધી ધારણ કરે છે ત્યાં સુધી લોકો તેની પ્રશંસા કરશે.
13.97.69
पुण्यामृद्धिरसां भूमिं यो ददाति पुरंदर ।
न तस्य लोकाः क्षीयन्ते भूमिदानगुणान्विताः ॥ १३.९७.६९ ॥
હે પુરંદર, જે પવિત્ર, સમૃદ્ધિ અને રસથી ભરેલી ભૂમિનું દાન કરે છે, ભૂમિદાનના ગુણોથી યુક્ત તેના લોકો ક્યારેય ક્ષીણ થતા નથી.
13.97.70
सर्वदा पार्थिवेनेह सततं भूतिमिच्छता ।
भूर्देया विधिवच्छक्र पात्रे सुखमभीप्सुनां ॥ १३.९७.७० ॥
હે શક્ર, આ સંસારમાં સદા સમૃદ્ધિ ઇચ્છતા રાજાએ અને સુખની ઇચ્છા રાખનારે યોગ્ય પાત્રને વિધિપૂર્વક ભૂમિનું દાન કરવું જોઈએ.
13.97.71
अपि कृत्वा नरः पापं भूमिं दत्त्वा द्विजातये ।
समुत्सृजति तत्पापं जीर्णां त्वचमिवोरगः ॥ १३.९७.७१ ॥
માણસે પાપ કર્યું હોય તોપણ બ્રાહ્મણને ભૂમિનું દાન કરીને તે પાપ ત્યાગી દે છે, જેમ સાપ જૂની ત્વચા ત્યાગે છે.
13.97.72
सागरान्सरितः शैलान्काननानि च सर्वशः ।
सर्वमेतन्नरः शक्र ददाति वसुधां ददत् ॥ १३.९७.७२ ॥
હે શક્ર, સમુદ્રો, નદીઓ, પર્વતો અને વનો સહિત સમગ્ર પૃથ્વીનું દાન કરનાર મનુષ્ય આ બધું દાન કરે છે.
13.97.73
तटाकान्युदपानानि स्रोतांसि च सरांसि च ।
स्नेहान्सर्वरसांश्चैव ददाति वसुधां ददत् ॥ १३.९७.७३ ॥
તળાવો, કૂવાઓ, પ્રવાહો અને સરોવરો, તેમજ સર્વ પ્રકારનાં તેલ અને રસ — ભૂમિનું દાન કરનાર આ બધું દાન કરે છે.
13.97.74
ओषधीर्वीर्यसम्पन्नानगान्पुष्पफलान्वितान् ।
काननोपलशैलांश्च ददाति वसुधां ददत् ॥ १३.९७.७४ ॥
શક્તિશાળી ઔષધિઓ, ફૂલ-ફળથી ભરેલાં વૃક્ષો, વનો, પથ્થરો અને પર્વતો — ભૂમિનું દાન કરનાર આ બધું દાન કરે છે.
13.97.75
अग्निष्टोमप्रभृतिभिरिष्ट्वा च स्वाप्तदक्षिणैः ।
न तत्फलमवाप्नोति भूमिदानाद्यदश्नुते ॥ १३.९७.७५ ॥
અગ્નિષ્ટોમ વગેરે યજ્ઞો કરીને અને પૂરતી દક્ષિણા આપીને પણ માણસને ભૂમિદાનથી મળતું ફળ મળતું નથી.
13.97.76
दाता दशानुगृह्णाति दश हन्ति तथा क्षिपन् ।
पूर्वदत्तां हरन्भूमिं नरकायोपगच्छति ॥ १३.९७.७६ ॥
દાતા દસ પેઢીઓ પર કૃપા કરે છે; અને જે પહેલાં દીધેલી ભૂમિ છીનવીને ફેંકી દે છે, તે દસ પેઢીઓનો નાશ કરીને નરકમાં જાય છે.
13.97.77
न ददाति प्रतिश्रुत्य दत्त्वाऽपि च हरेत्तु यः ।
स बद्धो वारुणैः पाशैस्तप्यते मृत्युसासनात् ॥ १३.९७.७७ ॥
જે વચન આપીને પણ આપતો નથી, અથવા આપીને પણ પાછું લઈ લે છે, તે વરુણના પાશોથી બંધાઈને યમની આજ્ઞાથી પીડા ભોગવે છે.
13.97.78
आहिताग्निं सदायज्ञं कृशवृत्तिं प्रियातिथिम् ।
ये भरन्ति द्विजश्रेष्ठं नोपसर्पन्ति ते यमम् ॥ १३.९७.७८ ॥
અગ્નિહોત્રી, સદા યજ્ઞ કરનાર, સાદું જીવન જીવનાર અને અતિથિપ્રિય શ્રેષ્ઠ દ્વિજનું જે પોષણ કરે છે, તેઓ યમ પાસે જતા નથી.
13.97.79
ब्राह्मणेष्वनृणीभूतः पार्थिवः स्यात्पुरंदर ।
इतरेषां तु वर्णानां तारयेत्कृशदुर्बलान् ॥ १३.९७.७९ ॥
હે પુરંદર, રાજાએ બ્રાહ્મણોના ઋણથી મુક્ત રહેવું; અને અન્ય વર્ણોમાં જે કૃશ અને દુર્બળ હોય તેમનો ઉદ્ધાર કરવો.
13.97.80
नाच्छिन्द्यात्स्पर्शितां भूमिं परेण त्रिदशाधिप ।
ब्राह्मणस्य सुरश्रेष्ठ कृशवृत्तेः कदाचन ॥ १३.९७.८० ॥
હે દેવાધિપ, હે સુરશ્રેષ્ઠ, કૃશ આજીવિકાવાળા બ્રાહ્મણે સ્પર્શેલી ભૂમિ બીજા કોઈએ ક્યારેય છીનવી ન લેવી.
13.97.81
यथाश्रु पतितं तेषां दीनानामथ सीदताम् ।
ब्राह्मणानां हृते क्षेत्रे हन्यात्त्रिपुरुषं कुलम् ॥ १३.९७.८१ ॥
તે દીન અને પીડિતોના આંસુ પડે તેમ, બ્રાહ્મણોનું ખેતર છીનવાઈ જાય તો ત્રણ પેઢીનું કુળ નાશ પામે છે.
13.97.82
भूमिपालं च्युतं राष्ट्राद्यस्तु संस्थापयेत्पुनः ।
तस्य वासः सहस्राक्ष नाकपृष्ठे महीयते ॥ १३.९७.८२ ॥
રાજ્યમાંથી ચ્યુત થયેલા રાજાને જે ફરી સ્થાપે છે, હે સહસ્રાક્ષ, તેનો વાસ સ્વર્ગની પીઠ પર સન્માનિત થાય છે.
13.97.83
सुनिर्मितां सुविक्रीतां सुभृतां स्थापयेन्नृप ।
इक्षुभिः सन्ततां भूमिं यवगोधूमसालिनीम् ॥ १३.९७.८३ ॥
હે નૃપ, સારી રીતે બનાવેલી, સારી રીતે ખરીદેલી, સારી રીતે પોષાયેલી, શેરડીથી આચ્છાદિત, જવ-ઘઉંથી સમૃદ્ધ ભૂમિ સ્થાપવી.
13.97.84
गोश्ववाहनपूर्णां वा यो ददाति वसुन्धराम् ।
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.९७.८४ ॥
ગાય, ઘોડા અને વાહનોથી ભરેલી ભૂમિ જે દાન કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને સ્વર્ગલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
13.97.85
निधिगर्भां ददद्भूमिं सर्वरत्नपरिच्छदाम् ।
अक्षयाँल्लभते लोकान्भूमिसत्रं हि तस्य तत ॥ १३.९७.८५ ॥
નિધિઓથી ભરેલી, સર્વ રત્નોથી શણગારેલી ભૂમિનું દાન કરનાર અક્ષય લોકો પામે છે; એ જ તેનું ભૂમિસત્ર છે.
13.97.86
विधूय कलुषं सर्वं विरजाः सम्मतः सताम् ।
लोके महीयते सद्भिर्यो ददाति वसुन्धराम् ॥ १३.९७.८६ ॥
સર્વ કલુષ ખંખેરીને, નિર્મળ થઈ સજ્જનોથી સન્માનિત થનાર; અને જે પૃથ્વીનું દાન કરે છે તે લોકમાં સજ્જનો દ્વારા પૂજાય છે.
13.97.87
यथाऽप्सु पतितः शक्र तैलबिन्दुर्विसर्पति ।
तथा भूमिकृतं दानं सस्येसस्ये विवर्धते ॥ १३.९७.८७ ॥
હે શક્ર, પાણીમાં પડેલું તેલનું ટીપું જેમ ફેલાય છે, તેમ ભૂમિદાન દરેક પાકમાં વધે છે.
13.97.88
ये रणाग्रे महीपालाः शूराः समितिशोभनाः ।
वध्यन्तेऽभिमुखाः शक्र ब्रह्मलोकं व्रजन्ति ते ॥ १३.९७.८८ ॥
હે શક્ર, યુદ્ધના અગ્રભાગમાં શૂરવીર બનીને, રણમાં શોભીને, સામસામે હણાયેલા રાજાઓ બ્રહ્મલોકમાં જાય છે.
13.97.89
नृत्तगीतपरा नार्यो दिव्यमाल्यविभूषिताः ।
उपतिष्ठन्ति देवेन्द्र यथा भूमिप्रदं दिवि ॥ १३.९७.८९ ॥
હે દેવેન્દ્ર, નૃત્યગીતમાં લીન, દિવ્ય માળાઓથી શણગારેલી સ્ત્રીઓ ભૂમિદાતાની સ્વર્ગમાં સેવા કરે છે.
13.97.90
मोदते च सुखं स्वर्गे देवगन्धर्वपूजितः ।
यो ददाति महीं सम्यग्विधिनेह द्विजातये ॥ १३.९७.९० ॥
અહીં વિધિપૂર્વક દ્વિજને ભૂમિનું સમ્યક્ દાન કરનાર સ્વર્ગમાં દેવ-ગંધર્વોથી પૂજાઈને સુખે આનંદ માણે છે.
13.97.91
शतमप्सरसश्चैव दिव्यमाल्यविभूषिताः ।
उपतिष्ठन्ति देवेन्द्र ब्रह्मलोके धराप्रदम् ॥ १३.९७.९१ ॥
હે દેવેન્દ્ર! ભૂમિનું દાન કરનારની સેવામાં બ્રહ્મલોકમાં દિવ્ય માળાઓથી શોભતી સો અપ્સરાઓ ઉપસ્થિત રહે છે.
13.97.92
उपतिष्ठन्ति पुण्यानि सदा भूमिप्रदं नरम् ।
शङ्खं भद्रासनं छत्रं वराश्वा वरवाहनम् ॥ १३.९७.९२ ॥
ભૂમિનું દાન કરનાર મનુષ્ય પાસે પુણ્યો સદા ઉપસ્થિત રહે છે; શંખ, ભદ્રાસન, છત્ર, ઉત્તમ અશ્વો અને શ્રેષ્ઠ વાહન પણ.
13.97.93
भूमिप्रदानात्पुष्पाणि हिरण्यनिचयास्तथा ।
आज्ञा सदाऽप्रतिहता जयशब्दा वसूनि च ॥ १३.९७.९३ ॥
ભૂમિદાનથી ફૂલો, સોનાના ઢગલા, સદા અપ્રતિહત આજ્ઞા, જયઘોષ અને ધનસંપત્તિ પણ મળે છે.
13.97.94
भूमिदानस्य पुण्यानि फलं स्वर्गः पुरन्दर ।
हिरण्यपुष्पाश्चौषध्यः कुशकाञ्चनशाद्वलाः ॥ १३.९७.९४ ॥
ભૂમિદાનના પુણ્યનું ફળ સ્વર્ગ છે, હે પુરંદર! ત્યાં સોનાના ફૂલવાળી ઔષધિઓ, કુશ, સોનું અને લીલું ઘાસ હોય છે.
13.97.95
अमृतप्रसवां भूमिं प्राप्नोति पुरुषो ददत् ॥ १३.९७.९५ ॥
દાન આપનાર મનુષ્ય અમૃત ઉપજાવતી ભૂમિ પામે છે.
13.97.96
नास्ति भूमिसमं दानं नास्ति मातृसमो गुरुः ।
नास्ति सत्यसमो धर्मो नास्ति दानसमो निधिः ॥ १३.९७.९६ ॥
ભૂમિદાન જેવું દાન નથી; માતા જેવો ગુરુ નથી; સત્ય જેવો ધર્મ નથી; દાન જેવો નિધિ નથી.
13.97.97
एतदाङ्गिरसाच्छ्रुत्वा वासवो वसुधामिमाम् ।
वसुरत्नसमाकीर्णां ददावाङ्गिरसे तदा ॥ १३.९७.९७ ॥
આંગિરસ પાસેથી આ સાંભળીને વાસવે ત્યારે ધનરત્નોથી ભરેલી આ પૃથ્વી આંગિરસને આપી દીધી.
13.97.98
य इदं श्रावयेच्छ्राद्धे भूमिदानस्य संस्तवम् ।
न तस्य रक्षसां भागो नासुराणां भवत्युत ॥ १३.९७.९८ ॥
જે શ્રાદ્ધમાં ભૂમિદાનની આ સ્તુતિ સંભળાવે છે, તેનો ભાગ રાક્ષસોનો કે અસુરોનો થતો નથી.
13.97.99
अक्षयं च भवेद्दत्तं पितृभ्यस्तन्न संशयः ।
तस्माच्छ्राद्धेष्विदं विद्वान्भुञ्जतः श्रावयेद्द्विजान् ॥ १३.९७.९९ ॥
પિતૃઓને આપેલું તે દાન અક્ષય થાય છે, એમાં સંદેહ નથી. તેથી શ્રાદ્ધમાં ભોજન કરતા દ્વિજોને વિદ્વાને આ સંભળાવવું.
13.97.100
इत्येतत्सर्वदानानां श्रेष्ठमुक्तं तवानघ ।
मया भरतशार्दूल किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.९७.१०० ॥
હે નિષ્પાપ, ભરતશાર્દૂલ, આ રીતે સર્વ દાનોમાં આ શ્રેષ્ઠ છે એમ મેં તમને કહ્યું. હવે વધુ શું સાંભળવાની તમારી ઇચ્છા છે?