महाभारत · अध्याय 13.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.97.1
इदं देयमिदं देयमितीयं श्रुतिचोदनात् ।
बहुदेयाश्च राजानः किंस्विद्देयमनुत्तमम् ॥ १३.९७.१ ॥
हे द्यावे, हे द्यावे — श्रुतीच्या आज्ञेने असे सांगितले आहे. राजांनी द्यावयाच्या गोष्टी पुष्कळ आहेत; तर सर्वोत्तम दान कोणते?
13.97.2
अति दानानि सर्वाणि पृथिवीदानमुच्यते ।
अचला ह्यक्षया भूमिर्दोग्ध्री कामानिहोत्तमान् ॥ १३.९७.२ ॥
सर्व दानांपेक्षा भूमिदान श्रेष्ठ असे सांगितले जाते; कारण भूमी अचल, अक्षय आहे आणि ती येथे उत्तम कामना दोहणारी धेनू आहे.
13.97.3
दोग्ध्री वासांसि रत्नानि पशून्व्रीहियवांस्तथा ।
भूमिदः सर्वभूतेषु शाश्वतीरेधते समाः ॥ १३.९७.३ ॥
भूमिदाता सर्व प्राण्यांमध्ये वस्त्रे, रत्ने, पशू, भात व जव देणाऱ्या धेनूसारखा आहे; तो अनंत वर्षे समृद्ध होतो.
13.97.4
यावद्भूमेरायुरिह तावद्भूमिद एधते ।
न भूमिदानादस्तीह परं किञ्चिद्युधिष्ठिर ॥ १३.९७.४ ॥
जोपर्यंत या पृथ्वीचे आयुष्य आहे तोपर्यंत भूमिदाता समृद्ध होतो. हे युधिष्ठिरा, येथे भूमिदानापेक्षा श्रेष्ठ असे काहीही नाही.
13.97.5
अप्यल्पं प्रददुः सर्वे पृथिव्या इति नः श्रुतम् ।
भूमिमेव ददुः सर्वे भूमिं ते भुञ्जते जनाः ॥ १३.९७.५ ॥
पृथ्वीचा थोडाही भाग सर्वांनी दान केला असे आम्ही ऐकले आहे; जे लोक भूमीच दान करतात ते भूमीचाच उपभोग घेतात.
13.97.6
स्वकर्मैवोपजीवन्ति नरा इह परत्र च ।
भूमिः पतिं महादेवी दातारं कुरुते प्रियम् ॥ १३.९७.६ ॥
माणसे इह आणि परलोकी स्वकर्मानेच जगतात. भूमी, महादेवी, दात्याला आपला प्रिय पती करून घेते.
13.97.7
य एतां दक्षिणां दद्यादक्षयां राजसत्तम ।
पुनर्नरत्वं सम्प्राप्य भवेत्स पृथिवीपतिः ॥ १३.९७.७ ॥
हे राजश्रेष्ठा, जो ही अक्षय दक्षिणा (भूमिदान) देतो, तो पुन्हा मनुष्यजन्म मिळवून पृथ्वीचा स्वामी होतो.
13.97.8
यथा दानं तथा भोग इति धर्मेषु निश्चयः ।
सङ्ग्रामे वा तनुं जह्याद्दद्याच्च पृथिवीमिमांम् ॥ १३.९७.८ ॥
जसे दान तसाच भोग—धर्मांमध्ये हाच निश्चय आहे. युद्धात देह त्यागावा, किंवा ही पृथ्वी दान करावी.
13.97.9
इत्येतत्क्षत्रबन्धूनां वदन्ति परमाशिषः ।
पुनाति दत्ता पृथिवी दातारमिति शुश्रुम ॥ १३.९७.९ ॥
क्षत्रिय बांधव हेच म्हणतात—हा परम आशीर्वाद आहे. दिलेली पृथ्वी दात्याला पवित्र करते, असे आम्ही ऐकले आहे.
13.97.10
अपि पापसमाचारं ब्रह्मघ्नमपि चानृतम् ।
सैव पापं प्लावयति सैव पापात्प्रमोचयेत् ॥ १३.९७.१० ॥
पापाचरण करणारा असो, ब्राह्मणहत्यारा असो, खोटारडा असो—तीच पृथ्वी त्याचे पाप धुऊन त्याला पापातून मुक्त करते.
13.97.11
अपि पापकृतां राज्ञां प्रतिगृह्णन्ति साधवः ।
पृथिवीं नान्यदिच्छन्ति पावनं जगती यतः ॥ १३.९७.११ ॥
पापी राजांचे दानही सज्जन स्वीकारतात; ते ही पृथ्वी वगळता दुसरे काही इच्छित नाहीत, कारण ही जगती पावन करणारी आहे.
13.97.12
नामास्याः प्रियदत्तेति गुह्यं देव्याः सनातनम् ।
दानं वाऽप्यथवाऽदानं नामास्याः प्रथमप्रियम् ॥ १३.९७.१२ ॥
देवीचे (पृथ्वीचे) हे गुह्य आणि सनातन नाव 'प्रियदत्ता' आहे. दान असो वा अदान, हेच तिचे पहिले प्रिय नाव आहे.
13.97.13
य एतां विदुषे दद्यात्पृथिवीं पृथिवीपतिः ।
पृथिव्यामेतदिष्टं स राजा राज्यमितो व्रजेत् ॥ १३.९७.१३ ॥
जो पृथ्वीपती ही पृथ्वी विद्वानाला दान करतो, तो पृथ्वीवर इष्ट राजा होऊन येथून राज्य प्राप्त करतो.
13.97.14
पुनश्चासौ जनिं प्राप्य राजवत्स्यान्न संशयः ।
तस्मात्प्राप्यैव पृथिवीं दद्याद्विप्राय पार्थिवः ॥ १३.९७.१४ ॥
पुन्हा तो जन्म घेऊन राजासारखा होईल, यात संशय नाही. म्हणून पृथ्वीपती पृथ्वी मिळताच ब्राह्मणाला दान द्यावे.
13.97.15
नाभूमिपतिना भूमिरधिष्ठेया कथञ्चन ।
न च वस्त्रेणि वा गूहेदन्तर्धानेन वा चरेत् ॥ १३.९७.१५ ॥
जो भूपती नाही त्याने कोणत्याही प्रकारे भूमीवर अधिकार करू नये; वस्त्राने ती झाकू नये, किंवा अदृश्य होऊन संचार करू नये.
13.97.16
ये चान्ये भूमिमिच्छेयुः कुर्युरेवं न संशयः ।
यः साधोर्भूमिमादत्ते न भूमिं विन्दते तु सः ॥ १३.९७.१६ ॥
जे इतर भूमी इच्छितात त्यांनीही असेच करावे, यात संशय नाही. जो साधूची भूमी घेतो त्याला भूमी मिळत नाही.
13.97.17
भूमिं दत्त्वा तु साधुभ्यो विन्दते भूमिमुत्तमाम् ।
प्रेत्य चेह च धर्मात्मा सम्प्राप्नोति महद्यशः ॥ १३.९७.१७ ॥
साधूंना भूमी दान देऊन माणूस उत्तम भूमी मिळवतो; मृत्यूनंतर आणि येथेही धर्मात्मा महान यश प्राप्त करतो.
13.97.18
एकाहारकरीं दत्त्वा षष्ठिसाहस्रमूर्ध्वगः ।
तावत्या हरणे पृथ्व्या नरकं द्विगुणोत्तरम् ॥ १३.९७.१८ ॥
एका वेळच्या आहारासाठी गाय दान केल्यास माणूस साठ हजार वर्षे ऊर्ध्वगती पावतो; तितकी भूमी हरण केल्यास नरक त्याच्या दुप्पट अधिक होतो.
13.97.19
यस्य विप्रास्तु शंसन्ति साधोर्भूमिं सदैव हि ।
न तस्य शत्रवो राजन्प्रशंसन्ति वसुन्धराम् ॥ १३.९७.१९ ॥
ब्राह्मण ज्याच्याबद्दल सज्जनाला भूमिदानाची नेहमी प्रशंसा करतात, हे राजा, त्याचे शत्रूसुद्धा वसुंधरेची प्रशंसा करतात.
13.97.20
यत्किञ्चित्पुरुषः पापं कुरुते वृत्तिकर्शितः ।
अपि गोचर्ममात्रेण भूमिदानेन पूयते ॥ १३.९७.२० ॥
उपजीविकेने खचलेला मनुष्य जे कोणते पाप करतो, तरी गाईच्या कातडीएवढ्या भूमिदानानेही तो शुद्ध होतो.
13.97.21
येऽपि सङ्गीर्णाकर्माणो राजानो रौद्रकर्मिणः ।
तेभ्यः पवित्रमाख्येयं भूमिदानमनुत्तमम् ॥ १३.९७.२१ ॥
मिश्र कर्मे आणि क्रूर कर्मे करणाऱ्या राजांसाठीही भूमिदानच सर्वोत्तम पावन करणारे आहे असे सांगितले पाहिजे.
13.97.22
अल्पान्तरमिदं शश्वत्पुराणा मेनिरे जनाः ।
यो यजेताश्वमेधेन दद्याद्वा साधवे महीम् ॥ १३.९७.२२ ॥
यात फारसा फरक नाही असे प्राचीन लोक नेहमी मानत: जो अश्वमेध यज्ञ करतो, किंवा जो साधूला भूमी दान देतो.
13.97.23
अपि चेत्सुकृतं कृत्वा शङ्केरन्नपि पण्डिताः ।
अशंक्यमेकमेवैतद्भूमिदानमनुत्तमम् ॥ १३.९७.२३ ॥
सत्कर्म करूनही पंडित शंका घेऊ शकतात, तरीही हे एकच, भूमिदानच सर्वोत्तम आहे; यात शंका नाही.
13.97.24
सुवर्णं रजतं वस्त्रं मणिमुक्तावसूनि च ।
सर्वमेतन्महाप्राज्ञो ददाति वसुधां ददत् ॥ १३.९७.२४ ॥
सोने, चांदी, वस्त्रे, मणी, मोती आणि धन, हे सर्व महाप्राज्ञ माणूस पृथ्वीचे दान देतानाच देतो.
13.97.25
तपो यज्ञः श्रुतं शीलमलोभः सत्यसन्धता ।
गुरुदैवतपूजा च एता वर्तन्ति भूमिदम् ॥ १३.९७.२५ ॥
तप, यज्ञ, श्रुत, शील, अलोभ, सत्यसंधता आणि गुरु-देवतापूजन — हे सर्व भूमिदात्यात वास करतात.
13.97.26
भर्तुनिःश्रेयसे युक्तास्त्यक्तात्मानो रणे हताः ।
ब्रह्मलोकगताः सिद्धा नातिक्रामन्ति भूमिदम् ॥ १३.९७.२६ ॥
स्वामीच्या कल्याणासाठी समर्पित होऊन, रणांगणात प्राण त्यागून मरण पावलेले — ब्रह्मलोकी गेलेले सिद्धही भूमिदात्याला ओलांडत नाहीत.
13.97.27
यथा जनित्री स्वं पुत्रं क्षीरेण भरते सदा ।
अनुगृह्णाति दातारं तथा सर्वरसैर्मही ॥ १३.९७.२७ ॥
माता जशी नेहमी आपल्या पुत्राला दुधाने पोषते, तशी पृथ्वी सर्व रसांनी दात्यावर कृपा करते.
13.97.28
मृत्युर्वैकिंकरो दण्डस्तापो वह्नेः सुदारुणः ।
घोराश्च वारुणाः पाशा नोपसर्पन्ति भूमिदम् ॥ १३.९७.२८ ॥
मृत्यू, यमाचा दंड, अग्नीचा अति भयंकर ताप आणि वरुणाचे घोर पाश — हे भूमिदात्याजवळ येत नाहीत.
13.97.29
पितॄंश्च पितृलोकस्थान्देवलोके च देवताः ।
सन्तर्पयति शान्तात्मा यो ददाति वसुन्धराम् ॥ १३.९७.२९ ॥
शांत मनाचा जो पुरुष पृथ्वीचे दान करतो, तो पितृलोकातील पितरांना आणि देवलोकातील देवतांना तृप्त करतो.
13.97.30
कृशाय म्रियमाणाय वृत्तिग्लानाय सीदते ।
भूमिं वृत्तिकरीं दत्त्वा सत्री भवति मानवः ॥ १३.९७.३० ॥
कृश, मरणासन्न, उपजीविकेअभावी थकलेल्या, बुडत्याला उपजीविका देणारी भूमी दान करून मनुष्य दाता होतो.
13.97.31
यथा धावति गौर्वत्सं स्रवन्ती वत्सला पयः ।
एवमेव महाभाग भूमिर्भरति भूमिदम् ॥ १३.९७.३१ ॥
जशी दुभती गाय आपल्या वासराकडे धावते आणि प्रेमाने दूध पाझरते, तसेच, हे महाभाग, भूमी भूमिदात्याचे पालन करते.
13.97.32
हलकृष्टां महीं दत्त्वा सबीजां सफलामपि ।
सोदकं वाऽपि शरणं तथा भवति कामदः ॥ १३.९७.३२ ॥
नांगराने नांगरलेली, बीज व फळांसह, किंवा पाण्यासह असलेली भूमी दान केल्यास ती आश्रय आणि इच्छापूर्ती करणारी होते.
13.97.33
ब्राह्मणं वृत्तसम्पन्नमाहिताग्निं शुचिव्रतम् ।
नरः प्रतिग्राह्य महीं न याति यमसादनम् ॥ १३.९७.३३ ॥
सदाचारसंपन्न, अग्निहोत्री व पवित्र व्रत पाळणाऱ्या ब्राह्मणाला भूमी दान देणारा मनुष्य यमलोकाला जात नाही.
13.97.34
यथा चन्द्रमसो वृद्धिरहन्यहनि जायते ।
तथा भूमिकृतं दानं सस्येसस्ये विवर्धते ॥ १३.९७.३४ ॥
चंद्राची वाढ जशी दररोज होते, तसे भूमिदानाचे फल प्रत्येक पिकात वाढत जाते.
13.97.35
अत्र गाथा भूमिगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
याः श्रुत्वा जामदग्न्येन दत्ता भूः काश्यपाय वै ॥ १३.९७.३५ ॥
येथे पुराणज्ञ पृथ्वीने गायिलेल्या गाथा सांगतात; त्या ऐकून जमदग्नीच्या पुत्राने पृथ्वी काश्यपाला दान दिली.
13.97.36
मामेवादत्त मां दत्त मां दत्त्वा मामवाप्स्यथ ।
अस्मिँल्लोके परे चैव तद्दत्तं जायते पुनः ॥ १३.९७.३६ ॥
'मलाच घे, मलाच दे, मला दान देऊन मलाच मिळवशील' — या लोकात आणि परलोकात ते दान पुन्हा फलदायी होते.
13.97.37
य इमां व्याहृतिं वेद ब्राह्मणो वेदसम्मिताम् ।
श्राद्धस्य हूयमानस्य ब्रह्मभूयं स गच्छति ॥ १३.९७.३७ ॥
वेदांइतकी प्रमाण असलेली ही व्याहृती जो ब्राह्मण जाणतो, तो श्राद्धात आहुती दिली जात असताना ब्रह्मभावाला प्राप्त होतो.
13.97.38
कृत्यानामभिशप्तानामरिष्टशमनं महत् ।
प्रायश्चित्तं महीं दत्त्वा पुनात्युभयतो दश ॥ १३.९७.३८ ॥
कृत्यांनी व शापांनी पीडितांसाठी अनिष्ट-शमनाचे हे महान प्रायश्चित्त आहे; पृथ्वीचे दान दिल्याने तो दोन्ही बाजूंच्या दहा पिढ्यांना पवित्र करतो.
13.97.39
पुनाति य इदं वेद वेदवादं तथैव च ।
प्रकृतिः सर्वभूतानां भूमिर्वै शाश्वती मता ॥ १३.९७.३९ ॥
हे आणि वेदवाद जो जाणतो तो पवित्र होतो. पृथ्वीच सर्व प्राण्यांची प्रकृती आहे; ती शाश्वत मानली जाते.
13.97.40
अभिषिच्यैव नृपतिं श्रावयेदिममागमम् ।
यथा श्रुत्वा महीं दद्यान्नादद्यात्साधुतश्च तां ॥ १३.९७.४० ॥
राजाचा अभिषेक करून त्याला हे आगम ऐकवावे; ऐकून त्याने पृथ्वीचे दान द्यावे, ती अयोग्य रीतीने घेऊ नये.
13.97.41
सोऽयं कृत्स्नो ब्राह्मणार्थो राजार्थश्चाप्यसंशयः ।
राजा हि धर्मकुशलः प्रथमं भूतिलक्षणम् ॥ १३.९७.४१ ॥
हा सर्व विषय ब्राह्मण आणि राजा दोघांच्याही हिताचा आहे, यात संशय नाही. धर्मकुशल राजाच समृद्धीचे पहिले लक्षण आहे.
13.97.42
अथ येषामधर्मज्ञो राजा भवति नास्तिकः ।
न ते सुखं प्रबुध्यन्ति न सुखं प्रस्वपन्ति च ॥ १३.९७.४२ ॥
ज्यांचा राजा अधर्म न जाणणारा आणि नास्तिक असतो, ते सुखाने जागे होत नाहीत आणि सुखाने झोपतही नाहीत.
13.97.43
सदा भवन्ति चोद्विग्नास्तस्य दुश्चरितैर्नराः ।
योगक्षेमा हि बहवो राष्ट्रं नास्याविशन्ति तत् ॥ १३.९७.४३ ॥
त्याच्या दुराचरणामुळे लोक सदैव उद्विग्न राहतात; त्याच्या राष्ट्रात अनेक योगक्षेम प्रवेश करत नाहीत.
13.97.44
अथ येषां पुनः प्राज्ञो राजा भवति धार्मिकः ।
सुखं ते प्रतिबुध्यन्ते सुसुखं प्रस्वपन्ति च ॥ १३.९७.४४ ॥
परंतु ज्यांचा राजा प्राज्ञ व धार्मिक असतो, ते सुखाने जागे होतात आणि अत्यंत सुखाने झोपतात.
13.97.45
तस्य राज्ञः शुभे राज्ये कर्मभिर्निर्वृता नराः ।
योगक्षेमेण वृष्ट्या च विवर्धन्ते स्वकर्मभिः ॥ १३.९७.४५ ॥
त्या राजाच्या शुभ राज्यात लोक आपल्या कर्मांनी समाधानी असतात; योगक्षेमाने आणि पावसाने ते आपल्या कर्मांद्वारे वाढतात.
13.97.46
स कुलीनः स पुरुषः स बन्धुः स च पुण्यकृत् ।
स दाता स च विक्रान्तो यो ददाति वसुन्धरां ॥ १३.९७.४६ ॥
जो पृथ्वीचे दान करतो तोच कुलीन, तोच पुरुष, तोच बंधू, तोच पुण्यकर्मा, तोच दाता आणि तोच पराक्रमी होय.
13.97.47
आदित्या इव दीप्यन्ते तेजसा भुवि मानवाः ।
ददन्ति वसुधां स्फीतां ये वेदविदुषि द्विजे ॥ १३.९७.४७ ॥
पृथ्वीवर मानव सूर्यांप्रमाणे तेजाने तळपतात; जे वेदज्ञ द्विजाला समृद्ध पृथ्वीचे दान करतात.
13.97.48
यथा सस्यानि रोहन्ति प्रकीर्णानि महीतले ।
तथा कामाः प्ररोहन्ति भूमिदानसमार्जिताः ॥ १३.९७.४८ ॥
भूपृष्ठावर विखुरलेली बीजे जशी अंकुरतात, तसेच भूमिदानाने मिळवलेल्या इच्छा अंकुरतात.
13.97.49
आदित्यो वरुणो विष्णुर्ब्रह्मा सोमो हुताशनः ।
शूलिपाणिश्च भगवान्प्रतिनन्दन्ति भूमिदम् ॥ १३.९७.४९ ॥
सूर्य, वरुण, विष्णू, ब्रह्मा, सोम, अग्नी आणि त्रिशूलधारी भगवान हेही भूमिदात्याचे अभिनंदन करतात.
13.97.50
भूमौ जायन्ति पुरुषा भूमौ निष्ठां व्रजन्ति च ।
चतुर्विधो हि लोकोऽयं योऽयं भूमिगुणात्मकः ॥ १३.९७.५० ॥
मनुष्य पृथ्वीवर जन्म घेतात आणि पृथ्वीवरच आपल्या अंतिम स्थितीला जातात. भूमीच्या गुणस्वरूपाचा हा चार प्रकारचा लोक असाच आहे.
13.97.51
एषा माता पिता चैव जगतः पृथिवीपते ।
नानया सदृशं भूतं किञ्चिदस्ति जनाधिप ॥ १३.९७.५१ ॥
हीच पृथ्वी जगताची माता आणि पिता आहे, हे पृथ्वीपते. हे जनाधिपा, हिच्यासारखे कोणतेही भूत नाही.
13.97.52
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बृहस्पतेश्च संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥ १३.९७.५२ ॥
यासंदर्भातही प्राचीन इतिहासाचे उदाहरण देतात, हे युधिष्ठिरा: बृहस्पती आणि इंद्र यांचा संवाद.
13.97.53
इष्ट्वा क्रतुशतेनाथ महता दक्षिणावता ।
मघवा वाग्विदांश्रेष्ठं पप्रच्छेदं बृहस्पतिम् ॥ १३.९७.५३ ॥
शंभर यज्ञ करून, मोठी दक्षिणा देऊन, मघवान इंद्राने वाक्पटूंमध्ये श्रेष्ठ अशा बृहस्पतींना हे विचारले.
13.97.54
भगवन्केन दानेन स्वर्गतः सुखमेधते ।
यदक्षयमहार्यं च तद्ब्रूहि वदतांवर ॥ १३.९७.५४ ॥
हे भगवन्, कोणत्या दानाने स्वर्गाला गेलेला सुखात वाढतो? जे अक्षय आणि अत्यंत श्रेष्ठ आहे ते कोणते? हे वक्त्यांमधील श्रेष्ठा, ते सांगा.
13.97.55
इत्युक्तृः स सुरेन्द्रेण ततो देवपुलोहितः ।
बृहस्पतिर्बृहत्तेजाः प्रत्युवाच शतक्रतुम् ॥ १३.९७.५५ ॥
देवेंद्राने असे विचारल्यावर देवांचे पुरोहित, महातेजस्वी बृहस्पती यांनी शतक्रतू (इंद्र) यांना उत्तर दिले.
13.97.56
सुवर्णदानं गोदानं भूमिदानं च वृत्रहन् ।
विद्यादानं च कन्यानां दानं पापहरं परम्।
दददेतान्महाप्राज्ञः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १३.९७.५६ ॥
सुवर्णदान, गोदान, भूमिदान, विद्यादान आणि कन्यादान — ही पापहारक श्रेष्ठ दाने आहेत. हे वृत्रहन्ता, जो महाप्राज्ञ ही दाने देतो तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
13.97.57
न भूमिदानाद्देवेन्द्र परं किञ्चिदिति प्रभो ।
विशिष्टमिति मन्येऽहं यता प्राहुर्मनीषिणः ॥ १३.९७.५७ ॥
हे देवेंद्रा, हे प्रभो, भूमिदानापेक्षा श्रेष्ठ असे काहीही नाही. मनीषी असेच म्हणतात, म्हणून मी त्याला विशिष्ट मानतो.
13.97.58
ब्राह्मणार्थे गवार्थे वा राष्ट्रघातेऽथ स्वामिनः ।
कुलस्त्रीणां परिभवे मृतास्ते भूमिपैः समाः ॥ १३.९७.५८ ॥
ब्राह्मणांसाठी, गायींसाठी, राष्ट्राच्या नाशात, किंवा स्वामीसाठी, अथवा कुलस्त्रियांच्या अपमानात जे मारले गेले, ते राजांइतकेच (पुण्यवान) होत.
13.97.59
ये शूरा निहता युद्धे स्वर्याता रणगृद्धिनः ।
सर्वे ते विबुधश्रेष्ठ नातिक्रामन्ति भूमिदम् ॥ १३.९७.५९ ॥
युद्धात मारले गेलेले, रणोत्सुक जे शूर स्वर्गाला गेले, हे देवश्रेष्ठा, ते सर्व भूमिदात्याला मागे टाकत नाहीत.
13.97.60
भर्तुर्निःश्रेयसे युक्तास्त्यक्तात्मानो रणे हताः ।
ब्राह्मलोकगता युक्ता नातिक्रामन्ति भूमिदम् ॥ १३.९७.६० ॥
स्वामीच्या परम कल्याणासाठी समर्पित, रणात प्राणत्याग करून मारले गेलेले, ब्रह्मलोकाला गेलेले योद्धेही भूमिदात्याला मागे टाकत नाहीत.
13.97.61
पञ्च पूर्वा हि पुरुषाः षडन्ये वसुधां गताः ।
एकादश ददद्भूमिं परित्रातीह मानवः ॥ १३.९७.६१ ॥
पूर्वीचे पाच पुरुष आणि इतर सहा जण भूमीला गेले. भूमी दान करणारा मानव येथे अकरा (पिढ्यांचा) उद्धार करतो.
13.97.62
रत्नोपकीर्णां वसुधां यो ददाति पुरंदर ।
स मुक्तः सर्वकलुषैः स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.९७.६२ ॥
हे पुरंदरा, रत्नांनी भरलेली भूमी जो दान करतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होऊन स्वर्गलोकात गौरवला जातो.
13.97.63
महीं स्फीतां ददद्राजन्सर्वकामगुणान्विताम् ।
राजाधिराजो भवति तद्धि दानमनुत्तमम् ॥ १३.९७.६३ ॥
हे राजा, सर्व इष्ट गुणांनी युक्त समृद्ध भूमी जो दान करतो, तो राजाधिराज होतो; तेच सर्वोत्तम दान होय.
13.97.64
सर्वकामसमायुक्तां काश्यपीं यः प्रयच्छति ।
सर्वभूतानि मन्यन्ते मां ददातीति वासव ॥ १३.९७.६४ ॥
सर्व कामनांनी युक्त कश्यपी (पृथ्वी) जो दान करतो, त्याला सर्व प्राणी 'हा मला (भूमी) देतो' असे मानतात, हे वासवा.
13.97.65
सर्वकामदुघां धेनुं सर्वकामगुणान्विताम् ।
ददाति यः सहस्राक्ष स्वर्गं याति स मानवः ॥ १३.९७.६५ ॥
हे सहस्राक्षा, सर्व कामना पूर्ण करणारी, सर्व इष्ट गुणांनी युक्त धेनू जो दान करतो, तो मानव स्वर्गाला जातो.
13.97.66
मधुसर्पिःप्रवाहिण्यः पयोदधिवहास्तथा ।
सरितस्तपर्यन्तीह सुरेन्द्र वसुधाप्रदम् ॥ १३.९७.६६ ॥
हे सुरेंद्रा, मध आणि तूप वाहवणाऱ्या, दूध आणि दही वाहून नेणाऱ्या नद्या येथे भूमिदात्याला तृप्त करतात.
13.97.67
भूमिप्रदानान्नृपतिर्मुच्यते सर्वकिल्बिषात् ।
न हि भूमिप्रदानेन दानमन्यद्विशिष्यते ॥ १३.९७.६७ ॥
भूमिदानामुळे राजा सर्व पापांतून मुक्त होतो. खरोखर भूमिदानापेक्षा श्रेष्ठ दुसरे कोणतेही दान नाही.
13.97.68
ददाति यः समुन्द्रान्तां पृथिवीं शस्त्रनिर्जिताम् ।
तं जनाः कथयन्तीह यावद्धरति गौरियम् ॥ १३.९७.६८ ॥
शस्त्रांनी जिंकलेली, समुद्रापर्यंत पसरलेली पृथ्वी जो दान करतो, ही पृथ्वी-गाय जोपर्यंत धारण करते तोपर्यंत लोक त्याचे गुणगान करतील.
13.97.69
पुण्यामृद्धिरसां भूमिं यो ददाति पुरंदर ।
न तस्य लोकाः क्षीयन्ते भूमिदानगुणान्विताः ॥ १३.९७.६९ ॥
हे पुरंदरा, जो पवित्र, समृद्धी आणि रसाने परिपूर्ण भूमी दान करतो, भूमिदानाच्या गुणांनी युक्त त्याचे लोक कधीही क्षीण होत नाहीत.
13.97.70
सर्वदा पार्थिवेनेह सततं भूतिमिच्छता ।
भूर्देया विधिवच्छक्र पात्रे सुखमभीप्सुनां ॥ १३.९७.७० ॥
हे शक्रा, या जगात सदैव समृद्धीची इच्छा धरणाऱ्या राजाने आणि सुखाची इच्छा करणाऱ्याने योग्य पात्राला विधिपूर्वक भूमी दान करावी.
13.97.71
अपि कृत्वा नरः पापं भूमिं दत्त्वा द्विजातये ।
समुत्सृजति तत्पापं जीर्णां त्वचमिवोरगः ॥ १३.९७.७१ ॥
माणसाने पाप केले असले तरी ब्राह्मणाला भूमी दान करून तो ते पाप त्यागतो, जसा साप जुनी कात सोडतो.
13.97.72
सागरान्सरितः शैलान्काननानि च सर्वशः ।
सर्वमेतन्नरः शक्र ददाति वसुधां ददत् ॥ १३.९७.७२ ॥
हे शक्रा, समुद्र, नद्या, पर्वत आणि अरण्ये यांसह संपूर्ण पृथ्वी जो मनुष्य दान करतो, तो हे सर्व दान करत असतो.
13.97.73
तटाकान्युदपानानि स्रोतांसि च सरांसि च ।
स्नेहान्सर्वरसांश्चैव ददाति वसुधां ददत् ॥ १३.९७.७३ ॥
तळी, विहिरी, प्रवाह आणि सरोवरे, तसेच सर्व प्रकारची तेले व रस — जो भूमी दान करतो, तो हे सर्व दान करतो.
13.97.74
ओषधीर्वीर्यसम्पन्नानगान्पुष्पफलान्वितान् ।
काननोपलशैलांश्च ददाति वसुधां ददत् ॥ १३.९७.७४ ॥
वीर्यवान औषधी, फुलांनी व फळांनी भरलेले वृक्ष, वने, दगड आणि पर्वत — जो भूमी दान करतो, तो हे सर्व दान करतो.
13.97.75
अग्निष्टोमप्रभृतिभिरिष्ट्वा च स्वाप्तदक्षिणैः ।
न तत्फलमवाप्नोति भूमिदानाद्यदश्नुते ॥ १३.९७.७५ ॥
अग्निष्टोम इत्यादी यज्ञ करून आणि पुरेशी दक्षिणा देऊनही, भूमिदानातून मिळणारे फळ माणसाला मिळत नाही.
13.97.76
दाता दशानुगृह्णाति दश हन्ति तथा क्षिपन् ।
पूर्वदत्तां हरन्भूमिं नरकायोपगच्छति ॥ १३.९७.७६ ॥
दाता दहा पिढ्यांवर कृपा करतो; आणि जो पूर्वी दिलेली भूमी हिरावून फेकून देतो, तो दहा पिढ्यांचा नाश करून नरकात जातो.
13.97.77
न ददाति प्रतिश्रुत्य दत्त्वाऽपि च हरेत्तु यः ।
स बद्धो वारुणैः पाशैस्तप्यते मृत्युसासनात् ॥ १३.९७.७७ ॥
जो वचन देऊनही देत नाही, किंवा देऊनही परत घेतो, तो वरुणाच्या पाशांनी बांधला जाऊन यमाच्या आज्ञेने पीडा भोगतो.
13.97.78
आहिताग्निं सदायज्ञं कृशवृत्तिं प्रियातिथिम् ।
ये भरन्ति द्विजश्रेष्ठं नोपसर्पन्ति ते यमम् ॥ १३.९७.७८ ॥
जो अग्निहोत्री, सदा यज्ञ करणारा, साध्या वृत्तीने जगणारा आणि अतिथिप्रिय श्रेष्ठ द्विजाचे पोषण करतात, ते यमाकडे जात नाहीत.
13.97.79
ब्राह्मणेष्वनृणीभूतः पार्थिवः स्यात्पुरंदर ।
इतरेषां तु वर्णानां तारयेत्कृशदुर्बलान् ॥ १३.९७.७९ ॥
हे पुरंदरा, राजाने ब्राह्मणांचे ऋण फेडलेले असावे; आणि इतर वर्णांतील कृश व दुर्बल लोकांचा उद्धार करावा.
13.97.80
नाच्छिन्द्यात्स्पर्शितां भूमिं परेण त्रिदशाधिप ।
ब्राह्मणस्य सुरश्रेष्ठ कृशवृत्तेः कदाचन ॥ १३.९७.८० ॥
हे देवाधिपा, हे सुरश्रेष्ठा, कृश उपजीविका असलेल्या ब्राह्मणाने स्पर्श केलेली भूमी कोणीही कधीही हिरावून घेऊ नये.
13.97.81
यथाश्रु पतितं तेषां दीनानामथ सीदताम् ।
ब्राह्मणानां हृते क्षेत्रे हन्यात्त्रिपुरुषं कुलम् ॥ १३.९७.८१ ॥
त्या दीन व कष्टी लोकांचे अश्रू गळतात तसे, ब्राह्मणांचे शेत हिरावले गेल्यास तीन पिढ्यांचे कुल नष्ट होते.
13.97.82
भूमिपालं च्युतं राष्ट्राद्यस्तु संस्थापयेत्पुनः ।
तस्य वासः सहस्राक्ष नाकपृष्ठे महीयते ॥ १३.९७.८२ ॥
राज्यातून च्युत झालेल्या राजाला जो पुन्हा स्थापित करतो, हे सहस्राक्षा, त्याचा वास स्वर्गपृष्ठावर सन्मानित होतो.
13.97.83
सुनिर्मितां सुविक्रीतां सुभृतां स्थापयेन्नृप ।
इक्षुभिः सन्ततां भूमिं यवगोधूमसालिनीम् ॥ १३.९७.८३ ॥
हे नृपा, सुनियोजित, सुविकत, सुपोषित, ऊसाने व्याप्त, जव-गहूने समृद्ध भूमी स्थापावी.
13.97.84
गोश्ववाहनपूर्णां वा यो ददाति वसुन्धराम् ।
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.९७.८४ ॥
गाई, घोडे व वाहनांनी भरलेली भूमी जो दान करतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होऊन स्वर्गलोकात सन्मानित होतो.
13.97.85
निधिगर्भां ददद्भूमिं सर्वरत्नपरिच्छदाम् ।
अक्षयाँल्लभते लोकान्भूमिसत्रं हि तस्य तत ॥ १३.९७.८५ ॥
निधींनी भरलेली, सर्व रत्नांनी सजलेली भूमी जो दान करतो, तो अक्षय लोक प्राप्त करतो; हेच त्याचे भूमिसत्र होय.
13.97.86
विधूय कलुषं सर्वं विरजाः सम्मतः सताम् ।
लोके महीयते सद्भिर्यो ददाति वसुन्धराम् ॥ १३.९७.८६ ॥
सर्व कलुष झटकून, निर्मल होऊन सज्जनांनी सन्मानित होणारा; आणि जो पृथ्वीचे दान करतो तो लोकात सज्जनांकडून पूजला जातो.
13.97.87
यथाऽप्सु पतितः शक्र तैलबिन्दुर्विसर्पति ।
तथा भूमिकृतं दानं सस्येसस्ये विवर्धते ॥ १३.९७.८७ ॥
हे शक्रा, पाण्यात पडलेला तेलाचा थेंब जसा पसरतो, तसेच भूमिदान प्रत्येक पिकात वाढते.
13.97.88
ये रणाग्रे महीपालाः शूराः समितिशोभनाः ।
वध्यन्तेऽभिमुखाः शक्र ब्रह्मलोकं व्रजन्ति ते ॥ १३.९७.८८ ॥
हे शक्रा, युद्धाच्या अग्रभागी शूर होऊन, समरात शोभून, समोरासमोर मारले जाणारे राजे ब्रह्मलोकाला जातात.
13.97.89
नृत्तगीतपरा नार्यो दिव्यमाल्यविभूषिताः ।
उपतिष्ठन्ति देवेन्द्र यथा भूमिप्रदं दिवि ॥ १३.९७.८९ ॥
हे देवेन्द्रा, नृत्यगीतात मग्न, दिव्य माळांनी सजलेल्या स्त्रिया भूमिदात्याची स्वर्गात सेवा करतात.
13.97.90
मोदते च सुखं स्वर्गे देवगन्धर्वपूजितः ।
यो ददाति महीं सम्यग्विधिनेह द्विजातये ॥ १३.९७.९० ॥
येथे विधिपूर्वक द्विजाला पृथ्वीचे उत्तम दान करणारा स्वर्गात देव-गंधर्वांकडून पूजित होऊन सुखाने आनंद पावतो.
13.97.91
शतमप्सरसश्चैव दिव्यमाल्यविभूषिताः ।
उपतिष्ठन्ति देवेन्द्र ब्रह्मलोके धराप्रदम् ॥ १३.९७.९१ ॥
हे देवेंद्रा! भूमिदान करणाऱ्या पुरुषाच्या सेवेसाठी ब्रह्मलोकात दिव्य माळांनी सजलेल्या शंभर अप्सरा उपस्थित असतात.
13.97.92
उपतिष्ठन्ति पुण्यानि सदा भूमिप्रदं नरम् ।
शङ्खं भद्रासनं छत्रं वराश्वा वरवाहनम् ॥ १३.९७.९२ ॥
भूमिदान करणाऱ्या माणसाजवळ पुण्ये सदैव उपस्थित होतात; शंख, भद्रासन, छत्र, उत्तम घोडे आणि श्रेष्ठ वाहनही.
13.97.93
भूमिप्रदानात्पुष्पाणि हिरण्यनिचयास्तथा ।
आज्ञा सदाऽप्रतिहता जयशब्दा वसूनि च ॥ १३.९७.९३ ॥
भूमिदानामुळे फुले, सोन्याचे ढीग, सदैव अप्रतिहत आज्ञा, जयघोष आणि धनसंपत्तीही प्राप्त होते.
13.97.94
भूमिदानस्य पुण्यानि फलं स्वर्गः पुरन्दर ।
हिरण्यपुष्पाश्चौषध्यः कुशकाञ्चनशाद्वलाः ॥ १३.९७.९४ ॥
भूमिदानाच्या पुण्याचे फल स्वर्ग आहे, हे पुरंदरा! तेथे सोन्याची फुले असलेल्या औषधी, कुश, सोने व हिरवे गवत असते.
13.97.95
अमृतप्रसवां भूमिं प्राप्नोति पुरुषो ददत् ॥ १३.९७.९५ ॥
दान देणारा पुरुष अमृत उत्पन्न करणारी भूमी प्राप्त करतो.
13.97.96
नास्ति भूमिसमं दानं नास्ति मातृसमो गुरुः ।
नास्ति सत्यसमो धर्मो नास्ति दानसमो निधिः ॥ १३.९७.९६ ॥
भूमिदानासारखे दान नाही; मातेसारखा गुरु नाही; सत्यासारखा धर्म नाही; दानासारखा निधी नाही.
13.97.97
एतदाङ्गिरसाच्छ्रुत्वा वासवो वसुधामिमाम् ।
वसुरत्नसमाकीर्णां ददावाङ्गिरसे तदा ॥ १३.९७.९७ ॥
आङ्गिरसाकडून हे ऐकून वासवाने तेव्हा धनरत्नांनी भरलेली ही पृथ्वी आङ्गिरसाला दिली.
13.97.98
य इदं श्रावयेच्छ्राद्धे भूमिदानस्य संस्तवम् ।
न तस्य रक्षसां भागो नासुराणां भवत्युत ॥ १३.९७.९८ ॥
जो श्राद्धात भूमिदानाची ही स्तुती ऐकवतो, त्याचा वाटा राक्षसांचा किंवा असुरांचा होत नाही.
13.97.99
अक्षयं च भवेद्दत्तं पितृभ्यस्तन्न संशयः ।
तस्माच्छ्राद्धेष्विदं विद्वान्भुञ्जतः श्रावयेद्द्विजान् ॥ १३.९७.९९ ॥
पितरांना दिलेले ते दान अक्षय होते, यात संशय नाही. म्हणून श्राद्धांमध्ये भोजन करणाऱ्या द्विजांना विद्वानाने हे ऐकवावे.
13.97.100
इत्येतत्सर्वदानानां श्रेष्ठमुक्तं तवानघ ।
मया भरतशार्दूल किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.९७.१०० ॥
हे निष्पाप, भरतश्रेष्ठा, अशा प्रकारे सर्व दानांमध्ये हे श्रेष्ठ असे मी तुला सांगितले आहे. आता आणखी काय ऐकण्याची तुझी इच्छा आहे?