મહાભારત · અધ્યાય 13.98
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.98.1
कानि दानानि लोकेऽस्मिन्दातुकामो महीपतिः ।
गुणाधिकेभ्यो विप्रेभ्यो दद्याद्भरतसत्तम ॥ १३.९८.१ ॥
આ લોકમાં દાન આપવાની ઇચ્છા ધરાવતા રાજાએ કયા દાન આપવા? ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને શું આપવું, હે ભરતશ્રેષ્ઠ?
13.98.2
केन तुष्यन्ति ते सद्यः किं तुष्टाः प्रदिशन्ति च ।
शंस मे तन्महाबाहो फलं पुण्यकृतं महत् ॥ १३.९८.२ ॥
શાથી તેઓ તરત પ્રસન્ન થાય છે, અને પ્રસન્ન થઈને શું આપે છે? હે મહાબાહો, પુણ્યથી ઉત્પન્ન થતું મહાન ફળ મને કહો.
13.98.3
दत्तं किं फलवद्राजन्निह लोकें परत्र च ।
भवतः श्रोतुमिच्छामि तन्मे विस्तरतो वद
अन्नं भुवं दिवं खं च सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम् ॥ १३.९८.३ ॥
હે રાજન, આ લોક અને પરલોકમાં આપેલું દાન કેવી રીતે ફળદાયી થાય છે? તે હું આપની પાસેથી વિસ્તારથી સાંભળવા ઇચ્છું છું, મને કહો. અન્ન, પૃથ્વી, સ્વર્ગ, આકાશ — સર્વ અન્નમાં સ્થિત છે.
13.98.4
इममर्थं पुरा पृष्टो नारदो देवदर्शनः ।
यदुक्तवानसौ वाक्यं तन्मे निगदतः शृणु ॥ १३.९८.४ ॥
આ પ્રશ્ન પૂર્વે દેવદર્શી નારદને પૂછવામાં આવ્યો હતો. તેમણે જે વચન કહ્યું હતું તે હું કહું છું, સાંભળો.
13.98.5
अन्नमेव प्रशंसन्ति देवा ऋषिगणास्तथा ।
लोकतन्त्रं हि यज्ञाश्च सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम् ॥ १३.९८.५ ॥
દેવો અને ઋષિગણો અન્નની જ પ્રશંસા કરે છે. લોકવ્યવસ્થા અને યજ્ઞો પણ — સર્વ અન્નમાં સ્થિત છે.
13.98.6
अन्नेन सदृशं दानं न भूतं न भविष्यति ।
तस्मादन्नं विशेषेणि दातुमिच्छन्ति मानवाः ॥ १३.९८.६ ॥
અન્નદાન સમાન દાન ક્યારેય થયું નથી અને થશે પણ નહીં. તેથી મનુષ્યો ખાસ કરીને અન્ન આપવા ઇચ્છે છે.
13.98.7
अन्नमूर्जस्करं लोके प्राणाश्चान्ने प्रतिष्ठिताः ।
अन्नेन धार्यते सर्वं विश्वं जगदिदं प्रभो ॥ १३.९८.७ ॥
જગતમાં અન્ન બળ આપનારું છે; પ્રાણ અન્નમાં જ પ્રતિષ્ઠિત છે. અન્નથી જ આ સર્વ વિશ્વ, આ જગત ધારણ થાય છે, હે પ્રભુ.
13.98.8
अन्नाद्गृहस्था लोकेऽस्मिन्भिक्षवस्तापसास्तथा ।
अन्नाद्भवन्ति वै प्राणाः प्रत्यक्षं नात्र संशयः ॥ १३.९८.८ ॥
આ લોકમાં અન્નથી જ ગૃહસ્થ, ભિક્ષુ અને તપસ્વીઓ પણ (જીવે છે). અન્નથી જ પ્રાણ ઉત્પન્ન થાય છે; આ પ્રત્યક્ષ છે, એમાં સંશય નથી.
13.98.9
कटुम्बिने सीदते च ब्राह्मणाय महात्मने ।
दातव्यं भिक्षवे चान्नमात्मनो भूतिमिच्छता ॥ १३.९८.९ ॥
કુટુંબી, દુઃખી મહાત્મા બ્રાહ્મણ અને ભિક્ષુને અન્ન આપવું જોઈએ; પોતાનું કલ્યાણ ઇચ્છનારે આવું દાન કરવું.
13.98.10
ब्राह्मणायाभिरूपाय यो दद्यादन्नमर्थिने ।
निदधाति निधिं श्रेष्ठं पारलौकिकमात्मनः ॥ १३.९८.१० ॥
યોગ્ય બ્રાહ્મણ અને યાચકને જે અન્ન આપે છે, તે પોતાના માટે પરલોકની શ્રેષ્ઠ નિધિ સંચિત કરે છે.
13.98.11
श्रान्तमध्वनि वर्तन्तं वृद्धमर्हमुपस्थितम् ।
अर्ययेद्भूतिमन्विच्छन्गृहस्थो गृहमागतम् ॥ १३.९८.११ ॥
માર્ગમાં થાકેલા, પ્રવાસ કરતા, વૃદ્ધ અને આદરને યોગ્ય, ઘરે આવેલા અતિથિનો સમૃદ્ધિ ઇચ્છતા ગૃહસ્થે સત્કાર કરવો.
13.98.12
क्रोधमुत्पतितं हित्वा सुशीलो वीतमत्सरः ।
अन्नदः प्राप्नुते राजन्दिवि चेह च यत्सुखम् ॥ १३.९८.१२ ॥
ઉત્પન્ન થયેલા ક્રોધને ત્યજી, સુશીલ અને ઈર્ષ્યારહિત અન્નદાતા, હે રાજન, સ્વર્ગમાં અને અહીં જે સુખ છે તે મેળવે છે.
13.98.13
नावमन्येदभिगतं न प्रणुद्यात्कदाचन ।
अपि श्वपाके शुनि वा नान्नदानं प्रणश्यति ॥ १३.९८.१३ ॥
આવેલાનું અપમાન ન કરવું, અને ક્યારેય તેને હાંકી ન કાઢવો. ચાંડાળના ઘરે કે કૂતરાને અપાયેલું અન્નદાન નાશ પામતું નથી.
13.98.14
यो दद्यादपरिक्लिष्टमन्नमध्वनि वर्तते ।
आर्तायादृष्टपूर्वाय स महद्धर्ममाप्नुयात् ॥ १३.९८.१४ ॥
માર્ગ પર રહેલા, દુઃખમાં પડેલા, પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલા વ્યક્તિને જે સહજભાવે અન્ન આપે છે, તે મહાન ધર્મ પામે છે.
13.98.15
पितॄन्देवानृपीन्विप्रानतिथींश्च जनाधिप ।
यो नरः प्रीणयत्यन्नैस्तस्य पुण्यफलं महत् ॥ १३.९८.१५ ॥
હે જનાધિપ! જે મનુષ્ય અન્નથી પિતૃઓ, દેવો, ઋષિઓ, બ્રાહ્મણો અને અતિથિઓને તૃપ્ત કરે છે, તેને મહાન પુણ્યફળ મળે છે.
13.98.16
कृत्वाऽतिपातकं कर्म यो दद्यादन्नमर्थिने ।
ब्राह्मणाय विशेषेण न स पापेन मुह्यते ॥ १३.९८.१६ ॥
અતિપાતક કર્મ કરીને પણ જે યાચકને, ખાસ કરીને બ્રાહ્મણને અન્ન આપે છે, તે પાપથી મોહિત થતો નથી.
13.98.17
ब्राह्मणेष्वक्षयं दानमन्नं शूद्रे महाफलम् ।
अन्नदानं हि शूद्रे च ब्राह्मणे च विशिष्यते ॥ १३.९८.१७ ॥
બ્રાહ્મણોને અપાયેલું દાન અક્ષય છે; શૂદ્રને અપાયેલું અન્ન મહાફળ આપે છે. ખરેખર અન્નદાન શૂદ્ર અને બ્રાહ્મણ બંનેમાં વિશિષ્ટ છે.
13.98.18
न पृच्छेद्गोत्रचरणं स्वाध्यायं देशमेव च ।
भिक्षितो ब्राह्मणेनान्नं दद्यादेवाविचारतः ॥ १३.९८.१८ ॥
ગોત્ર, ચરણ, સ્વાધ્યાય કે દેશ પણ ન પૂછવો. બ્રાહ્મણ ભિક્ષા માગે તો વિચાર્યા વિના જ અન્ન આપવું.
13.98.19
अन्नदस्यान्नदा वृक्षाः सर्वकामफलप्रदाः ।
भवन्ति चेह चामुत्र नृपते नात्र संशयः ॥ १३.९८.१९ ॥
અન્ન આપનારને અન્ન આપતા વૃક્ષો થાય છે; તે સર્વ કામનાઓનાં ફળ આપે છે. હે રાજન, આ લોકમાં અને પરલોકમાં પણ, એમાં સંશય નથી.
13.98.20
आशंसन्ते हि पितरः सुवृष्टिमिव कर्षकाः ।
अस्माकमपि पुत्रो वा पौत्रो वाऽन्नं प्रदास्यति ॥ १३.९८.२० ॥
ખેડૂતો જેમ સારા વરસાદની આશા રાખે છે, તેમ પિતરો આશા રાખે છે કે 'અમારો પુત્ર કે પૌત્ર અન્ન આપશે.'
13.98.21
ब्राह्मणो हि महद्भूतं स्वयं देहीति याचते ।
अकामो वा सकामो वा दत्त्वा पुण्यमवाप्नुयात् ॥ १३.९८.२१ ॥
બ્રાહ્મણ મહાન જીવ છે; 'મને આપો' એમ કહીને તે યાચના કરે છે. નિષ્કામ હોય કે સકામ, આપનાર પુણ્ય પામે છે.
13.98.22
ब्राह्मणः सर्वभूतानामतिथिः प्रसृताग्रभुक् ।
विप्रा यदधिगच्छन्ति भिक्षमाणा गृहं सदा ॥ १३.९८.२२ ॥
બ્રાહ્મણ સર્વ જીવોનો અતિથિ છે; તે પહેલાં ભોજન કરે છે. બ્રાહ્મણો ભિક્ષા માગતાં સદા ઘરે આવે છે.
13.98.23
सत्कताश्च निवर्तन्ते तदतीव प्रवर्धते ।
महाभागे कुले प्रेत्य जन्म चाप्नोति भारत ॥ १३.९८.२३ ॥
સત્કારાઈને તેઓ પાછા ફરે તોપણ તે અત્યંત વધે છે. હે ભારત, મૃત્યુ પછી તે અત્યંત ભાગ્યશાળી કુળમાં જન્મ પામે છે.
13.98.24
दत्त्वा त्वन्नं नरो लोके तथा स्थानमनुत्तमम् ।
स्विष्टमृष्टान्नदायी तु स्वर्गे वसति सत्कृतः ॥ १३.९८.२४ ॥
જગતમાં અન્ન આપનાર માણસ એ જ રીતે સર્વોત્તમ સ્થાન મેળવે છે. સારી રીતે તૈયાર કરેલું ઉત્તમ અન્ન આપનાર સત્કાર પામીને સ્વર્ગમાં વસે છે.
13.98.25
अन्नं प्राणा नराणां हि सर्वमन्ने प्रतिष्ठिम् ।
अन्नदः पशुमान्पुत्री धनवान्भोगवानपि ॥ १३.९८.२५ ॥
અન્ન જ મનુષ્યોના પ્રાણ છે; સર્વ કંઈ અન્નમાં પ્રતિષ્ઠિત છે. અન્નદાતા પશુધન, પુત્ર, ધન અને ભોગોથી સંપન્ન થાય છે.
13.98.26
प्राणवांश्चापि भवति रूपवांश्च तथा नृप ।
अन्नदः प्राणदो लोके सर्वदः प्रोच्यते तु सः ॥ १३.९८.२६ ॥
હે રાજન, અન્નદાતા પ્રાણવાન અને રૂપવાન પણ થાય છે. જગતમાં અન્નદાતાને પ્રાણદાતા અને સર્વદાતા કહેવામાં આવે છે.
13.98.27
अन्नं हि दत्त्वाऽतिथये ब्राह्मणाय यथाविधि ।
प्रदाता सुखमाप्नोति दैवतैश्चापि पूज्यते ॥ १३.९८.२७ ॥
અતિથિ અને બ્રાહ્મણને વિધિપૂર્વક અન્ન આપીને દાતા સુખ પામે છે અને દેવતાઓ દ્વારા પણ પૂજાય છે.
13.98.28
ब्राह्मणो हि महद्भूतं क्षेत्रभूतं युधिष्ठिर ।
उप्यते तत्रि यद्बीजं तद्धि पुण्यफलं महत् ॥ १३.९८.२८ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, બ્રાહ્મણ મહાન જીવ અને ક્ષેત્ર સમાન છે. ત્યાં વાવેલું બીજ ચોક્કસ મહાન પુણ્યફળ આપે છે.
13.98.29
प्रत्यक्षं प्रीतिजननं भोक्तुर्दातुर्भवत्युत ।
सर्वाण्यन्यानि दानानि परोक्षफलवन्त्युत ॥ १३.९८.२९ ॥
આ અન્નદાન પ્રત્યક્ષ છે; ભોક્તા અને દાતા બંનેને પ્રીતિ આપે છે. બીજા બધાં દાનોનું ફળ પરોક્ષ હોય છે.
13.98.30
अन्नाद्धि प्रसवं यान्ति रतिरन्नाद्धि भारत ।
धर्मार्थावन्नतो विद्धि रोगनाशं तथाऽन्नतः ॥ १३.९८.३० ॥
હે ભરત, અન્નમાંથી જ સંતતિ ઉત્પન્ન થાય છે; અન્નમાંથી જ આનંદ થાય છે. અન્નમાંથી જ ધર્મ અને અર્થ જાણો; અન્નથી જ રોગનો નાશ થાય છે.
13.98.31
अन्नं ह्यमृतमित्याह पुरा कल्पे प्रजापतिः। ॥ १३.९८.३१ ॥
પૂર્વે કલ્પના આરંભે પ્રજાપતિએ કહ્યું હતું કે અન્ન જ અમૃત છે.
13.98.32
अन्नप्रणाशे भिद्यन्ते शरीरे पञ्च धातवः ।
बलं बलवतोपीह प्रणश्यत्यन्नहानितः ॥ १३.९८.३२ ॥
અન્ન નાશ પામે ત્યારે શરીરની પાંચ ધાતુઓ તૂટી જાય છે; અહીં બળવાનનું બળ પણ અન્નના અભાવે નષ્ટ થાય છે.
13.98.33
आवाहाश्च विवाहाश्च यज्ञाश्चान्नमृते तथा ।
निवर्तन्ते नरश्रेष्ठ ब्रह्म चात्र प्रलीयते ॥ १३.९८.३३ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, અન્ન વિના આવાહ, વિવાહ અને યજ્ઞ પણ અટકી જાય છે; અહીં બ્રહ્મ પણ લીન થાય છે.
13.98.34
अन्नतः सर्वमेतद्धि यत्किञ्चित्स्थाणु जङ्गमम् ।
त्रिषु लोकेषु धर्मार्थमन्नं देयमतो बुधैः ॥ १३.९८.३४ ॥
સ્થાવર અને જંગમ, ત્રણેય લોકમાં જે કંઈ છે તે બધું અન્નથી જ છે. તેથી બુદ્ધિમાનોએ ધર્મ માટે અન્ન આપવું જોઈએ.
13.98.35
अन्नदस्य मनुष्यस्य बलमोजो यशांसि च ।
कीर्तिश्च वर्धते शश्वत्त्रिषु लोकेषु पार्थिव ॥ १३.९८.३५ ॥
હે પાર્થિવ, અન્ન આપનાર મનુષ્યનું બળ, ઓજ, યશ અને કીર્તિ ત્રણેય લોકમાં સદા વધે છે.
13.98.36
मेघेषूर्ध्वं सन्निधत्ते प्राणानां पवनः पतिः ।
तच्च मेघगतं वारि शक्रो वर्षति भारत ॥ १३.९८.३६ ॥
પ્રાણોનો સ્વામી વાયુ મેઘોની ઉપર તેમને સ્થાપે છે; હે ભારત, મેઘોમાં રહેલું તે જળ ઇન્દ્ર વરસાવે છે.
13.98.37
आदत्ते च रसान्भौनानादित्यः स्वगभस्तिभिः ।
वायुरादित्यतस्तांश्च रसान्देवः प्रवर्षति ॥ १३.९८.३७ ॥
સૂર્ય પોતાના કિરણોથી ભૂમિના રસ ખેંચે છે; વાયુ સૂર્ય પાસેથી તે રસ લઈ દેવ (મેઘ) રૂપે વરસાદ વરસાવે છે.
13.98.38
तद्यदा मेघतो वारि पतितं भवति क्षितौ ।
तदा वसुमती देवी स्निग्धा भवति भारत ॥ १३.९८.३८ ॥
મેઘમાંથી પાણી ધરતી પર પડે છે ત્યારે, હે ભારત, દેવી વસુમતી (ધરતી) સ્નિગ્ધ (ભીની અને ફળદ્રૂપ) બને છે.
13.98.39
ततः सस्यानि रोहन्ति येन वर्तयते जगत् ।
मांसमेदोस्थिशुक्राणां प्रादुर्भावस्ततः पुनः ॥ १३.९८.३९ ॥
પછી પાક ઊગે છે, જેનાથી જગત ટકે છે; પછી તેમાંથી માંસ, મેદ, અસ્થિ અને શુક્રનો પ્રાદુર્ભાવ થાય છે.
13.98.40
सम्भवन्ति ततः शुक्रात्प्राणिनः पृथिवीपते ।
अग्नीषोमौ हि तच्छुक्रं सृजतः पुष्यतश्च ह ॥ १३.९८.४० ॥
તે શુક્રમાંથી, હે પૃથ્વીપતિ, પ્રાણીઓ ઉત્પન્ન થાય છે; કારણ કે અગ્નિ અને સોમ તે શુક્રનું સર્જન અને પોષણ કરે છે.
13.98.41
एवमन्नाद्धि सूर्यश्च पवनः शक्रमेव च ।
एक एव स्मृतो राशिस्ततो भूतानि जज्ञिरे ॥ १३.९८.४१ ॥
આ રીતે અન્નમાંથી જ સૂર્ય, વાયુ અને ઇન્દ્ર એક જ રાશિ ગણાય છે; તેનાથી જ પ્રાણીઓ ઉત્પન્ન થયાં.
13.98.42
प्राणान्ददाति भूतानां तेजश्च भरतर्षभ ।
गृहमभ्यागतायाथ यो दद्यादन्नमर्थिने ॥ १३.९८.४२ ॥
હે ભરતર્ષભ, જે અન્ન આપે છે તે પ્રાણીઓને પ્રાણ અને તેજ આપે છે; અને જે ઘરે આવેલા અતિથિ કે યાચકને અન્ન આપે છે, તે પણ એ જ ફળ પામે છે.
13.98.43
नारदेनैवमुक्तोऽहमन्नदानं सदा नृप ।
अनसूयुस्त्वमप्यन्नं तस्माद्देहि गतज्वरः ॥ १३.९८.४३ ॥
નારદે મને આમ કહ્યું હતું: હે રાજા, સદા અન્નદાન કરવું. તમે પણ ઈર્ષ્યા વિના અન્ન આપો; તેથી ચિંતામુક્ત થઈને દાન કરો.
13.98.44
दत्त्वाऽन्नं विधिवद्राजन्विप्रेभ्यस्त्वमपि प्रभो ।
यथावदनुरूपेभ्यस्ततः स्वर्गमवाप्स्यसि ॥ १३.९८.४४ ॥
હે રાજા, હે પ્રભુ, તમે પણ વિધિપૂર્વક યોગ્ય બ્રાહ્મણોને અન્ન આપીને દાન કરો, ત્યારે સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરશો.
13.98.45
अन्नदानां हि ये लोकास्तांस्त्वं शृणु जनाधिप ।
भवनानि प्रकाशन्ते दिवि तेषां महात्मनाम् ॥ १३.९८.४५ ॥
હે જનાધિપ, અન્નદાન કરનારાઓના જે લોકો છે તે સાંભળો. સ્વર્ગમાં તે મહાત્માઓના ભવનો પ્રકાશે છે.
13.98.46
नानासंस्थानि रूपाणि नानास्तम्भान्वितानि च ।
चन्द्रमण्डलशुभ्राणि किंकिणीजालवन्ति च ॥ १३.९८.४६ ॥
તેઓ વિવિધ આકારો અને રૂપવાળાં, અનેક સ્તંભોથી યુક્ત, ચંદ્રમંડળ જેવાં ઉજ્જવળ અને ઘંટડીઓની જાળીથી શોભિત છે.
13.98.47
तरुणादित्यवर्णानि स्थावराणि चराणि च ।
अनेकशतभौमानि सान्तर्जलचराणि च ॥ १३.९८.४७ ॥
તેઓ ઉદયમાન સૂર્યના વર્ણવાળાં, સ્થિર અને ચલ બંને પ્રકારનાં, સેંકડો માળવાળાં અને અંદર જળચર જીવોવાળાં છે.
13.98.48
वैदूर्यार्कप्रकाशानि रौप्यरुक्ममयानि च ।
सर्वकामफलाश्चापि वृक्षा भवनसंस्थिताः ॥ १३.९८.४८ ॥
તેઓ વૈડૂર્ય અને સૂર્ય સમાન પ્રકાશતાં, ચાંદી અને સોનાનાં બનેલાં છે; ભવનોની આસપાસ સર્વકામફળ આપનારા વૃક્ષો ઊભા છે.
13.98.49
वाप्यो वीथ्यः सभाः कूपा दीर्घिकाश्चैव सर्वशः ।
घोषवन्ति च यानानि युक्तान्यथ सहस्रशः ॥ १३.९८.४९ ॥
પગથિયાંવાળી વાવો, માર્ગો, સભાઓ, કૂવાઓ, લાંબાં તળાવો સર્વ પ્રકારે, અને હજારો જોડેલાં ગુંજતાં વાહનો પણ.
13.98.50
भक्ष्यभोज्यमयाः शैला वासांस्याभरणानि च ।
क्षीरं स्रवन्ति सरितस्तथा चैवान्नपर्वताः ॥ १३.९८.५० ॥
ખાદ્ય અને ભોજ્યથી બનેલા પર્વતો, વસ્ત્રો અને આભૂષણો; દૂધ વહાવતી નદીઓ, તેમજ અન્નના પર્વતો પણ.
13.98.51
प्रासादाः पाण्डुराभ्राभाः शय्याश्च कनकोञ्ज्वलाः ।
तान्यन्नदाः प्रपद्यन्ते तस्मादन्नप्रदो भव ॥ १३.९८.५१ ॥
સફેદ વાદળો જેવા ચમકતા મહેલો અને સોનાથી ઝળહળતી શય્યાઓ—એ અન્નદાતાઓ પામે છે; તેથી તું અન્નદાતા થા.
13.98.52
एते लोकाः पुण्यकृता अन्नदानां महात्मनाम् ।
तस्मादन्नं प्रयत्नेन दातव्यं मानवैर्भुवि ॥ १३.९८.५२ ॥
આ લોકો અન્નદાન કરનારા પુણ્યકર્મી મહાત્માઓના છે. તેથી પૃથ્વી પર મનુષ્યોએ પ્રયત્નપૂર્વક અન્નદાન કરવું જોઈએ.